Bölümler 39Şu an: Bölüm IV
- 1 Önsöz651 kelime
- 2 I. Bölüm1.377 kelime
- 3 Iı. Bölüm1.998 kelime
- 4 Iıı. Bölüm2.281 kelime
- 5 Bölüm IV4.028 kelime · Okuduğun bölüm
- 6 Beşinci Bölüm3.499 kelime
- 7 Bölüm VI2.002 kelime
- 8 Bölüm VII2.508 kelime
- 9 Bölüm VIII2.106 kelime
- 10 Bölüm IX2.229 kelime
- 11 Bölüm X2.980 kelime
- 12 On Birinci Bölüm4.501 kelime
- 13 Bölüm XII2.928 kelime
- 14 Xııı. Bölüm2.905 kelime
- 15 Bölüm XIV3.515 kelime
- 16 Bölüm XV3.487 kelime
- 17 Bölüm XVI2.704 kelime
- 18 Bölüm XVII5.614 kelime
- 19 On Sekizinci Bölüm4.205 kelime
- 20 Xıx. Bölüm2.549 kelime
- 21 Bölüm XX4.150 kelime
- 22 Xxı. Bölüm6.077 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm1.976 kelime
- 24 Xxııı. Bölüm2.788 kelime
- 25 Bölüm XXIV4.874 kelime
- 26 Xxv. Bölüm3.482 kelime
- 27 Xxvı. Bölüm3.105 kelime
- 28 Xxvıı. Bölüm7.684 kelime
- 29 Bölüm XXVIII4.844 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm3.186 kelime
- 31 Otuzuncu Bölüm2.680 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm2.175 kelime
- 33 Xxxıı. Bölüm3.338 kelime
- 34 Otuz Üçüncü Bölüm3.414 kelime
- 35 Bölüm XXXIV6.532 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.023 kelime
- 37 Bölüm XXXVI2.722 kelime
- 38 Bölüm XXXVII5.243 kelime
- 39 Otuz Sekizinci Bölüm — Son1.249 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM IV
Bay Lloyd’la konuşmamdan ve Bessie ile Abbot arasında yukarıda aktarılan konuşmadan, iyileşmeyi istememe yetecek kadar umut çıkarmıştım; bir değişiklik yakındı sanki, sessizce bunu arzulayıp bekledim. Ama gecikti. Günler, haftalar geçti; sağlığım eski hâline dönmüştü, yine de zihnimi meşgul eden konuya bir daha değinilmedi. Bayan Reed bazen sertçe süzüyordu beni, ama benimle pek konuşmuyordu. Hastalığımdan sonra kendi çocuklarıyla arama eskisinden de belirgin bir sınır çekmişti: tek başıma yatmam için küçük bir oda ayırmış, yemeklerimi yalnız yememi, bütün vaktimi çocuk odasında geçirmemi buyurmuştu; kuzenlerim ise sürekli oturma odasındaydı. Beni okula göndereceğine dair tek bir imada bile bulunmadı. Yine de içimde, aynı çatı altında daha fazla kalmama uzun süre katlanmayacağına ilişkin içgüdüsel bir kesinlik vardı; çünkü bana baktığında artık eskisinden de çok, köklü ve aşılmaz bir nefret ifade ediyordu.
Eliza ile Georgiana, belli ki aldıkları talimata uyarak, benimle olabildiğince az konuşuyorlardı. John beni her gördüğünde dilini yanağına dayıyor, bir keresinde de beni cezalandırmaya kalkıyordu. Ama ben de aynı öfke ve çaresiz başkaldırı duygusuyla hemen karşısına dikilince —daha önce içimdeki isyanı körüklemiş olan duygunun aynısıydı bu— vazgeçmenin daha iyi olacağını düşündü; küfürler savurup burnunu kırdığımı ileri sürerek benden kaçtı. Gerçekten de yumruklarımın gücünün yettiği kadar sert biçimde o çıkıntılı burnuna vurmuştum. Vuruşun ya da bakışlarımın onu yıldırdığını görünce, kazandığım üstünlüğü sonuna kadar kullanmayı çok istedim; ama o çoktan annesinin yanına gitmişti. “Şu iğrenç Jane Eyre üzerime deli bir kedi gibi saldırdı,” diye ağlamaklı bir sesle anlatmaya başladığını duydum; annesi onu oldukça sertçe susturdu:
“Onun hakkında benimle konuşma, John. Sana yanına yaklaşmamanı söylemiştim; dikkate alınmaya değmez. Ne senin ne de kız kardeşlerinin onunla görüşmesini istiyorum.”
Merdiven korkuluğuna eğilip hiç düşünmeden, ansızın haykırdım:
“Onlar benimle görüşmeye layık değil.”
Bayan Reed oldukça iri yarı bir kadındı; ama bu tuhaf ve küstahça sözü duyar duymaz çevikçe merdivenleri çıktı, bir kasırga gibi beni çocuk odasına sürükledi ve beşiğimin kenarına bastırdı. Vurgulu bir sesle, günün geri kalanında yerimden kalkarsam ya da tek bir hece edersem göreceğimi söyledi.
“Amca Reed hayatta olsaydı sana ne derdi?” diye sordum; ağzımdan neredeyse istemsizce çıkmıştı. İstemsizce diyorum, çünkü dilim, benim iradem sözlerine rıza göstermeden konuşmuş gibiydi; içimden, denetleyemediğim bir şey seslenmişti.
