Elhamra kitap kapağı

19. bölüm / 34

Tepelerde Bir Gezinti

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 34Şu an: Tepelerde Bir Gezinti

Tepelerde Bir Gezinti
Günün sonuna doğru sıcaklık dinince, Mateo adındaki tarih meraklısı yaverimle sık sık çevredeki tepelere ve gölgeli derin vadilere uzun yürüyüşlere çıkardım. Bu gezilerde dedikodu tutkusuna sınırsızca izin verirdim; çünkü çevrede onun anlatacak olağanüstü bir hikâyesi bulunmayan kaya, yıkıntı, harap çeşme ya da ıssız bir dere yatağı yok gibiydi. Hele altınla ilgili efsaneleri… Gizli hazineleri dağıtmada bu zavallı şeytan kadar cömert biri görülmemişti.

Bu gezintilerden birinde Mateo her zamankinden de konuşkandı. Gün batımına doğru büyük Adalet Kapısı’ndan çıkıp ağaçlı bir yoldan yukarı tırmandık; sonunda Yedi Kat Kulesi’nin (de los siete suelos) eteğindeki incir ve nar ağaçlarından oluşan bir kümeye ulaştık. Boabdil’in başkentini teslim ederken oradan çıktığı söylenen kule işte buydu. Mateo, temeldeki alçak bir kemeri işaret ederek, Mağribilerin zamanından beri bu kuleye dadandığı söylenen korkunç bir cin ya da goblinden söz etti; bu yaratık Müslüman bir kralın hazinelerini koruyormuş. Bazen gecenin köründe dışarı çıkıp Elhamra’nın yollarını ve Granada sokaklarını, altı köpeğin korkunç ulumalarıyla peşinden koştuğu başsız bir at kılığında dörtnala geçermiş.

“Peki Mateo, gezintilerinden birinde sen hiç kendin karşılaştın mı onunla?” diye sordum.

Tepelerde Bir Gezinti

“Hayır, Señor, Tanrı’ya şükür! Ama terzi olan büyükbabam onu gören birkaç kişi tanıyormuş; çünkü onun zamanında şimdi olduğundan çok daha sık ortalıkta görünürmüş. Bazen bir kılığa, bazen başka bir kılığa girermiş. Granada’da herkes Belludo’yu duymuştur; yaşlı kadınlarla dadılar çocuklar ağladığında onları onunla korkutur. Kimi, altı oğlunu öldürüp bu mahzenlere gömen zalim bir Mağribi kralın ruhu olduğunu ve oğullarının öç almak için geceleri peşine düştüğünü söyler.”

Saf Mateo’nun bu korkunç hayalet hakkında anlattığı olağanüstü ayrıntıları burada uzatmayacağım. Aslında bu hayalet, Granada’da çok eski zamanlardan beri çocuk hikâyelerinin ve halk söylencelerinin sevilen konularından biridir; kentin eski ve bilgili bir tarihçisiyle coğrafyacısı da ondan saygıyla söz eder.

Tepelerde Bir Gezinti

Bu tarihî yapıyı geride bırakıp Generalife’ın bereketli meyve bahçelerinin kıyısından ilerledik. Bahçelerde iki üç bülbül tatlı ezgilerini döküyordu.

Bahçelerin arkasında, kayanın içine açılmış ama kapatılmış bir kapısı olan Mağribi su havuzlarından birkaçının yanından geçtik. Mateo’nun anlattığına göre buralar, kendisinin ve arkadaşlarının çocukken severek yıkandığı yerlerdi; ta ki kayadaki kapıdan çıkıp dikkatsiz yıkananları tuzağa düşüren korkunç bir Mağribi’ye dair hikâyeyle korkup kaçana dek.

