Devamı

ALTMIŞ ALTINCI BÖLÜM
Kardeşlerin Yeniden Mısır’a Gelişi
Yusuf Suresi 88
Hz. Yakup’un oğulları yeniden Hz. Yusuf’un huzuruna gelir.Kıtlık sebebiyle kendilerinin ve ailelerinin büyük sıkıntıya düştüğünü, yanlarında değeri az bir mal getirdiklerini söylerler.Hz. Yusuf’tan ölçüyü tam vermesini ve kendilerine bağışta bulunmasını isterler.Allah’ın bağışta bulunanları ödüllendireceğini ifade ederler.
Kıtlığın Ağırlaşması
Kardeşlerin önceki gelişlerinde erzak ihtiyaçları vardı. Bu defa şartların daha da ağırlaştığı anlaşılır.Onlar:
ailelerinin sıkıntıya düştüğünü,
geçim imkânlarının azaldığını,
ellerindeki malın değersizleştiğini
açıkça anlatır.
Güçlü Konumdan Muhtaç Konuma Düşmeleri
Yıllar önce kardeşler kendilerini:
güçlü,
kalabalık,
üstün
bir topluluk olarak görmüştü.Şimdi ise karşılarındaki yöneticinin huzurunda ihtiyaçlarını dile getirmektedirler.Bu değişim kibri kıran büyük bir imtihandır.
Değeri Az Mal Getirmeleri
Kıtlık sebebiyle yanlarında ancak düşük değerli bir mal getirebilmişlerdir.Bu, ailenin ekonomik olarak ne kadar zorlandığını gösterir.İnsan bolluk zamanında güçlü hissedebilir; fakat ihtiyaç geldiğinde aczini daha açık görür.
Ölçüyü Tam Vermesini İstemeleri
Kardeşler Hz. Yusuf’tan erzak ölçüsünü eksiksiz vermesini ister.Hz. Yusuf daha önce de onlara ölçüyü tam vermiştir.Bu talep onun adaletine ve merhametine duydukları güveni gösterir.
Sadaka Talebi
Kardeşler kendilerine bağışta bulunmasını ister.Bu söz:
ihtiyaçlarını kabul ettiklerini,
önceki gururlarının kırıldığını,
merhamete muhtaç olduklarını
gösterir.
Hz. Yusuf’un Önündeki Büyük An
Kardeşler:
geçmişte kendisine zulmeden,
onu kuyuya bırakan,
babasını yıllarca acıya mahkûm eden
kişilerdir.Şimdi onun karşısında yardım istemektedirler.Hz. Yusuf’un elinde:
cezalandırma,
reddetme,
küçük düşürme
imkânı vardır.Fakat o birazdan intikam değil, hakikati ve merhameti seçecektir.
ALTMIŞ ALTINCI BÖLÜMÜN ÖZÜ
Kardeşler bir zamanlar Yusuf’u değersiz görmüş, şimdi ise değeri az bir malla onun kapısında yardım istemiştir.
ALTMIŞ YEDİNCİ BÖLÜM
Hz. Yusuf’un Kardeşlerini Geçmişleriyle Yüzleştirmesi
Yusuf Suresi 89
Hz. Yusuf kardeşlerine, bilgisizlik içinde oldukları dönemde Hz. Yusuf’a ve kardeşine ne yaptıklarını bilip bilmediklerini sorar.
Kimliğini Açıklamadan Önceki Soru
Hz. Yusuf doğrudan:“Ben Yusuf’um.”demeden önce onları geçmişleriyle yüzleştirir.Bu soru, kardeşlerin:
yaptıklarını hatırlamasını,
vicdanlarının uyanmasını,
karşılarındaki kişinin kim olduğunu düşünmesini
sağlar.
“Bilgisizlik İçindeyken”
Hz. Yusuf onların davranışını bilgisizlikle ilişkilendirir.Bu ifade yaptıkları zulmü hafifletmez.Fakat onların:
kıskançlık,
öfke,
nefsin aldatması
sebebiyle doğruyu göremediğini gösterir.
Yusuf’a Yaptıkları
Kardeşler Hz. Yusuf’a:
tuzak kurmuş,
onu kuyuya atmış,
babalarına yalan söylemiş,
yıllarca gerçeği saklamıştır.
Hz. Yusuf bütün bunları tek tek sayarak onları aşağılamaz.Kısa bir soruyla vicdanlarına yönelir.
Kardeşine Yaptıkları
Hz. Yusuf yalnız kendisine yapılanı değil, öz kardeşinin yaşadıklarını da hatırlatır.Bu, diğer kardeşin de:
dışlanma,
küçümsenme,
aile içinde incitilme
gibi davranışlarla karşılaşmış olabileceğini düşündürür.
İntikam Dili Kullanmaması
Hz. Yusuf:
“Şimdi elime düştünüz.”
“Size yaptığınızın karşılığını vereceğim.”
dememiştir.Onların geçmişini hatırlatırken bile ölçülü davranmıştır.Bu, affın hazırlık dilidir.
ALTMIŞ YEDİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yusuf kardeşlerini küçültmek için değil, gerçeği görmeleri ve tövbeye yönelmeleri için geçmişleriyle yüzleştirdi.
ALTMIŞ SEKİZİNCİ BÖLÜM
Kardeşlerin Yusuf’u Tanıması
Yusuf Suresi 90
Kardeşler şaşkınlıkla karşılarındaki kişinin gerçekten Yusuf olup olmadığını sorar.Hz. Yusuf:“Ben Yusuf’um; bu da kardeşimdir.”anlamında kimliğini açıklar.Allah’ın kendilerine lütufta bulunduğunu bildirir.Takva sahibi olup sabreden kimselerin karşılığının kaybolmayacağını söyler.
