Bölümler 39Şu an: Xxvıı. Bölüm
- 1 Önsöz651 kelime
- 2 I. Bölüm1.377 kelime
- 3 Iı. Bölüm1.998 kelime
- 4 Iıı. Bölüm2.281 kelime
- 5 Bölüm IV4.028 kelime
- 6 Beşinci Bölüm3.499 kelime
- 7 Bölüm VI2.002 kelime
- 8 Bölüm VII2.508 kelime
- 9 Bölüm VIII2.106 kelime
- 10 Bölüm IX2.229 kelime
- 11 Bölüm X2.980 kelime
- 12 On Birinci Bölüm4.501 kelime
- 13 Bölüm XII2.928 kelime
- 14 Xııı. Bölüm2.905 kelime
- 15 Bölüm XIV3.515 kelime
- 16 Bölüm XV3.487 kelime
- 17 Bölüm XVI2.704 kelime
- 18 Bölüm XVII5.614 kelime
- 19 On Sekizinci Bölüm4.205 kelime
- 20 Xıx. Bölüm2.549 kelime
- 21 Bölüm XX4.150 kelime
- 22 Xxı. Bölüm6.077 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm1.976 kelime
- 24 Xxııı. Bölüm2.788 kelime
- 25 Bölüm XXIV4.874 kelime
- 26 Xxv. Bölüm3.482 kelime
- 27 Xxvı. Bölüm3.105 kelime
- 28 Xxvıı. Bölüm7.684 kelime · Okuduğun bölüm
- 29 Bölüm XXVIII4.844 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm3.186 kelime
- 31 Otuzuncu Bölüm2.680 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm2.175 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.338 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm3.414 kelime
- 35 Bölüm XXXIV6.532 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.023 kelime
- 37 Bölüm XXXVI2.722 kelime
- 38 Bölüm XXXVII5.243 kelime
- 39 Otuz Sekizinci Bölüm — Son1.249 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXVII. BÖLÜM
Öğleden sonra bir ara başımı kaldırdım; etrafa bakıp batı güneşinin batışının işaretini duvara altın rengiyle düşürdüğünü görünce, “Ne yapmalıyım?” diye sordum.
Ama zihnimin verdiği “Thornfield’dan hemen ayrıl” yanıtı öylesine hızlı ve ürkütücüydü ki kulaklarımı tıkadım. Böyle sözlere şimdi dayanamayacağımı söyledim. “Edward Rochester’ın gelini olmadığımı öğrenmek, kederimin en küçük parçası,” dedim. “En güzel düşlerden uyanıp hepsinin boş ve beyhude olduğunu görmek, katlanıp üstesinden gelebileceğim bir dehşet. Ama ondan kesinlikle, hemen, bütünüyle ayrılmak zorunda olmam dayanılmaz. Bunu yapamam.”
Fakat içimdeki bir ses bunu yapabileceğimi söylüyor, yapacağımı da önceden bildiriyordu. Kendi kararlılığımla boğuştum: Önümde uzanan o korkunç acı yolundan kaçınabilmek için güçsüz kalmak istiyordum. Zalim bir efendiye dönüşen Vicdan, Tutku’yu boğazından yakalayıp alaycı bir sesle ona, bataklığa zarif ayağını daha yeni soktuğunu söyledi; demir koluyla onu ölçülemez acı derinliklerine iteceğine yemin etti.
“Öyleyse beni zorla koparsınlar,” diye haykırdım. “Bana başkası yardım etsin!”
“Hayır; kendini sen koparacaksın, sana kimse yardım etmeyecek. Sağ gözünü kendin çıkaracak, sağ elini kendin keseceksin. Kurban yüreğin olacak; onu delip geçecek rahip de sen.”
Öylesine acımasız bir yargıcın musallat olduğu ıssızlıktan, böylesine korkunç bir sesin doldurduğu sessizlikten ürkerek birden ayağa kalktım. Doğrulunca başım döndü. Heyecandan ve açlıktan güçten düşmüş olduğumu fark ettim; kahvaltı etmediğim için o gün ne yemek yemiş ne de bir şey içmiştim. Burada kapalı kaldığım onca zamana rağmen nasıl olduğumu sormak ya da aşağı gelmemi istemek için kimsenin haber göndermediğini de tuhaf bir acıyla fark ettim. Küçük Adèle bile kapımı çalmamış, Bayan Fairfax bile beni aramamıştı. “Talih terk edince dostlar da unutur,” diye mırıldanarak sürgüyü açıp dışarı çıktım. Bir engele takıldım; hâlâ başım dönüyor, gözlerim bulanık görüyor, bacaklarım güçsüz duruyordu. Kendimi hemen toparlayamadım. Yere değil, uzanmış bir kola düştüm; kol beni yakaladı. Başımı kaldırdım: Odamın eşiğinin karşısındaki sandalyede oturan Bay Rochester bana destek oluyordu.
“Sonunda çıktın,” dedi. “Eh, seni uzun zamandır bekliyor, dinliyordum; ama tek bir kıpırtı ya da hıçkırık duymadım. Bu ölüm sessizliğinde beş dakika daha kalsaydın, hırsız gibi kilidi kıracaktım. Demek benden kaçıyorsun; kendini odana kapatıp tek başına yas tutuyorsun! Keşke gelip beni öfkeyle suçlasaydın. Sen tutkulu birisin; bir sahne çıkaracağını sanmıştım. Gözyaşlarının sıcak yağmuruna hazırdım; tek istediğim gözyaşlarını göğsümde dökmen olurdu. Oysa şimdi ya duygusuz bir döşemeye ya da ıslak mendiline döküldüler. Ama yanılmışım: Hiç ağlamamışsın! Solgun bir yanak, rengi kaçmış bir göz görüyorum ama gözyaşı izi yok. Öyleyse yüreğin kan ağlıyor olmalı, değil mi?”
“Ee Jane! Tek bir sitem sözü yok mu? Acı, keskin bir söz? Duygularımı yaralayacak, tutkumu iğneleyecek hiçbir şey yok mu? Seni oturttuğum yerde sessizce oturuyor, bana yorgun ve kayıtsız bir bakışla bakıyorsun.”
“Jane, seni böyle yaralamak hiç niyetim değildi. Kız evlat gibi sevdiği, ekmeğini yiyip kâsesinden içtiği, koynunda yatırdığı biricik kuzuya sahip bir adam, bir yanlışlık sonucu onu mezbahada kesmiş olsaydı; kanlı hatasından benim şimdi pişman olduğumdan daha çok pişman olmazdı. Beni hiç bağışlamayacak mısın?”
Okur, onu o anda, hemen oracıkta bağışladım. Gözlerinde öylesine derin bir pişmanlık, sesinde öylesine gerçek bir acıma, tavrında öylesine erkeksi bir kararlılık vardı; üstelik bütün bakışında ve duruşunda sevgisi hiç değişmemişti. Onu bütünüyle bağışladım; ama sözle ya da dışarıdan belli ederek değil, yalnızca yüreğimin derinliklerinde.
Çok geçmeden, suskunluğumu ve uysallığımı —sanırım irade eksikliğinden çok güçsüzlüğün sonucu olduklarını— merak ederek, özlemle sordu: “Alçak olduğumu biliyorsun, değil mi Jane?”
“Evet efendim.”
“Öyleyse yüzüme karşı açık açık ve sertçe söyle; benden esirgeme.”
“Yapamam; yorgunum ve hastayım. Biraz su istiyorum.” Titreyerek içini çekti, beni kollarına alıp aşağı taşıdı. Önce beni hangi odaya getirdiğini anlayamadım; buğulu gözlerime her şey sisli görünüyordu. Derken içimi canlandıran ateşin sıcaklığını hissettim; yaz mevsimi olmasına rağmen odamda buz gibi olmuştum. Dudaklarıma şarap götürdü; tadına bakıp kendime geldim. Sonra uzattığı bir şeyler yedim ve kısa süre sonra toparlandım. Kütüphanedeydim; onun sandalyesinde oturuyordum, o da yanı başımdaydı. “Şimdi, fazla acı çekmeden bu hayattan göçebilsem ne iyi olur,” diye düşündüm. “O zaman yüreğimin tellerini Bay Rochester’ın yüreğinin tellerinden koparıp ayırma çabasına katlanmam gerekmezdi. Anlaşılan ondan ayrılmalıyım. Ayrılmak istemiyorum; ayrılamam.”
“Şimdi nasılsın Jane?”
“Çok daha iyiyim efendim; yakında iyileşirim.”
“Şarabı yine tat Jane.”
Dediğini yaptım. Bardağı masaya koyup önümde durdu ve dikkatle bana baktı. Birden, tutkulu bir duyguyla dolu anlaşılmaz bir ünlem çıkararak arkasını döndü; odada hızla yürüyüp geri geldi. Beni öpmek istermiş gibi eğildi; ama artık okşamaların yasak olduğunu hatırladım. Yüzümü çevirdim ve onu kendimden uzaklaştırdım.
“Ne? Bu da ne demek?” diye telaşla haykırdı. “Ah, anladım! Bertha Mason’ın kocasını öpmek istemiyorsun, öyle mi? Kollarımı dolu, kucaklaşmalarımı başkasına ayrılmış mı sayıyorsun?”
“Her hâlükârda, bana ne yer var ne de hak, efendim.”
“Neden Jane? Seni uzun uzun konuşma zahmetinden kurtarayım; senin yerine ben yanıtlayayım: Zaten bir karım var, diyeceksin. Doğru mu tahmin ettim?”
“Evet.”
“Öyle düşünüyorsan benim hakkımda tuhaf bir fikre sahip olmalısın; beni, tuzağını bilerek kurmuş, seni ona düşürmek ve onurundan yoksun bırakıp özsaygını çalmak için çıkarsız sevgi taklidi yapan entrikacı, aşağılık ve bayağı bir zampara olarak görmelisin. Buna ne dersin? Bir şey söyleyemediğini görüyorum. Öncelikle hâlâ güçsüzsün; nefes almaya bile zor yetiyorsun. İkincisi, beni suçlamaya ve aşağılamaya henüz alışamadın. Üstelik gözyaşlarının bentleri açıldı; çok konuşsan sel gibi boşalacaklar. Olay çıkarmaya, sitem edip hesap sormaya da hevesin yok; nasıl davranacağını düşünüyorsun, konuşmanın işe yaramayacağı kanısındasın. Seni tanıyorum; tetikteyim.”