“Ne?” diye fısıldadı Bayan Reed. Her zamanki soğuk, sakin gri gözünde korkuya benzeyen bir ifade belirdi; elini kolumdan çekti ve gerçekten çocuk mu, yoksa şeytan mı olduğumu bilmiyormuş gibi bana baktı. Artık işim zordu.
“Amcam Reed cennette; yaptığın ve düşündüğün her şeyi görebiliyor. Babamla annem de öyle; beni bütün gün nasıl kapattığını ve ölmüş olmamı nasıl istediğini biliyorlar.”
Bayan Reed kısa sürede kendini toparladı; beni iyice sarstı, iki kulağıma da birer tokat attı, sonra tek söz etmeden gitti. Bessie aradaki boşluğu bir saat süren bir vaazla doldurdu; bu vaazda, bir çatı altında yetişmiş en kötü ve en yoldan çıkmış çocuğun ben olduğumu hiç kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanıtladı. Ona yarı yarıya inandım; çünkü içimde gerçekten de yalnızca kötü duyguların kabardığını hissediyordum.
Kasım, aralık ve ocak ayının yarısı geçti. Noel ve Yeni Yıl, Gateshead’de her zamanki şenlik neşesiyle kutlanmış; hediyeler alınıp verilmiş, yemekler ve akşam davetleri düzenlenmişti. Elbette ben bu eğlencelerin hiçbirine katılamıyordum. Benim payıma düşen, Eliza ile Georgiana’nın her gün giyinip kuşanmasını, ince muslin elbiseleri ve kırmızı kuşakları, özenle bukle yapılmış saçlarıyla oturma odasına inişlerini izlemekti. Sonra alt katta çalınan piyano ya da arpın sesini, uşağın ve ayakçının gidip gelişini, ikramlar sunulurken cam ve porselenlerin şıngırtısını, oturma odasının kapısı açılıp kapandıkça bölünen konuşma uğultusunu dinlerdim. Bu uğraştan yorulunca merdiven başından ayrılıp tenha ve sessiz çocuk odasına çekilirdim; orada biraz üzgün olsam da mutsuz değildim. Doğrusunu söylemek gerekirse, kalabalığa karışmayı hiç istemezdim; çünkü kalabalıkta beni pek fark etmezlerdi. Bessie biraz olsun şefkatli ve arkadaş canlısı olsaydı, akşamları Bayan Reed’in korkutucu bakışları altında, hanımlar ve beylerle dolu bir odada oturmak yerine onunla sessizce vakit geçirmeyi bir ödül sayardım. Ama Bessie, genç hanımlarını giydirir giydirmez, çoğu zaman mumu da yanına alıp mutfağın ve kahya odasının neşeli havasına karışırdı. Ben de ateş sönmeye yüz tutana dek bebeğim dizlerimde oturur, gölgeli odada benden daha korkunç bir şey dolaşmadığından emin olmak için ara sıra çevreme bakardım. Korlar donuk bir kırmızıya dönünce olabildiğince çabuk soyunur, düğüm ve bağları elimden geldiğince çekiştirerek çözer, soğuktan ve karanlıktan beşiğime sığınırdım. Bebeğimi hep yanıma alırdım; insanların sevecek bir şeye ihtiyacı vardır ve sevgiye daha layık nesneler bulamayınca ben de minicik bir korkuluğu andıran, solmuş ve yıpranmış o oyma bebeği sevip kollamaktan haz duymayı başarmıştım. Bu küçük oyuncağa ne kadar gülünç bir içtenlikle bağlandığımı, onu yarı canlı ve duyarlı sanacak kadar sevdiğimi şimdi hatırlayınca şaşırıyorum. Geceliğimin içine sarılmadıkça uyuyamazdım; orada güvende ve sıcakken, onun da mutlu olduğuna inanır, ben de bir ölçüde mutlu olurdum.
Konukların gitmesini beklerken saatler uzadıkça uzar, Bessie’nin merdivendeki ayak sesini kollardım. Bazen yüksük ya da makasını almak için arada yukarı çıkar, belki akşam yemeği niyetine bana bir çörek ya da peynirli tart getirirdi. Ben yerken yatağın kenarına oturur, yemeğimi bitirince örtüyü üzerime çeker, sonra beni iki kez öpüp “İyi geceler, Bayan Jane,” derdi. Bessie böyle yumuşak davrandığında bana dünyadaki en iyi, en güzel, en nazik varlık gibi görünürdü. Hep böyle hoş ve sevecen kalmasını, beni itip kakmamasını, azarlamamasını ve çoğu zaman yaptığı gibi bana makul olmayan işler yüklememesini çok isterdim. Sanırım Bessie Lee doğuştan yetenekli bir kız olmalıydı; yaptığı her işte becerikliydi, anlatıcılığı da olağanüstüydü. En azından çocuk odasında anlattığı öykülerin bende bıraktığı izlenimden böyle çıkarıyorum. Yüzüne ve görünüşüne dair anılarım doğruysa güzeldi de. Onu ince yapılı genç bir kadın olarak hatırlıyorum; siyah saçları, koyu renk gözleri, hoş yüz hatları ve duru bir teni vardı. Ama değişken ve çabuk öfkelenen bir mizacı, ilke ve adalet konusunda da pek sağlam olmayan düşünceleri vardı. Yine de, nasıl biri olursa olsun, Gateshead Hall’daki herkesten çok onu severdim.
