Arthur Gordon Pym'in Öyküsü kitap kapağı

16. bölüm / 28

Bölüm Xıv.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 28Şu an: Bölüm Xıv.

BÖLÜM XIV.
Jane Guy, yük kapasitesi yüz seksen ton olan, güzel görünümlü, üst yelkenli bir uskuna gemisiydi. Baş bodoslaması alışılmadık ölçüde keskindi; ılımlı havada rüzgârı almışken gördüğüm en hızlı yelkenliydi. Ancak açık denizde ağır koşullara dayanma niteliği pek iyi değildi ve su çekimi, gideceği ticaret seferi için çok fazlaydı. Bu özel hizmet için daha büyük ve boyutlarına oranla daha az su çeken bir gemi, diyelim üç yüz ile üç yüz elli ton arasında bir gemi tercih edilir. Barka armalı olmalı ve başka bakımlardan da alışılmış Güney Denizi gemilerinden farklı bir yapıda bulunmalıdır. İyi silahlanmış olması kesinlikle gereklidir. Örneğin on ya da on iki adet on iki librelik carronade ve iki ya da üç uzun on ikilik topu; her direk tepesi platformu için pirinç kundaklı el topları ve su geçirmez silah sandıkları olmalıdır. Çapaları ve halatları, her türlü başka ticaret için gerekenden çok daha sağlam olmalı; hepsinden önemlisi, mürettebatı kalabalık ve işinin ehli olmalıdır: tarif ettiğim türden bir gemide en az elli ya da altmış güçlü kuvvetli adam bulunmalıdır. Jane Guy'da kaptan ve ikinci kaptan dışında, hepsi usta denizci otuz beş kişilik mürettebat vardı; ama gemi, bu seferin güçlüklerini ve tehlikelerini bilen bir denizcinin isteyeceği ölçüde silahlı ve donanımlı değildi.

Kaptan Guy son derece nazik tavırlı, güney denizleri ticaretinde hatırı sayılır deneyim kazanmış bir beyefendiydi; hayatının büyük bölümünü bu işe vermişti. Ancak enerjisi ve dolayısıyla bu işte kesinlikle gerekli olan girişimcilik ruhu eksikti. Sefer yaptığı geminin hissedarlarından biriydi ve Güney Denizleri'nde en kolay elde edebileceği yükü aramak üzere seyretme konusunda geniş takdir yetkisine sahipti. Bu tür seferlerde alışıldığı üzere gemisinde boncuklar, aynalar, ateş yakma araçları, baltalar, el baltaları, testereler, marangoz baltaları, rendeler, keskiler, oluk açma keskileri, el burguları, eğeler, tekerlekçi bıçakları, törpüler, çekiçler, çiviler, bıçaklar, makaslar, usturalar, iğneler, iplik, çanak çömlek, basma kumaş, süs eşyaları ve benzeri başka şeyler bulunuyordu.

Uskuna 10 Temmuz'da Liverpool'dan yola çıktı, 25'inde batı boylamının yirminci derecesinde Yengeç Dönencesi'ni geçti ve 29'unda, sefer için tuz ve başka gerekli şeyleri aldığı Cape Verd Adaları'ndan Sal'a ulaştı. 3 Ağustos'ta Cape Verd'den ayrılıp güneybatıya yöneldi; batı boylamının yirmi sekizinci ve otuzuncu meridyenleri arasında ekvatoru geçmek üzere Brezilya kıyılarına doğru ilerledi. Avrupa'dan Ümit Burnu'na ya da o yol üzerinden Doğu Hint Adaları'na giden gemiler genellikle bu rotayı izler. Böylece Gine kıyılarında sürekli görülen durgunluklardan ve güçlü karşı akıntılardan kaçınırlar; ayrıca sonunda bunun en kısa rota olduğu anlaşılır, çünkü sonrasında batı rüzgârları eksik olmaz ve gemiyi Burna ulaştırır. Kaptan Guy'ın ilk uğrağını Kerguelen Adası'nda yapma niyeti vardı; nedenini pek bilmiyorum. Bizi gemiye aldıkları gün uskuna, 31° batı boylamında, Cape St. Roque açıklarındaydı; demek ki bulunduğumuz yere sürüklendiğimizde kuzeyden güneye muhtemelen en az yirmi beş derece yol almıştık.