Büyük Gerçeğin Ortaya Çıkması
Kardeşlerin yıllardır kayıp sandığı kişi:
hayattadır,
güçlü bir makam sahibidir,
karşılarında durmaktadır.
Bu an, geçmişin bütün parçalarını bir araya getirir.
“Ben Yusuf’um”
Hz. Yusuf kimliğini sade biçimde açıklar.Bu sözde:
kibir,
övünme,
intikam sevinci
yoktur.Yalnız hakikat vardır.
Öz Kardeşini Anması
Hz. Yusuf öz kardeşinin de yanında bulunduğunu belirtir.Bu, iki kardeşin Allah’ın lütfuyla yeniden birleştiğini gösterir.
Allah’ın Lütfu
Hz. Yusuf kendi yükselişini:
zekâsına,
makamına,
planlarına
bağlamaz.Allah’ın kendilerine lütfettiğini söyler.Bu lütuf:
kuyudan kurtuluş,
zindandan çıkış,
aileye kavuşma,
makam ve ilim
şeklinde görünmüştür.
Takva ve Sabır
Hz. Yusuf kıssanın büyük ölçüsünü iki kelimede toplar:Takva
ve
sabırTakva, Allah’ın sınırını korumaktır.
Sabır, bu sınırı zorlukta da sürdürmektir.
İyilik Yapanların Karşılığının Kaybolmaması
Hz. Yusuf’un yıllarca çektiği sıkıntı karşılıksız kalmamıştır.O:
kuyuda sabretmiş,
iffeti korumuş,
zindanda doğru kalmış,
güç kazandığında adaleti sürdürmüştür.
Allah bu iyiliği kaybetmemiştir.
ALTMIŞ SEKİZİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Kardeşleri Yusuf’u kuyuda kaybettiğini sanmıştı; fakat karşılarında Allah’ın takva ve sabırla yükselttiği bir peygamber buldular.
ALTMIŞ DOKUZUNCU BÖLÜM
Kardeşlerin Hatalarını Kabul Etmesi
Yusuf Suresi 91
Kardeşler Allah’ın Hz. Yusuf’u kendilerinden üstün kıldığını kabul eder.Kendilerinin gerçekten hata eden kimseler olduğunu söylerler.
Üstünlüğü Kabul Etmeleri
Yıllar önce kardeşler:
kendilerini güçlü,
Hz. Yusuf’u güçsüz
görüyordu.Şimdi Allah’ın Hz. Yusuf’u üstün kıldığını kabul ederler.Bu üstünlük:
soy,
fiziksel güç,
kalabalık
değil; sabır, takva ve ilahî lütuftur.
Hatalarını İtiraf Etmeleri
Kardeşler ilk defa açık biçimde:“Biz hata ettik.”anlamında konuşur.Bu, tövbenin temel adımıdır.İnsan:
mazeret üretmeden,
başkasını suçlamadan,
yaptığı yanlışı küçültmeden
sorumluluğunu kabul etmelidir.
Kıskançlığın Sonu
Kıskançlık onları Hz. Yusuf’tan kurtulmaya yöneltmişti.Fakat sonunda:
Hz. Yusuf yükselmiş,
kendileri onun yardımına muhtaç olmuş,
üstünlüğünü kabul etmek zorunda kalmıştır.

Hakikatin Önünde Eğilmek
Kardeşlerin bu sözü, kibirlerinin kırıldığını gösterir.Tövbe yalnız pişmanlık duymak değil, hakikatin önünde eğilmektir.
ALTMIŞ DOKUZUNCU BÖLÜMÜN ÖZÜ
Kardeşler yıllarca gizledikleri günahı sonunda kendi dilleriyle kabul etti: Yusuf’a karşı hata etmişlerdi.
YETMİŞİNCİ BÖLÜM
“Bugün Size Kınama Yoktur”
Yusuf Suresi 92
Hz. Yusuf kardeşlerine o gün kendilerine hiçbir kınama bulunmadığını söyler.Allah’ın onları bağışlamasını diler ve O’nun merhametlilerin en merhametlisi olduğunu bildirir.
İntikam Fırsatı
Hz. Yusuf’un elinde:
güç,
makam,
delil,
geçmiş zulmün bilgisi
vardır.Kardeşleri ise:
suçlarını kabul etmiş,
muhtaç durumda,
savunmasızdır.
Bu, intikam almak için en uygun görünen andır.Hz. Yusuf ise affı seçer.
Kınamayı Kaldırması
Hz. Yusuf:“Bugün size kınama yoktur.”anlamında konuşur.Bu söz yalnız cezadan vazgeçmek değildir.Aynı zamanda:
geçmişi yüzlerine sürekli vurmamak,
onları aşağılamamak,
tövbelerine yeni bir başlangıç vermektir.

Affın Gücü
Affetmek yapılan zulmü doğru saymak değildir.Hz. Yusuf:
gerçeği ortaya çıkarmış,
kardeşlerin hatalarını kabul etmesini sağlamış,
sonra affetmiştir.
Gerçek affın içinde hakikat ve sorumluluk vardır.
Allah’tan Bağışlanma Dilemesi
Hz. Yusuf yalnız kendi hakkından vazgeçmekle yetinmez.Allah’ın da onları bağışlamasını ister.Bu, kardeşlerine karşı merhametinin büyüklüğünü gösterir.
Merhametlilerin En Merhametlisi
Hz. Yusuf affını Allah’ın merhametine bağlar.Kendisinin affı sınırlıdır; asıl bağışlama Allah’a aittir.
