Elhamra kitap kapağı

12. bölüm / 34

Aslanlı Avlu

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 34Şu an: Aslanlı Avlu

ASLANLI AVLU
Bu eski, düşlere dalmış sarayın kendine özgü büyüsü, insanda belirsiz hayalleri ve geçmişin görüntülerini canlandırma, böylece çıplak gerçekleri belleğin ve hayal gücünün yanılsamalarıyla donatma gücüdür. Bu “boş gölgeler” arasında gezinmekten hoşlandığım için, zihnin bu hayal oyununa en elverişli Elhamra bölümlerini aramaya eğilimliyim; bunların başında da Aslanlı Avlu ve çevresindeki salonlar gelir. Zamanın eli buraya en hafif dokunuşuyla değmiş; Mağribi zarafetinin ve ihtişamının izleri neredeyse ilk parlaklığıyla kalmıştır. Depremler bu yapının temellerini sarsmış, en kaba saba kulelerini çatlatmıştır; ama bakın! İncecik sütunlardan biri bile yerinden oynamamış, narin ve hafif revakın tek bir kemeri bile çökmemiştir. Sabah kırağısının billurdan yapıları kadar dayanıksız görünen kubbelerdeki peri işi ince süslemelerin tümü, yüzyıllar geçmesine rağmen Müslüman ustanın elinden yeni çıkmışçasına taze durur. Geçmişin bu anıları arasında, sabahın erken saatlerinin tazeliğinde, yazgılı Abencerraje’ler Salonu’nda yazımı sürdürüyorum. Katliamlarının efsanevi anıtı olan kanlı çeşme önümde; yüksek fıskiyenin suyu neredeyse kâğıdıma çiy serpecek. Etrafımdaki yumuşak, huzurlu manzarayla şiddet ve kanla dolu eski hikâyeyi bağdaştırmak ne güç! Buradaki her şey, nazik ve güzel olduğundan, insana iyi ve mutlu duygular aşılayacak gibi. Işık bile yukarıdan, sanki peri ellerince renklendirilip işlenmiş kubbenin fenerinden yumuşakça süzülüyor. Geniş, oymalı portal kemerinden Aslanlı Avlu’yu görüyorum; revakları boyunca parlak güneş ışığı parlıyor, fıskiyelerinde ışıldıyor. Canlı bir kırlangıç avluya dalıyor, bir hamlede yükselip çatılar üzerinde cıvıldayarak uzaklaşıyor; çalışkan arı çiçek tarhlarının arasında vızıldayarak iş görüyor; renk renk kelebekler bitkiden bitkiye konuyor, güneşli havada kanat çırpıp birbirleriyle oynuyor. Hayal gücünü birazcık zorlamak yeter; insan, Doğu lüksünün bu gözlerden uzak köşelerinde ağır ağır dolaşan, haremin düşünceli güzellerinden birini gözünde canlandırabilir.

Ancak bu manzarayı sarayın yazgısıyla daha uyumlu bir görünümde görmek isteyen, akşam gölgelerinin avlunun parlaklığını yumuşatıp çevredeki salonlara kasvet çökerttiği vakit gelsin. O zaman hiçbir şey, dingin hüznü ve yitip gitmiş ihtişamın öyküsüyle uyumu bakımından buradan daha etkileyici olamaz.

Aslanlı Avlu.

