Bölümler 49Şu an: Yedinci Bölüm
- 1 Birinci Kısım — Birinci Bölüm1.673 kelime
- 2 İkinci Bölüm2.225 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm1.358 kelime
- 4 Müdire’nin notu159 kelime
- 5 Yardımcının ek yazısı449 kelime
- 6 Dördüncü Bölüm2.597 kelime
- 7 Beşinci Bölüm — Müdire’nin Mektubu108 kelime
- 8 Yardımcının Mektubu848 kelime
- 9 Altıncı Bölüm1.911 kelime
- 10 Yedinci Bölüm1.507 kelime
- 11 Sekizinci Bölüm769 kelime
- 12 Dokuzuncu Bölüm2.007 kelime
- 13 Onuncu Bölüm2.314 kelime
- 14 On Birinci Bölüm1.149 kelime
- 15 On İkinci Bölüm1.223 kelime
- 16 On Üçüncü Bölüm1.345 kelime
- 17 On Dördüncü Bölüm630 kelime
- 18 On Beşinci Bölüm1.304 kelime
- 19 On Altıncı Bölüm950 kelime
- 20 Eduard’dan Charlotte’a329 kelime
- 21 On Yedinci Bölüm1.593 kelime
- 22 On Sekizinci Bölüm1.952 kelime
- 23 İkinci Kısım — Birinci Bölüm1.350 kelime
- 24 İkinci Bölüm733 kelime
- 25 Ottilie’nin günlüğünden346 kelime
- 26 Üçüncü Bölüm993 kelime
- 27 Ottilie’nin Günlüğünden342 kelime
- 28 Dördüncü Bölüm1.849 kelime
- 29 Ottilie’nin Günlüğünden338 kelime
- 30 Beşinci Bölüm2.551 kelime
- 31 Ottilie’nin Günlüğünden526 kelime
- 32 Altıncı Bölüm1.734 kelime
- 33 Yedinci Bölüm2.285 kelime · Okuduğun bölüm
- 34 Ottilie’nin günlüğünden340 kelime
- 35 Sekizinci Bölüm1.428 kelime
- 36 Dokuzuncu Bölüm665 kelime
- 37 Ottilie’nin Günlüğünden360 kelime
- 38 Onuncu Bölüm1.746 kelime
- 39 Tuhaf Komşu Çocuklar — Novella1.904 kelime
- 40 On Birinci Bölüm963 kelime
- 41 On İkinci Bölüm1.522 kelime
- 42 On Üçüncü Bölüm1.468 kelime
- 43 On Dördüncü Bölüm1.330 kelime
- 44 On Beşinci Bölüm1.694 kelime
- 45 On Altıncı Bölüm414 kelime
- 46 Eduard’dan Ottilie’ye657 kelime
- 47 On Yedinci Bölüm458 kelime
- 48 Ottilie’den dostlarına798 kelime
- 49 On Sekizinci Bölüm2.721 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
Yedinci Bölüm
Mimar, koruyucularının iyiliğini dilediği ölçüde, sonunda ayrılmak zorundayken onları değerli yardımcının iyi arkadaşlığında bırakmak hoşuna gidiyordu. Ancak onların kendisine duyduğu yakınlığı kendi üzerine alınca, bu kadar çabuk ve kendi alçakgönüllü değerlendirmesine göre bu kadar iyi, hatta kusursuz biçimde yerinin doldurulduğunu görmek biraz canını yaktı. Hâlâ oyalanıp duruyordu ama şimdi gitmek için sabırsızlanıyordu; çünkü ayrıldıktan sonra katlanmak zorunda kalacağı şeyi en azından şimdilik yaşamak istemiyordu.
Bu yarı hüzünlü duygularını büyük ölçüde hafifletmek için hanımlar vedalaşırken ona bir yelek armağan ettiler. İkisini de uzun süre bu yeleği örerken görmüş, bir gün yeleğin verileceği bilinmeyen talihliyi sessizce kıskanmıştı. Böyle bir armağan, seven, hayranlık duyan bir erkeğin alabileceği en hoş armağandır; çünkü güzel parmakların hiç yorulmadan çalıştığını düşünürken, insan böylesi uzun bir emek sırasında kalbin de bütünüyle ilgisiz kalmamış olabileceğini ummaktan kendini alamaz.