Hz. Yakup’un Terbiyesinin Sonucu
Hz. Yakup yıllarca:
güzel sabrı,
Allah’a güveni,
aile bağını
korumuştur.Hz. Yusuf’un affı da bu peygamber ailesindeki merhamet terbiyesinin sonucudur.
YETMİŞİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yusuf gücü eline geçtiğinde geçmişin hesabını büyütmedi; kardeşlerine yeni bir başlangıç kapısı açtı.
YETMİŞ BİRİNCİ BÖLÜM
Gömleğin Babasına Gönderilmesi
Yusuf Suresi 93
Hz. Yusuf gömleğinin babasına götürülmesini ister.Gömlek yüzüne bırakıldığında gözlerinin yeniden görür hâle geleceğini bildirir.Ardından bütün ailesinin kendisine getirilmesini emreder.
Gömleğin Üçüncü Kez Ortaya Çıkması
Hz. Yusuf kıssasında gömlek üç önemli sahnede yer alır:Birinci gömlek: Sahte kanla yalanın aracı yapılmıştır.
İkinci gömlek: Arkadan yırtılarak masumiyetin delili olmuştur.
Üçüncü gömlek: Kavuşma ve şifaya vesile olacaktır.
Babaya Gönderilen İşaret
Hz. Yusuf babasına yalnız sözlü haber göndermemiştir.Kendi gömleğini yollamıştır.Bu gömlek:
Yusuf’un hayatta olduğunun,
ona kavuşmanın yaklaştığının,
yılların ayrılığının biteceğinin
somut işaretidir.
Gözlerin Açılması
Hz. Yakup’un gözleri uzun süren üzüntüden etkilenmiştir.Hz. Yusuf gömleğin yüzüne bırakılmasıyla gözlerinin yeniden açılacağını bildirir.Şifayı yaratan Allah’tır; gömlek bu şifaya vesile kılınmıştır.
Bütün Ailenin Getirilmesi
Hz. Yusuf yalnız babasını değil, bütün ailesini Mısır’a çağırır.Bu, affının kapsamını gösterir.Kendisine zulmeden kardeşleri de aile birleşmesinin dışında bırakmaz.
Ayrılıktan Birliğe
Kıssa:
kardeş kıskançlığıyla parçalanan aileyi,
affetme ve tövbeyle yeniden birleştirmektedir.

YETMİŞ BİRİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Yıllar önce sahte kana bulanan gömlek babaya acı getirmişti; şimdi Yusuf’un gerçek gömleği kavuşma ve şifa haberi taşıdı.
YETMİŞ İKİNCİ BÖLÜM
Hz. Yakup’un Yusuf’un Kokusunu Alması
Yusuf Suresi 94
Kafile Mısır’dan ayrıldığında Hz. Yakup, çevresindekiler kendisini bunamış saymayacak olsa Yusuf’un kokusunu aldığını söyler.
Mesafe Uzakken Gelen His
Kafile henüz eve ulaşmamıştır.Buna rağmen Hz. Yakup Yusuf’un kokusunu aldığını bildirir.Bu durum Allah’ın ona verdiği özel bir işaret ve peygamberlik lütfu olarak anlaşılır.
Yıllarca Korunan Bağ
Hz. Yakup ile Hz. Yusuf arasındaki bağ:
mesafe,
zaman,
haber yokluğu
sebebiyle yok olmamıştır.Baba sevgisi yıllarca kalbinde yaşamıştır.
Çevresinin Onu Yanlış Değerlendirmesi
Hz. Yakup çevresindekilerin kendisini eski düşüncesinde kalan veya yanılan biri sayabileceğini bilir.Yıllardır Yusuf’tan söz etmesi onların gözünde gerçek dışı bir ümit gibi görünmektedir.
Peygamber Ümidi ile İnsan Hesabı
Çevresindekiler:
Yusuf’un kaybolduğu yıllara,
eldeki görünür bilgilere
bakmaktadır.Hz. Yakup ise Allah’ın rahmetini insan hesabıyla sınırlamamaktadır.
Kokunun Müjde Oluşu
Yusuf’un kokusu, kavuşmanın görünür habercisi olmuştur.Uzun karanlığın ardından ilk açık müjde kalbine ulaşmıştır.
YETMİŞ İKİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
İnsanlar Yusuf’tan ümidi kesmişti; Hz. Yakup ise onun kokusunu kavuşmadan önce aldı.
YETMİŞ ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çevresindekilerin Hz. Yakup’a Eski Yanılgısında Olduğunu Söylemesi
Yusuf Suresi 95
Hz. Yakup’un çevresindekiler onun hâlâ eski düşüncesinde veya eski sevgisinde bulunduğunu söyler.
Ümidinin Küçümsenmesi
Yıllar boyunca Hz. Yakup’un Yusuf’a kavuşma ümidi çevresindekilere gerçekçi görünmemiştir.Onlar onun:
yaşlılığını,
uzun süreli yasını,
oğluna duyduğu sevgiyi
yanılgı olarak değerlendirmiştir.
İnsanların Görmediğini Allah’ın Bilmesi
Çevresindekilerin bilgisi sınırlıdır.Onlar:
Yusuf’un yaşadığını,
Mısır’da yönetici olduğunu,
gömleğin yolda bulunduğunu
bilmez.Hz. Yakup ise Allah’ın rahmetinden ümidini kesmemektedir.
Seven Kalbin Yanlış Anlaşılması
Derin sevgi ve uzun bekleyiş bazen çevre tarafından:
aşırılık,
takıntı,
gerçek dışılık
olarak görülebilir.Hz. Yakup’un kıssası insanın acısını küçümsememeyi öğretir.
YETMİŞ ÜÇÜNCÜ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Çevresindekiler Hz. Yakup’un ümidini eski bir yanılgı sandı; oysa müjde taşıyan kafile çoktan yola çıkmıştı.