Jane Guy'da, içinde bulunduğumuz perişan durumun gerektirdiği bütün şefkatle karşılandık. Hafif esintiler ve güzel havada güneydoğuya doğru seyretmeyi sürdürdüğümüz yaklaşık iki hafta içinde, hem Peters hem ben son yoksunluk ve korkunç acıların etkilerinden bütünüyle kurtulduk. Yaşananları, ayık ve çıplak gerçeklikte başımızdan geçmiş olaylar olarak değil, mutlu sonla uyandığımız korkunç bir düş gibi hatırlamaya başladık. Sonradan anladım ki bu türden kısmi unutkanlık, ister sevinçten kedere ister kederden sevince olsun, ani geçişler sonucunda ortaya çıkar; unutkanlığın derecesi, geçişteki farkın büyüklüğüyle orantılıdır. Kendi durumumda, hulk'ta geçirdiğim günlerde çektiğim sefaletin boyutlarını şimdi bütünüyle kavramam olanaksız geliyor. Olayları hatırlıyorum ama yaşandıkları sırada bende uyandırdıkları duyguları değil. Yalnızca, o sırada insan doğasının bundan daha fazla acıya dayanamayacağını düşündüğümü biliyorum.

Birkaç hafta boyunca, ara sıra balina gemileriyle ve daha sık olarak, ispermeçet balinasının tersine bu adla anılan siyah balina ya da gerçek balinayla karşılaşmamız dışında önemli bir olay yaşamadan yol aldık. Ancak bunlara çoğunlukla yirmi beşinci enlemin güneyinde rastlanıyordu. 16 Eylül'de, Ümit Burnu yakınlarındayken uskuna Liverpool'dan ayrıldığından beri ilk kez şiddetli bir fırtınaya yakalandı. Bu yörede, ama daha çok burnun güney ve doğusunda (biz batısındaydık), denizciler sık sık kuzeyden büyük şiddetle kopup gelen fırtınalarla boğuşmak zorunda kalır. Bu fırtınalar her zaman ağır dalgalar getirir; en tehlikeli yanlarından biri, rüzgârın aniden yön değiştirmesidir. Bu, fırtınanın en şiddetli olduğu sırada neredeyse kesinlikle gerçekleşir. Bir an kuzeyden ya da kuzeydoğudan kusursuz bir kasırga eserken, bir sonraki an o yönden hiç rüzgâr duyulmaz; güneybatıdan ise akıl almaz bir şiddetle birdenbire esmeye başlar. Güneyde görülen parlak bir gökyüzü parçası, değişimin kesin habercisidir; böylece gemiler gereken önlemleri alabilir.

Fırtına, sabah altı sularında kuzeyden gelen beyaz bir sağanakla başladı. Her zamanki gibi kuzeyden esiyordu. Saat sekize doğru iyice şiddetlenmiş, o zamana dek gördüğüm en korkunç dalgalardan birini üzerimize salmıştı. Her şeyi olabildiğince sıkı bağlamıştık ama uskuna çok sarsılıyor, açık denizdeki kötü yanlarını belli ediyordu: her dalışta baş kasarasını suya gömüyor, bir dalganın altına gömülmeden önce ötekinden güçlükle kurtuluyordu. Gün batımından az önce gözümüzü diktiğimiz parlak gökyüzü parçası güneybatıda belirdi. Bir saat kadar sonra, taşıdığımız küçük ön yelkenin direğe gevşekçe çırpındığını gördük. İki dakika geçmeden, alınan bütün önlemlere karşın, sanki sihirli bir güçle gemi yan yattı; köpükten oluşan uçsuz bucaksız bir kütle güverteye aşıp üzerimizden geçti. Neyse ki güneybatıdan esen fırtınanın yalnızca bir sağanak olduğu anlaşıldı; tek bir direği kaybetmeden gemiyi doğrultmayı başardık. Ardından birkaç saat boyunca çapraz dalgalar bizi çok uğraştırdı; ama sabaha karşı fırtına öncesine yakın bir duruma gelmiştik. Kaptan Guy, mucize denecek bir biçimde kurtulduklarını düşündü.