Kadınların artık iyi niyet besledikleri ve yanında rahat etmelerini istedikleri yeni bir erkek konukları vardı. Kadın cinsi, dünyada hiçbir şeyin kendisinden vazgeçiremediği, kendine özgü, içsel ve değişmez bir ilgi taşır. Dış ilişkilerde ve toplum içindeki bağlarda ise o sırada ilgilerini çeken erkeğin yönlendirmesine isteyerek ve kolayca uyarlar. Böylece, ister geri çevirerek ister kabul ederek, ister direnerek ister boyun eğerek olsun, uygar dünyada hiçbir erkeğin karşı koymaya cesaret edemediği yönetimi aslında onlar yürütür.
Mimar, kendi zevkince ve dilediğince yeteneklerini dostlarının önünde onların eğlencesi ve amaçları için kullanıp göstermiş; uğraşlar ve eğlenceler de bu anlayışa ve hedeflere göre düzenlenmişti. Yardımcının gelişiyle kısa sürede başka bir yaşam biçimi başladı. Onun en büyük yeteneği güzel konuşmak ve insan ilişkilerini, özellikle gençlerin eğitimiyle ilgili meseleleri sohbet sırasında ele almaktı. Böylece, önceki yaşam tarzına karşı hissedilir bir karşıtlık ortaya çıktı; hele ki yardımcı, zamanlarını yalnızca bu işlerle geçirmelerini pek de onaylamıyordu.
Gelişinde karşılaştığı canlı tablo hakkında hiç konuşmadı. Buna karşılık, kendisine memnuniyetle gösterilen kilise, şapel ve bunlarla ilgili şeyler üzerine düşüncelerini ve görüşlerini saklayamadı. “Bana kalırsa,” dedi, “kutsal olanla duyusal olanın bu yakınlığından, bu birbirine karışmasından hiç hoşlanmıyorum. Dindarlık duygusunu besleyip sürdürmek için belirli mekânlar ayırmaya, kutsamaya ve süslemeye de karşıyım. Hiçbir çevre, en sıradanı bile, Tanrı duygusunu içimizde bozmamalı; bu duygu bize her yerde eşlik edebilir ve her yeri tapınağa dönüştürebilir. İnsanların yemek yediği, bir araya gelip toplumsallaştığı, oyun ve dansla eğlendiği salonda evde ibadet edilmesini memnuniyetle görürüm. İnsandaki en yüce ve en seçkin şey biçimsizdir; onu soylu bir eylemden başka bir şeyle biçimlendirmemeye dikkat etmeliyiz.”
Onun görüşlerini genel hatlarıyla zaten bilen ve kısa sürede daha da iyi tanıyan Charlotte, bahçıvan çocuklarını büyük salonda sıraya dizdirerek onu hemen kendi uzmanlık alanında çalıştırdı. Mimar ayrılmadan önce bu çocukları gözden geçirmişti. Neşeli, temiz üniformaları, düzenli hareketleri ve doğal canlılıklarıyla pek iyi görünüyorlardı. Yardımcı onları kendi yöntemince sınadı; çeşitli sorular ve yönlendirmelerle çocukların huylarını ve yeteneklerini kısa sürede ortaya çıkardı, üstelik öyle görünmeden bir saatten kısa sürede bilgilerini gerçekten önemli ölçüde artırıp ilerlemelerini sağladı.
“Bunu nasıl yapıyorsunuz?” dedi Charlotte, oğlanlar ayrılırken. “Büyük bir dikkatle dinledim; söylenenler yalnızca herkesin bildiği şeylerdi. Yine de bu kadar kısa sürede, bu kadar çok karşılıklı konuşma içinde, bunları bu sırayla nasıl gündeme getireceğimi bilemezdim.”
“Belki de mesleğin sağladığı avantajları sır yapmak gerekir,” diye karşılık verdi yardımcı. “Yine de çok daha fazlasını da yapmayı sağlayan o son derece basit kuralı sizden saklayamam. Bir konuyu, bir maddeyi, bir kavramı —nasıl adlandırırsanız adlandırın— ele alın; onu iyice kavrayın, bütün yönleriyle açıkça anlayın. Sonra, çocuklarla sohbet ederken, bu konunun içlerinde ne kadar geliştiğini ve daha nelerin harekete geçirilip aktarılması gerektiğini anlamanız kolaylaşır. Sorularınıza verilen yanıtlar ne kadar uygunsuz olursa olsun, ne kadar konudan uzaklaşırsa uzaklaşsın, karşı sorularınız düşünceyi ve anlamı yeniden konuya yönelttiği, siz de kendi bakış açınızdan sapmadığınız sürece, sonunda çocuklar ancak öğretmenin istediği şeyi, onun istediği biçimde düşünmek, kavramak ve benimsemek zorunda kalır. Öğretmenin en büyük hatası, öğrencilerin onu konudan uzaklaştırmasına izin vermesi, ele aldığı noktada onları tutmayı bilmemesidir. Yakında bir deneyin; sizi çok eğlendirecektir.”