Böyle zamanlarda, derin ve gölgeli revakları avlunun üst ucuna uzanan Adalet Salonu’na gitmeyi severim. Ferdinand ile Isabella ve zafer kazanmış saray erkânının huzurunda, Elhamra’yı teslim alırlarken görkemli yüksek ayin töreni burada yapılmıştı. Sunağın kurulduğu ve İspanya’nın Büyük Kardinali ile ülkenin en yüksek rütbeli din adamlarının ayini yönettiği yerde, duvarda haç hâlâ görülebiliyor. Bu mekânın, fetheden orduyla dolduğu sahneyi gözümde canlandırıyorum: başlıklı piskoposlarla başları tıraşlı keşişlerden, çelik zırhlı şövalyelerle ipekler içindeki saraylılardan oluşan o karışık topluluk… Haçlar, piskopos asaları ve dinî sancaklar; İspanya’nın mağrur reislerinin armaları ve bayraklarıyla iç içe geçmiş, Müslüman salonlarında zafer havasıyla dalgalanıyor. Dünyanın ilerideki kâşifi Kolomb’u, gösterinin mütevazı ve göz ardı edilmiş seyircisi olarak uzaktaki bir köşede dururken hayal ediyorum. Katolik hükümdarların sunağın önünde yere kapanıp zaferleri için şükrettiklerini; tonozlar kutsal ezgilerle ve derin sesli Te Deum ilahisiyle yankılanırken gözümün önüne getiriyorum.

Adalet Salonu.

Geçici yanılsama sona erer; gösteri hayalden silinir; hükümdar, rahip ve savaşçı, zaferle ezip geçtikleri zavallı Müslümanlarla birlikte unutulup gider. Zafer kazandıkları salon ıssız ve terk edilmiş haldedir. Yarasa alacakaranlık basmış tonozunda uçuşur; baykuş, yakındaki Comares Kulesi’nden öter.

Adalet Salonu.

Birkaç akşam önce Aslanlı Avlu’ya girince, çeşmenin yakınında türbanlı bir Mağribinin sessizce oturduğunu görünce neredeyse irkildim. Bir an için buradaki efsanelerden biri gerçek olmuş gibiydi: büyülenmiş bir Mağribi yüzyılların tılsımını bozmuş ve görünür hale gelmişti. Oysa sıradan bir ölümlüden ibaretti; Berberi kıyısındaki Tétouan’dan gelmişti ve Granada’nın Zacatin çarşısında ravent, ıvır zıvır ve parfüm sattığı bir dükkânı vardı. İspanyolcayı akıcı konuştuğu için onunla sohbet edebildim; zeki ve anlayışlı biriydi. Yazları ara sıra tepeye çıkıp günün bir bölümünü Elhamra’da geçirdiğini anlattı. Burası, benzer üslupta yapılmış ve süslenmiş, ancak çok daha görkemli Berberi saraylarını hatırlatıyormuş.

Sarayda dolaşırken, Arapça yazıtlardan birkaçının şiirsel güzelliğine dikkatimi çekti.

“Ah, senyörler,” dedi, “Mağribiler Granada’ya hükmederken bugün olduklarından daha neşeli bir halktı. Yalnızca aşkı, müziği ve şiiri düşünürlerdi.
Her fırsatta kıtalar yazar, hepsini
bestelerle söylerlerdi. En güzel
dizeleri yazan kişiyle en ahenkli
sese sahip kadın, gözde olup
makam sahibi olabilirdi. O günlerde
biri ekmek istese, ‘Bana bir beyit
yaz,’ diye karşılık verilirdi; kafiyeli
istekte bulunan en yoksul dilenci
bile çoğu zaman bir altınla
ödüllendirilirdi.”

“Peki şiire duyulan halk sevgisi,” dedim, “aranızda bütünüyle mi kayboldu?”

“Hiç de değil, senyörler. Berberi halkı, en alt sınıftakiler bile, eskisi gibi hâlâ beyitler yazar; hem de iyilerini. Fakat yetenek artık o günlerdeki gibi ödüllendirilmiyor; zenginler şiirin ya da müziğin sesine değil, altınlarının şıngırtısına kulak veriyor.”

Konuşurken gözü, bu sarayın efendisi Müslüman hükümdarların gücünün ve şanının sonsuza dek süreceğini bildiren yazıtlardan birine takıldı. Yazıyı yorumlarken başını sallayıp omuzlarını silkti. “Belki öyle olabilirdi,” dedi. “Boabdil hainlik edip başkentini Hristiyanlara teslim etmeseydi Müslümanlar hâlâ Elhamra’da hüküm sürüyor olabilirdi. İspanyol hükümdarlar burayı açık güç kullanarak asla ele geçiremezdi.”

Adalet Salonu’nda Bir Pencere.