“Efendim, size karşı bir şey yapmak istemiyorum,” dedim; titrek sesim cümlemi kısa kesmem gerektiğini söylüyordu.
“Senin anladığın anlamda değil, ama benim anladığım anlamda beni mahvetmek için plan yapıyorsun. Evli bir adam olduğumu neredeyse açıkça söyledin; evli olduğum için benden kaçınacak, yoluma çıkmayacaksın. Az önce beni öpmeyi reddettin. Kendini bana tümüyle yabancı kılmaya niyetlisin; bu çatının altında yalnızca Adèle’in mürebbiyesi olarak yaşayacaksın. Sana ne zaman dostça bir söz söylesem, sana karşı yeniden dostça bir duygu beslemeye yönelsen, ‘Bu adam beni neredeyse metresi yapıyordu; ona karşı buz ve kaya olmalıyım,’ diyeceksin. Sen de buna göre buz ve kaya olacaksın.”
Yanıt vermek için sesimi temizleyip sakinleştirdim: “Çevremde her şey değişti efendim; benim de değişmem gerekiyor, bundan kuşkum yok. Duygularımın dalgalanmasını ve anılarla çağrışımlarla sürekli mücadele etmeyi önlemenin tek bir yolu var: Adèle’e yeni bir mürebbiye bulmalısınız efendim.”
“Ah, Adèle okula gidecek; bunu çoktan kararlaştırdım. Thornfield Hall’ın o korkunç çağrışımlarıyla, anılarıyla seni bunaltmaya da niyetim yok: bu lanetli yer, bu Achan’ın çadırı, açık göğün ışığına canlı ölümün dehşetini sunan bu küstah mezar, hayal ettiğimiz türden bir lejyondan bile beter, içindeki tek gerçek iblisiyle bu dar taş cehennem! Jane, burada kalmayacaksın, ben de kalmayacağım. Lanetli olduğunu bile bile seni Thornfield Hall’a getirmekle hata ettim. Seni daha görmeden, buranın laneti hakkında hiçbir şey öğrenmemen için onlara tembih etmiştim; çünkü orada kiminle birlikte yaşayacağını bilse Adèle’e kalıcı bir mürebbiye bulamayacağımdan korkuyordum ve planlarım deliyi başka bir yere götürmeme izin vermiyordu. Oysa eski bir evim var: buradan da tenha ve gizli Ferndean Malikânesi. Bulunduğu ormanın içindeki sağlıksız ortam konusunda vicdanım el vermeseydi onu oraya güvenle yerleştirebilirdim. Büyük olasılıkla o rutubetli duvarlar kısa sürede onu üzerimden alırdı; ama her alçağın kendine özgü bir kusuru vardır. Benimki, en nefret ettiğim şey için bile dolaylı yoldan cinayete kalkışmak değil.”
“Yine de deliyi senden gizlemek, bir çocuğu pelerinle örtüp onu bir upas ağacının dibine yatırmaya benziyordu: o iblisin yakını zehirlidir, hep de öyleydi. Ama Thornfield Hall’ı kapatacağım: ön kapıyı çivileyip alt kattaki pencereleri tahtayla kapatacağım. Bayan Poole’a burada karımla yaşaması için yılda iki yüz sterlin vereceğim; senin o korkunç cadı dediğin kadınla. Grace para için çok şey yapar; oğlunu, Grimsby Retreat’teki bakıcıyı, yanına alacak. Ataklar sırasında ona eşlik edip yardım edebilsin diye yanında olacak; karımı geceleri tanıdığı varlık insanları yataklarında yakmaya, bıçaklamaya, etlerini kemiklerinden ısırarak koparmaya ve daha neler yapmaya kışkırttığında—”
“Efendim,” diye sözünü kestim, “o talihsiz kadına karşı hiç acımanız yok; ondan nefretle, intikamcı bir düşmanlıkla söz ediyorsunuz. Bu zalimce; deli olmasının elinde olmadığını biliyorsunuz.”
“Jane, benim küçük sevgilim (öyle olduğunu bildiğim için sana böyle diyeceğim), ne söylediğini bilmiyorsun; beni yine yanlış anlıyorsun. Ondan deli olduğu için nefret etmiyorum. Sen deli olsaydın, senden nefret edeceğimi mi sanıyorsun?”
“Evet, efendim, sanıyorum.”
“Öyleyse yanılıyorsun; beni de, sevebileceğim sevginin nasıl bir şey olduğunu da hiç bilmiyorsun. Bedeninin her zerresi benimki kadar değerli; acı çektiğinde, hastalandığında da öyle olacak. Aklın benim hazinem; kırılsa bile hazinem olarak kalır. Sayıklasan seni deli gömleği değil, kollarım tutardı; öfkeyle bile beni kavrayışın bana çekici gelirdi. Bu sabah o kadın gibi çılgınca üzerime atılsan, seni en az kollarımın kısıtladığı kadar sevgiyle kucaklardım. Ondan tiksinerek uzaklaştığım gibi senden kaçınmazdım. Aklının başında olduğu anlarda başında benden başka gözcü de bakıcı da olmazdı; karşılığında bir gülümseme görmesem bile yorulmadan şefkatle üzerine eğilirdim. Gözlerinde artık beni tanıdığına dair bir ışık kalmasa da onlara bakmaktan bıkmazdım. Ama neden böyle düşüncelere dalıyorum? Seni Thornfield’dan götürmekten söz ediyordum. Biliyorsun, hemen yola çıkmak için her şey hazır; yarın gideceksin. Senden bu çatı altında bir gece daha dayanmanı istiyorum Jane; sonra bütün sefaletine ve dehşetine sonsuza dek veda edeceksin! Gidebileceğim bir yer var; nefret ettiğim anılardan, istenmeyen ziyaretlerden, hatta yalandan ve iftiradan bile korunaklı bir sığınak.”
“Adèle’i de yanınıza alın, efendim,” diye araya girdim; “size arkadaşlık eder.”
“Ne demek istiyorsun Jane? Adèle’i okula göndereceğimi söyledim. Üstelik kendi çocuğum bile olmayan bir çocuğu, Fransız bir dansçının piçini, ne yapayım arkadaş olarak? Neden onun için başımın etini yiyorsun? Söyle, neden Adèle’i bana arkadaş diye yakıştırıyorsun?”
“Efendim, tenha bir yere gideceğinizden söz ettiniz; ama tenhalık ve yalnızlık sıkıcıdır, size fazla sıkıcı gelir.”
“Yalnızlık! Yalnızlık!” diye öfkeyle tekrarladı. “Anlaşılan açıklama yapmam gerekiyor. Yüzünde Sfenks’i andıran nasıl bir ifade belirdiğini bilmiyorum. Yalnızlığımı paylaşacaksın. Anlıyor musun?”
Başımı salladım. Giderek öfkelenirken bu sessiz karşı çıkış işaretini vermek bile cesaret istiyordu. Odada hızla yürüyordu; birden, sanki olduğu yere kök salmış gibi durdu. Uzun uzun, sertçe bana baktı. Gözlerimi ondan kaçırıp ateşe çevirdim; sakin ve soğukkanlı görünmeye çalıştım.
“İşte Jane’in karakterindeki pürüz,” dedi sonunda; bakışlarından beklediğimden daha sakin konuşuyordu. “İpek makarası buraya kadar sorunsuzca açıldı; ama bir düğüm, bir bilmece çıkacağını hep biliyordum. İşte çıktı. Şimdi öfke, hiddet ve bitmek bilmez sıkıntı zamanı! Tanrı aşkına, Samson’ın gücünün bir parçasını kullanıp bu düğümü iplik gibi koparmayı ne çok isterdim!”
Yeniden yürümeye başladı; ama kısa süre sonra yine durdu, bu kez tam önümde.
“Jane! Aklını başına alıp beni dinleyecek misin?” (Eğilip dudaklarını kulağıma yaklaştırdı.) “Dinlemezsen zor kullanmayı deneyeceğim.” Sesi kısıktı; bakışları, dayanılmaz bir bağdan kurtulmak üzere olup kendini dizginsiz bir taşkınlığa bırakacak adamın bakışlarıydı. Bir an sonra, bir kez daha çılgınca öfkelenirse, onunla baş edemeyeceğimi anladım. Onu denetleyip dizginleyebileceğim tek şey şimdiki andı, geçip gitmekte olan şu saniyeydi. İrkilip geri çekilmem, kaçmam ya da korkmam hem benim hem onun sonunu getirebilirdi. Ama korkmuyordum; zerre kadar. İçimde beni ayakta tutan bir güç, bir etki duygusu vardı. Tehlikeli bir andı ama kendine özgü bir çekiciliği de vardı; belki Kızılderilinin kanosuyla akıntıya kapılıp çağlayandan geçerken duyduğu türden. Yumruk yaptığı elini tuttum, kasılmış parmaklarını gevşettim ve yatıştırıcı bir sesle şöyle dedim—
“Oturun. İstediğiniz kadar konuşurum; akla uygun olsun olmasın, söyleyeceklerinizin hepsini dinlerim.”
Oturdu ama hemen konuşmasına izin vermedim. Bir süredir gözyaşlarıma karşı koyuyordum; ağladığımı görmekten hoşlanmayacağını bildiğim için onları bastırmak üzere çok çaba harcamıştım. Ama artık bırakmanın ve gözyaşlarımın istediğince, istediği kadar akmasına izin vermenin doğru olacağını düşündüm. Sel onu rahatsız edecekse, o kadar iyi. Kendimi tutmaktan vazgeçip hıçkıra hıçkıra ağladım.
Çok geçmeden kendimi toparlamam için içtenlikle yalvardığını duydum. Bu kadar öfkeliyken bunu yapamayacağımı söyledim.