YETMİŞ DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Müjdeci ve Gözlerin Yeniden Açılması
Yusuf Suresi 96
Müjdeci geldiğinde Hz. Yusuf’un gömleğini Hz. Yakup’un yüzüne bırakır.Hz. Yakup’un gözleri yeniden görür hâle gelir.Ardından çocuklarına Allah tarafından onların bilmediği şeyleri bildiğini daha önce söylemedi mi diye sorar.
Müjdecinin Gelişi
Yıllarca kötü haber taşıyan oğulların ardından bu kez bir müjdeci gelir.Haber:
Yusuf hayattadır,
güçlü bir konumdadır,
aileyi beklemektedir.

Gömleğin Yüzüne Bırakılması
Hz. Yusuf’un gömleği babasının yüzüne konulur.Bu, yalnız fiziksel bir nesne değildir.Hz. Yakup için:
oğlunun kokusu,
hayatta olduğunun delili,
kavuşmanın işareti
olmuştur.
Gözlerin Açılması
Hz. Yakup’un gözleri yeniden görmeye başlar.Bu şifa:
Allah’ın kudreti,
uzun sabrın ardından gelen rahmet,
acının sona yaklaşması
olarak gerçekleşir.
“Ben Size Söylemedim mi?”
Hz. Yakup çocuklarına Allah’tan onların bilmediği şeyleri bildiğini daha önce söylediğini hatırlatır.Bu söz övünme değildir.Allah’ın rahmetine duyduğu güvenin doğrulandığını gösterir.
Ümidin Haklı Çıkması
Yıllar boyunca:
Yusuf’u aramayı sürdürmüş,
rahmetten ümit kesmemiş,
oğullarına araştırma emri vermiştir.
Sonunda bu ümit somut haberle doğrulanmıştır.
YETMİŞ DÖRDÜNCÜ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yakup’un yıllarca koruduğu ümit, Yusuf’un gömleğiyle gözlerine ve kalbine yeniden ışık oldu.
YETMİŞ BEŞİNCİ BÖLÜM
Oğulların Bağışlanma Talebi
Yusuf Suresi 97
Hz. Yakup’un oğulları babalarına kendi günahları için bağışlanma dilemesini ister.Gerçekten hata eden kimseler olduklarını kabul ederler.
Babaya Karşı İşlenen Günah
Kardeşlerin günahı yalnız Hz. Yusuf’a karşı değildir.Onlar Hz. Yakup’a da:
yalan söylemiş,
güvenini kötüye kullanmış,
yıllarca acı yaşatmış,
gerçeği saklamıştır.
Bu nedenle babalarından da bağışlanma talep ederler.
Açık İtiraf
Kardeşler ikinci kez hatalarını kabul eder.Önce Hz. Yusuf’un huzurunda, şimdi babalarının yanında:“Biz hata ettik.”anlamında konuşurlar.Tövbe yalnız Allah’a yönelmekle değil, hakkı çiğnenen kişiden özür dilemekle de tamamlanabilir.
Dua İstemeleri
Babalarından Allah’a kendileri için dua etmesini isterler.Bu, onların:
günahın ağırlığını anladığını,
ilahî bağışlanmaya ihtiyaç duyduğunu,
babalarının peygamber duasına güvendiğini
gösterir.
Tövbenin Aileyi Onarması
Aile yıllar önce yalanla parçalanmıştır.Şimdi:
itiraf,
özür,
bağışlanma talebi
ile yeniden onarılmaktadır.
YETMİŞ BEŞİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Kardeşler yalnız Yusuf’a değil, yıllarca acı çektirdikleri babalarına karşı da hatalarını kabul etti.
YETMİŞ ALTINCI BÖLÜM
Hz. Yakup’un Oğulları İçin Bağışlanma Dilemesi
Yusuf Suresi 98
Hz. Yakup oğullarına, Rabbi tarafından bağışlanmaları için dua edeceğini söyler.Allah’ın çok bağışlayan ve çok merhametli olduğunu bildirir.
Hemen Beddua Etmemesi
Hz. Yakup oğullarının:
büyük ihanetini,
uzun süreli yalanını,
kendisine yaşattığı acıyı
öğrenmiştir.Buna rağmen onlara beddua etmez.Bağışlanmaları için dua edeceğini söyler.
Duanın Vakti
Hz. Yakup’un bağışlanma duasını geleceğe bırakması hakkında farklı yorumlar yapılmıştır.Tefsirlerde:
seher vaktini beklediği,
duanın kabulüne uygun bir vakit seçtiği
aktarılır.Kur’an kesin vakti belirtmez.Kesin olan, oğulları için bağışlanma dileyeceğidir.
Allah’ın Bağışlayıcılığı
Hz. Yakup Allah’ı:
çok bağışlayan,
çok merhametli
olarak anar.Kardeşlerin günahı büyük olsa da tövbe kapısının kapalı olmadığını gösterir.
Baba Merhameti
Hz. Yakup’un merhameti gerçeği inkâr etmez.O:
yapılanı bilir,
acısını yaşamıştır,
yine de oğullarının kurtuluşunu ister.
Bu, peygamber baba merhametidir.
Affın Aileyi Birleştirmesi
Hz. Yusuf kardeşlerini affetmiş, Hz. Yakup da onlar için bağışlanma dilemiştir.Aile:
inkâr edilen günahın değil,
kabul edilen hata ve merhametin
üzerinde yeniden birleşmektedir.
YETMİŞ ALTINCI BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yakup kendisine yıllarca acı yaşatan çocukları için bile Allah’ın bağışlama ve merhamet kapısını açık tuttu.