Talihsiz Boabdil’in itibarını bu suçlamadan kurtarmaya, Mağribi tahtının yıkılmasına yol açan çekişmelerin kaplan yürekli babasının zalimliğinden kaynaklandığını göstermeye çalıştım; ama Mağribi hiçbir mazereti kabul etmedi.

“Muley Abul Hassan zalim olabilir,” dedi, “ama cesur, uyanık ve yurdunu seven biriydi. Gereğince desteklenseydi Granada hâlâ bizim olurdu; ama oğlu Boabdil planlarını bozdu, gücünü kırdı, sarayına ihanet tohumları ekti, ordusunun içine nifak soktu. Hainliğinin cezası olarak Tanrı’nın laneti üzerine olsun!” Mağribi bu sözlerle Elhamra’dan ayrıldı.

Türbanlı yol arkadaşımın öfkesi, Berberi gezisi sırasında Tétouan Paşası’yla görüşen bir dostumun anlattığı hikâyeyle örtüşüyor. Mağribi valisi, İspanya’yı, özellikle de gözdesi Endülüs bölgesini, Granada’nın güzelliklerini ve kraliyet sarayının kalıntılarını ayrıntılı biçimde sorup durmuş. Verilen cevaplar, Mağribilerin İspanya’daki eski imparatorluklarının kudretine ve ihtişamına dair içlerinde derinden sakladıkları bütün özlemleri uyandırmış. Paşa Müslüman hizmetkârlarına dönüp sakalını sıvazlamış ve böyle bir saltanatın gerçek inananların elinden çıkıp gitmesine tutkulu ağıtlar yakmaya başlamış. Yine de İspanyol ulusunun gücüyle refahının gerilemekte olduğuna, Mağribilerin bir gün hakları olan toprakları yeniden fethedeceğine ve belki de çok geçmeden Kurtuba Camisi’nde yeniden Muhammedî ibadetler yapılacağına, Elhamra tahtında bir Muhammedî hükümdarın oturacağına inanarak teselli bulmuş.

Berberi Mağribileri arasında yaygın olan özlem ve inanç budur: Eskiden Endülüs denilen İspanya’yı, ihanet ve zorbalıkla ellerinden alınmış hakları mirasları sayarlar. Bu düşünceler, Berberi şehirlerine dağılmış, Granada’dan sürgün edilen Mağribilerin torunları tarafından beslenip sürdürülüyor. Bunlardan birçoğu Tétouan’da yaşar; Paez ve Medina gibi eski adlarını korur ve aynı soylu kökenden geldiğini ileri süremeyen ailelerle evlenmekten kaçınırlar. Övündükleri soylu soy, Muhammedî topluluklarda kalıtsal ayrıcalıklara, kraliyet ailesi dışında pek az rastlanan bir halk saygısıyla karşılanır.

Söylendiğine göre bu aileler atalarının yeryüzündeki cennetinin özlemini hâlâ çeker, cuma günleri camilerinde Allah’a dua ederek Granada’nın müminlere geri verilmesi zamanını öne almasını dilerler. Bu olayın gerçekleşmesini, Hristiyan Haçlıların Kutsal Kabir’i geri alma umuduyla bekledikleri kadar büyük bir özlem ve güvenle beklerler. Hatta bazılarının, Granada’daki atalarına ait mülklerin ve bahçelerin eski haritalarıyla tapularını, hatta evlerin anahtarlarını sakladığı; bunları, beklenen geri dönüş gününde sunulmak üzere kalıtsal haklarının kanıtı saydığı da anlatılır.

Kurtuba Camisi.