“Ama öfkeli değilim Jane; seni yalnızca çok fazla seviyorum. Küçük solgun yüzüne öyle kararlı, öyle donuk bir ifade takınmıştın ki buna dayanamadım. Hadi, sus şimdi ve gözlerini sil.”
Yumuşayan sesi, yatıştığını gösteriyordu; ben de sakinleştim. Başını omzuma yaslamaya çalıştı, izin vermedim. Sonra beni kendine çekmek istedi; ona da hayır dedim.
“Jane! Jane!” dedi; sesi öyle acı bir kederle doluydu ki bütün sinirlerim ürperdi. “Demek beni sevmiyorsun? Değer verdiğin yalnızca benim mevkim ve karım olmanın sağlayacağı konum muydu? Artık kocan olmaya uygun olmadığımı düşündüğün için dokunuşumdan, bir kurbağa ya da maymunmuşum gibi mi kaçıyorsun?”
Bu sözler canımı yaktı; ama ne yapabilir, ne söyleyebilirdim? Muhtemelen hiçbir şey yapmamalı, hiçbir şey söylememeliydim. Ama duygularını incitmiş olmaktan öylesine pişmandım ki yaraladığım yere merhem sürme isteğimi denetleyemedim.
“Seni seviyorum,” dedim, “hem de her zamankinden çok. Ama bu duyguyu göstermem, ona kendimi kaptırmam yasak; onu dile getirmem de son kez olacak.”
“Son kez mi Jane? Ne yani, benimle yaşayabileceğini, beni her gün görebileceğini ve hâlâ seviyorsan hep soğuk ve mesafeli kalabileceğini mi sanıyorsun?”
“Hayır efendim; bunu yapamayacağımdan eminim. Bu yüzden tek bir yol olduğunu görüyorum; ama söylersem öfkeleneceksiniz.”
“Söyle bakalım! Öfke nöbetine girersem ağlama sanatını kullanırsın.”
“Bay Rochester, sizden ayrılmalıyım.”
“Ne kadar süreyle Jane? Saçını düzeltip—biraz dağılmış—yüzünü yıkayana kadar mı? Ateş basmış gibi görünüyor.”
“Adèle’den ve Thornfield’dan ayrılmalıyım. Ömrüm boyunca sizden ayrı kalmalıyım; yabancı yüzler ve yabancı manzaralar arasında yeni bir hayata başlamalıyım.”
“Elbette; öyle yapacağını söylemiştim. Benden ayrılma saçmalığını bir yana bırakıyorum. Demek istediğin, benim bir parçam olman gerektiği. Yeni hayat konusuna gelince, her şey yolunda: yine de karım olacaksın; evli değilim. Hem özünde hem de adıyla Bayan Rochester olacaksın. Sen ve ben yaşadığımız sürece yalnızca sana bağlı kalacağım. Fransa’nın güneyinde bir yerim var; Akdeniz kıyısında, beyaz badanalı bir villa. Orada mutlu, korunaklı ve son derece masum bir hayat yaşayacaksın. Seni hataya sürüklemek, metresim yapmak istediğimden korkma. Neden başını salladın? Jane, aklını başına toplamalısın; yoksa gerçekten yine çılgına döneceğim.”
Sesiyle eli titriyordu; geniş burun delikleri açılmış, gözleri alev alev olmuştu. Yine de konuşmaya cesaret ettim.
“Efendim, karınız hayatta; bu sabah kendinizin de kabul ettiği bir gerçek. Arzuladığınız gibi sizinle yaşarsam metresiniz olurum. Aksini söylemek, laf cambazlığıdır; yalandır.”
“Jane, yumuşak huylu biri olmadığımı unutuyorsun; sabırlı değilim, soğukkanlı ve duygusuz da değilim. Bana da kendine de acı; parmağını nabzıma koy, nasıl attığını hisset ve dikkatli ol!”
Bileğini açıp bana uzattı. Kan yüzünden ve dudaklarından çekiliyordu; renkleri morarıyordu. Her yönden sıkışmıştım. Böyle nefret ettiği bir direnişle onu bu kadar sarsmak zalimlikti; boyun eğmekse söz konusu bile olamazdı. İnsanlar dayanılmaz bir çıkmaza sürüklendiklerinde içgüdüsel olarak ne yaparsa ben de onu yaptım: insandan daha yüce birinden yardım istedim. “Tanrım, yardım et!” sözleri kendiliğinden döküldü dudaklarımdan.
“Ben aptalım!” diye birden haykırdı Bay Rochester. “Evli olmadığımı söyleyip duruyorum ama nedenini açıklamıyorum. Bu kadının nasıl biri olduğunu, onunla yaptığım o lanetli evliliğin koşullarını bilmediğini unutuyorum. Bütün bildiklerimi öğrenince Jane’in de benimle aynı fikirde olacağına eminim! Janet, elini elime ver; yakınında olduğunu hem dokunarak hem görerek anlayayım. Sonra sana durumun aslını birkaç sözle anlatacağım. Beni dinler misin?”
“Evet efendim; isterseniz saatlerce dinlerim.”
“Birkaç dakikadan fazlasını istemiyorum. Jane, ailemin büyük oğlu olmadığımı, benden büyük bir ağabeyim olduğunu hiç duydun ya da biliyor muydun?”
“Bayan Fairfax’ın bunu bir kez söylediğini hatırlıyorum.”
“Babamın açgözlü, tamahkâr bir adam olduğunu hiç duydun mu?”
“Bu yönde bir şeyler duydum.”
“Öyleyse Jane, mülkü bölmeden elde tutmaya karar vermişti; mirasını bölüp bana adil bir pay bırakma düşüncesine katlanamıyordu. Her şeyin ağabeyim Rowland’a kalmasını istiyordu. Ama oğlunun yoksul olmasına da dayanamazdı. Varlıklı biriyle evlenerek geçimim sağlanmalıydı. Bana erkenden bir eş aramaya koyuldu. Batı Hint Adaları’nda plantasyon sahibi ve tüccar olan Bay Mason, babamın eski bir tanıdığıydı. Mallarının gerçek ve çok büyük olduğundan emindi; araştırma yaptırdı. Bay Mason’ın bir oğlu ve bir kızı olduğunu öğrendi; ayrıca kızına otuz bin sterlinlik bir servet verebileceğini ve vereceğini de ondan öğrendi. Bu ona yetti. Üniversiteden ayrılınca, benim için önceden istenmiş bir gelinle evlenmem üzere Jamaika’ya gönderildim. Babam kızın parasından söz etmedi; ama Bayan Mason’ın güzelliğiyle İspanya Şehri’nin gözbebeği olduğunu söyledi. Yalan değildi bu. Blanche Ingram tarzında, uzun boylu, esmer, görkemli bir kadındı. Ailesi iyi bir soydan geldiğim için beni kapmak istiyordu; o da öyle. Onu davetlerde karşıma çıkarıyor, görkemli giysiler içinde sunuyorlardı. Onu nadiren yalnız gördüm, baş başa da pek az konuştum. Beni pohpohluyor, cazibelerini ve hünerlerini zevkim için cömertçe sergiliyordu. Çevresindeki bütün erkekler ona hayran görünüyordu; beni de kıskanıyorlardı. Gözlerim kamaşmış, heyecanlanmıştım; duyularım allak bullak olmuştu. Toy, deneyimsiz ve bilgisiz olduğum için onu sevdiğimi sandım. Toplumun budalaca rekabetlerinin, azgın merakının, gençliğin düşüncesizliği ve körlüğünün bir erkeği sürükleyemeyeceği kadar korkunç bir saçmalık yoktur. Akrabaları beni yüreklendirdi; rakipler hırsımı körükledi; o da beni baştan çıkardı. Ne olduğunu anlayamadan evlenmiş buldum kendimi. Ah, bunu düşündükçe kendime saygım kalmıyor! İçimdeki bir küçümseme azabı beni ele geçiriyor. Onu hiç sevmedim, ona hiç saygı duymadım; onu tanımıyordum bile. Karakterinde tek bir erdem bulunduğundan emin değildim. Aklında ya da tavırlarında ne alçakgönüllülük ne iyilikseverlik ne açık sözlülük ne de incelik görmüştüm; yine de onunla evlendim. Kaba, bayağı, köstebek gözlü budalanın tekiydim! Daha az günahla belki de—Ama kiminle konuştuğumu unutmamalıyım.”
“Gelinimin annesini hiç görmemiştim; öldüğünü sanıyordum. Balayı bitince yanıldığımı öğrendim: kadın yalnızca deliymiş ve akıl hastanesine kapatılmış. Bir de küçük erkek kardeşi vardı; bütünüyle dilsiz ve akıl yoksunuydu. Büyük kardeşi, senin gördüğün adam—bütün akrabalarından tiksindiğim hâlde ondan nefret edemiyorum; çünkü güçsüz zihninde biraz sevgi kırıntısı var. Zavallı kız kardeşiyle ilgilenmeyi sürdürmesi ve bir zamanlar bana duyduğu köpeğinkine benzer bağlılık bunu gösteriyor—muhtemelen bir gün onun durumuna düşecek. Babamla ağabeyim Rowland bütün bunları biliyordu; ama akılları yalnızca otuz bin sterlindeydi ve bana kurulan düzeneğe katıldılar.”
“Bunlar iğrenç şeylerdi; ama gizlenmiş olmalarının ihaneti dışında, karımın yaradılışının bana bütünüyle yabancı, zevklerinin itici, zihninin bayağı, aşağılık, dar ve daha yüce bir şeye yönelmeye, daha geniş bir anlayışa açılmaya olağanüstü ölçüde elverişsiz olduğunu öğrendiğimde bile onu bunlarla suçlamazdım. Onunla tek bir akşamı, hatta günün tek bir saatini bile rahat geçiremediğimi; başlattığım her konuyu hemen kabalaştırıp sıradanlaştırdığı, saptırıp akılsızlaştırdığı için aramızda dostça bir sohbeti sürdüremediğimizi anladığımda bile. Şiddetli ve mantıksız öfke nöbetlerine, saçma, çelişkili ve bitmek bilmeyen taleplerle dolu emirlerine hiçbir hizmetçinin uzun süre dayanamayacağını; bu yüzden hiç huzurlu, düzenli bir yuvam olmayacağını gördüğümde bile kendimi tuttum. Sitem etmekten kaçındım, yakınmalarımı azalttım; pişmanlığımı ve tiksintimi içime gömmeye çalıştım; duyduğum derin nefreti bastırdım.”