13 Ekim'de, 46° 53' güney enlemi ve 37° 46' doğu boylamındaki Prince Edward Adası'nı gördük. İki gün sonra Possession Adası yakınlarına geldik; ardından 42° 59' güney enlemi ve 48° doğu boylamındaki Crozet Adaları'nın yanından geçtik. 18'inde Güney Hint Okyanusu'ndaki Kerguelen, yani Issızlık Adası'na vardık ve dört kulaç derinlikte Christmas Limanı'na demir attık.

Bu ada, daha doğrusu adalar grubu, Ümit Burnu'nun güneydoğusunda ve yaklaşık sekiz yüz fersah uzağındadır. İlk kez 1772'de Fransız Baron de Kergulen ya da Kerguelen tarafından keşfedildi. Baron, buranın geniş bir güney kıtasının parçası olduğunu sanarak ülkesine bu yönde bilgi götürdü; bu da o sırada büyük heyecan yarattı. Hükümet konuyla ilgilenip ertesi yıl baronu yeni keşfini dikkatle incelemesi için geri gönderdi; yanıldığı o zaman anlaşıldı. Kaptan Cook 1777'de aynı adalar grubuna rastladı ve en büyük adaya, kesinlikle hak ettiği bir ad olan Issızlık Adası adını verdi. Ancak denizci karaya yaklaşırken başka türlü düşünebilirdi; çünkü tepelerin çoğunun yamaçları eylülden marta kadar parlak yeşilliklerle kaplıdır. Bu aldatıcı görünüşe, küçük taşkıran otuna benzeyen bir bitki yol açar. Bu bitki, ufalanan bir yosun türü üzerinde geniş kümeler hâlinde bolca yetişir. Bu bitki dışında adada neredeyse hiç bitki örtüsü yoktur; liman yakınındaki kaba, gür otları, bazı likenleri ve tohuma kalkmış lahanayı andıran, acı ve yakıcı tatta bir çalıyı saymazsak.

Ülke engebelidir; ancak tepelerin hiçbiri yüksek sayılmaz. Tepelerinin dorukları sürekli karla kaplıdır. Birkaç limanı vardır; bunların en elverişlisi Christmas Limanı'dır. Adanın kuzeydoğu kıyısında, kuzey sahilini oluşturan Cape François geçildikten sonra karşılaşılan ilk limandır; kendine özgü biçimiyle limanın yerini belli eder. Denize doğru uzanan burnu, içinden büyük bir delik geçen yüksek bir kayalıkla son bulur; bu delik doğal bir kemer oluşturur. Girişi 48° 40' güney enlemi, 69° 6' doğu boylamındadır. Buradan içeri girince, doğudan esen bütün rüzgârlara karşı yeterli koruma sağlayan birkaç küçük adanın sığınağında iyi demir yeri bulunur. Bu demir yerinden doğuya doğru ilerleyince limanın dibindeki Wasp Koyu'na varılır. Burası karayla bütünüyle çevrili küçük bir havzadır; dört kulaç suyla girilebilir ve sert killi zeminde on ila üç kulaç arasında demir yeri bulunur. Bir gemi, en büyük baş demirini önde tutarak yıl boyunca burada güvenle yatabilir. Wasp Koyu'nun batısında, koyun dibinde kolayca alınabilen, çok iyi bir su kaynağı olan küçük bir dere vardır.

Kerguelen Adası'nda kürklü ve kıllı foklardan hâlâ bazıları bulunur; deniz filleriyse bol miktardadır. Kuşlar da çok sayıda görülür. Penguenler pek boldur ve bunların dört ayrı türü vardır. Boyu ve güzel tüyleri nedeniyle bu adı alan kral pengueni, türlerin en büyüğüdür. Gövdesinin üst kısmı genellikle gri, bazen de leylak tonundadır; alt kısmıysa düşünülebilecek en saf beyazlıktadır. Başının rengi parlak, ışıl ışıl siyahtır; ayakları da öyle. Ancak tüylerinin başlıca güzelliği, başından göğsüne uzanan iki geniş altın sarısı çizgidir. Gagası uzun, pembe ya da parlak kızıl renktedir. Bu kuşlar dik yürür, vakur bir duruş sergiler. Başlarını yukarıda tutar, kanatlarını iki kol gibi aşağı sarkıtırlar. Kuyrukları da bacaklarıyla aynı hizada gövdelerinden dışarı uzandığı için insan figürüne şaşırtıcı derecede benzerler; insan, onları gelişigüzel bir bakışta ya da akşam karanlığında kolayca başka bir şey sanabilir. Kerguelen Adası'nda gördüğümüz kral penguenleri kazdan biraz daha büyüktü. Öteki türler makarna pengueni, eşek pengueni ve koloni penguenidir. Bunlar çok daha küçük, tüyleri daha az güzeldir ve başka bakımlardan da farklılık gösterir.