15 Ocak günüydü, sabah saat dokuz sularıydı. Bessie kahvaltıya inmişti; kuzenlerim henüz annelerinin yanına çağrılmamıştı. Eliza, kümes hayvanlarını beslemeye gitmek üzere şapkasını ve sıcak bahçe paltosunu giyiyordu; bu işi severdi, yumurtaları kahyaya satıp kazandığı parayı biriktirmeyi de en az onun kadar severdi. Alışverişe yatkın, tutumlu olmaya da belirgin biçimde eğilimliydi. Bunu yalnız yumurta ve tavuk satarken değil, çiçek soğanları, tohumlar ve bitki çelikleri için bahçıvanla sıkı pazarlık ederken de gösterirdi. Bayan Reed, bahçıvana genç hanımının satmak istediği çiçek tarhı ürünlerini satın almasını söylemişti. Eliza, iyi bir kâr sağlayabilse başındaki saçları bile satardı. Parasını önce paçavraya ya da eski bir bukle kâğıdına sarıp kuytu köşelere saklardı; ama hizmetçilerden biri bu birikimlerden birkaçını bulunca, değerli hazinesini bir gün yitirmekten korkan Eliza, parasını fahiş bir faizle —yüzde elli ya da altmış— annesine emanet etmeyi kabul etti. Bu faizi her üç ayda bir alır, hesaplarını küçük bir deftere kaygılı bir titizlikle işlerdi.
Georgiana yüksek bir taburede oturmuş, aynanın karşısında saçını yapıyor, buklelerine tavan arasındaki bir çekmecede bulduğu yapma çiçeklerle solmuş tüyleri katıyordu. Ben yatağımı topluyordum; Bessie dönmeden yatağı düzeltmem için bana kesin talimat vermişti. Çünkü Bessie artık odayı toplamak, sandalyelerin tozunu almak gibi işler için beni sık sık yardımcı çocuk bakıcısı gibi kullanıyordu. Yorganı serip geceliğimi katladıktan sonra pencere sedirine gittim; oraya saçılmış resimli kitapları ve bebek evi eşyalarını düzenleyecektim. Georgiana’nın oyuncaklarına dokunmamam için sertçe çıkışması üzerine durdum; minicik sandalyelerle aynalar, perilerin tabak ve fincanları onundu. Yapacak başka bir şey bulamayınca, pencere camını kaplamış buz çiçeklerine soluyup camda dışarıya bakabileceğim bir yer açmaya başladım. Dışarıdaki arazi şiddetli ayazın etkisiyle sessiz ve taş kesilmiş gibiydi.
Bu pencereden kapıcı kulübesiyle araba yolunu görebiliyordum. Camları örten gümüş beyazı yaprak desenlerini, dışarıya bakabileceğim kadar eritmiştim ki giriş kapılarının açıldığını ve bir arabanın içeri girdiğini gördüm. Arabanın yolu tırmanışını ilgisizce izledim; Gateshead’e sık sık araba gelirdi ama hiçbiri ilgimi çeken konukları getirmezdi. Araba evin önünde durdu, kapı zili yüksek sesle çaldı ve yeni gelen içeri alındı. Bunların hiçbiri beni ilgilendirmediğinden, boş bakışlarım kısa süre sonra daha canlı bir şeye takıldı: pencerenin yanındaki duvara çivilenmiş yapraksız kiraz ağacının dallarına konup cıvıldayan, aç bir kızılgerdan. Kahvaltıdan kalan sütlü ekmek masadaydı. Bir parça ekmeği ufalayıp kırıntıları pencere pervazına koymak için pencere kanadını çekerken Bessie koşarak çocuk odasına çıktı.
“Bayan Jane, önlüğünü çıkar; orada ne yapıyorsun? Bu sabah ellerini yüzünü yıkadın mı?” Kuşun ekmeğinden emin olmasını istediğim için cevap vermeden önce pencere kanadını bir kez daha çektim. Kanat açıldı; kırıntıların bir kısmını taş pervaza, bir kısmını da kiraz ağacının dalına saçtım. Sonra pencereyi kapatıp cevap verdim—
“Hayır Bessie; toz almayı daha yeni bitirdim.”
“Baş belası, dikkatsiz çocuk! Şimdi ne yapıyorsun? Yüzün kıpkırmızı olmuş; sanki bir yaramazlık etmişsin. Pencereyi niye açıyordun?”
Cevap vermek zorunda kalmadım; Bessie açıklama dinleyemeyecek kadar aceleci görünüyordu. Beni lavaboya çekti; yüzümü ve ellerimi sabun, su ve kaba bir havluyla acımasızca, ama neyse ki kısa süren bir biçimde yıkadı. Sert kıllı fırçayla saçımı taradı, önlüğümü çıkardı, sonra beni merdivenlerin başına götürüp kahvaltı salonunda istendiğimi, hemen aşağı inmem gerektiğini söyledi.
Beni kimin istediğini soracak, Bayan Reed’in orada olup olmadığını öğrenecektim; ama Bessie çoktan gitmiş, çocuk odasının kapısını da üzerime kapatmıştı. Ağır ağır aşağı indim. Neredeyse üç aydır Bayan Reed’in huzuruna çağrılmamıştım. Bunca zaman çocuk odasına kapatılınca kahvaltı salonu, yemek odası ve oturma odası benim için korkunç bölgelere dönüşmüştü; oralara girmeye cesaret edemiyordum.