YETMİŞ YEDİNCİ BÖLÜM
Ailenin Mısır’a Girişi
Yusuf Suresi 99
Hz. Yakup ve ailesi Mısır’a ulaştığında Hz. Yusuf anne ve babasını bağrına basar.Onlara Allah’ın dilemesiyle güven içinde Mısır’a girmelerini söyler.
Uzun Ayrılığın Sona Ermesi
Hz. Yakup yıllarca:
oğlunu özlemiş,
onun için ağlamış,
rahmetten ümit kesmemiş,
tekrar bulunması için araştırma yaptırmıştır.
Şimdi bekleyiş sona ermiş ve baba ile oğul yeniden kavuşmuştur.
Hz. Yusuf’un Anne ve Babasını Kucaklaması
Hz. Yusuf yıllar boyunca:
kuyu,
kölelik,
iftira,
zindan,
yöneticilik
gibi birçok aşamadan geçmiştir.Fakat yüksek makama ulaşması ailesine duyduğu sevgiyi değiştirmemiştir.Anne ve babasını sevgiyle karşılamıştır.
Kavuşmada Makamın Geri Planda Kalması
Hz. Yusuf artık ülkenin güçlü yöneticilerindendir.Hz. Yakup ise yaşlı ve uzun acılar yaşamış bir babadır.Kavuşma anında:
makam,
protokol,
servet
değil; aile sevgisi öne çıkmıştır.
Güven İçinde Mısır’a Girme
Hz. Yusuf ailesine Allah’ın dilemesiyle güven içinde Mısır’a girmelerini söyler.Bu güven:
kıtlıktan korunma,
yerleşecek bir yurda kavuşma,
aile birliğinin yeniden kurulması,
geçmiş korkuların sona ermesi
anlamlarını taşır.
“Allah Dilerse” Sözü
Hz. Yusuf ülkenin yöneticisi olduğu hâlde güvenliği mutlak biçimde kendisine nispet etmez.“Allah dilerse”diyerek sonucu Allah’ın iradesine bağlar.Makam sahibi olmak, insanı Allah’a ihtiyaçtan çıkarmaz.
Hz. Yakup’un Duasının Gerçekleşmesi
Hz. Yakup daha önce:Allah’ın bütün oğullarını kendisine getirebileceğiniummuştu.Şimdi:
Hz. Yusuf,
öz kardeşi,
diğer oğulları
yeniden bir araya gelmiştir.
YETMİŞ YEDİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yakup yıllarca tek bir oğlunun dönüşünü bekledi; Allah ona oğullarını ve parçalanmış ailesini birlikte geri verdi.
YETMİŞ SEKİZİNCİ BÖLÜM
Anne ve Babasının Yüksek Bir Makama Çıkarılması
Yusuf Suresi 100
Hz. Yusuf anne ve babasını kendisine ait yüksek bir yere çıkarır.Ailesi onun önünde saygı gösterisi olarak eğilir veya secde eder.Hz. Yusuf bunun daha önce gördüğü rüyanın gerçekleşmesi olduğunu bildirir.
Anne ve Babaya İkram
Hz. Yusuf anne ve babasını yüksek bir yere oturtarak onlara saygı ve ikram gösterir.Bu davranış:
makamına rağmen tevazu taşıdığını,
anne ve baba hakkını unutmadığını,
ailesini onurlandırdığını
gösterir.
Secdenin Anlamı
Aile fertlerinin Hz. Yusuf’a secde etmesi, ona ibadet etmeleri anlamında değildir.O dönemin uygulamasında bu hareket:
saygı,
selamlama,
makamı tanıma
anlamı taşıyan bir eğilme biçimi olarak değerlendirilir.İbadet secdesi yalnız Allah’a aittir.
Çocukluk Rüyasının Gerçekleşmesi
Hz. Yusuf çocukken:
on bir yıldızın,
güneşin,
ayın
kendisine secde ettiğini görmüştü.Yıllar sonra ailesinin karşısındaki saygı duruşu, bu rüyanın gerçekleşmesi olmuştur.
Uzun Süreli İlahi Takdir
Rüya görüldüğü anda gerçekleşmemiştir.Araya:
kardeş kıskançlığı,
kuyu,
kölelik,
iftira,
zindan,
kıtlık
girmiştir.Fakat bütün bu olaylar rüyanın gerçekleşmesini engellememiş, ona giden yolun parçaları hâline gelmiştir.
Hz. Yakup’un İlk Yorumu
Hz. Yakup rüyayı duyduğunda oğlunun seçileceğini ve Allah’ın nimetini tamamlayacağını söylemişti.Şimdi baba, yıllar önce sezdiği ilahî müjdenin gerçekleştiğine şahit olmuştur.
YETMİŞ SEKİZİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yakup’un çocukken dinlediği rüya, yıllar sonra bütün aile önünde gerçekleşti.
YETMİŞ DOKUZUNCU BÖLÜM
Hz. Yusuf’un Allah’ın Lütfunu Hatırlaması
Yusuf Suresi 100
Hz. Yusuf Rabbisinin kendisine büyük iyilik yaptığını söyler.Onu zindandan çıkardığını ve şeytan kardeşleriyle arasını bozduktan sonra ailesini çölden kendisine getirdiğini bildirir.Rabbinin dilediği işi ince bir düzen ve hikmetle gerçekleştirdiğini açıklar.
Zindandan Çıkarılmayı Anması
Hz. Yusuf geçmişini anlatırken özellikle zindandan çıkarılmasını hatırlar.Kuyuyu açıkça öne çıkarmaması, kardeşlerini affettikten sonra eski suçlarını yeniden yüzlerine vurmamak istemesiyle ilişkilendirilebilir.