“Jane, iğrenç ayrıntılarla seni bunaltmayacağım; söyleyeceklerimi birkaç sert sözle anlatacağım. Yukarıdaki o kadınla dört yıl yaşadım; o süre dolmadan da bana çok çektirmişti. Karakteri korkunç bir hızla olgunlaşıp gelişti; kusurları hızla filizlenip azgınca yayıldı. Öylesine güçlüydüler ki onları ancak zalimlik dizginleyebilirdi; ben zalimlik etmek istemedim. Aklı ne kadar cüce, eğilimleri ne kadar devasa! Bu eğilimlerin başıma açtığı felaketler ne korkunçtu! Bertha Mason, rezil bir annenin öz kızı, beni hem ölçüsüz hem iffetsiz bir kadına bağlı bir erkeğin çekmek zorunda olduğu bütün o korkunç, aşağılayıcı acıların içine sürükledi.”
“Bu arada ağabeyim öldü; dört yılın sonunda babam da öldü. Artık yeterince zengindim; ama korkunç bir yoksulluk içindeydim: şimdiye dek gördüğüm en kaba, en kirli, en bozulmuş yaradılış benimkiyle birleşmiş, yasa ve toplum önünde benim bir parçam sayılmıştı. Yasal yollardan da ondan kurtulamıyordum; çünkü doktorlar artık karımın deli olduğunu, aşırılıklarının delilik tohumlarını vaktinden önce yeşerttiğini keşfetmişti. Jane, anlatım hoşuna gitmiyor; neredeyse hastalanmış gibi görünüyorsun. Kalanını başka bir güne bıraksam mı?”
“Hayır efendim, şimdi bitirin. Size acıyorum; gerçekten çok acıyorum.”
“Jane, bazı insanların acıması öylesine zararlı ve aşağılayıcı bir armağandır ki sunanların yüzüne fırlatmakta insan haklıdır. Ama bu, duygusuz, bencil yüreklere özgü bir acımadır: başkalarının dertlerini duymaktan kaynaklanan, bilgisiz bir küçümsemeyle karışmış benmerkezci bir üzüntü. Senin acıman öyle değil Jane; şu anda bütün yüzünü dolduran, gözlerini taşıracak gibi yapan, yüreğini kabartan, elimi elimde titreten duygu bu değil. Sevgilim, senin acıman sevginin doğurgan anasıdır; onun sancısı, o ilahi tutkunun doğum ağrısıdır. Acımanı kabul ediyorum Jane; bırak kızı özgürce doğsun—kollarım onu karşılamaya hazır.”
“Şimdi efendim, devam edin. Deli olduğunu öğrendiğinizde ne yaptınız?”
“Jane, umutsuzluğun eşiğine geldim; beni uçurumdan ayıran tek şey, özsaygımdan geriye kalan kırıntıydı. Dünyanın gözünde kuşkusuz yüzüm kirli bir onursuzlukla kaplıydı; ama kendi gözümde temiz kalmaya karar verdim ve sonuna dek onun suçlarının lekesini reddedip kendimi zihinsel kusurlarıyla kurduğu bağdan kopardım. Yine de toplum adımı ve kişiliğimi onunkilerle bir tutuyordu; hâlâ onu her gün görüyor, sesini duyuyordum: nefesinden bir parça (iğrenç!) soluduğum havaya karışıyordu. Üstelik bir zamanlar kocası olduğumu hatırlıyordum; bu anı o zaman da şimdi de dile sığmaz ölçüde tiksindirici geliyor. Dahası, o yaşadığı sürece başka, daha iyi bir kadının kocası olamayacağımı biliyordum. Benden beş yaş büyük olmasına rağmen (ailesi ve babası, yaşı konusunda bile bana yalan söylemişti), bedeni ne kadar sağlamsa aklı o kadar zayıf olduğundan, benim kadar uzun yaşaması muhtemeldi. Böylece yirmi altı yaşımda umutsuzluğa kapılmıştım.”
“Bir gece, çığlıklarıyla uykumdan uyandım—doktorlar deli olduğuna hükmettiğinden elbette kapatılmıştı—; Batı Hint Adaları’na özgü, o iklimlerde kasırgalardan önce sık sık görülen türden yakıcı bir geceydi. Yatakta uyuyamayınca kalkıp pencereyi açtım. Hava kükürt buharları gibiydi; hiçbir yerde ferahlık bulamıyordum. Sivrisinekler vızıldayarak içeri giriyor, odanın çevresinde kasvetle dolanıyordu. Oradan duyabildiğim deniz, deprem gibi boğuk bir gürültüyle uğulduyordu; üstünde kara bulutlar yükseliyordu. Ay, sıcak bir gülle gibi iri ve kızıl biçimde dalgaların ardında batıyordu; fırtınanın kaynaştığı, titreyen dünyanın üzerine son kanlı bakışını fırlatıyordu. Atmosferle manzara bedenimi etkiliyordu; kulaklarım hâlâ çığlıklar atan delinin lanetleriyle dolmuştu. Arada adımı da söylüyor, şeytani bir nefretle, öyle bir dille haykırıyordu ki! Kendini açıkça fahişe ilan eden hiçbir kadın onun kadar kirli bir söz dağarcığına sahip olmamıştır. Aramızda iki oda olmasına rağmen her kelimeyi duyuyordum; Batı Hint Adaları’ndaki evin ince bölmeleri kurt çığlıklarına ancak biraz engel oluyordu.”
“‘Bu hayat,’ dedim sonunda, ‘cehennem; hava bu, sesler de dipsiz kuyunun dibinden geliyor! Kendimi bundan kurtarabilirsem buna hakkım var. Bu fani hayatın acıları ruhuma yük olan şu ağır bedeni geride bırakmama yardım edecek. Bağnazların yanan sonsuzluğundan korkmuyorum; bundan daha kötü bir öte dünya olamaz. Bırakın kopup gideyim, Tanrı’ya döneyim!’”
“Bunları, içinde dolu bir çift tabanca bulunan sandığın önünde diz çöküp kilidini açarken söyledim; kendimi vurmayı düşünüyordum. Bu niyetim yalnızca bir an sürdü; çünkü deli olmadığım için, kendimi yok etme arzusunu ve tasarısını doğuran o katıksız, keskin umutsuzluk buhranı bir saniyede geçti.”
“Avrupa’dan esen taze bir rüzgâr okyanusun üzerinden gelip açık pencereden içeri doldu; fırtına koptu, yağdı, gürledi, şimşekler çaktı ve hava temizlendi. O sırada bir karara vardım ve kararımı kesinleştirdim. Islak bahçemin, damlayan portakal ağaçlarının ve sırılsıklam narlarla ananasların arasında yürürken, tropiklerin parlak şafağı çevremde alevlenirken şöyle düşündüm Jane; şimdi dinle, çünkü o saatte bana teselli veren ve izlemem gereken doğru yolu gösteren gerçek Bilgelik’ti.”
“Avrupa’dan gelen tatlı rüzgâr tazelenmiş yaprakların arasında hâlâ fısıldıyor, Atlas Okyanusu görkemli bir özgürlükle gürlüyordu. Uzun zamandır kuruyup kavrulmuş yüreğim bu ritme ayak uydurarak kabardı, canlı kanla doldu; varlığım yenilenmeyi özlüyor, ruhum tertemiz bir yudum için susuyordu. Umudun yeniden canlandığını gördüm, yeniden doğuşun mümkün olduğunu hissettim. Bahçemin dibindeki çiçekli kemerden, gökyüzünden daha mavi denize baktım; eski dünya ötedeydi. Önümde berrak umutlar açıldı:”
“‘Git,’ dedi Umut, ‘Avrupa’da yeniden yaşa. Orada adının ne kadar lekelendiği, sana ne kadar kirli bir yükün bağlandığı bilinmiyor. Deli kadını İngiltere’ye götürebilir, gereken bakım ve önlemlerle Thornfield’a kapatabilirsin; sonra dilediğin iklime gidip yeni bir bağ kurabilirsin. Uzun sabrını böylesine kötüye kullanan, adını kirleten, onurunu ayaklar altına alan, gençliğini solduran o kadın senin karın değil; sen de onun kocası değilsin. Durumunun gerektirdiği gibi bakımını sağla; Tanrı’nın ve insanlığın senden istediği her şeyi yapmış olursun. Kimliği ve seninle olan bağı unutulup gitsin; bunları yaşayan hiçbir insana açıklamak zorunda değilsin. Onu güvenli ve rahat bir yere yerleştir; düşkünlüğünü gizlilikle ört ve oradan ayrıl.’”
“Bu öneriyi aynen uyguladım. Babamla ağabeyim evliliğimi tanıdıklarına duyurmamıştı; çünkü evlendiğimi bildirmek için yazdığım ilk mektupta, sonuçlarından duyduğum yoğun tiksintiyi yaşamaya başlamış ve ailelerinin karakteriyle yaradılışından korkunç bir geleceğin beni beklediğini görmüş olduğumdan, bunun gizli tutulmasını özellikle istemiştim. Çok geçmeden babamın benim için seçtiği karımın rezil davranışları, onu gelini olarak kabul etmekten utanmasına yol açtı. İlişkiyi duyurmayı istemek bir yana, o da bunu en az benim kadar gizlemeye hevesli hâle geldi.”
