Bölümler 41Şu an: Xxv. Bölüm — Montezuma’nın Hazinesinin Gömülmesi
- 1 İthaf382 kelime
- 2 Birinci Bölüm — Thomas Wıngfıeld Öyküsünü Neden Anlatıyor1.854 kelime
- 3 Iı. Bölüm — Thomas Wıngfıeld’ın Soyu2.040 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm — İspanyolun Gelişi2.155 kelime
- 5 Bölüm IV — Thomas Aşkını Anlatıyor2.258 kelime
- 6 Bölüm V — Thomas Yemin Ediyor2.860 kelime
- 7 Bölüm VI — Elveda, Sevgilim1.872 kelime
- 8 Bölüm VII — Andres de Fonseca2.476 kelime
- 9 Bölüm VIII — İkinci Karşılaşma2.594 kelime
- 10 Bölüm IX — Thomas Zengin Oluyor2.442 kelime
- 11 Bölüm X — Isabella de Sıguenza’nın Sonu3.438 kelime
- 12 Bölüm XI — Karakın Batışı2.047 kelime
- 13 Bölüm XII — Thomas Karaya Çıkıyor2.797 kelime
- 14 Bölüm XIII — Kurban Taşı2.415 kelime
- 15 Bölüm XIV — Guatemoc’un Kurtarılması2.162 kelime
- 16 Bölüm XV — Montezuma’nın Sarayı2.609 kelime
- 17 Bölüm XVI — Thomas Tanrı Oluyor2.461 kelime
- 18 Xvıı. Bölüm — Papantzın’in Dirilişi2.438 kelime
- 19 Bölüm XVIII — Gelinlerin Adlandırılması2.279 kelime
- 20 Bölüm XIX — Dört Tanrıça2.403 kelime
- 21 Xx. Bölüm — Otomıe’nin Öğüdü2.569 kelime
- 22 Bölüm XXI — Aşk Öpücüğü2.171 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm — Haçın Zaferi2.153 kelime
- 24 Xxııı. Bölüm — Thomas Evleniyor3.290 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm — Korku Gecesi1.884 kelime
- 26 Xxv. Bölüm — Montezuma’nın Hazinesinin Gömülmesi3.433 kelime · Okuduğun bölüm
- 27 Bölüm XXVI — Guatemoc’un Taç Giyişi1.973 kelime
- 28 Bölüm XXVII — Tenoctıtlan’ın Düşüşü2.547 kelime
- 29 Yirmi Sekizinci Bölüm — Thomas’ın Ölümüne Hükmediliyor2.303 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm — De Garcıa İçini Döküyor2.447 kelime
- 31 Xxx. Bölüm — Kaçış2.188 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm — Otomıe Halkına Yalvarıyor2.750 kelime
- 33 Bölüm XXXII — Guatemoc’un Sonu1.823 kelime
- 34 Bölüm XXXIII — Isabella de Sıguenza’nın İntikamı2.029 kelime
- 35 Bölüm XXXIV — Çamlar Şehri’nin Kuşatılması2.270 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm — Otomie Kadınlarının Son Kurbanı2.861 kelime
- 37 Bölüm XXXVI — Teslim Oluş2.221 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm — İntikam2.380 kelime
- 39 Xxxvııı. Bölüm — Otomıe’nin Vedası2.589 kelime
- 40 Bölüm XXXIX — Thomas Ölüler Arasından Dönüyor2.589 kelime
- 41 Xl. Bölüm — Amen1.463 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXV. BÖLÜM
MONTEZUMA’NIN HAZİNESİNİN GÖMÜLMESİ
Ben de Garcia’nın kılıcıyla aldığım yaranın yanı sıra kurban sunağında aldığım yara yüzünden hasta yatarken, Cuitlahua kardeşi Montezuma’nın ardından Azteklerin imparatoru olarak taç giydi. Bu yara iyileşmeye fırsat bulamamıştı; Korku Gecesi’ndeki şiddetli çarpışmada açılıp çok kanamıştı. Gerçekten de yıllarca başıma dert oldu; bugün bile sonbaharda sızısını hissederim. Bana şefkatle bakan Otomie, bir kadının yüreği ne tuhaftır ki, babasını ve en yakınlarını kaybetmenin acısı içinde bile benim katliamdan kurtulup ün kazanmamla teselli bulmuş gibiydi. Taç giyme törenini bana anlattı; tören epey görkemliymiş. Teuleler sonunda çekip gittiği için Aztekler sevinçten neredeyse deliye dönmüştü. En yiğit savaşçılarından binlercesini ve soylularının seçkinlerini kaybettiklerini unutmuş ya da unutmuş gibi davranmışlardı; hiç değilse henüz geleceği düşünmüyorlardı. Çiçeklerle donanmış genç erkekler ve kızlar, evden eve, sokaktan sokağa koşup “Teuleler gitti, bizimle sevinin; Teuleler kaçtı!” diye bağırıyordu. Evleri ölümle ıssızlaşmış olsa bile neşelenmeyenlerin vay hâline! Tanrı heykelleri de büyük piramidin üzerine yeniden dikildi ve tapınakları tekrar inşa edildi. İspanyolların oraya koyduğu kutsal haça da Huitzel ve Tezcat’ın putlarına yapıldığı gibi davranıldı: haç, huzurunda birkaç İspanyol tutsak kurban edildikten sonra teocalli’nin yamacından aşağı yuvarlandı. Bu saygısızlığı bana Guatemoc anlattı ama bunu hiç sevinçle anlatmadı; çünkü ona inancımızdan birazını öğretmiştim. İnancını değiştiremeyecek kadar sağlam bir putperest olsa da Hristiyanların Tanrısı’nın gerçek ve kudretli bir Tanrı olduğuna gizliden gizliye inanıyordu. Üstelik rahiplerin gücü yüzünden bu törenleri desteklemek zorunda kalsa da Guatemoc, Otomie gibi, insan kurban etmenin korkunç ayinlerinden hiç hoşlanmazdı.