Şimdi boş antrede duruyordum; önümde kahvaltı salonunun kapısı vardı. Korkup titreyerek durakladım. Haksız cezaların doğurduğu korku beni o günlerde ne zavallı, ödlek bir çocuğa çevirmişti! Çocuk odasına dönmekten de salona ilerlemekten de korkuyordum. Çalkantılı bir kararsızlık içinde on dakika bekledim; kahvaltı salonunun zili şiddetle çalınca kararımı verdi: İçeri girmeliydim.
“Beni kim isteyebilir?” diye içimden sordum; iki elimle sert kapı kolunu çevirdim, kol bir iki saniye direndi. “Bayan Reed dışında içeride ne göreceğim? Bir erkek mi, bir kadın mı?” Kapı kolu döndü, kapı açıldı; içeri girip derin bir reveransla selam verdikten sonra başımı kaldırdım ve—kara bir sütun gördüm! En azından ilk bakışta, halının üzerinde dimdik duran, uzun ve dar, siyahlar içindeki şekil bana böyle göründü. Tepesindeki sert yüz, sütunun başlığı olsun diye üstüne yerleştirilmiş oyma bir maskeyi andırıyordu.
Bayan Reed şöminenin yanındaki her zamanki koltuğunda oturuyordu; yaklaşmam için işaret etti. Yanına gittim, o da taş suratlı yabancıyı şu sözlerle bana tanıttı: “Size sözünü ettiğim küçük kız bu.”
O—çünkü bir erkekti—başını yavaşça durduğum yere çevirdi. Gür kaşlarının altından pırıldayan, meraklı bakışlı iki gri gözüyle beni süzdükten sonra ağırbaşlı ve kalın bir sesle, “Boyu kısa; kaç yaşında?” dedi.
“On yaşında.”
“Öyle mi?” diye kuşkuyla karşılık verdi ve birkaç dakika daha beni incelemeyi sürdürdü. Sonra bana döndü: “Adın ne küçük kız?”
“Jane Eyre, efendim.”
Bu sözleri söylerken başımı kaldırdım. Bana uzun boylu bir beyefendi gibi görünüyordu; gerçi ben çok ufaktım. Yüz hatları iriydi; hatları da vücudunun çizgileri de aynı ölçüde sert ve ölçülüydü.
“Peki Jane Eyre, uslu bir çocuk musun?”
Buna olumlu cevap vermem olanaksızdı; benim küçük dünyamın hükmü bunun tersiydi. Sustüm. Bayan Reed, anlamlı bir baş sallayışla benim yerime cevap verdi ve ardından, “Belki bu konuda ne kadar az konuşulursa o kadar iyi olur, Bay Brocklehurst,” diye ekledi.
“Bunu duyduğuma gerçekten üzüldüm! Onunla konuşmamız gerek.” Dikey duruşunu eğip Bayan Reed’in karşısındaki koltuğa oturdu. “Buraya gel,” dedi.
Halıyı geçtim; beni tam karşısına, dimdik duracak biçimde yerleştirdi. Yüzü neredeyse benimkiyle aynı hizaya gelince ne tuhaf bir yüzü olduğunu gördüm! Ne büyük bir burnu vardı! Ağzı ne kocamandı! Dişleri ne iri ve çıkıktı!
“Yaramaz bir çocuğun görüntüsü kadar üzücü bir şey yoktur,” diye başladı, “özellikle de yaramaz küçük bir kızın. Kötülerin öldükten sonra nereye gittiğini biliyor musun?”
“Cehenneme giderler,” diye hemen, dinin öğrettiği doğru cevabı verdim.
“Peki cehennem nedir? Bana söyleyebilir misin?”
“Ateş dolu bir çukur.”
“O çukura düşüp sonsuza dek yanmak ister misin?”
“Hayır efendim.”
“Bundan kaçınmak için ne yapmalısın?”
Bir an düşündüm; cevabım gelince uygun bulunmadı: “Sağlıklı kalmalı ve ölmemeliyim.”
“Sağlıklı kalmayı nasıl başarabilirsin? Senden küçük çocuklar her gün ölüyor. Daha bir iki gün önce beş yaşında küçük bir çocuğu gömdüm; iyi bir çocuktu, ruhu şimdi cennette. Sen buradan çağrılacak olsan, senin için de aynısını söylemekten korkarım.”
Onun kuşkusunu giderecek durumda olmadığım için gözlerimi halıya basan iki kocaman ayağa indirdim ve keşke çok uzakta olsaydım diye iç geçirdim.
“Umarım bu iç çekişin yürekten gelir ve o değerli iyilikseverine sıkıntı vermiş olmaktan pişmansındır.”
“İyilikseveri! İyilikseveri!” diye içimden geçirdim. “Herkes Bayan Reed’e benim iyilikseverim diyor; öyleyse iyiliksever denen kadın ne tatsız bir şeymiş.”
“Sabah akşam dua eder misin?” diye sürdürdü sorgucum.
“Evet efendim.”
“İncil okur musun?”
“Bazen.”
“Okumaktan hoşlanır mısın? Sever misin?”
“Vahiy kitabını, Daniel kitabını, Tekvin’i ve Samuel’i, biraz Çıkış’ı, Krallar ve Tarihler kitaplarının bazı bölümlerini, Eyüp’ü ve Yunus’u severim.”