“Onu İngiltere’ye getirdim; gemide böylesi bir canavarla korkunç bir yolculuk yaptım. Nihayet onu Thornfield’a ulaştırıp üçüncü kattaki odaya güvenle yerleştirdiğimde rahatladım. Gizli iç bölmesini şimdi on yıldır vahşi bir hayvan ini, bir cin hücresi hâline getirdiği oda işte orası. Ona bir bakıcı bulmakta zorlandım; çünkü çılgınca sayıklamaları sırrımı kaçınılmaz olarak açığa vuracağından, sadakatine güvenebileceğim birini seçmek gerekiyordu. Üstelik günler, bazen haftalar süren aklı başında dönemlerinde bana hakaret yağdırıyordu. Sonunda Grimsby Retreat’ten Grace Poole’u tuttum. O ve Mason’ın bıçaklanıp hırpalandığı gece yaralarını saran cerrah Carter, sırlarımı açtığım yalnızca iki kişi. Bayan Fairfax bir şeylerden kuşkulanmış olabilir, ama olaylara ilişkin kesin bilgi edinmiş olamaz. Grace genel olarak iyi bir bakıcı çıktı; ancak kısmen kendi kusuru yüzünden—görünüşe bakılırsa hiçbir şeyin iyileştiremeyeceği, yıpratıcı mesleğine özgü bir kusur bu—dikkati birden fazla kez dağılıp boşa çıktı. Deli kadın hem kurnaz hem de kötü niyetli; gözetmeninin geçici ihmallerinden yararlanmayı hiç ihmal etmedi. Bir keresinde kardeşini bıçakladığı bıçağı sakladı; iki kez de hücresinin anahtarını ele geçirip gece dışarı çıktı. İlkinde yatağımda beni yakmaya kalkıştı; ikincisinde seni o korkunç biçimde ziyaret etti. O sırada öfkesini gelinliğine yönelttiği için, seni gözeten Tanrı’ya şükrediyorum; belki de kendi gelinliğini giydiği günlere ilişkin belirsiz anıları canlanmıştı. Ama neler olabileceğini düşünmeye dayanamıyorum. Bu sabah boğazıma atılan, güvercinimin yuvasının üzerinde kara ve kızıl yüzünü sallandıran şeyi düşündükçe kanım donuyor—”
“Söyleyin efendim,” diye sordum, o duraklayınca, “onu buraya yerleştirdikten sonra ne yaptınız? Nereye gittiniz?”
“Ne mi yaptım Jane? Kendi kendimi ışıklı bir bataklık ateşine dönüştürdüm. Nereye mi gittim? Mart ruhununki kadar başıboş gezintilere çıktım. Kıta’ya gittim, bütün ülkelerini dolambaçlı yollardan dolaştım. Değişmez arzum, Thornfield’da bıraktığım o öfke küpüne karşıt olacak, sevebileceğim iyi ve zeki bir kadını arayıp bulmaktı—”
“Ama evlenemezdiniz efendim.”
“Evlenebileceğime ve evlenmem gerektiğine karar vermiş, buna inanmıştım. Seni aldattığım gibi aldatmak başlangıçtaki niyetim değildi. Hikâyemi açıkça anlatıp teklifimi dürüstçe yapacaktım. Sevmeye ve sevilmeye özgür olduğumun kabul edilmesi bana öylesine akla uygun görünüyordu ki yükünü taşıdığım lanete rağmen durumumu anlayıp beni kabul etmeye istekli ve muktedir bir kadın bulunabileceğinden hiç kuşku duymadım.”
“Evet efendim?”
“Meraklandığında beni hep gülümsetiyorsun Jane. Gözlerini hevesli bir kuş gibi açıyor, sözlü yanıtlar yeterince hızlı gelmiyormuş ve insanın yüreğini okumak istiyormuşçasına arada bir sabırsızca kıpırdanıyorsun. Ama devam etmeden önce, ‘Evet efendim?’ derken ne kastettiğini söyle. Sık sık kullandığın küçük bir söz bu; beni defalarca bitmek bilmeyen konuşmalara sürükledi. Nedenini pek bilmiyorum.”
“Şunu demek istiyorum: Sonra ne oldu? Nasıl devam ettiniz? Bu olayın sonu neye vardı?”
“Aynen öyle! Peki şimdi neyi öğrenmek istiyorsun?”
“Hoşlandığınız birini bulup bulmadığınızı, onunla evlenmek isteyip istemediğinizi ve ne cevap verdiğini.”
“Hoşlandığım birini bulup bulmadığımı ve onunla evlenmek isteyip istemediğimi söyleyebilirim; ama vereceği yanıt henüz Kader Kitabı’na yazılmadı. On uzun yıl boyunca bir başkentten ötekine giderek dolaştım: kimi zaman St. Petersburg’da, daha sık Paris’te, ara sıra Roma, Napoli ve Floransa’da yaşadım. Bol param ve eski bir soyadının sağladığı pasaport sayesinde çevremi kendim seçebiliyordum; hiçbir çevrenin kapısı bana kapalı değildi. Kadın idealimi İngiliz hanımefendiler, Fransız kontesler, İtalyan signoralar ve Alman kontesler arasında aradım. Bulamadım. Bazen kısa bir an için, bir bakış yakaladığımı, bir ses duyduğumu, hayalimi gerçekleştirecek bir siluet gördüğümü sandım; ama hemen yanıldığımı anladım. Zihnen ya da bedenen kusursuzluk aradığımı sanma. Yalnızca bana uygun olanı, Kreol kadının tam karşıtını istiyordum; boşuna istedim. Aralarından, ne kadar özgür olursam olayım, uyumsuz birlikteliklerin tehlikeleri, dehşeti ve tiksintileri konusunda uyarılmış biri olarak evlenme teklif edeceğim tek bir kadın bile bulamadım. Hayal kırıklığı beni pervasızlaştırdı. Eğlence düşkünlüğünü denedim, sefahati değil; ondan nefret ediyordum, hâlâ da ediyorum. Hintli Messalina’mın özelliği buydu; ona ve bu özelliğine duyduğum köklü tiksinti, haz peşindeyken bile beni epey dizginledi. Taşkınlığa yaklaşan her eğlence, beni ona ve onun kötülüklerine yaklaştırıyor gibiydi; bundan kaçındım.”
“Yine de yalnız yaşayamazdım; bu yüzden metreslerin arkadaşlığını denedim. İlk seçtiğim Céline Varens’tı; onu hatırladığında insanın kendinden tiksinmesine yol açan adımlardan biri daha. Nasıl biri olduğunu ve ilişkimizi nasıl bitirdiğimi zaten biliyorsun. Ondan sonra iki kadın daha oldu: İtalyan Giacinta ve Alman Clara; ikisi de olağanüstü güzel sayılıyordu. Birkaç hafta sonra güzellikleri benim için ne ifade ediyordu ki? Giacinta ilkesiz ve şiddetliydi; üç ayda bıktım ondan. Clara dürüst ve sakindi; ama ağırkanlı, akılsız ve duygusuzdu; hiç bana göre değildi. Ona iyi bir iş kurmasına yetecek kadar para verip ondan düzgünce kurtulduğuma sevindim. Ama Jane, yüzünden görüyorum ki şu anda benim hakkımda pek iyi düşünmüyorsun. Beni duygusuz, ahlakı gevşek bir zampara sanıyorsun, öyle değil mi?”
“Doğrusu efendim, sizi bazı zamanlardaki kadar sevmiyorum. Önce bir metresle, sonra bir başkasıyla yaşamak size hiç mi yanlış gelmedi? Bundan sıradan bir şeymiş gibi söz ediyorsunuz.”
“Benim için sıradandı; ama bundan hoşlanmıyordum. Alçaltıcı bir yaşam biçimiydi; ona dönmek istemem. Metres tutmak, köle satın almaktan sonraki en kötü şeydir. Her ikisi de çoğu zaman yaradılıştan, her zaman da konumları gereği aşağıdadır; aşağıdakilerle içli dışlı yaşamak insanı alçaltır. Céline, Giacinta ve Clara’yla geçirdiğim zamanı artık hatırlamaktan nefret ediyorum.”
Bu sözlerin doğruluğunu hissettim ve şu kesin sonuca vardım: Kendimi ve bana öğretilmiş her şeyi unutacak kadar ileri gider; hangi bahaneyle olursa olsun, hangi gerekçeyle ya da ayartmayla olursa olsun, bu zavallı kızların yerini alırsam, bir gün o da beni şimdi onların anısını zihninde kirleten duyguyla anacaktı. Bu kanaatimi dile getirmedim; hissetmem yeterliydi. Sınav anında bana yardımcı olsun diye yüreğime kazıdım.
“Jane, neden ‘Evet efendim?’ demiyorsun? Daha bitirmedim. Ciddi görünüyorsun. Hâlâ beni onaylamıyorsun, görüyorum. Ama artık konuya geleyim. Geçen ocak ayında, bütün metreslerden kurtulmuş olarak, yararsız, gezgin ve yalnız bir yaşamın sonucu olan sert, acı bir ruh hâliyle, hayal kırıklığının kemirdiği, bütün insanlara, özellikle de bütün kadınlara karşı hırçınlaşmış bir biçimde—çünkü zeki, sadık ve seven bir kadın düşüncesini yalnızca bir düş saymaya başlamıştım—işlerim nedeniyle İngiltere’ye döndüm.”
“Soğuk bir kış öğleden sonrasında Thornfield Hall’u gözden seçebileceğim kadar yakınına at sürdüm. Nefret ettiğim yer! Orada ne huzur ne de mutluluk bekliyordum. Hay Yolu’ndaki çit basamağında kendi başına oturan, sessiz, ufak tefek birini gördüm. Karşısındaki başı budanmış söğüt ağacını umursamadan geçip gittiğim gibi onu da umursamadan geçtim; ileride benim için ne ifade edeceğine ilişkin hiçbir önsezim, hayatımın hakemi—iyilik ya da kötülük getirecek ruhum—alçakgönüllü bir kılığa bürünmüş hâlde orada beklediğine dair hiçbir iç uyarı yoktu. Mesrour’ın kaza yaptığı sırada yanıma gelip ciddi ciddi yardım teklif ettiğinde bile onu tanıyamadım. Çocuk gibi, incecik bir yaratık! Sanki bir keten kuşu ayağımın dibine konmuş ve beni ufacık kanadıyla taşımayı önermişti. Huysuzdum; ama o gitmedi. Tuhaf bir sebatla yanımda durdu, otoriter bir tavırla bakıp konuştu. Yardım edilmem gerekiyordu, hem de o el tarafından; yardım edildim de.”