Kardeşlerini Suçlamak Yerine Şeytanı Anması
Hz. Yusuf:“Kardeşlerim bana şunu yaptı.”demek yerine şeytanın aralarını bozduğunu söyler.Bu ifade kardeşlerin sorumluluğunu tamamen kaldırmaz.Ancak affın dilini gösterir:
geçmişi sürekli büyütmemek,
tövbe eden kişiyi suçuyla ezmemek,
aile bağını yeniden kurmak.

Ailenin Çölden Getirilmesi
Hz. Yakup ve ailesi yaşadıkları bölgeden Mısır’a getirilmiştir.Bu geliş:
kıtlıktan kurtuluş,
güvenli yerleşim,
aile birleşmesi
anlamlarını taşır.
Allah’ın İnce Lütfu
Hz. Yusuf Rabbinin dilediğini ince bir düzenle gerçekleştirdiğini söyler.İlahi lütuf bazen doğrudan görülmez.Kuyu, zindan ve kıtlık gibi acı olayların içinden bile:
kurtuluş,
yükseliş,
aile birliği,
toplumun korunması
çıkarılabilir.
Allah’ın Bilgisi ve Hikmeti
Hz. Yusuf Allah’ın her şeyi bilen ve hikmet sahibi olduğunu bildirir.İnsan olayın yalnız bir parçasını görür.Allah ise:
başlangıcı,
yolu,
sonucu
birlikte bilir.
YETMİŞ DOKUZUNCU BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yusuf geçmişine baktığında yalnız acıları değil, acıların içinden işleyen ilahî lütfu gördü.
SEKSENİNCİ BÖLÜM
Hz. Yakup’un Güzel Sabrının Karşılığı
Hz. Yakup’un yıllar süren sabrı:
oğlunun hayatta olduğunun ortaya çıkması,
gözlerinin yeniden açılması,
bütün ailesinin birleşmesi,
oğullarının tövbe etmesi
ile dünyada güzel bir karşılığa kavuşmuştur.
Sabır Sonucu Zorlamamak Değildir
Hz. Yakup:
ağlamış,
oğlunu aratmış,
oğullarına yol göstermiş,
tedbir almış,
dua etmiştir.
Bu nedenle güzel sabır hareketsizlik değildir.
Ümidin Korunması
Hz. Yakup’un en belirgin vasfı, görünür şartlara rağmen Allah’ın rahmetinden ümit kesmemesidir.Yıllar geçmiş, haber alınamamış ve çevresi onu anlamamıştır.Fakat o:“Yusuf’u araştırın.”demeye devam etmiştir.
Acının İmanı Bozmaması
Hz. Yakup’un gözleri üzüntüden etkilenmiş; fakat kalbi:
Allah’a karşı isyana,
ümitsizliğe,
çocuklarına zulme
yönelmemiştir.
Oğullarının Tövbesine Kapı Açması
Gerçek ortaya çıktığında Hz. Yakup:
çocuklarını aileden kovmamış,
onlara beddua etmemiş,
bağışlanmaları için dua edeceğini söylemiştir.
Bu, güzel sabrın merhametle tamamlanmasıdır.
Sabır ile Affın Birliği
Hz. Yakup sabretmiş, Hz. Yusuf affetmiştir.Baba ile oğlun ahlakı aileyi yeniden birleştirmiştir.Kardeşlerin tövbesi de bu birliği tamamlamıştır.
SEKSENİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yakup’un sabrı yalnız bekleyiş değildi; sevgiyi, ümidi, adaleti ve aile bağını yıllarca koruyan bir kulluktu.
SEKSEN BİRİNCİ BÖLÜM
Hz. Yakup’un Ahlakı
Hz. Yakup’un Kur’an’da anlatılan ahlakı, güzel sabır etrafında şekillenir.Onun sabrı duygusuzluk değil; acının içinde Allah’a bağlılığı korumaktır.
1. Tevhid
Hz. Yakup çocuklarına yalnız tek Allah’a kulluk etmelerini vasiyet etmiştir.Ölüm yaklaşırken en büyük kaygısı onların:
malı,
makamı,
dünyadaki gücü
değil; imanları olmuştur.
2. Güzel Sabır
Hz. Yakup iki ayrı ağır haberde:“Bana düşen güzel sabırdır.”demiştir.Güzel sabır:
gerçeği inkâr etmemek,
acıyı hissetmek,
Allah’a karşı isyan etmemek,
insanlara zulmetmemek,
ümitten vazgeçmemektir.

3. Derin Sevgi
Hz. Yakup çocuklarını sevmiştir.Hz. Yusuf’a duyduğu sevgi:
yıllar süren özlem,
gözyaşı,
arama emri
ile görünür hâle gelmiştir.Peygamberlik sevgiyi ortadan kaldırmamıştır.
4. Aile Sorumluluğu
Hz. Yakup çocuklarının:
güvenliğini,
imanını,
ahiretini,
kardeşlik bağını
düşünmüştür.Baba sorumluluğunu yalnız maddi geçimle sınırlamamıştır.
5. Basiret
Hz. Yusuf’un rüyasının önemli olduğunu anlamıştır.Kardeşlerin sahte kanlı gömlekle getirdiği hikâyenin doğru olmadığını fark etmiştir.Ancak bilmediği ayrıntıları kesin bilgi gibi söylememiştir.
6. Tedbir
Hz. Yusuf’a rüyasını kardeşlerine anlatmamasını söylemiş, diğer oğullarını gönderirken sağlam söz almış ve Mısır’a ayrı kapılardan girmelerini öğütlemiştir.Bu, onun tedbirli bir peygamber olduğunu gösterir.
7. Tevekkül
Her tedbirin ardından:
gerçek koruyucunun Allah olduğunu,
hükmün yalnız O’na ait bulunduğunu
bildirmiştir.Tedbiri almış; fakat tedbire ilahî güç vermemiştir.