“Mezmurları da sevdiğini umuyorum?”
“Hayır efendim.”
“Hayır mı? Ah, ne korkunç! Senden küçük bir oğlum var; altı mezmuru ezbere biliyor. Ona yemeyi mi, yoksa ezberlemek için bir mezmur dizesini mi tercih edeceğini sorduğunda, ‘Ah, mezmur dizesini!’ diyor; ‘Melekler mezmur söyler; ben de yeryüzünde küçük bir melek olmak istiyorum,’ diyor. Sonra da o çocuksu dindarlığının ödülü olarak iki zencefilli kurabiye alıyor.”
“Mezmurlar ilginç değil,” dedim.
“Bu, kötü bir yüreğin olduğunu kanıtlıyor; Tanrı’ya dua edip onu değiştirmesini, sana temiz ve yeni bir yürek vermesini, taş yüreğini alıp yerine etten bir yürek koymasını istemelisin.”
Yüreğimi değiştirme işinin nasıl yapılacağını sormak üzereydim ki Bayan Reed araya girip oturmamı söyledi; ardından konuşmayı kendi sürdürdü.
“Bay Brocklehurst, sanırım üç hafta önce size yazdığım mektupta bu küçük kızın karakterinin ve mizacının dilediğim gibi olmadığını belirtmiştim. Onu Lowood Okulu’na kabul ederseniz, müdürden ve öğretmenlerden onu yakından gözetmelerini istemenizi rica ederim; her şeyden önce de en büyük kusuruna, yalan söyleme eğilimine karşı dikkatli olsunlar. Bunu, Bay Brocklehurst’ü kandırmaya kalkışmayasın diye senin yanında söylüyorum Jane.”
Bayan Reed’den korkmam, ondan nefret etmem için çok neden vardı; çünkü yaradılışı gereği beni acımasızca incitirdi. Onun yanında hiç mutlu olamamıştım. Ne kadar dikkatle itaat etsem, onu hoşnut etmek için ne kadar çabalasam da çabalarım hep geri çevrilir, yukarıdaki gibi sözlerle karşılık bulurdu. Şimdi bu suçlama bir yabancının önünde dile getirilince yüreğime işledi. Bana gireceğim yeni yaşam dönemine dair umudu şimdiden silip attığını belli belirsiz seziyordum; bu duyguyu dile getiremesem de gelecekteki yoluma nefret ve sevgisizliğin tohumlarını ektiğini hissediyordum. Kendimi Bay Brocklehurst’ün gözünde kurnaz, zararlı bir çocuğa dönüşmüş görüyordum. Bu haksızlığı düzeltmek için ne yapabilirdim?
“Hiçbir şey,” diye düşündüm; hıçkırığımı bastırmaya çalışırken birkaç gözyaşımı çaresiz acımın güçsüz kanıtları gibi aceleyle sildim.
“Bir çocukta yalan söyleme eğilimi gerçekten de üzücü bir kusurdur,” dedi Bay Brocklehurst. “Yalancılıkla akrabadır; bütün yalancıların payına ateş ve kükürtle yanan göl düşecektir. Yine de onu gözetim altında tutacağız, Bayan Reed. Bayan Temple’la ve öğretmenlerle konuşacağım.”
“Onun, geleceğine uygun biçimde yetiştirilmesini; işe yarar bir insan olmasını ve alçakgönüllü tutulmasını istiyorum,” diye sürdürdü iyilikseverim. “Tatil dönemlerini ise izninizle hep Lowood’da geçirecek.”
“Kararlarınız son derece yerinde hanımefendi,” diye karşılık verdi Bay Brocklehurst. “Alçakgönüllülük Hristiyanlığın bir erdemidir ve Lowood öğrencilerine özellikle yakışır; bu nedenle onlarda bu erdemi geliştirmeye özel özen gösterilmesini emrediyorum. İçlerindeki dünyaya ait kibir duygusunu en iyi nasıl törpüleyebileceğimi düşündüm; geçen gün de başarımın sevindirici bir kanıtını gördüm. İkinci kızım Augusta, annesiyle okulu ziyarete gitti. Döndüğünde şöyle dedi: ‘Ah sevgili babacığım, Lowood’daki kızların hepsi ne kadar sessiz ve sade görünüyor; saçları kulaklarının arkasına taranmış, uzun önlükler giyiyorlar, elbiselerinin dışında da şu küçük keten cepleri var. Neredeyse yoksul insanların çocuklarına benziyorlar! Elbiseme ve annemin elbisesine, sanki daha önce hiç ipek elbise görmemişler gibi baktılar,’ dedi.”
“Benim de tümüyle onayladığım düzen işte böyle olmalı,” diye karşılık verdi Bayan Reed. “Bütün İngiltere’yi arasaydım Jane Eyre gibi bir çocuğa tam olarak uyan bir düzen bulmam güç olurdu. Tutarlılık, sevgili Bay Brocklehurst; her konuda tutarlılıktan yanayım.”
“Tutarlılık, hanımefendi, Hristiyanlığın ilk ödevlerindendir; Lowood’un kuruluşuyla ilgili her düzenlemede de gözetilmiştir: sade yemekler, basit giysiler, gösterişsiz barınma koşulları, dayanıklı ve hareketli alışkanlıklar; evin ve sakinlerinin günlük düzeni budur.”