“O narin omzuna dokunduğumda bedenime yeni bir şey, taze bir özsu ve canlılık duygusu sızdı. Bu elf yaratığın bana geri döneceğini, aşağıdaki evime ait olduğunu öğrenmiş olmam iyi olmuştu; yoksa elimden çekilip gidişini ve loş çitin ardında kayboluşunu böylesine derin bir pişmanlık duymadan izleyemezdim. O gece eve döndüğünü duydum Jane; seni düşündüğümün ya da seni beklediğimin farkında değildin muhtemelen. Ertesi gün, kendim görünmeden, galeride Adèle’le oynayışını yarım saat izledim. Kar yağdığını hatırlıyorum; dışarı çıkamıyordun. Odamdaydım, kapı aralıktı; hem dinleyebiliyor hem de görebiliyordum. Bir süre Adèle senin dışarıya dönük ilgini üzerine çekti; yine de düşüncelerinin başka yerde olduğunu sanıyordum. Ama ona karşı çok sabırlıydın küçük Jane; uzun süre onunla konuştun, onu eğlendirdin. Sonunda yanından ayrılınca hemen derin düşüncelere daldın; galeride ağır ağır volta atmaya başladın. Arada bir pencerenin önünden geçerken yoğun biçimde yağan kara baktın; hıçkıran rüzgârı dinledin, sonra usulca yürüyüp düş kurmaya devam ettin. Gündüz düşlerin karanlık değildi sanırım; ara sıra gözlerinde hoş bir aydınlık, yüzünde tatlı bir heyecan vardı. Bunlar, acı, huysuz, kara kara düşüncelere dalmış biri olmadığını gösteriyordu. Bakışların, ruhu umut kanatlarıyla bir ideal cennete doğru isteyerek uçan gençliğin tatlı hayallerini anlatıyordu. Bayan Fairfax’ın koridorda bir hizmetçiyle konuşan sesi seni uyandırdı; Janet, kendi kendine gülümsemen ne tuhaftı! Gülümsemende çok anlam vardı; zekiceydi ve kendi dalgınlığını hafife alıyor gibiydi. Sanki şöyle diyordu: ‘Güzel düşlerim iyi hoş, ama gerçek olmadıklarını unutmamalıyım. Aklımda pembe bir gökyüzüyle yeşil, çiçekli bir Aden var; ama dışarıda ayaklarımın dibinde aşmam gereken engebeli bir yol uzandığını ve çevremde karşılaşacağım kara fırtınaların toplandığını gayet iyi biliyorum.’ Aşağı koştun ve Bayan Fairfax’tan bir iş istedin; haftalık ev hesaplarını düzenlemek ya da benzeri bir şeydi sanırım. Gözümün önünden kaybolmana içerledim.”
Akşamı sabırsızlıkla bekledim; seni yanıma çağırabilecektim. Sende alışılmadık—benim için bütünüyle yeni—bir karakter seziyordum: onu daha derinlemesine araştırmak, daha iyi tanımak istiyordum. Odaya hem çekingen hem bağımsız bir tavırla girdin; giyimin de bugünkü gibi kendine özgüydü. Sana sorular sordum; çok geçmeden tuhaf karşıtlıklarla dolu olduğunu gördüm. Kıyafetin ve tavırların kurallarla sınırlıydı; çoğu zaman çekingen, doğuştan ince ruhlu ama topluma bütünüyle yabancı, bir gaf ya da yanlışlıkla kendini gülünç duruma düşürmekten epey korkan biriydin. Yine de sana seslenildiğinde, konuştuğun kişinin yüzüne keskin, cesur ve ışıl ışıl bakan gözlerini kaldırırdın; her bakışında kavrayış ve güç vardı. Üst üste sorular sorulduğunda hazır ve açık yanıtlar verirdin. Çok geçmeden bana alışmış gibiydin. Sanırım sen de o sert ve aksi efendinle aranda bir yakınlık bulunduğunu hissetmiştin, Jane; çünkü belli bir hoş rahatlığın tavrını ne kadar çabuk sakinleştirdiğini görmek şaşırtıcıydı. Ben ne kadar hırlasam da huysuzluğuma şaşırmıyor, korkmuyor, alınmıyor ya da rahatsız olmuyordun; beni izliyor, ara sıra basit ama akıllıca bir zarafetle bana gülümsüyordun; bunu tarif edemem. Gördüklerim hem hoşuma gitti hem de merakımı uyandırdı: gördüklerimi beğendim, daha fazlasını görmek istedim. Yine de uzun süre sana mesafeli davrandım ve yanına pek seyrek gittim. Entelektüel bir haz düşkünüydüm; bu yeni ve incelikli tanışıklığın verdiği hazzı uzatmak istiyordum. Üstelik çiçeği serbestçe elime alırsam açmışlığının solacağından, tazeliğinin tatlı büyüsünü yitireceğinden bir süre korkup durdum. O zamanlar onun geçici bir çiçek değil, yok edilemez bir mücevhere işlenmiş ışıl ışıl bir suret olduğunu bilmiyordum. Ayrıca senden uzak dursam beni arayıp aramayacağını görmek istiyordum; ama aramadın. Ders odasında, sıran ve şövalen kadar sessiz kaldın; tesadüfen karşılaştığımızda da saygının izin verdiği ölçüde çabuk ve beni tanıdığına dair en küçük bir işaret vermeden yanımdan geçtin. O günlerde, Jane, yüzünde alışılmış olarak düşünceli bir ifade olurdu; umutsuz değildin, çünkü sağlıksız değildin; ama neşeli de değildin, çünkü pek umudun, gerçek bir sevincin yoktu. Benim hakkımda ne düşündüğünü, hatta beni hiç düşünüp düşünmediğini merak ettim ve bunu öğrenmeye karar verdim.
Seni yeniden gözlemlemeye başladım. Konuşurken bakışlarında bir sevinç, tavrında bir sıcaklık vardı; topluma açık bir yüreğin olduğunu anladım. Seni kederli kılan, sessiz ders odası, hayatının tekdüzeliğiydi. Sana iyilik etmenin hazzına kendimi bıraktım; iyilik kısa sürede duygularını harekete geçirdi: yüzün yumuşadı, sesin tatlılaştı; adımın dudaklarından minnet dolu, mutlu bir ezgiyle çıkmasını seviyordum. O sıralar seninle tesadüfen karşılaşmaktan hoşlanırdım, Jane. Tavrında tuhaf bir tereddüt vardı: hafif bir tedirginlikle, aklında bir kuşkuyla bana bakardın; kaprisimin ne olacağını, efendi olup sert mi davranacağımı yoksa dost olup iyi mi davranacağımı bilemezdin. Artık sana öyle bağlanmıştım ki ilk kaprisi çoğu zaman taklit edemiyordum; elimi içtenlikle uzattığımda genç, özlem dolu yüzüne öyle bir canlılık, ışık ve mutluluk yayılırdı ki seni o anda göğsüme bastırmamak için çoğu kez kendimi zor tutardım.
“O günlerden artık söz etmeyin efendim,” diye araya girdim; gözlerimden birkaç damla yaşı gizlice sildim. Sözleri bana işkence ediyordu; çünkü ne yapmam gerektiğini, hem de yakında yapmam gerektiğini biliyordum. Bütün bu anılar, duygularını böyle açığa vurması işimi yalnızca zorlaştırıyordu.
“Hayır Jane,” diye karşılık verdi. “Şimdi bu kadar kesin, gelecek de bu kadar parlakken geçmişin üzerinde durmaya ne gerek var?”
Bu kendinden geçmiş iddiayı duyunca ürperdim.
“Artık durumun nasıl olduğunu görüyorsun, değil mi?” diye sürdürdü. “Gençliğimle yetişkinliğimin yarısını anlatılmaz bir mutsuzlukla, öbür yarısını kasvetli bir yalnızlıkla geçirdikten sonra ilk kez gerçekten sevebileceğim şeyi buldum—seni buldum. Sen benim ruh eşimsin, daha iyi yanım, koruyucu meleğimsin. Sana güçlü bir bağlılıkla bağlandım. Seni iyi, yetenekli ve güzel buluyorum; yüreğimde ateşli, ciddi bir tutku doğdu. Bu tutku sana yöneliyor, seni varlığımın merkezine ve yaşam kaynağıma çekiyor, bütün varlığımı senin çevrene sarıyor; saf ve güçlü bir alevle tutuşup ikimizi tek bir varlıkta eritiyor.”
“Seni sevebileceğimi bildiğim ve hissettiğim için seninle evlenmeye karar verdim. Bana zaten bir karım olduğunu söylemek boş bir alay; artık biliyorsun ki benim karım olsa olsa korkunç bir iblisti. Seni aldatmaya kalkışmakla yanlış yaptım; ama karakterindeki inatçılıktan korktum. Küçük yaşta içine işlenmiş önyargılardan korktum; güvenceye alıp sırlarımı ondan sonra açmak istedim. Bu korkakçaydı. Başından beri soyluluğuna ve yüce gönüllülüğüne seslenmeli; acı dolu hayatımı sana açıkça anlatmalı, daha yüksek ve daha değerli bir yaşam için nasıl yanıp tutuştuğumu göstermeliydim. Sana kararlılığımı değil—bu sözcük yetersiz kalır—karşılıklı olarak sadakatle ve içtenlikle sevildiğim yerde sadakatle ve içtenlikle sevme yönündeki karşı konulmaz eğilimimi göstermeliydim. Sonra senden bağlılık sözümü kabul etmeni, seninkini de bana vermeni isterdim. Jane, şimdi ver bana.”
Bir sessizlik oldu.
“Neden susuyorsun, Jane?”