Mağribilerle yaptığım konuşma, Boabdil’in yazgısı üzerine düşünmeme yol açtı. Halkının ona taktığı el Zogoybi, yani “Talihsiz” lakabından daha uygun bir ad hiç olmamıştır. Talihsizlikleri neredeyse beşiğinde başlamış, ölümüyle bile sona ermemiştir. Tarih sayfalarında onurlu bir ad bırakmayı istediyse, umudu ne acımasızca boşa çıkarılmıştır! İspanya’daki Mağribi egemenliğinin romantik tarihine biraz olsun eğilen, Boabdil’e atfedilen zulümleri duyunca öfkeye kapılmadan edebilir mi? Sahte bir sadakatsizlik suçlamasıyla onu ölüm kalım sınavına sokan, güzel ve nazik kraliçesinin çektiği acılara kim üzülmez? Öfkeye kapıldığı bir anda kız kardeşini ve onun iki çocuğunu öldürdüğü iddiası kimin kanını dondurmaz? Cesur Abencerraje’lerin acımasızca katledilmesine kim öfkelenmez? Söylentiye göre Boabdil, bunlardan otuz altısının Aslanlı Avlu’da başlarının kesilmesini emretmiştir. Bu suçlamalar türlü biçimlerde tekrarlandı; halk türkülerine, oyunlara ve romanslara girdi, sonunda halkın zihnine öyle yerleşti ki söküp atılamaz hale geldi. Elhamra’yı ziyaret eden eğitimli yabancılardan, Abencerraje’lerin başlarının kesildiği çeşmeyi soran çıkmadığı olmaz; kraliçenin kapatıldığı söylenen parmaklıklı balkona dehşetle bakmayan da. Vega’nın ya da dağ sırasının köylülerinden, hikâyeyi gitar eşliğinde kaba saba beyitlerle söylemeyen yoktur; dinleyenler de Boabdil’in adından nefret etmeyi öğrenir.

Oysa hiçbir ad bu kadar ağır ve haksız biçimde karalanmamıştır. Boabdil’le çağdaş İspanyol yazarların, bazıları Katolik hükümdarların sırdaşı ve savaş boyunca kampta bulunmuş olanların, bütün güvenilir tarih kayıtlarını ve mektuplarını inceledim. Çeviriler yoluyla erişebildiğim bütün Arap kaynaklarını da gözden geçirdim; bu karanlık ve iğrenç suçlamaları haklı çıkaracak hiçbir şey bulamadım. Bu hikâyelerin çoğu, genellikle Granada İç Savaşları adıyla bilinen, Mağribi imparatorluğunun son mücadelesi sırasında Zegri’lerle Abencerraje’ler arasındaki düşmanlıkları sözde tarih olarak anlatan bir esere dayanır. Eser ilk olarak İspanyolca yayımlanmış ve Murcia’da yaşayan Gines Perez de Hita tarafından Arapçadan çevrildiği ileri sürülmüştür. Sonradan çeşitli dillere çevrilmiş, Florian da Gonsalvo of Cordova masalının büyük bölümünü bu eserden almıştır. Böylece eser, büyük ölçüde gerçek tarihin otoritesini gasp etmiş, halkın, özellikle de Granada köylülerinin gözünde yaygın bir inanç haline gelmiştir. Oysa eser baştan sona kurmacadır; ona inandırıcılık havası veren, araya karıştırılmış birkaç çarpıtılmış gerçek vardır. İçindeki kanıtlar sahteliğini ele verir: Mağribilerin âdet ve gelenekleri abartılı biçimde yanlış aktarılmış, alışkanlıkları ve inançlarıyla taban tabana zıt, bir Muhammedî yazarın asla kayda geçiremeyeceği sahneler anlatılmıştır.

Bu eserdeki bile isteye çarpıtmalarda neredeyse suç sayılacak bir yan olduğunu düşünüyorum. Romantik kurmacaya elbette geniş bir hareket alanı tanınmalıdır ama aşmaması gereken sınırlar vardır; tarihe mal olmuş seçkin ölülerin adlarına iftira atmak, yaşayan büyük kişilere iftira atmaktan farksızdır. Talihsiz Boabdil, İspanyollara karşı haklı düşmanlığı yüzünden krallığından edilerek yeterince acı çekmiş olmalıydı; bir de adı böyle hoyratça karalanıp kendi yurdunda ve atalarının sarayında bir utanç sözüne, bir rezillik konusuna dönüştürülmeseydi!

Abencerraje’ler Salonu’na Giriş

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…