“Çok iyi efendim. Öyleyse bu çocuğun Lowood’a öğrenci olarak kabul edileceğine ve konumuna, gelecekteki durumuna uygun biçimde eğitileceğine güvenebilir miyim?”
“Elbette hanımefendi; seçkin bitkiler fidanlığına yerleştirilecek ve seçilmenin paha biçilmez ayrıcalığına minnettar kalacağını umuyorum.”
“Öyleyse onu mümkün olan en kısa sürede göndereceğim Bay Brocklehurst. İtiraf etmeliyim ki üzerimdeki sorumluluk giderek fazla ağır gelmeye başlamıştı; ondan kurtulmak için sabırsızlanıyorum.”
“Elbette hanımefendi, elbette. Şimdi size iyi günler dilerim. Bir iki hafta içinde Brocklehurst Hall’a döneceğim; iyi dostum Başdiyakoz beni daha erken ayrılmaya bırakmaz. Yeni bir kız beklemeleri için Bayan Temple’a haber göndereceğim, böylece kabulünde zorluk çıkmaz. Hoşça kalın.”
“Hoşça kalın Bay Brocklehurst; Brocklehurst Hanım’a ve Bayan Brocklehurst’e, Augusta’ya, Theodore’a ve genç Bay Broughton Brocklehurst’e selamlarımı iletin.”
“Elbette hanımefendi. Küçük kız, işte ‘Çocuğun Rehberi’ adlı bir kitap. Dua ederek oku; özellikle de ‘Yalana ve hileye düşkün yaramaz bir çocuk olan Martha G——’nın korkunç ve ani ölümünün anlatıldığı’ bölümü.”
Bay Brocklehurst bu sözlerle, kapağa dikilmiş ince bir broşürü elime verdi. Arabasını çağırttı ve oradan ayrıldı.
Reed Hanım’la baş başa kalmıştık: Birkaç dakika sessizce geçti; o dikiş dikiyor, ben onu izliyordum. Reed Hanım o sıralar otuz altı ya da otuz yedi yaşlarında olmalıydı; sağlam yapılı, geniş omuzlu, güçlü uzuvları olan, boyu uzun olmayan bir kadındı. Tombul olmakla birlikte şişman değildi. Yüzü biraz iriydi; alt çenesi belirgin ve çok güçlüydü. Alnı basık, çenesi büyük ve çıkık, ağzı burnu yeterince düzgündü. Açık renk kaşlarının altında merhametten yoksun bir göz parlıyordu; teni koyu ve mattı, saçları neredeyse keten rengiydi. Bünyesi çan gibi sağlamdı; hastalık ona hiç yaklaşmazdı. Dakik ve becerikli bir yöneticiydi; evi ve kiracıları tümüyle onun denetimi altındaydı. Yalnız çocukları bazen otoritesine karşı gelir, onu hiçe sayarlardı. İyi giyinir, güzel giysilerini tamamlayan bir görünüşe ve duruşa sahipti.
Alçak bir taburede, koltuğundan birkaç adım ötede oturmuş, bedenini inceliyor, yüz hatlarını gözden geçiriyordum. Elimde, Dürüst Olmayan Çocuğun Ani Ölümü’nü anlatan broşür vardı; dikkatimi, bana uygun bir ibret öyküsü diye bu anlatıya yöneltmişlerdi. Az önce olanlar; Reed Hanım’ın Bay Brocklehurst’e benim hakkımda söyledikleri; konuşmalarının tümü zihnimde taptazeydi, acı veriyor, içimi yakıyordu. Her sözü açıkça duymuş, her birini derinden hissetmiştim; şimdi içimde öfkeli bir hınç kabarıyordu.
Reed Hanım işinden başını kaldırdı; bakışları benimkilere takıldı, parmakları da aynı anda çevik hareketlerini durdurdu.
“Odadan çık; çocuk odasına dön,” diye buyurdu. Bakışım ya da başka bir şey ona saygısız görünmüş olmalıydı; çünkü bastırılmış da olsa aşırı bir öfkeyle konuştu. Ayağa kalkıp kapıya gittim; sonra geri döndüm, odada pencereye kadar yürüdüm, ardından dosdoğru yanına sokuldum.
Konuşmalıydım; fena halde ezilmiştim, buna karşılık vermeliydim. Ama nasıl? Rakibime misilleme edecek ne gücüm vardı? Bütün kuvvetimi toplayıp şu sert sözleri söyledim—
“Ben yalancı değilim; öyle olsaydım sizi sevdiğimi söylerdim. Ama açıkça söylüyorum, sizi sevmiyorum. Dünyada en çok nefret ettiğim kişi John Reed’den sonra sizsiniz. Şu yalancıyla ilgili kitabı da kızınız Georgiana’ya verebilirsiniz; yalan söyleyen o, ben değilim.”
Reed Hanım’ın elleri işinin üzerinde kıpırtısız duruyordu; buz gibi bakışları dondurucu bir ifadeyle gözlerime dikilmişti.
“Başka ne söyleyeceksin?” diye sordu; bunu, bir çocuğa değil de yetişkin bir rakibe hitap eder gibi söylemişti.