Penguenlerin yanı sıra burada deniz tavukları, mavi fırtına kuşları, çamurcunlar, ördekler, Port Egmont tavukları, karabataklar, Cape güvercinleri, nellyler, deniz kırlangıçları, sumrular, martılar, Mother Carey fırtına kuşları, Mother Carey kazları ya da büyük fırtına kuşları ve son olarak albatroslar dâhil daha pek çok kuş bulunur.

Büyük fırtına kuşu sıradan albatros kadar iridir ve etçildir. Sık sık kemik kıran ya da balık kartalı fırtına kuşu diye anılır. Hiç ürkek değildirler ve iyi pişirildiklerinde lezzetli bir yiyecek olurlar. Uçarken bazen kanatlarını açıp su yüzeyinin hemen üstünde süzülür, kanatlarını en ufak bir kıpırdatma ya da çaba gösterme gereği duymazlar.

Albatros, Güney Denizi kuşlarının en büyük ve en yırtıcılarından biridir. Martı familyasındandır; avını kanat üstünde yakalar ve yalnızca üremek için karaya çıkar. Bu kuşla penguen arasında son derece şaşırtıcı bir dostluk vardır. Yuvaları, iki türün üzerinde anlaştığı bir plana göre, büyük bir düzen içinde kurulur: albatros yuvası, dört penguen yuvasının oluşturduğu küçük karenin ortasına yerleştirilir. Denizciler, bu tür yuva topluluklarının bir araya geldiği yere kuş kolonisi der. Bu koloniler sık sık anlatılmıştır; ama okurlarımın hepsi bu anlatıları görmüş olmayabileceğinden ve ileride penguenle albatrostan söz edeceğimden, burada onların yuva kurma ve yaşama biçimlerini anlatmak yerinde olur.

Kuluçka mevsimi geldiğinde kuşlar büyük sürüler hâlinde toplanır ve birkaç gün boyunca ne yapmaları gerektiğini tartışıyor gibidir. Sonunda işe koyulurlar. Üç ya da dört akre büyüklüğünde, denize olabildiğince yakın ama suların ulaşamayacağı bir düzlük seçilir. Yer, yüzeyinin düzgünlüğüne göre belirlenir; taşlarla en az kaplı olan tercih edilir. Bu iş karara bağlanınca kuşlar hep birlikte, sanki tek bir akılla hareket ediyormuş gibi, zeminin durumuna en uygun kare ya da başka bir paralelkenarı matematiksel bir kesinlikle çizip sınırlarını belirler. Alan, orada toplanmış bütün kuşları rahatça barındıracak kadar büyüktür, fazlasına yer bırakmaz; bu noktada, koloni kurma işine katılmamış sonradan gelenlerin girişini engellemeye kararlı görünürler. Böylece belirlenen alanın bir kenarı su kıyısına paralel uzanır ve giriş çıkış için açık bırakılır.

Koloninin sınırları belirlendikten sonra kuşlar her türden çer çöpü temizlemeye koyulur; taşları birer birer toplayıp sınır çizgilerinin dışına, hemen yanlarına taşırlar ve böylece kara tarafındaki üç kenarda bir duvar oluştururlar. Duvarın hemen iç tarafında, altı ila sekiz ayak genişliğinde, bütünüyle düz ve pürüzsüz bir yürüyüş yolu yapılır; bu yol koloninin çevresini dolanarak genel gezinti alanı işlevi görür.

Sonraki aşamada bütün alan eşit büyüklükte küçük karelere bölünür. Bunun için koloninin tamamı boyunca dar ve pürüzsüz yollar açılır; yollar birbirini dik açıyla keser. Bu yolların her kesişme noktasına bir albatros yuvası yapılır; her karenin ortasına da bir penguen yuvası kurulur. Böylece her penguenin çevresinde dört albatros, her albatrosun çevresinde de dört penguen bulunur. Penguen yuvası, toprağa açılmış çok sığ bir çukurdan ibarettir; tek yumurtasının yuvarlanıp gitmesini önleyecek derinlikte olması yeterlidir. Albatrosun yuvası biraz daha karmaşık bir düzenle yapılır: yaklaşık bir ayak yüksekliğinde, çapı iki ayak kadar olan küçük bir tümsek kurar. Tümsek toprak, deniz yosunu ve deniz kabuklarından oluşur. Yuvayı da tepesine yapar.