Bereketli Meyve Bahçeleri

Hayaletli havuzları geride bırakıp tepelerin arasında kıvrılan ıssız bir katır yolundan yukarı doğru yürüdük. Kısa süre sonra ağaçsız, kasvetli dağların arasındaydık; yer yer cılız bir yeşillik vardı. Göz alabildiğine her yer sert ve çoraktı. Oysa yalnızca kısa bir mesafe gerimizde çiçekli meyve bahçeleri ve teraslı bahçeleriyle Generalife vardı; fıskiyeleri ve korularıyla ünlü güzel Granada’nın yakınındaydık. İspanya’nın doğası işte böyledir: ekili alanlardan çıkar çıkmaz yabanıl ve sert bir hâl alır; çöl ile bahçe daima yan yanadır.

Mateo’ya göre içinden geçtiğimiz dar geçidin adı el Barranco de la tinaja, yani “testi yarıntısı”ydı; eskiden burada Mağribi altınlarıyla dolu bir testi bulunmuştu. Zavallı Mateo’nun aklı durmadan böyle altın efsaneleriyle meşguldü.

“Peki, yarıntının dar bir yerinde, şu taş yığınının üzerindeki haç ne anlama geliyor?”

Çöl ve Bahçe

“Ha, o bir şey değil; birkaç yıl önce orada bir katırcı öldürülmüş.”

“Demek ki Elhamra’nın kapısında bile haydutlarla katiller var, Mateo?”

“Şimdi yok, Señor. Eskiden, kalenin çevresinde başıboş dolaşan bir sürü adam varken olmuş; hepsini temizlediler. Gerçi kalenin hemen dışındaki yamaç mağaralarında yaşayan çingenelerin çoğu her türlü işi yapar, ama buralarda uzun zamandır cinayet işlenmedi. Katırcıyı öldüren adamı kalede astılar.”

Sevilla’da Bahçe

Yolumuz yarıntı boyunca sürüyordu. Solumuzda, Silla del Moro, yani “Mağribi’nin Koltuğu” denilen sarp, engebeli bir yükselti vardı. Adı, daha önce sözünü ettiğim şu söylenceden geliyordu: Talihsiz Boabdil, halk ayaklanması sırasında oraya kaçmış ve bütün gün kayalık tepede oturup hizipçi kentini kederle seyretmişti.

Mağribi’nin Koltuğu

Sonunda Granada’nın üzerindeki burunun en yüksek noktasına, Güneş Dağı denen yere ulaştık. Akşam yaklaşmış, batan güneş en yüksek zirveleri altın rengine boyamıştı. Arada bir, sürüsünü gece ağıla kapatmak üzere yamaçlardan aşağı süren yalnız bir çoban; ya da gece çökmeye kalmadan kent kapılarına yetişmek için dağ yolunda ağır ağır ilerleyen bir katırcı ve geride kalmış hayvanları görünüyordu.

Derken Katedral çanının derin sesi geçitlerden yükselerek dua saatini duyurdu. Her kilisenin çan kulesinden, dağların arasındaki manastırların tatlı çanlarından da karşılık geldi. Çoban yamacın düzlüğünde, katırcı yolun ortasında durdu; ikisi de şapkalarını çıkarıp bir süre kıpırdamadan kaldı ve akşam dualarını mırıldandı. Güzel bir gelenektir bu: ezgili bir işaretle, bütün ülkedeki insanlar aynı anda Tanrı’ya günün nimetleri için şükreder. Ülkenin üzerine kısa süreliğine kutsal bir hava yayılır; güneşin bütün görkemiyle batışını seyretmek de sahnenin ağırbaşlılığını artırır.

Bu kez ıssız, yabanıl yerin havası manzarayı daha da etkileyici kılıyordu. Hayaletli Güneş Dağı’nın çıplak ve engebeli zirvesindeydik. Yıkılmış su havuzları ve sarnıçlar, geniş yapıların dökülen temelleri buranın bir zamanlar kalabalık olduğunu anlatıyordu; şimdi ise her yer sessiz ve ıssızdı.