Bu hikâyeyi duyunca öfkem aklımı bastırdı; sertçe konuşup şöyle dedim:
“Davanıza bağlılık yemini ettim, Guatemoc, kardeşim; ailenizden biriyle de evliyim. Ama sana söylüyorum, bu saatten sonra davanız lanetlidir; kanlı putlarınız ve rahipleriniz yüzünden lanetlidir. Kirlettiğiniz o Tanrı ve O’na hizmet edenler kudretle geri dönecek; O, putlarınızın oturduğu yere oturacak ve sonsuza dek kimse O’nu oradan oynatamayacak.”
Böyle konuştum ve sözlerim doğru çıktı; yine de öfkeyle rastgele konuşurken bunları yüreğime kimin koyduğunu bilmiyorum. Bugün Mesih’in Kilisesi Meksika’daki kurban yerinin üzerinde yükseliyor; O’nun şeytanlara karşı zaferinin bir işareti ve nişanesi olarak. Dünya var oldukça orada duracak.
“Aceleyle konuşuyorsun, kardeşim,” diye karşılık verdi Guatemoc; sesi yeterince gururluydu ama sözlerimin uğursuzluğundan ürktüğünü gördüm. “Aceleyle konuşuyorsun diyorum. Söylediklerini duyan olursa, sana verdiğimiz mevkiye, savaşta ve divanda kazandığın onura ve kurban taşından geçmiş olmana rağmen, küfrettiğin varlıkların yüzlerine bir kez daha bakmaya seni zorlayabilecek kişiler var. Beyaz soydaşların Tanrınıza, sizin tanrılarımıza defalarca yaptığınızdan daha kötü ne yaptı? Ama bu konuyu artık konuşmayalım. Kardeşim, sevgimizi zedelemesin diye senden bir daha bana böyle uğursuz sözler söylememeni rica ediyorum. Peki Teulelerin geri döneceğine inanıyor musun?”
“Evet, Guatemoc; yarın güneşin doğacağı kadar kesin. Cortes’i elinde tuttuğunda onu serbest bıraktın; o zamandan beri Otompan’da zafer kazandı. Sence bir kez kılıcını çekmiş bir adam, kılıcını kınına koyup karanlığa ve onursuzluğa çekilir mi? Bir yıl geçmeden İspanyollar Tenoctitlan kapılarına dönecek.”
“Bu gece hiç teselli vermiyorsun, kardeşim,” dedi Guatemoc, “ama sözlerinin doğru olmasından korkuyorum. Neyse, savaşmamız gerekiyorsa kazanmaya çalışalım. Hiç değilse artık Montezuma yok; engereği göğsüne bastırıp onu sokana dek besleyecek biri kalmadı.” Sonra kalkıp sessizce gitti; yüreğinin ağır olduğunu gördüm.
Bu konuşmanın ertesi günü yataktan kalkabildim; bir hafta içinde de neredeyse iyileşmiştim. O sırada Guatemoc yeniden yanıma geldi ve imparator Cuitlahua’nın, güven ve gizlilik gerektiren bir görevde kendisine eşlik etmemi buyurduğunu söyledi. Görevin niteliği, Aztek önderlerinin bana ne kadar güvendiğini gösteriyordu: Korku Gecesi’nde İspanyollardan geri alınan hazinenin ve imparatorluğun gizli depolarından çıkarılan daha pek çok şeyin saklanmasından başka bir şey değildi.