Bir sınavdan geçiyordum: ateşten bir el içimi kavramıştı. Korkunç bir andı; mücadele, karanlık, yanışla doluydu! Hiçbir insan benim kadar iyi sevilmeyi isteyemezdi; beni böyle seven adama ise tapıyordum. Oysa aşktan ve putumdan vazgeçmeliydim. Katlanılmaz görevimi tek bir kasvetli sözcük dile getiriyordu: “Git!”
“Jane, senden ne istediğimi anlıyor musun? Yalnızca şu sözü: ‘Senin olacağım, Bay Rochester.’”
“Bay Rochester, sizin olmayacağım.”
Uzun bir sessizlik daha oldu.
“Jane!” diye yeniden başladı; öyle yumuşak bir sesle ki kederden dizlerimin bağını çözdü, uğursuz bir korkudan buz kestim—çünkü bu durgun ses, doğrulmaya hazırlanan bir aslanın soluk alışverişiydi. “Jane, dünyada bir yola tek başına gitmek, beni de başka bir yola bırakmak mı istiyorsun?”
“Evet.”
“Jane,” dedi, bana doğru eğilip beni kucaklayarak, “şimdi de ciddi misin?”
“Evet.”
“Ya şimdi?” dedi; alnımı ve yanağımı usulca öperek.
“Evet,” dedim; kollarından hızla ve bütünüyle sıyrılarak.
“Ah Jane, bu acımasızca! Bu… bu çok kötü. Beni sevmen kötü olmazdı.”
“Size boyun eğmek kötü olurdu.”
Kaşlarını çatan, yüzünü kaplayan vahşi bir bakış belirdi; ayağa kalktı ama kendini tuttu. Destek almak için elimi bir sandalyenin arkalığına koydum. Titriyordum, korkuyordum ama kararımı vermiştim.
“Bir an, Jane. Gittiğinde korkunç hayatımı bir kez düşün. Seninle birlikte bütün mutluluğum elimden alınacak. Geriye ne kalacak? Karım diye yukarıdaki deliden başkasını gösteremem; beni şu mezarlıktaki cesetlerden birine yönlendirmiş olsan farksız. Ne yapacağım, Jane? Bir yoldaş ve biraz umut bulmak için nereye döneceğim?”
“Benim yaptığımı yapın: Tanrı’ya ve kendinize güvenin. Cennete inanın. Orada yeniden buluşmayı umut edin.”
“Öyleyse razı olmayacak mısın?”
“Hayır.”
“Öyleyse beni mutsuz yaşamaya ve lanetlenmiş olarak ölmeye mahkûm ediyorsun?” Sesi yükseldi.
“Günahsız yaşamanızı, huzur içinde ölmenizi öğütlüyorum.”
“Öyleyse benden sevgiyi ve masumiyeti çekip alıyor, tutkuyu şehvetle, uğraşı kötülükle mi değiştiriyorsun?”
“Bay Rochester, bu yazgıyı size ben biçmiyorum; kendim için de istemiyorum. İkimiz de mücadele etmeye ve dayanmaya doğduk—siz de ben de. Öyleyse bunu yapın. Siz beni, ben sizi unutmadan önce unutacaksınız.”
“Böyle konuşarak beni yalancı çıkarıyor, onurumu lekeliyorsun. Değişemeyeceğimi söyledim; sen de yüzüme karşı yakında değişeceğimi söylüyorsun. Davranışın, yargındaki çarpıklığı, düşüncelerindeki sapkınlığı da kanıtlıyor! Bir insanı umutsuzluğa sürüklemek mi daha doğru, kimseye zarar vermeden sırf insani bir yasayı çiğnemek mi? Benimle yaşaman yüzünden gücendirmekten korkacağın ne akraban ne tanıdığın var.”
Söylediği doğruydu. Konuşurken vicdanımla aklım bana ihanet etti; ona karşı koyduğum için beni suçladı. Neredeyse Duygu kadar yüksek sesle konuşuyorlardı; Duygu ise çılgınca haykırıyordu: “Ah, razı ol! Onun mutsuzluğunu düşün; tehlikesini düşün—yalnız bırakıldığında ne halde olacağına bak; düşüncesizce davranışlarını, umutsuzluğun ardından gelecek pervasızlığı hesaba kat. Onu yatıştır, kurtar, sev; onu sevdiğini ve onun olacağını söyle. Dünyada kim seni umursuyor? Yaptığından kim zarar görecek?”
Ama yanıtım hâlâ boyun eğmezdi: “Kendimi önemsiyorum. Ne kadar yalnız, dostsuz ve desteksizsem kendime o kadar çok saygı duyacağım. Tanrı’nın verdiği, insanların onayladığı yasaya uyacağım. Akıllı ve kendimdeyken benimsediğim ilkelerden, şimdi olduğum gibi deliyken vazgeçmeyeceğim. Yasalar ve ilkeler, insanın sınanmadığı zamanlar için değildir; bedenle ruhun onların katılığına başkaldırdığı böyle anlar içindir. Katıdırlar; çiğnenemez kalacaklar. Kişisel çıkarım uğruna onları çiğneyebilseydim ne değerleri kalırdı? Her zaman değerleri olduğuna inandım; şimdi buna inanamıyorsam, çıldırmış olduğum içindir—damarlarımda ateş dolaşırken, kalbim atışlarını sayamayacağım kadar hızlı çarparken bütünüyle delirmiş olduğum için. Bu saatte tutunabileceğim tek şey, önceden oluşmuş düşüncelerim ve daha önce verdiğim kararlardır. Ayağımı onların üzerine basıyorum.”
Öyle yaptım. Yüzüme bakan Bay Rochester bunu anladı. Öfkesi doruğa ulaşmıştı; sonrasında ne olursa olsun bir an için öfkesine yenilmesi gerekiyordu. Odanın öbür yanına geçti, kolumu yakaladı ve belime sarıldı. Alev alev bakışlarıyla beni yutacak gibiydi. O anda bedenimle, fırının sıcak havasına ve parıltısına tutulmuş bir saman çöpü kadar güçsüz olduğumu hissettim; ama ruhum hâlâ bendeydi ve onunla birlikte sonunda güvende olacağımın kesinliği de. Neyse ki ruhun, çoğu kez farkında olmadan ama yine de gerçeği yansıtan bir tercümanı vardır: göz. Gözlerimi onunkilere kaldırdım; o ateşli yüzüne bakarken istemsizce içimi çektim. Kavrayışı acı veriyordu; gücüm, haddinden fazla zorlandığından neredeyse tükenmişti.
“Böylesi daha önce hiç görülmedi,” dedi dişlerini sıkarak. “Hem bu kadar narin hem bu kadar boyun eğmez! Elimde bir kamış gibi.” (Beni kavrayışının gücüyle sarstı.) “Başparmağımla işaret parmağım arasında eğebilirim onu. Eğsem, kökünden söksem, ezsem ne faydası olacak? Şu göze bak; içinden bana meydan okuyan, kararlı, vahşi ve özgür varlığa bak—cesaretten de öte, sert bir zafer duygusuyla bakıyor. Kafesine ne yaparsam yapayım ona ulaşamam; şu vahşi, güzel yaratığa! İncecik zindanını yırtıp parçalarsam, öfkem yalnızca esiri serbest bırakır. Evin fatihi olabilirim; ama içindeki ruh, ben onun toprak bedeninin sahibi olduğumu söyleyemeden cennete kaçıp gider. Benim istediğim sensin, ruh; iradenle, enerjinle, erdeminle ve saflığınla—yalnızca kırılgan bedenin değil. İstesen kendiliğinden yumuşakça uçup gelip kalbime sokulabilirdin; ama isteğin dışında yakalanırsan bir öz gibi elimden kaçarsın, kokunu içime çekemeden yok olursun. Ah Jane, gel, gel!”
Bunları söylerken beni kavrayışından kurtardı, yalnızca yüzüme baktı. O bakışa dayanmak, öfkesinin çılgınca zorlamasına dayanmaktan çok daha zordu; ama şimdi ancak bir budala boyun eğerdi. Öfkesine karşı koyup onu atlatmıştım; şimdi kederinden sıyrılmalıydım. Kapıya doğru çekildim.
“Gidiyor musun, Jane?”
“Gidiyorum efendim.”
“Beni bırakıyor musun?”
“Evet.”
“Gelmeyecek misin? Tesellim, kurtarıcım olmayacak mısın? Derin sevgim, çılgın kederim, yalvarışım senin için hiçbir şey mi?”
Sesindeki anlatılmaz acı ne büyüktü! “Gidiyorum,” sözünü kararlılıkla yinelemek ne zordu.
“Jane!”
“Bay Rochester!”
“Öyleyse git—razıyım. Ama beni burada acılar içinde bıraktığını unutma. Kendi odana çık, söylediklerimin hepsini düşün; Jane, çektiğim acılara bir kez olsun bak—beni düşün.”
Arkasını döndü, kendini kanepenin üzerine yüzüstü bıraktı. “Ah Jane! Umudum, sevgim, hayatım!” diye kederle döküldü dudaklarından. Ardından derin, güçlü bir hıçkırık duyuldu.
Kapıya varmıştım; ama okur, geri döndüm—oradan çekildiğim kadar kararlı adımlarla geri geldim. Yanına diz çöktüm; yüzünü yastıktan kaldırıp bana çevirdim, yanağını öptüm, saçlarını elimle düzelttim.
“Tanrı sizi korusun, sevgili efendim!” dedim. “Tanrı sizi kötülükten ve zarardan korusun; yolunuzu aydınlatsın, teselli etsin; geçmişte bana gösterdiğiniz iyiliklerin karşılığını size bolca versin.”
“Küçük Jane’in sevgisi en güzel ödülüm olurdu,” diye karşılık verdi. “O olmadan kalbim kırık. Ama Jane sevgisini bana verecek; evet, soyluca ve cömertçe verecek.”
Kan yüzüne hücum etti; gözlerinden ateş fışkırdı; doğrulup sıçradı, kollarını açtı. Kucağına girmekten sıyrıldım ve hemen odadan çıktım.