8. Ümit
Hz. Yakup uzun yıllar sonra bile Hz. Yusuf’un bulunacağına dair ümidini korumuştur.Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyi imanla bağdaşmayan bir tavır olarak değerlendirmiştir.
9. Dua
Acısını ve kederini Allah’a arz etmiştir.Oğulları tövbe ettiğinde onlar için bağışlanma dileyeceğini söylemiştir.Duası:
kendi acısını,
ailesinin kurtuluşunu,
çocuklarının bağışlanmasını
kapsamıştır.
10. Affedicilik
Oğullarının ağır ihanetini öğrenmesine rağmen onları bütünüyle reddetmemiştir.Bağışlanmaları için dua kapısını açık tutmuştur.
11. Ahiret Bilinci
Ölüm yaklaşırken çocuklarına kime kulluk edeceklerini sormuştur.Bu tavır onun dünya hayatından önce ahiret kurtuluşunu düşündüğünü gösterir.
12. İlim
Kur’an Hz. Yakup’un Allah tarafından kendisine öğretilen bilgi sahibi olduğunu bildirir.Bu ilim:
olayları doğru değerlendirmesinde,
tedbir ve tevekkülü birleştirmesinde,
rahmetten ümit kesmemesinde
görülmüştür.
13. Duyguyu Ölçülü Yaşamak
Hz. Yakup ağlamış ve üzüntüsünü ifade etmiştir.Fakat duygusunu:
haksız cezaya,
şiddete,
kötü söze
dönüştürmemiştir.
14. Tevhid Mirasını Aktarmak
Hz. İbrahim ve Hz. İshak’tan aldığı tevhid mirasını:
çocuklarına,
Hz. Yusuf’a,
sonraki nesillere
aktarmıştır.
SEKSEN BİRİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yakup’un ahlakı şu değerlerde toplanır:Güzel sabır
Tevhid
Aile sorumluluğu
Basiret
Tedbir
Tevekkül
Ümit
Dua
AffedicilikHz. Yakup’un gözleri acıyla kapanmış; fakat kalbinin Allah’a açılan ümidi hiç kapanmamıştır.
SEKSEN İKİNCİ BÖLÜM
Kitâbü’s-Sabri’l-Cemîl’in Temel Öğretileri
Hz. Yakup’un kıssası sabrın, sevginin ve ümidin nasıl birlikte korunacağını öğretir.
Sabır Ağlamamak Değildir
Hz. Yakup ağlamış ve gözleri üzüntüden etkilenmiştir.Buna rağmen sabırlı bir peygamber olarak anılmıştır.Sabır, duyguyu yok etmek değil; duygunun imanı ve adaleti bozmasına izin vermemektir.
Acı Allah’a Arz Edilebilir
Hz. Yakup kederini Allah’a sunmuştur.Kul:
ağlayabilir,
derdini anlatabilir,
yardım isteyebilir.
Bu, sabra aykırı değildir.
Ümit Çabayla Birleşmelidir
Hz. Yakup yalnız beklememiş, oğullarına Yusuf’u araştırmalarını emretmiştir.Gerçek ümit insanı:
araştırmaya,
çözüm aramaya,
yeniden denemeye
yöneltir.
Tedbir Tevekküle Aykırı Değildir
Hz. Yakup:
rüyanın gizli tutulmasını istemiş,
sağlam söz almış,
ayrı kapılardan giriş önermiştir.
Bütün bunlardan sonra hükmü Allah’a bırakmıştır.
Güven Bozulduğunda Yeniden İnşa Edilmelidir
Kardeşlerin ilk sözü boşa çıkmıştır.Bu nedenle Hz. Yakup ikinci defa daha güçlü güvence istemiştir.Affetmek, aynı tedbirsizliği tekrar etmek değildir.
Aile Sevgisi Adaleti Kaldırmaz
Hz. Yakup çocuklarını sevmiş; fakat yanlışlarını doğru saymamıştır.Kardeşlerin yalanını fark etmiş ve sorumluluklarını hatırlatmıştır.
Tövbe Aileyi Onarabilir
Kardeşler:
suçlarını kabul etmiş,
Hz. Yusuf’tan af dilemiş,
babalarından bağışlanma duası istemiştir.
Samimi tövbe kırılan aile bağlarının onarılmasına vesile olabilir.
Allah’ın Rahmetinden Ümit Kesilmez
Hz. Yakup’un temel öğretisi budur.Görünen şartlar ne kadar ağır olursa olsun, kul Allah’ın kudretini kendi bilgisiyle sınırlandırmamalıdır.
SEKSEN İKİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Kitâbü’s-Sabri’l-Cemîl şu yolu öğretir:Acıdan duaya,
bekleyişten araştırmaya,
tedbirden tevekküle,
kayıptan ümide,
aile kırgınlığından tövbe ve affa yönelmek.