Hava kararınca yola çıktık: birkaç büyük lord, Guatemoc ve ben. Su kıyısına vardığımızda, her birinde pamuk örtülerin altında saklı bir yük bulunan on büyük kano bulduk. Kimsenin bizi görmediğini sanarak gizlice kanolara bindik; toplam otuz kişiydik, her kanoda üç kişi vardı. Guatemoc’un önderliğinde Tezcuco Gölü’nü iki saatten fazla kürek çekerek geçtik ve bu prensin güzel bir mülkünün bulunduğu uzak kıyıya ulaştık. Karaya çıktık; kanolardaki yüklerin üzerindeki örtüler kaldırılınca büyük küplerle altın ve mücevher çuvalları ortaya çıktı. Aralarında, Montezuma’nın başının som altından yapılmış bir benzeri de vardı; o kadar ağırdı ki Guatemoc’la ikimiz onu kaldırmak için epey zorlandık. Hafızam beni yanıltmıyorsa on yedi tane olan küplerin her birini, iki yanına bağlanan küreklerin yardımıyla altı adam taşımalıydı; o zaman bile iş kolay değildi. Bütün bu paha biçilmez eşyayı birkaç seferde, sudan yaklaşık altı yüz adım uzaktaki bir yükseltinin tepesine taşıdık ve toprak yığınının ardına gizlenmiş kuyu ağzının yanına bıraktık. Her şey teknelerden çıkarılıp yukarı taşınınca Guatemoc omzuma ve Tlaskalalı bir anneden doğmuş büyük bir Aztek soylusunun omzuna dokundu. Hazineyi yerleştirmek için kendisiyle birlikte kuyuya inmeye razı olup olmadığımızı sordu.
“Memnuniyetle,” diye cevap verdim; çünkü yeri merak ediyordum. Soylu bir süre tereddüt etti ama sonunda bizimle geldi; bu da onun felaketi oldu.
Guatemoc eline meşaleleri aldı ve bir iple kuyuya indirildi. Sıra bana geldi; ipten örümceğin ağına tutunması gibi sarkarak aşağı indim. Kuyu çok derindi. Sonunda dibinde Guatemoc’un yanında duruyordum. Taşıdığı meşalenin ışığında, kuyunun çevresine başlarımızın üzerinden bir insan boyu yüksekliğe dek kuru tuğlalarla bir kenarlık örüldüğünü gördüm. Bu kenarlığın üzerinde, kuyu duvarına yaslanmış, Azteklerin resim yazılarıyla işlenmiş kocaman bir taş blok duruyordu. Artık iyi okuyabildiğim yazıya göz attım. Yazıda, Meksika İmparatoru Cuitlahua’nın ilk yılında hazinenin gömüldüğü kaydediliyor, onu çalmaya kalkışana da korkunç bir lanet ediliyordu. Bizim ötemizde, kuyuya dik açı yapan başka bir geçit uzanıyordu. On adım uzunluğundaki bu geçit, bir adamın yürüyebileceği kadar yüksekti ve toprağa oyulmuş, bugün Ditchingham’da yazı yazdığım oda kadar geniş bir odaya açılıyordu. Bu odanın girişinin yanına kerpiç tuğla yığınları ve harç yığılmıştı; Sevilla’da Isabella de Siguenza’nın canlı canlı duvarla örüldüğü yeraltı mahzenindeki yontma taş blokların yığılmasına benzer biçimde.
“Bu yeri kim kazdı?” diye sordum.
“Ne kazdıklarını bilmeyenler,” diye karşılık verdi Guatemoc. “Ama bak, yoldaşımız geliyor. Kardeşim, şimdi olup bitecek hiçbir şeye şaşırmamanı ve ne yaparsam yapayım iyi bir nedenim olduğundan emin olmanı istiyorum.”
Ben yeniden konuşamadan Aztek soylusu yanımıza geldi. Yukarıdakiler hazine küplerini ve çuvallarını indirmeye başladılar. Her biri aşağı ulaştığında Guatemoc ipleri çözüp yükü durduruyor; Aztek’le ben de İngiltere’de insanların bira fıçısını yuvarladığı gibi onları geçitten odaya yuvarlıyorduk. İki saatten fazla çalıştık; sonunda hepsi aşağı inmiş, sayım tamamlanmıştı. İndirilen son yük, aşağı gelirken patlayan bir mücevher çuvalıydı; taşlar parıltılı bir yağmur gibi üzerimize döküldü. Büyük ve olağanüstü güzel bir zümrüt kolye başıma düşüp omuzlarıma asıldı.
“Sende kalsın, kardeşim,” diye güldü Guatemoc, “bu geceyi hatırlarsın.” Ben de hiç itiraz etmeden mücevheri göğsümde sakladım. Kolyem hâlâ bende; içindeki taşlardan en küçükten sonra geleni muhterem Kraliçemiz Elizabeth’e verdim. Otomie onu yıllarca taktı. Bu yüzden, paha biçilmez değerde olduğunu mücevher uzmanlarının söylediği bu kolye benimle birlikte gömülecek. Değeri ne olursa olsun Ditchingham kilisesinin mezarlığındaki toprağın altında yatmaya mahkûm. Azteklerin hazinesini saklayan taşa kazınmış o lanet, kemiklerimden kolyeyi çalana da uğrasın.