Eski zamanlardan kalma bu izlerin arasında dolaşırken, dağın içine doğru derinlemesine inen dairesel bir çukura rastladık. Mateo burayı yörenin harikalarından ve gizemlerinden biri olarak gösterdi. Ben, en sevdiği unsur olan suyu en saf hâliyle elde etmek için yorulmak bilmeyen Mağribilerin kazdığı bir kuyu olduğunu düşündüm. Mateo’nun ise başka, kendi mizacına çok daha uygun bir hikâyesi vardı. Babasıyla büyükbabasının da yürekten inandığı bir söylenceye göre burası, Boabdil’le saray halkının büyülü bir tılsım altında bağlı tutulduğu dağın yeraltı mağaralarına açılan bir girişti; belirli zamanlarda geceleri dışarı çıkıp eski yurtlarını yeniden ziyaret ederlermiş.

“Ah, Señor, bu dağ böyle harikalarla dolu. Başka bir yerde buna benzer bir delik vardı; hemen içinde, bir zincire asılı demir bir kazan duruyordu. İçinde ne olduğunu kimse bilmiyordu, çünkü üstü hep kapalıydı; ama herkes Mağribi altınlarıyla dolu olduğunu sanıyordu. Erişebilecekleri kadar yakın görünüyordu, bu yüzden pek çok kişi onu çekip çıkarmaya çalıştı; ama dokunulduğu anda çok derine iner, bir süre ortaya çıkmazdı. Sonunda, büyülü olduğuna inanan biri tılsımı bozmak için ona haçla dokundu; yemin ederim, büyüyü bozdu da, çünkü kazan gözden kaybolacak kadar derine battı ve bir daha hiç görülmedi.”

“Bunların hepsi gerçek, Señor; çünkü büyükbabam gözleriyle görmüş.”

“Ne! Mateo, kazanı mı görmüş?”

“Hayır, Señor, ama kazanın asılı olduğu deliği görmüş.”

“Aynı şey işte, Mateo.”

Bu iklimde kısa süren alacakaranlık koyulaşınca, bu hayaletli yerden ayrılmamız gerektiğini anladık. Dağ geçidinden inerken artık ne bir çoban ne de bir katırcı görünüyordu; yalnızca kendi ayak seslerimizle cırcır böceğinin tekdüze ötüşü duyuluyordu. Vadi gölgeleri gittikçe koyulaştı, sonunda çevremiz karanlığa gömüldü. Yalnız Sierra Nevada’nın yüksek zirvesinde gün ışığının son parıltısı kalmıştı; karla kaplı dorukları koyu mavi gökyüzüne karşı parlıyor, havanın olağanüstü berraklığı yüzünden bize çok yakın görünüyordu.

“Sierra bu akşam ne kadar yakın görünüyor!” dedi Mateo. “Elini uzatsan dokunacakmışsın gibi; oysa fersah fersah uzakta.” O konuşurken dağın karlı zirvesinin üzerinde, gökyüzünde henüz görünen tek yıldız belirdi. Öylesine duru, büyük, parlak ve güzeldi ki iyi yürekli Mateo’nun ağzından hayranlık nidaları döküldü.

“Ne güzel yıldız! Ne kadar berrak, ne kadar duru! Bundan daha parlak yıldız olamaz!”

(Ne güzel bir yıldız! Ne kadar berrak ve duru—bir yıldız bundan daha parlak olamaz!)

İspanya’nın sıradan insanlarının doğanın güzelliklerine karşı bu duyarlılığını sık sık gözlemlemişimdir. Bir yıldızın parıltısı, bir çiçeğin güzelliği ya da kokusu, bir pınarın billur gibi berraklığı onlarda şiirsel bir hayranlık uyandırır; bir de bu coşkularını dile getirmelerine yarayan, dillerindeki o görkemli ve ahenkli sözcükler yok mu!

“Peki Mateo, Sierra Nevada boyunca, karlı bölgenin hemen altında pırıldayan şu ışıklar da ne? Yıldız sanılabilirlerdi; ama kızıl renkteler ve dağın karanlık yamacında duruyorlar.”

“Onlar, Granada’ya kar ve buz sağlamak için kar toplayan adamların yaktığı ateşler, Señor. Her öğleden sonra katırlarla ve eşeklerle dağa çıkarlar; sırayla, kimi ateşlerin başında dinlenip ısınırken kimileri heybelere buz doldurur. Sonra da gün doğmadan Granada kapılarına varabilmek için dağdan aşağı yola koyulurlar. Şu Sierra Nevada, Señor, yazın her yanı serin tutsun diye Endülüs’ün ortasına konmuş bir buz kütlesidir.”