O bakışı, o sesi içimdeki bütün nefreti alevlendirdi. Baştan ayağa titreyerek, dizginleyemediğim bir coşkuyla devam ettim—
“Akrabam olmadığınız için mutluyum; yaşadığım sürece size bir daha teyze demeyeceğim. Büyüyünce sizi görmeye hiç gelmeyeceğim. Biri sizi sevip sevmediğimi, bana nasıl davrandığınızı sorarsa, sizi düşünmenin bile midemi bulandırdığını ve bana korkunç bir zalimlikle davrandığınızı söyleyeceğim.”
“Bunu söylemeye nasıl cüret edersin, Jane Eyre?”
“Nasıl mı cüret ederim, Reed Hanım? Nasıl mı? Çünkü bu doğru. Duygularım olmadığını, bir parça sevgiye ya da şefkate ihtiyaç duymadan yaşayabileceğimi sanıyorsunuz; ama öyle yaşayamam. Sizde hiç merhamet yok. Beni Kırmızı Oda’ya geri ittiğinizi—kaba kuvvetle, acımasızca ittiğinizi—ve oraya kapattığınızı ölene kadar hatırlayacağım; hem de korkunç acılar çektiğim, boğulurcasına sıkıntı içinde ‘Merhamet edin! Merhamet edin, Teyze Reed!’ diye bağırdığım halde. O cezayı, yaramaz oğlunuz beni durup dururken dövüp yere serdiği için çektirdiniz. Bana soru soran herkese aynen böyle anlatacağım. İnsanlar sizi iyi bir kadın sanıyor, ama siz kötü ve kalpsizsiniz. Siz yalancısınız!”
“Nasıl mı cüret ederim, Reed Hanım? Nasıl mı? Çünkü bu doğru.”},{
Bu cevabı bitirmeden ruhum genişlemeye, şimdiye dek hiç tatmadığım tuhaf bir özgürlük ve zafer duygusuyla sevinçten kabarmaya başladı. Sanki görünmez bir bağ kopmuş, ben de mücadele ederek ummadığım bir özgürlüğe kavuşmuştum. Bu duygu boşuna değildi: Reed Hanım korkmuş görünüyordu; işi dizlerinden kaymıştı. Ellerini kaldırıp öne arkaya sallanıyor, yüzünü ağlayacakmış gibi buruşturuyordu.
“Jane, yanılıyorsun; sana ne oldu? Neden böyle şiddetle titriyorsun? Biraz su ister misin?”
“Hayır, Reed Hanım.”
“Başka bir şey ister misin, Jane? Dostun olmak istediğime inanmanı isterim.”
“Siz mi? Hayır. Bay Brocklehurst’e kötü huylu, yalancı olduğumu söylediniz; Lowood’daki herkese sizin nasıl biri olduğunuzu ve neler yaptığınızı anlatacağım.”
“Jane, bunları anlamıyorsun. Çocuklar kusurları yüzünden terbiye edilmelidir.”
“Yalancılık benim kusurum değil!” diye hayvani, tiz bir sesle haykırdım.
“Ama öfkelisin, Jane; bunu kabul etmelisin. Şimdi çocuk odasına dön, canım, biraz uzan.”
“Ben sizin canınız değilim; uzanamam. Bayan Reed, beni hemen okula gönderin; burada yaşamaktan nefret ediyorum.”
“Onu gerçekten yakında okula göndereceğim,” diye mırıldandı Reed Hanım alçak sesle; işini toplayıp odadan ansızın çıktı.
Orada tek başıma kaldım—savaşı kazanmıştım. Giriştiğim en çetin mücadeleydi bu, kazandığım ilk zaferdi. Bir süre Bay Brocklehurst’ün durduğu halının üzerinde durup galip olarak yalnızlığımın tadını çıkardım. Önce kendi kendime gülümsedim, içim sevinçle doldu; ama bu yakıcı haz, hızlanmış nabzımın yatışması kadar çabuk söndü. Bir çocuk, benim yaptığım gibi büyükleriyle tartışıp öfkeli duygularını dizginsizce dışa vurduğunda, sonrasında pişmanlığın sancısını ve heyecanın ardından gelen soğukluğu yaşamadan edemez. Reed Hanım’ı suçlayıp tehdit ettiğim sırada zihnimi, ışık saçan, kıpır kıpır, her şeyi yutan alevler içindeki fundalık sırtı anlatabilirdi. Yarım saatlik sessizlik ve düşünme, davranışımın çılgınlığını ve nefret ettiğim, benden nefret eden durumumun kasvetini bana gösterdiğinde ise aynı sırt, alevler sönmüş, kapkara ve yanıp kavrulmuş haliyle iç dünyamı daha iyi anlatırdı.
İlk kez biraz öç almanın tadına bakmıştım; içince ısıtan, keskin aromalı bir şarap gibiydi. Ama geride bıraktığı metalimsi, iç kemiren tat, zehirlenmişim gibi hissettirdi. Şimdi Reed Hanım’ın yanına gidip özür dilemeyi çok isterdim; ama hem deneyimimden hem içgüdülerimden, bunun onun beni iki kat küçümseyerek geri çevirmesine ve böylece içimdeki bütün çalkantılı dürtüleri yeniden alevlendirmesine yol açacağını biliyordum.