Odadan çıkıp üçümüz tünele girdik ve kerpiç duvarı örmeye başladık. Duvar iki üç ayak yüksekliğe ulaştığında Guatemoc işini bırakıp meşaleyi havaya kaldırmamı söyledi. Ne görmek istediğini merak ederek dediğini yaptım. Sonra tünelin içinde yaklaşık üç adım geri çekildi ve yoldaşımız Aztek soylusuna adıyla seslendi.
“Yakalanan hainlerin sonu ne olur, dostum?” diye sordu. Sesi sakindi ama çok korkunç geliyordu. Konuşurken yanından, kayışla asılı cam dikenli savaş sopasını çıkardı.
Aztek’in esmer teni altında yüzü kül rengine döndü; korkudan titriyordu.
“Ne demek istiyorsunuz, lordum?” diye soluk soluğa sordu.
“Ne demek istediğimi pekâlâ biliyorsun,” diye aynı korkunç sesle karşılık verdi Guatemoc ve sopasını kaldırdı.
Mahkûm adam dizlerinin üstüne çöküp merhamet diye yalvardı. Derin ve ıssız yerdeki feryadı öylesine dehşet vericiydi ki, korkudan az kalsın meşaleyi düşürüyordum.
“Düşmanıma merhamet ederim; haine etmem,” diye karşılık verdi Guatemoc. Sopasını havada savurup soylunun üzerine atıldı ve onu bir darbeyle öldürdü. Sonra güçlü kollarıyla cesedi kavrayıp hazineyle birlikte odaya attı. Ceset mücevherlerin, altınların arasında hareketsiz ve ürkütücü biçimde yatıyordu; kolları, sanki ölü adam onları yüreğine bastırmak istermiş gibi, iki büyük küpe dolanmıştı.
Onu öldüren Guatemoc’a baktım; prensler servetlerini gömerken sırrı az kişinin paylaşmasını istediklerini iyi bildiğimden, sıranın bana da gelip gelmediğini merak ediyordum.
“Korkma, kardeşim,” dedi Guatemoc. “Dinle: Bu adam hırsız, alçak ve haindi. Artık biliyoruz ki bizi Teulelere iki kez ele vermeye çalışmış. Dahası, Teuleler bir daha dönerse bu servet yuvasını onlara göstermeyi ve ganimeti paylaşmayı planlamış. Bütün bunları, sevgilisi sandığı ama aslında kötü yüreğinin sırlarını öğrenmek için gönderilmiş bir kadından öğrendik. Bırakalım şimdi altına doysun; ölümde bile nasıl kavrıyor, bak. Hiçbir beyaz bu şeyi göğsüne daha sıkı bastıramazdı. Ah, Teule! Keşke Anahuac toprağında ekmeklik mısırdan başka bir şey yetişmese; mızrak ve ok uçları için de çakmaktaşıyla bakırdan başka bir şey bulunmasa, o zaman oğulları sonsuza dek özgür kalırdı. Şu döküntüye lanet olsun; deniz köpekbalıklarını boğazımıza saldırmaya kışkırtan yem bu. Lanet olsun ona; güneş ışığında bir daha parlamasın, sonsuza dek yitip gitsin!” Sonra duvarı örme işine öfkeyle koyuldu.
Çok geçmeden duvar neredeyse tamamlandı. Ama son tuğlaları koymadan önce—Norfolk’ta çiftlik binalarıyla çiftlik işçilerinin evlerini yaparken kullandığımız kil topakları gibi kare biçimli tuğlaları—meşaleyi açıklıktan içeri uzatıp hem hazine odası hem de mezar olan bu yere son kez baktım. Parıldayan mücevherler oradaydı. Bir küpün üzerine konmuş Montezuma’nın altın başı ışıldıyordu; zümrüt gözleri bana dik dik bakıyor gibiydi. Aynı küpe sırtını dayamış, kolları sağında ve solunda duran iki küpe dolanmış adam da oradaydı. Ama artık ölü değildi; en azından bana öyle göründü. Kapalı olan gözleri açılmıştı ve üstündeki altın heykelin zümrüt gözleri gibi, yalnız daha korkunç biçimde bana bakıyorlardı.
Meşaleyi hemen geri çektim; sessizce işi bitirdik. Bitince geçidin sonuna çekilip kuyuya yukarıdan baktık. Ben, üstümde gökyüzünde parlayan yıldızları görmekten memnundum. Sonra ipe çift ilmek attık ve bir işaretle yukarı çekildik; Montezuma’nın hazinesinin ve onun içinde uyuyan adamın mezar taşı olan kara mermer kütlenin durduğu çıkıntının üzerinde sallanır hâle gelene dek yükseldik.