Kuluçka döneminde kuşlar yuvalarını bir an bile boş bırakmamaya özellikle dikkat eder; yavrular kendilerine bakabilecek kadar güçlenene dek bu böyle sürer. Erkek yiyecek aramak için denizdeyken dişi yuvada bekler; ancak eşi dönünce dışarı çıkmaya cesaret eder. Yumurtalar hiçbir zaman örtüsüz kalmaz: kuşlardan biri yuvadan ayrılırken öteki yanına yerleşir. Bu önlem gereklidir; çünkü kolonide hırsızlık eğilimi yaygındır ve orada yaşayanlar fırsatını buldukça birbirlerinin yumurtalarını çalmaktan çekinmez.

Penguenlerle albatrosların tek başına yaşadığı koloniler bulunsa da çoğunda, yurttaşlığın bütün ayrıcalıklarından yararlanan çeşitli deniz kuşlarına rastlanır. Bunlar yer buldukları her yere yuvalarını serpiştirir; ancak büyük türlerin yerleşim alanlarına karışmazlar. Uzaktan bakıldığında bu tür koloniler son derece tuhaf görünür. Yerleşimin hemen üzerindeki bütün hava, sürekli koloninin üstünde dolanan; ya okyanusa giden ya da oradan dönen sayısız albatrosun ve onlara karışan küçük kuşların oluşturduğu kalabalıkla kararır. Aynı sırada bir penguen kalabalığı görülür: kimisi dar geçitlerde bir ileri bir geri yürür, kimisi koloniyi çevreleyen genel gezinti yolunda, kendilerine özgü askerî edayla dolaşır. Kısacası, onlara hangi açıdan bakarsak bakalım, bu tüylü yaratıkların sergilediği düşünme yetisinden daha şaşırtıcı bir şey yoktur; iyi işleyen her insan aklını düşünmeye sevk etmek için de bundan daha elverişli bir manzara olamaz.

Christmas Limanı'na varışımızın ertesi sabahı, baş zabit Bay Patterson tekneleri alıp fok aramaya çıktı; mevsim henüz biraz erkendi. Kaptanla genç yeğeni batıda, çorak bir kara parçasının burnunda kaldı. Adanın iç kesiminde, niteliğini öğrenemediğim bir işleri vardı. Kaptan Guy, içine mühürlü bir mektup koyduğu bir şişeyle, karaya çıkarıldığı burundan oradaki en yüksek doruklardan birine doğru ilerledi. Mektubu, gelmesini beklediği bir geminin bulması için o yüksekliğe bırakmayı tasarlamış olması muhtemeldir. Onu gözden kaybeder kaybetmez, ikinci kaptanın teknesindeki Peters ve ben, fok aramak üzere kıyı boyunca seyir etmeye başladık. Yaklaşık üç hafta boyunca bu işle uğraştık; yalnızca Kerguelen Adası'nın değil, yakınlardaki çeşitli küçük adaların da her kuytusunu büyük bir dikkatle inceledik. Ancak çalışmalarımız önemli bir sonuç vermedi. Pek çok kürklü fok gördük ama bunlar son derece ürkekti; ne kadar çabalasak da toplamda ancak üç yüz elli post elde edebildik. Özellikle ana adanın batı kıyısında deniz filleri boldu; ama büyük güçlükle yalnızca yirmisini öldürdük. Küçük adalarda epeyce kıllı fok bulduk, fakat onlara dokunmadık. Ayın on birinde uskunaya döndük. Kaptan Guy'la yeğenini orada bulduk. Adanın iç kesimi hakkında çok kötü şeyler anlattılar; dünyadaki en kasvetli ve bütünüyle çorak yerlerden biri diye tarif ettiler. İkinci zabitin uskunadan onları almak için bir filika gönderme işini yanlış anlaması yüzünden adada iki gece kalmışlardı.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…