Sert sözlerden başka bir yeteneğimi kullanmayı, kasvetli öfkeden daha az şeytani bir duyguya besin bulmayı isterdim. Bir kitap aldım—Arap masallarından biri—oturup okumaya çalıştım. Konudan hiçbir şey anlayamıyordum; normalde beni büyüleyen sayfanın önüne hep kendi düşüncelerim geçiyordu. Kahvaltı odasının camlı kapısını açtım. Çalılıklar kıpırtısızdı; arazide güneşin ya da esintinin bozmadığı kara kırağı hüküm sürüyordu. Elbisemin eteğini başıma ve kollarıma örttüm, ağaçlığın kuytu bir köşesinde yürüyüşe çıktım. Ama sessiz ağaçlardan, yere düşen köknar kozalaklarından, sonbahardan kalma donmuş izlerden, geçmiş rüzgârların yığınlar halinde savurduğu ve şimdi birbirine yapışıp sertleşmiş kızıl yapraklardan hiçbir zevk alamadım. Bir kapıya yaslanıp içinde koyunların otlamadığı, kısa çimleri kırağıyla kırpılıp solmuş boş bir tarlaya baktım. Gün çok griydi; “kar yağdıran” donuk bir gökyüzü her yanı örtmüştü. Ara sıra taneler düşüyor, sert patikaya ve kırlaşmış çayıra erimeden konuyordu. Zavallı bir çocuk gibi durup durup kendi kendime fısıldıyordum: “Ne yapacağım? Ne yapacağım?”
Birden berrak bir sesin, “Küçük hanım Jane! Neredesiniz? Öğle yemeğine gelin!” diye seslendiğini duydum.
Bessie olduğunu pekâlâ biliyordum ama kımıldamadım; hafif adımlarıyla yoldan seke seke yanıma geldi.
“Yaramaz ufaklık!” dedi. “Çağrılınca neden gelmiyorsun?”
Bessie’nin varlığı, kafamı kurcalayan düşüncelerle karşılaştırınca neşeli geliyordu; her zamanki gibi biraz huysuz olsa da. Gerçek şu ki Reed Hanım’la çatışıp onu yendikten sonra, dadının geçici öfkesini pek umursamıyordum; onun genç, hafif yürekli halinin keyfini çıkarmak istiyordum. İki kolumu boynuna dolayarak, “Hadi Bessie, azarlama,” dedim.
Bu davranışım, alışık olduğumdan daha içten ve korkusuzcaydı; nedense hoşuna gitti.
“Tuhaf bir çocuksun, küçük hanım Jane,” dedi yüzüme bakarak. “Biraz başına buyruk, yalnız bir şeysin; sanırım okula gideceksin?”
Başımı salladım.
“Zavallı Bessie’yi bırakacağına üzülmeyecek misin?”
“Bessie beni ne yapsın? Hep beni azarlıyor.”
“Çünkü tuhaf, ürkek, utangaç bir şeysin. Daha yürekli olmalısın.”
“Ne yani, daha çok dayak yemek için mi?”
“Saçmalık! Ama sana haksızlık edildiği doğru. Geçen hafta beni görmeye gelen annem, kendi küçüğünün senin yerinde olmasını istemeyeceğini söyledi. Hadi içeri gel, sana iyi bir haberim var.”
“Sanmıyorum, Bessie.”
“Çocuğum, ne demek istiyorsun? Bana nasıl da kederli gözlerle bakıyorsun! Neyse, Hanım, genç hanımlar ve Bay John bu öğleden sonra çaya gidecekler; sen de benimle çay içeceksin. Aşçıdan sana küçük bir kek yapmasını isteyeceğim. Sonra çekmecelerine bakmama yardım edersin; yakında sandığını hazırlayacağım. Hanım, bir iki güne Gateshead’den ayrılmanı istiyor; yanına almak istediğin oyuncakları sen seçeceksin.”
“Bessie, gidene kadar beni bir daha azarlamayacağına söz vermelisin.”
“Peki, söz. Ama uslu bir kız ol, benden korkma. Biraz sert konuştuğumda irkilme; insanı çok sinirlendiriyor.”
“Bessie, sanırım artık senden hiç korkmayacağım; sana alıştım, yakında korkacağım başka insanlar olacak.”
“Onlardan korkarsan senden hoşlanmazlar.”
“Senin gibi mi?”
“Senden hoşlanmıyorum diyemem, küçük hanım; sanırım seni ötekilerin hepsinden daha çok seviyorum.”
“Belli etmiyorsun.”
“Seni küçük sivri dilli! Yepyeni bir konuşma tarzın var. Seni bu kadar cüretkâr ve yiğit yapan ne?”
“Yakında yanınızdan ayrılacağım da ondan; bir de…” Reed Hanım’la aramızda geçenlerden söz edecektim ama sonra bu konuda susmanın daha iyi olacağını düşündüm.
“Yani benden ayrılacağına seviniyorsun?”
“Hiç de değil, Bessie; doğrusu, şu an biraz üzgünüm.”
“Şu an! Biraz! Küçük hanımım ne kadar da soğukkanlı söylüyor bunu! Şimdi senden bir öpücük istesem, vermezsin herhalde; ‘Vermesem daha iyi,’ dersin.”
“İsteyerek öperim; başını eğ.” Bessie eğildi; birbirimize sarıldık ve içim rahatlamış halde onunla eve girdim. O öğleden sonra huzur ve uyum içinde geçti; akşam Bessie bana en büyüleyici öykülerinden bazılarını anlattı, en güzel şarkılarını söyledi. Benim için bile hayatın güneşli anları vardı.
Bölüm etkileşimi