Dengesi iyi ayarlanmış bu taşı ellerimizle ve ayaklarımızla iterek ilerlettik. Sonunda ağır bir sesle öne doğru düştü ve onu karşılaması için hazırlanmış tuğla çıkıntıya takıldı. Böylece hazine kuyusunu öyle bir biçimde kapattı ki, oraya yeniden girmek isteyenlerin yanlarında barut getirmesi gerekecekti.
Sonra yukarı çekildik ve güvenle yeryüzüne çıktık.
Bizimle aşağı inip bir daha geri dönmeyen Aztek soylusunu soran oldu.
“Kralının ona ihtiyaç duyacağı zamana dek, iyi ve sadık bir adam gibi hazineyi gözetmek için orada kalmayı seçti,” diye sertçe karşılık verdi Guatemoc. Dinleyenler her şeyi anlayarak başlarını salladılar.
Sonra işe koyulup dar kuyuyu hazırda duran toprakla doldurdular; hiç durmadan çalıştılar ve iş bitmeden şafak söktü. Delik sonunda dolunca yoldaşlarımızdan biri torbasından tohumlar çıkarıp çıplak toprağa serpti; ayrıca yanında getirdiği iki genç ağacı kuyuya doldurulan toprağa dikti. Bunu neden yaptığını bilmiyorum; yeri işaretlemek için yapmış olabilir. Her şey bitince ipleri ve aletleri topladık, kanolara binip sabah Meksika’ya döndük. Kanoları kentin dışındaki bir iskelede bıraktık; fark edilmediğimizi umarak evlerimize birer ikişer dağıldık.
Montezuma’nın hazinesini gömmeye böyle yardım ettim; ileride bu yüzden işkence görecektim. Bir gün onu ortaya çıkarmaya yardım edecek biri olur mu, bilmiyorum. Ama Anahuac ülkesinden ayrılana dek sır saklanmıştı ve bu işe benimle katılanların benden başka hepsinin o zamana kadar öldüğünü sanıyorum. Meksika’ya son kez inerken oradan geçtim ve boy atıp güçlenmiş iki ağacı görünce yeri tanıdım. İspanyollar yanımdayken oradan geçerken içimden, onların altına benim yardımımla asla dokunamayacaklarına yemin ettim. İşte bu yüzden, şimdi bile hainin kemikleriyle birlikte gömülü olduğu yerin tam konumunu yazmıyorum; çünkü ileride burada yazdıklarım onların ulusundan birinin eline geçebilir ve ben o yeri çok iyi biliyorum.
Şimdi Meksika kuşatmasını anlatmaya geçmeden önce bir başka konudan, karım Otomie’yle Otomie halkının yaşadığı bölgeye gidip onların büyük bir bölümünü Aztek tacına bağlılıklarını yeniden sunmaya nasıl ikna ettiğimizden söz etmeliyim. Anlattıklarım bunu daha önce açıkça göstermediyse, şu bilinmelidir: Aztek gücü tek bir halktan oluşmuyordu; birkaç halkın bir araya gelmesiyle kurulmuştu. Çevresinde ise kimiyle ittifak yaptığı ya da egemenliği altına aldığı, kimiyle de ölümüne düşman olduğu birçok kabile vardı. Örneğin, Meksika’yla kıyı arasındaki bölgede yaşayan, savaşçı ama küçük bir halk olan Tlaskalalılar, Cortes’in Montezuma’yla Guatemoc’u yenmesine yardım etmişti. Tlaskalalıların ötesinde, batıda, büyük Otomie halkı dağlarda yaşardı; bugün de orada yaşıyor olabilir. Azteklerden daha cesur, başka bir dil konuşan, farklı soydan gelen ve birçok klana ayrılmış bir halktı. Bazen büyük Aztek İmparatorluğu’na bağlı, bazen onunla ittifak hâlindeydiler; bazen de ona açıkça savaş açıp Tlaskalalılarla sıkı dostluk kurarlardı. Anahuac halkları için İskoç klanlarının İngiltere halkı karşısındaki konumuna benzer bir yerde duran Azteklerle Otomieliler arasındaki bağı güçlendirmek amacıyla Montezuma, büyük reislerinin ya da krallarının kızını, tek meşru varisini, eş olarak almıştı. Bu kadın doğum sırasında öldü; çocuğu, karım Otomie, Otomie halkının kalıtsal prensesiydi. Annesinin halkı arasında böylesine yüksek bir konumu olmasına karşın Otomie onları o zamana kadar yalnızca iki kez, o da çocukken ziyaret etmişti. Yine de kabilelerin dadıları ve öğretmenleri tarafından yetiştirildiğinden dillerini ve geleneklerini iyi biliyordu. Her yıl onlardan büyük gelir elde ediyor ve babası Montezuma’ya gösterilenden çok daha gönüllü biçimde yerine getirilen birçok hükümdarlık hakkını kullanıyordu.