SEKSEN ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kitâbü’s-Sabri’l-Cemîl’in Özeti
Hz. Yakup’un manevi yolculuğu şöyle özetlenebilir:Hz. İshak’ın ardından müjdelenmesi
↓
Peygamber ve hidayet önderi kılınması
↓
Çocuklarına tevhidi vasiyet etmesi
↓
Hz. Yusuf’un rüyasını dinlemesi
↓
Onu kardeşlerinin kıskançlığından sakındırması
↓
Hz. Yusuf’un kayıp haberini alması
↓
Sahte kanlı gömlekteki yalanı fark etmesi
↓
“Güzel sabır” demesi
↓
Yıllarca Yusuf’u özlemesi
↓
İkinci oğlunu sağlam söz alarak göndermesi
↓
Tedbir ve tevekkülü birleştirmesi
↓
Yeni ayrılık karşısında yeniden güzel sabra yönelmesi
↓
Gözlerinin üzüntüden etkilenmesi
↓
Kederini yalnız Allah’a arz etmesi
↓
Yusuf’u ve kardeşini araştırmalarını emretmesi
↓
Allah’ın rahmetinden ümit kesmemesi
↓
Yusuf’un kokusunu alması
↓
Gömlekle gözlerinin yeniden açılması
↓
Oğullarının tövbesini kabul etmesi
↓
Onlar için bağışlanma dilemesi
↓
Ailesiyle birlikte Mısır’a girmesi
↓
Hz. Yusuf’a ve bütün çocuklarına kavuşması
GÜZEL SABIR KİTABI’NIN ANA MESAJI
Güzel sabır, acı çekmemek değil; acının içinde Allah’a güveni, adaleti, merhameti ve ümidi korumaktır.Hz. Yakup:
kaybını inkâr etmemiş,
ağlamaktan utanmamış,
oğlunu aramaktan vazgeçmemiş,
çocuklarına zulmetmemiş,
Allah’ın rahmetinden ümit kesmemiştir.

HZ. YAKUP’UN TEMEL SÖZLERİ
Güzel Sabır Sözü
Bana düşen güzel sabırdır.
Koruyucuya Güven
Allah en hayırlı koruyucudur ve merhametlilerin en merhametlisidir.
Tevekkül Sözü
Hüküm yalnız Allah’ındır. Ben yalnız O’na güvendim.
Keder Duası
Ben acımı ve kederimi yalnız Allah’a arz ediyorum.
Ümit Çağrısı
Yusuf’u ve kardeşini araştırın. Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin.
Bağışlanma Sözü
Rabbimden sizin için bağışlanma dileyeceğim. Şüphesiz O çok bağışlayan ve çok merhametlidir.
ONUNCU KİTABIN SONU
Hz. Yakup — Kitâbü’s-Sabri’l-Cemîl
Temsil ettiği ahlak: Güzel sabır, ümit ve aile sorumluluğu
En ağır imtihanı: Hz. Yusuf’tan yıllarca ayrı kalması
En belirgin sözü: “Bana düşen güzel sabırdır.”
Kalbinin sığınağı: Acısını ve kederini Allah’a arz etmek
Aile mirası: Çocuklarına tek Allah’a kulluğu vasiyet etmek
Tedbir anlayışı: Sebeplere başvurup hükmü Allah’a bırakmak
En büyük ümidi: Allah’ın bütün çocuklarını yeniden kendisine getirmesi
İnsanlığa bıraktığı ders: Allah’ın rahmetinden ümit kesilmez; gerçek sabır sevgiyi, adaleti ve duayı korur.
ON BİRİNCİ KİTAP
HZ. YUSUF
KİTÂBÜ’L-İHSÂN
İffet, Sabır, Adalet, Affedicilik ve Kötülüğe İyilikle Karşılık Vermek
Hz. Yusuf’un temsili kitabı:Kitâbü’l-İhsân — İhsan Kitabıolarak adlandırılmıştır.Bu adlandırma, kendisine indirilmiş bağımsız bir ilahî kitabın adı değildir. Kur’an’da anlatılan ahlakını temsil eden edebî bir başlıktır.Hz. Yusuf Kur’an’da:
çocukken gördüğü rüyayla müjdelenen,
kardeşlerinin kıskançlığına uğrayan,
kuyuya bırakılan,
köle olarak satılan,
iffeti sebebiyle zindana giren,
zindanda tevhidi anlatan,
bilgisiyle ülkeyi kıtlıktan koruyan,
gücü eline geçtiğinde kardeşlerini affeden
bir peygamber olarak anlatılır.Hz. Yusuf’un kıssası ağırlıklı olarak Yusuf Suresi 4–101. ayetler arasında yer alır.
BİRİNCİ BÖLÜM
On Bir Yıldız, Güneş ve Ay Rüyası
Yusuf Suresi 4
Hz. Yusuf babası Hz. Yakup’a rüyasında on bir yıldızın, güneşin ve ayın kendisine secde ettiğini gördüğünü söyler.Bu rüya onun uzun imtihanlarla dolu hayatının başındaki ilahî müjdedir.
Çocuklukta Gelen İşaret
Hz. Yusuf henüz çocuk yaşındadır.Fakat Allah’ın onun için hazırladığı gelecek:
ailesinin yeniden birleşmesini,
yüksek bir sorumluluğa ulaşmasını,
peygamberlik nimetini
kapsamaktadır.
Rüyayı Babasına Anlatması
Hz. Yusuf rüyasını herkesle değil, güvendiği babasıyla paylaşmıştır.Bu, çocuk ile ebeveyn arasındaki güvenin önemini gösterir.
On Bir Yıldız
On bir yıldız, Hz. Yusuf’un on bir kardeşiyle ilişkilendirilir.Güneş ve ay ise anne ve babasına işaret eden semboller olarak anlaşılır.
Secdenin Anlamı
Rüyanın sonunda gerçekleşen secde ibadet değil, o dönemdeki saygı gösterisidir.İbadet yalnız Allah’a aittir.
Müjdenin Hemen Gerçekleşmemesi
Rüya görüldükten sonra Hz. Yusuf hemen yükselmemiştir.Önce:
kuyu,
ayrılık,
iftira,
zindan
yaşanacaktır.İlahi müjde, imtihansız bir hayat vaat etmemiştir.
BİRİNCİ BÖLÜMÜN ÖZÜ
Hz. Yusuf’un yükselişi sarayda değil, çocukken kalbine bırakılan ilahî bir rüyayla başladı.