Ondan ayrılırken yüreğim “Elveda!” diye haykırdı. Umutsuzluk da ekledi: “Bir daha hiç görüşmemek üzere elveda!”
O gece uyuyamayacağımı sanıyordum; ama yatağa uzanır uzanmaz uykuya daldım. Düşüncelerim beni çocukluğumun sahnelerine götürdü: Gateshead’deki Kırmızı Oda’da yattığımı, gecenin karanlık olduğunu ve zihnimin tuhaf korkularla dolduğunu düşledim. Çok eskiden beni bayıltan ışık, bu düşte yeniden belirip ağır ağır duvara tırmanıyor, karanlık tavanın ortasında titreyerek duraklıyordu. Başımı kaldırıp baktım. Tavan yükseklerde, loş bulutlara dönüştü; parıltı, ayın kesip dağıtmak üzere olduğu buharlara verdiği ışıltıya benziyordu. Ayın gelişini izledim; tuhaf bir beklentiyle baktım, sanki diskinin üzerine uğursuz bir söz yazılacaktı. O güne dek hiçbir ayın buluttan çıkmadığı gibi çıktı: önce bir el karanlık kıvrımların arasından uzanıp onları kenara savurdu; sonra mavi gökte bir ay değil, beyaz bir insan sureti parladı ve görkemli alnını yeryüzüne doğru eğdi. Bana uzun uzun baktı. Ruhuma seslendi: sesi ölçülemez kadar uzaktı, ama öylesine yakındı ki kalbimde fısıldadı—
“Kızım, ayartıdan kaç.”
“Anne, kaçacağım.”
Baygınlığa benzer düşten uyandıktan sonra böyle yanıt verdim. Gece hâlâ sürüyordu, ama temmuz geceleri kısadır; gece yarısından az sonra şafak söküyordu. “Yerine getirmem gereken işe başlamak için fazla erken olamaz,” diye düşündüm. Kalktım; giyinmiştim, çünkü ayakkabılarım dışında hiçbir şeyimi çıkarmamıştım. Çekmecelerimde biraz çamaşır, bir madalyon ve bir yüzük bulabileceğimi biliyordum. Bunları ararken Bay Rochester’ın birkaç gün önce kabul etmem için zorladığı inci kolyenin tanelerine rastladım. Onu bıraktım; benim değildi, havada eriyip gitmiş düşsel geline aitti. Öteki eşyaları bir bohçaya koydum; içinde sahip olduğum yirmi şilinin tamamı bulunan kesemi cebime yerleştirdim. Hasır şapkamı bağladım, şalımı iğneledim, bohçayı ve henüz giymeyeceğim terliklerimi aldım; odamdan sessizce çıktım.
“Elveda, iyi kalpli Bayan Fairfax!” diye kapısının önünden süzülürken fısıldadım. “Elveda, sevgili Adèle!” dedim, çocuk odasına doğru bakarak. İçeri girip ona sarılmayı aklımdan geçirmemeliydim. Keskin kulakları aldatmam gerekiyordu; bildiğim kadarıyla o sırada beni dinliyor olabilirdi.
Bay Rochester’ın odasının önünden duraksamadan geçecektim; ama eşiğe gelince kalbim bir an duracak gibi oldu, ayağım da durmak zorunda kaldı. Uyku yoktu; odadaki kişi huzursuzca bir duvardan ötekine yürüyordu. Dinlerken tekrar tekrar içini çektiğini duydum. İsteseydim bu odada benim için bir cennet—geçici bir cennet—vardı: içeri girip şöyle demem yeterdi—
“Bay Rochester, sizi seveceğim ve ölüm bizi ayırana dek ömrüm boyunca sizinle yaşayacağım.” Bunu söylesem dudaklarımdan bir mutluluk pınarı fışkırırdı. Bunu düşündüm.
Uyuyamayan o iyi efendi sabırsızlıkla sabahı bekliyordu. Sabah beni çağıracaktı; ben gitmiş olacaktım. Beni aratacaktı, boşuna. Terk edildiğini, sevgisinin reddedildiğini hissedecekti; acı çekecek, belki umutsuzluğa kapılacaktı. Bunu da düşündüm. Elim kapının kilidine uzandı; geri çektim ve süzülüp yoluma devam ettim.
Kasvet içinde merdivenlerden indim; ne yapmam gerektiğini biliyordum ve her şeyi mekanik biçimde yaptım. Mutfakta yan kapının anahtarını aradım; bir şişe yağla bir tüy de buldum. Anahtarı ve kilidi yağladım. Su ve ekmek aldım; çünkü belki uzun bir yol yürümem gerekecekti ve son zamanlarda çok sarsılmış olan gücüm tükenmemeliydi. Bütün bunları tek bir ses çıkarmadan yaptım. Kapıyı açtım, dışarı çıktım ve usulca kapattım. Avluda şafağın loş ışığı titreşiyordu. Büyük kapılar kapalı ve kilitliydi; ama birinin içindeki küçük kapı yalnızca sürgülenmişti. Oradan çıktım, onu da kapattım; artık Thornfield’ın dışındaydım.
Tarlaların ötesinde, bir mil uzakta, Millcote’un aksi yönüne uzanan bir yol vardı. Daha önce hiç yürümemiştim; ama sık sık görür, nereye çıktığını merak ederdim. O yola saptım. Artık düşünmeye izin yoktu; arkama tek bir kez bakmayacaktım, hatta ileriye de. Ne geçmişi ne geleceği düşünecektim. Geçmiş, öylesine cennet gibi tatlı, öylesine ölümcül derecede kederli bir sayfaydı ki bir satırını okumak cesaretimi eritip gücümü kırardı. Gelecek ise korkunç bir boşluktu; tufan geçtikten sonra dünyaya benzeyen bir şey.
Güneş doğduktan sonra da tarlaların, çitlerin ve patikaların kıyısından yürüdüm. Sanırım güzel bir yaz sabahıydı: Evden çıkarken giydiğim ayakkabılarımın kısa sürede çiyden ıslandığını biliyorum. Ama ne yükselen güneşe ne gülümseyen gökyüzüne ne de uyanan doğaya baktım. Güzel bir manzaranın içinden darağacına götürülen kişi, yolunda gülümseyen çiçekleri değil; celladın kütüğünü ve baltanın ağzını, kemiklerle damarların kesilip ayrılmasını, sonunda açılan mezarı düşünür. Ben de kasvetli kaçışımı ve evsiz yurtsuz dolaşmayı düşündüm; ah, geride bıraktığım şeyi de acıyla düşündüm. Elimde değildi. Şimdi onu, odasında, güneşin doğuşunu izlerken; birazdan gelip yanında kalacağımı ve ona ait olacağımı söylememi umarken düşündüm. Ona ait olmayı özlüyordum, geri dönmek için yanıp tutuşuyordum. Henüz geç değildi; onu yitirişin acı sızısından hâlâ kurtarabilirdim. Kaçışımın henüz fark edilmediğine emindim. Geri dönüp onun tesellisi, gururu, belki de sefaletinden, hatta yıkımından kurtarıcısı olabilirdim. Ah, onun kendini bırakıp gitmesinden duyduğum korku—benim onu bırakıp gitmemden çok daha beterdi—beni nasıl da kamçılıyordu! Göğsüme saplanmış dikenli bir ok ucuydu; çıkarmaya çalışınca beni parçalıyordu, anımsayışım onu daha da içeri ittiğinde içimi bulandırıyordu. Çalılardan, koruluklardan kuş sesleri yükselmeye başladı: kuşlar eşlerine sadıktı; kuşlar sevginin simgesiydi. Ya ben? Yüreğim acıyla doluyken, ilkem uğruna çılgınca çabalarken kendimden tiksindim. Kendimi onaylamanın tesellisi yoktu; kendime saygı duymak bile içimi rahatlatmıyordu. Efendime haksızlık etmiş, onu yaralamış, terk etmiştim. Kendi gözümde iğrençtim. Yine de dönemez, bir adım bile geri atamazdım. Beni Tanrı yürütmüş olmalıydı. Kendi iradem ya da vicdanıma gelince, tutkulu keder biri çiğnemiş, ötekini susturmuştu. Issız yolumda yürürken çılgınca ağlıyordum; delirmiş gibi hızla, hızla ilerliyordum. İçimde başlayıp kollarıma bacaklarıma yayılan bir güçsüzlük beni sardı ve yere yığıldım; birkaç dakika yüzümü ıslak çime bastırarak öylece yattım. Burada öleceğimden korkuyordum—belki de bunu umuyordum—ama çok geçmeden ayağa kalktım; önce ellerimin ve dizlerimin üzerinde sürünerek ilerledim, sonra yeniden doğruldum. Yola ulaşma isteğim ve kararlılığım hâlâ eskisi kadar güçlüydü.
Yola vardığımda dinlenmek için çitin dibine oturmak zorunda kaldım. Otururken tekerlek sesleri duydum ve yaklaşan bir araba gördüm. Ayağa kalkıp elimi kaldırdım; araba durdu. Nereye gittiğini sordum. Sürücü, uzak bir yerin adını verdi; Bay Rochester’ın orada tanıdığı kimse olmadığından emindim. Beni oraya götürmesi için ne kadar isteyeceğini sordum. Otuz şilin dedi; bende yalnızca yirmi şilin olduğunu söyledim. Peki, o kadara götürmeye çalışırmış. Arabanın içi boş olduğundan içeri binmeme de izin verdi. Bindim, kapı kapandı ve araba yola koyuldu.
Sevgili okur, umarım benim o sırada hissettiklerimi hiç hissetmezsin! Gözlerinden benimkilerden boşalanlar gibi fırtınalı, yakıcı, yüreği parçalayan yaşlar hiç dökülmesin. O saatte dudaklarımdan dökülenler gibi umutsuz ve ıstıraplı dualarla göğe hiç yakarma; çünkü umarım sen de benim gibi, bütün yüreğinle sevdiğin birine kötülük edecek araç olmaktan korkmazsın.
Bölüm etkileşimi