Daha önce de söylendiği gibi, Otomie klanlarından bazıları Tlaskalalılara katılmış, onların müttefiki olarak İspanyolların yanında savaşa girmişti. Bu yüzden ciddi bir konseyde, Otomie’yle benim, kabilenin Çamlar Şehri diye bilinen başkentine elçi olarak gidip halkı yeniden Aztek sancağı altında toplamaya çalışmamıza karar verildi.
Bu nedenle önceden haberciler gönderildikten sonra, yolun sonunda nasıl karşılanacağımızı bilmeden yola çıktık. Sekiz gün boyunca büyük bir gösteriş içinde, giderek kalabalıklaşan bir refakatle ilerledik. Otomie kabileleri prenseslerinin, Azteklerin davasını benimsemiş bir Teule olan kocasıyla birlikte kendilerini ziyarete geldiğini öğrenince, kafilesini büyütmek için akın akın geldiler. Böylece Çamlar Şehri’ne varmadan önce yanımızda en az on bin dağlıdan oluşan, iri yarı ve vahşi bir ordu vardı; yürüyüşümüz sırasında yabanıl ezgiler çalıyorlardı. Ancak onlarla ve reisleriyle henüz resmî selamlaşmalar dışında konuşmamıştık. Yine de her sabah yola koyulduğumuzda, Otomie tahtırevanında, bense İspanyollardan ele geçirilmiş bir atın üstünde ilerlerken, selam nidalarıyla dağları çınlatıyorlardı. İlerledikçe toprak da halkı gibi daha yabanıl ve güzel bir hâl alıyordu; şimdi meşe ve çam ormanlarının, nice güzel bitki ve eğrelti otunun arasından geçiyorduk. Bazen geniş, pırıl pırıl nehirleri aşıyor, bazen dağ geçitleriyle boğazlarından ilerliyorduk; her saat biraz daha yükseliyor, sonunda İngiltere iklimine benzeyen ama çok daha aydınlık bir havaya ulaşıyorduk. Nihayet sekizinci gün, yer yer üç atlı yan yana zar zor sığacak kadar daralan, kızıl kayalara yarılmış bir boğazdan geçtik. Beş mil uzunluğundaki bu boğaz, Çamlar Şehri’ne giden ana yoldu; dağların arasındaki gizli patikalar dışında kente başka bir giriş yoktu. Boğazın iki yanında bin ila iki bin fit yüksekliğe ulaşan sarp, heybetli uçurumlar yükseliyordu.
“Yüz kişinin bir orduyu burada durdurabileceği bir yer,” dedim Otomie’ye; bir gün bunu yapmanın bana düşeceğini bilmiyordum.
Boğaz bir süre sonra kıvrıldı. Dizginleri çekip hayretle durdum; önümde bütün güzelliğiyle Çamlar Şehri uzanıyordu. Kent, çapı on iki mil kadar olabilecek çark biçimli bir ovada kurulmuştu; ovanın çevresinde zirvelerine dek meşe ve sedir ormanlarıyla kaplı dağlar yükseliyordu. Kentin gerisinde, dağ halkasının ortasında, yeşil yapraklarla değil lavlarla kararmış bir dağ vardı; lavların üzeri karla bembeyazdı. Dağın tepesinde gündüz bir duman sütunu, geceyse bir ateş sütunu yükseliyordu. Burası Xaca, yani Kraliçe adlı yanardağdı. Orizaba, Popo ve Iztac adlı kardeşleri kadar yüksek olmasa da, kusursuz biçimi ve geceleri ya da yüreği huzursuzlandığında saçtığı mor ve mavi alevlerin renkleri yüzünden bana hepsinden güzel görünürdü. Otomieliler bu dağa tanrı gibi tapar, ona insan kurban ederlerdi; bunda şaşılacak bir şey yoktu, çünkü bir keresinde karnından akan lavlar Çamlar Şehri’nin içinden bir yol açmıştı. Dağı kutsal ve hayaletlerle dolu sayıyor, bu yüzden hiç kimse yükseklerdeki karlı zirvelerine ayak basmaya cesaret edemiyordu. Yine de bir gün oraya çıkacaktım; ben ve bir başka kişi.