Artık hava iyice kararmıştı; öldürülen katırcının haçının bulunduğu yarıntıdan geçiyorduk. Uzakta, yarıntıdan yukarı doğru ilerliyor gibi görünen bir dizi ışık gördüm. Yaklaştıklarında, siyahlara bürünmüş acayip görünümlü bir kalabalığın taşıdığı meşaleler oldukları anlaşıldı. Her yerde olsa yeterince kasvetli görünecek bu kortej, yabanıl ve ıssız bu yerde özellikle ürkütücüydü.

Mateo yanıma sokulup alçak sesle, bunun yamaçlardaki mezarlığa bir ceset götüren cenaze korteji olduğunu söyledi.

Kortej yanımızdan geçerken meşalelerin kasvetli ışığı, refakatçilerin sert yüz hatlarına ve yas giysilerine vurup hayal gibi bir görüntü oluşturuyordu; ama İspanyol âdetine göre açık bir cenaze sedyesinde örtülmeden taşınan cesedin yüzünü aydınlatınca manzara büsbütün dehşet verici oluyordu. Karanlık dağ geçidinde kıvrıla kıvrıla ilerleyen bu kasvetli kortejin ardından bir süre bakakaldım. Bu manzara bana, bir günahkârın cesedini Stromboli’nin kraterine taşıyan iblisler kortejini anlatan eski hikâyeyi hatırlattı.

“Ah, Señor!” diye seslendi Mateo. “Bu dağlarda bir zamanlar görülen bir korteji anlatabilirim size; ama sonra bana güler, terzi büyükbabamdan kalma hikâyelerden biri dersiniz.”

“Asla, Mateo. Olağanüstü bir hikâyeden daha çok sevdiğim hiçbir şey yoktur.”

“Peki, Señor, anlatacağım hikâye, şu konuştuğumuz adamlardan biriyle ilgili; hani Sierra Nevada’da kar toplayanlardan.”