Karlarla örtülü giysisi, duman külahı ve ateşten tacıyla heybetli Xaca’nın gözettiği dağ halkasının kucağında Çamlar Şehri uzanıyordu; daha doğrusu, bir zamanlar uzanıyordu, çünkü şimdi bir harabeydi ya da ben oradan ayrıldığımda öyleydi. Kent, Anahuac’ta gördüğüm bazı kentler kadar büyük değildi; dağlı bir halk olan Otomieliler kentlerde yaşamayı istemediğinden nüfusu yalnızca otuz beş bin kadardı. Ama büyük olmasa da yerli kentlerinin en güzeliydi: Düz sokakları merkezindeki meydana açılıyordu. Sokaklar boyunca, her biri bahçe içindeki evler sıralanıyordu; çoğu lav bloklarından yapılmış, beyaz kireç harcıyla örtülmüştü. Meydanın ortasında, ibadet piramidi teocalli yükseliyordu; tepesindeki tapınaklar kafatası ipleriyle süslenmişti. Piramidin ötesinde, karşısında da Otomie’nin atalarının evi olan saray uzanıyordu: avluları çok, uzun, alçak ve son derece eski bir yapı; her yanı yılanlar ve sırıtkan tanrı heykelleriyle işlenmişti. Hem saray hem de piramit, güneş ışığında gümüş gibi parlayan ince, beyaz taşlarla kaplanmıştı; bu taşlar, lavdan yapılmış koyu renkli evlerle tuhaf bir karşıtlık oluşturuyordu.
İlk gördüğümde Çamlar Şehri böyleydi. Son gördüğümdeyse yalnızca dumanı tüten bir harabeydi; şimdi herhâlde yarasa ve çakalların yurdudur. Artık “baykuşların konağı”, “üzerine yıkım ölçüsü çekilmiş, sokaklarını ıssızlık taşları doldurmuş” yerdir.
Boğazın ağzından çıkıp ovanın içinde birkaç mil ilerledik. Her karışında mısır, maguey ya da aloe ve başka ürünler yetiştiriliyordu. Sonunda kentin dört kapısından birine vardık. İçeri girince geniş caddenin iki yanındaki düz damların yüzlerce kadın ve çocukla dolu olduğunu gördük. Geçerken üzerimize çiçekler atıyor, “Hoş geldin prenses! Hoş geldin, Otomie, Otomie prensesi!” diye bağırıyorlardı. Sonunda büyük meydana ulaştığımızda, sanki Anahuac’taki bütün erkekler orada toplanmış gibiydi; onlar da “Hoş geldin, Otomie, Otomie prensesi!” diye haykırmaya başladılar ve seslerinden yer sarsıldı. Geçerken beni de selamladılar: sağ elleriyle yere dokunup sonra ellerini başlarının üzerinde tuttular. Ama bence bindiğim at onlarda benden daha çok hayret uyandırmıştı; çoğu hiç at görmemiş, onu bir canavar ya da şeytan sanmıştı. Böylece binlerce savaşçının önümüzde ve ardımızda ilerlediği, bağırışlarla dolu kalabalığın arasından geçtik. Birçoğu göz alıcı tüylü zırhlar giymiş, işlemeli sancaklar taşıyordu. Üzerimizde rahiplerin zalimce işlerini sürdürdüğü piramidi geçip sarayın kapılarına vardık. Sırıtkan şeytanların kabartmalarla işlendiği tuhaf bir odada bir süre dinlendik.
Ertesi gün sarayın büyük salonunda, Otomie klanlarının yüzü aşkın reisi ve ileri geleninin katıldığı bir konsey toplandı. Hepsi bir araya gelince, birinci sınıf bir Aztek soylusu gibi giyinmiş olarak Otomie’yle birlikte huzurlarına çıktım. Kraliyet giysileri içindeki Otomie olağanüstü güzeldi; konsey ayağa kalkıp bizi selamladı. Otomie oturmalarını işaret etti ve şöyle seslendi:
“Dinleyin beni, annemin halkından reisler ve komutanlar! Kan hakkıyla prensesiniz, eski hükümdarlarınızın sonuncusu, ayrıca Anahuac İmparatoru Montezuma’nın kızıyım. O artık bizim için ölü, ama Güneş’in Evleri’nde sonsuza dek yaşıyor. Önce şu kocamı, Teule lordunu size takdim ediyorum. Tanrı Tezcat’ın ruhunu taşıdığı sırada onunla evlendirilmiştim. Tanrı sunağının önünden geçip savaşımızda bize yardım etmesi için göklerce seçilince, kraliyet soyundan kardeşlerimin isteğiyle yeryüzünün usulünce onunla yeniden evlendim. Bilin ki reisler ve komutanlar, kocam lord bizim Kızılderili kanımızdan değildir; savaşta olduğumuz Teulelerin kanından da bütünüyle gelmez. Daha çok, uzak bir kuzey denizinde yaşayan ve Teulelerin düşmanı olan gerçek Quetzal çocuklarının soyundandır. Onların düşmanı olduğu gibi benim lordum da Teulelerin düşmanıdır. Duyduğunuza kuşkum yok: Teulelerin öldürüldüğü gece gösterilen yiğitlikler arasında onunkinden büyüğü yoktu; onların geri çekildiği yeri ilk keşfeden de oydu.”
“Otomie’nin büyük ve eski halkının reisleri ve komutanları! Prensesiniz olarak ben, kralım ve sizin de kralınız Cuitlahua tarafından lordumla birlikte bir meselede sizden yardım istemek üzere gönderildim. Kralımız, soydaşlarımızdan birçok savaşçının Azteklerin ezeli düşmanı Tlaskalalılara katılarak Teulelerle kutsal olmayan bir ittifaka girdiğini duydu. Ben de bunu utançla öğrendim. Beyazlar şimdilik geri püskürtüldü; ama göz diktikleri altına dokundular ve yarısı çekilmiş çiçeğe dönen arılar gibi geri gelecekler. Geri gelecekler, yine de Tenoctitlan’ın görkemine karşı kendi başlarına hiçbir şey yapamazlar. Peki, yanlarında binlerce, on binlerce yerli halktan insan gelirse ne olur? Krallıkların çöktüğü, havanın alametlerle dolduğu, tanrıların bile güçsüz göründüğü şu sıkıntılı dönemde, fırsatı yakalayıp kendi çıkarına çevirmek isteyenlerin çok olduğunu iyi biliyorum. Eski savaşları ve haksızlıkları hatırlayan, ‘İntikam saati geldi; Aztek mızraklarının dul bıraktığı kadınları, yoksulluğumuzdan koparıp servetlerini büyütmek için aldıkları vergileri, kurban sunaklarını süsleyen tutsakları artık düşüneceğiz!’ diye haykıran nice insan ve kabile var.
“Öyle değil mi? Evet, öyle; buna şaşmıyorum. Yine de kentlerin kraliçesinin boynuna geçmesine yardım edeceğiniz boyunduruğun sizin boynunuza da uyacağını hatırlamanızı istiyorum. Ah, akılsız insanlar! Yardımınızla Tenoctitlan harabeye döndüğünde ve Aztekler artık bir halk olmadığında bağışlanacağınızı mı sanıyorsunuz? Size söylüyorum: Asla. Teuleler, Tenoctitlan’ın canını almak için kullandıkları sopaları Aztekler düşerse birer birer kırıp yakmak üzere ateşe atacaklar. Aztekler düşerse er ya da geç bu geniş ülkedeki her kabile de düşecek. Halklar öldürülecek, kentleri yerle bir edilecek, servetleri ellerinden alınacak; çocukları kölelik ekmeği yiyecek, keder suyunu içecek. Seçin, Otomie halkı! Zaman zaman düşmanınız olmuş olsalar da kendi geleneklerinizi ve ülkenizi paylaşan insanların yanında mı duracaksınız, yoksa kaderinizi yabancıya mı bağlayacaksınız? Seçin, Otomie halkı; bilin ki Anahuac’ın kaderi hem sizin seçiminize hem de Anahuac’ın öteki halklarının seçimine bağlı. Prensesinizim ve bana itaat etmeniz gerekir; ama bugün size emir vermiyorum. Aztek ittifakıyla Teule boyunduruğu arasında seçim yapın diyorum; tanrıların üstündeki yüce, her şeye gücü yeten, görünmez tanrı seçiminize yol göstersin.”
Otomie sözlerini bitirince salonda bir alkış uğultusu yükseldi. Ah, sözlerinin ateşini de o anki duruşunun asaletiyle güzelliğini de anlatamam. Ama sözleri dinleyen kaba saba reislerin yüreğine işledi. Birçoğu Aztekleri ovalarda ve göllerde yaşayan, ticaretle uğraşan kadınsı bir halk diye küçümsüyordu. Nesiller öncesine dayanan kan davaları olanlar da çoktu. Yine de prenseslerinin doğru söylediğini, Teulelerin Tenoctitlan’da zafer kazanmasının bütün ülkedeki kentlere üstün gelmeleri demek olacağını biliyorlardı. O anda seçtiler; ama yenilgi ve sıkıntının baskısı altında sonraki günlerde birçoğu, insanların âdeti olduğu üzere, kararlarından döndü.
“Otomie!” diye haykırdı sözcüleri, kendi aralarında danıştıktan sonra. “Seçimimizi yaptık. Prenses, sözlerin bizi yendi. Azteklerle kaderimizi birleştiriyor, Teulelerden özgürlük uğruna sonuna kadar savaşacağımıza söz veriyoruz.”
“Artık gerçekten benim halkım, benim de gerçekten hükümdarınız olduğumu görüyorum,” diye karşılık verdi Otomie. “Aramızdan ayrılmış büyük lordlar, atalarım ve sizin reisleriniz, böyle bir durumda onlar da aynı şeyi söylerdi. Bu seçiminizden asla pişman olmayın, kardeşlerim, Otomie halkı.”
Böylece Çamlar Şehri’nden ayrılırken İmparator Cuitlahua’ya, İspanyollara karşı savaşında ölümüne hizmet etmeye ant içmiş yirmi bin kişilik bir ordu sözü götürdük.
Bölüm etkileşimi