“Bilmelisiniz ki, bundan yıllar önce, büyükbabamın zamanında, Tio Nicolo [Amca Nicolo] adında yaşlı bir adam vardı. Katırının heybelerini kar ve buzla doldurmuş, dağdan aşağı dönüyordu. Çok uykusu vardı; katırına bindi ve kısa süre sonra uykuya daldı. Başını bir o yana bir bu yana sallayıp dururken, emin adımlı yaşlı katırı uçurumların kıyısından, sarp ve engebeli yarıntılardan, dümdüz yolda yürür gibi güvenle ve sarsılmadan ilerliyordu. Sonunda Tio Nicolo uyandı; etrafına bakındı, gözlerini ovuşturdu—doğrusu, bunu yapması için sebebi vardı. Ay neredeyse gündüz gibi parlıyordu; aşağıdaki kenti, elini uzatsa dokunacakmış gibi açık seçik, ay ışığında gümüş bir tepsi gibi parlayan beyaz binalarıyla gördü. Ama aman Señor! Birkaç saat önce bıraktığı kente hiç benzemiyordu! Büyük kubbesi ve kuleleriyle katedralin, sivri çan kuleli kiliselerin, tepelerinde küçük kuleleri yükselen manastırların ve hepsinin üzerindeki kutsal haçların yerinde, Berberi bayraklarında gördüğünüz gibi tepelerinde parıldayan hilaller bulunan Mağribi camilerinden, minarelerden ve kubbelerden başka bir şey yoktu. Señor, tahmin edeceğiniz gibi, Tio Nicolo bu manzara karşısında şaşkına dönmüştü. Kente bakarken büyük bir ordu dağlardan yukarı doğru yürümeye başladı; kimi ay ışığında, kimi gölgede, yarıntılarda kıvrıla kıvrıla ilerliyordu. Yaklaştıklarında atlılar ve piyadeler gördü; hepsi Mağribi zırhları içindeydi. Tio Nicolo yollarından çekilmeye çalıştı ama yaşlı katırı kaskatı kesilip kıpırdamayı reddetti; bir yandan da yaprak gibi titriyordu—çünkü Señor, dilsiz hayvanlar da böyle şeylerden insanlar kadar korkar. Derken, Señor, hayaletler ordusu yanından geçip gitti. Bazıları borazan çalıyor, başkaları davul ve zil çalıyor gibiydi; ama tek bir ses çıkmıyordu. Hepsi en ufak bir gürültü etmeden ilerliyordu; tıpkı Granada tiyatrosunda sahnede ilerleyen resmedilmiş ordular gibi. Hepsinin yüzü ölüm kadar solgundu. Sonunda, ordunun en arkasında, iki kara Mağribi atlısının arasında, Granada’nın Büyük Engizisyoncusu kar gibi bembeyaz bir katıra binmiş hâlde ilerliyordu. Tio Nicolo onu böyle bir toplulukta görünce şaşırdı; çünkü Engizisyoncu Mağribilere, hatta her türden kâfire, Yahudiye ve sapkına duyduğu nefretle ünlüydü; onları ateşle ve kırbaçla avlardı. Yine de Tio Nicolo, böylesine kutsal bir rahip yanı başındayken güvende olduğunu düşündü. Haç çıkarıp kutsamasını istemek için seslendi; fakat hombre! öyle bir darbe yedi ki hem kendisi hem yaşlı katırı sarp bir yamacın kenarından aşağı yuvarlandı, taklalar atarak dibine kadar indi! Tio Nicolo ancak güneş doğduktan çok sonra kendine geldi. Derin bir yarıntının dibindeydi; katırı yanında otluyor, heybelere doldurduğu kar ise tamamen erimişti. Mosmor olup yara bere içinde Granada’ya döndü; ama kentin her zamanki gibi Hristiyan kiliseleri ve haçlarıyla karşısında durduğunu görünce sevindi. Gece başından geçenleri anlatınca herkes ona güldü. Kimileri katırın üzerinde kestirirken bunların hepsini düşünde gördüğünü söyledi; kimileriyse hikâyeyi kendisinin uydurduğunu düşündü. Ama tuhaf olan ve sonradan insanların meseleyi daha ciddiye almasına yol açan şey, Büyük Engizisyoncu’nun bir yıl içinde ölmesiydi. Terzi olan büyükbabamın, hayaletler ordusunun rahibin suretini taşıyarak ilerlemesinde, insanların tahmin etmeye cesaret edebileceğinden daha derin bir anlam olduğunu sık sık söylediğini duymuşumdur.”

“Öyleyse dostum Mateo, Engizisyoncu rahibin alıp götürüldüğü bu dağların bağrında bir tür Mağribi arafı ya da arınma yeri olduğunu ima ediyorsun.”

“Tanrı korusun, Señor! Bu konuda hiçbir şey bilmiyorum. Yalnızca büyükbabamdan duyduklarımı anlatıyorum.”

Mateo, benim burada daha kısa anlattığım hikâyesini bitirdiğinde —hikâyeye birçok yorum katmış, ince ayrıntılarla uzatmıştı— Elhamra’nın kapısına varmıştık.

Mateo’nun Yedi Katlı Kule çevresindeki gezintimizin başlarında üstü kapalı biçimde anlattığı olağanüstü hikâyeler, her zamanki gibi beni cinler periler üzerine araştırmalara yöneltti. Korkunç hayalet Belludo’nun, Granada’da çok eski zamanlardan beri çocuk hikâyelerinin ve halk geleneklerinin sevilen konusu olduğunu, hatta şehrin eski bir tarihçisi ve coğrafyacısının ondan övgüyle söz ettiğini öğrendim. Bu halk geleneğinin dağınık parçalarını bir araya topladım, büyük zahmetle karşılaştırdım ve aşağıdaki efsaneye dönüştürdüm. Sonuna birkaç bilgin notu ve kaynakça eklenmesi yeter; böylece bu efsane de ciddiyetle dünyaya Tarihî Gerçekler diye sunulan somut yapıtlar arasındaki yerini alır.

Sarnıçlar Meydanı.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…