“Bu hoşmuş,” dedi Charlotte. “Demek iyi pedagoji, iyi görgünün tam tersi. Toplum içinde hiçbir şey üzerinde oyalanmamak gerekir; ders verirken ise dikkat dağınıklığına karşı çalışmak en önemli kural.”
“Dikkat dağılmadan çeşitlilik sunmak, hem eğitim hem yaşam için en güzel düstur olurdu; keşke bu övgüye değer dengeyi korumak o kadar zor olmasaydı!” dedi yardımcı. Daha konuşmayı sürdürecekti ki Charlotte onu, az önce avludan geçen neşeli alayı yeniden seyretmeye çağırdı. Çocukların üniformayla dolaşmaya alıştırılmasından memnuniyetini dile getirdi. “Erkekler,” dedi, “küçük yaştan itibaren üniforma giymeli; çünkü birlikte hareket etmeye, kendi gibiler arasında eriyip gitmeye, topluluk halinde itaat etmeye ve bütüne katkıda bulunmaya alışmaları gerekir. Ayrıca her tür üniforma askerî bir ruhu ve daha ölçülü, daha disiplinli bir davranışı teşvik eder. Zaten bütün oğlanlar doğuştan askerdir; savaş oyunlarına, didişmelerine, hücum edip tırmanmalarına bakın.”
“Öyleyse kızlarımı birbirine benzer biçimde giydirmediğim için beni kınamazsınız,” diye karşılık verdi Ottilie. “Onları size gösterdiğimde renk renk çeşitlilikleriyle sizi eğlendireceğimi umuyorum.”
“Bunu çok doğru buluyorum,” diye karşılık verdi yardımcı. “Kadınlar kesinlikle çeşit çeşit giyinmeli; her biri kendi tarzında, böylece kendisine gerçekten neyin yakıştığını ve uygun olduğunu öğrenir. Daha önemli bir neden de bütün yaşamları boyunca kendi başlarına durup kendi başlarına hareket etmeye yazgılı olmalarıdır.”
“Bu bana çok tuhaf geliyor,” diye karşılık verdi Charlotte. “Oysa neredeyse hiçbir zaman kendi başımıza değiliz.”
“Ah, evet!” diye karşılık verdi yardımcı. “Öteki kadınlar söz konusu olduğunda kesinlikle öyle. Bir kadını âşık, nişanlı, eş, ev kadını ve anne olarak düşünün; her durumda yalnızdır, tek başınadır ve tek başına olmak ister. Kibirli kadın bile bu durumdadır. Doğası gereği her kadın diğerini dışlar; çünkü cinsiyetin yerine getirmekle yükümlü olduğu her şeyin tümü her birinden beklenir. Erkeklerde durum böyle değildir. Erkek erkeği ister; ortada başka bir erkek olmasaydı kendine bir tane daha yaratırdı. Bir kadın ise kendi gibilerini meydana getirmeyi aklına bile getirmeden sonsuz bir ömür yaşayabilir.”
“İnsan,” dedi Charlotte, “gerçeği yalnızca tuhaf bir biçimde söylemeli; sonunda tuhaf olan da gerçekmiş gibi görünüyor. Söylediklerinizin en iyisini alalım ama kadınlar olarak kadınlarla dayanışalım ve birlikte çalışalım; erkeklerin bize karşı aşırı üstünlük kurmasına izin vermeyelim. Beylerin kendi aralarında pek anlaşamadığını gördüğümüzde bundan daha da büyük bir sevinç duymamız gerekecek; umarım bu küçük keyfimize de alınmazsınız.”
Anlayışlı adam, bundan sonra Ottilie’nin küçük öğrencilerine nasıl davrandığını büyük bir özenle inceledi ve bundan açıkça memnun kaldı. “Emrinizdekileri,” dedi, “yalnızca hemen işe yarayacak becerilere yönelterek çok doğru bir iş yapıyorsunuz. Temizlik çocuklara kadınların yanında kendilerine özen göstermeyi öğretir; yaptıkları işi neşeyle ve özsaygıyla yapmaya heveslendirildiklerinde her şey tamamdır.”
Üstelik, büyük memnuniyetle gördü ki hiçbir şey gösteriş olsun ya da dışarıya hoş görünsün diye yapılmıyor; her şey içe dönük ve vazgeçilmez ihtiyaçlara yönelikti. “Bütün eğitim işi,” diye haykırdı, “duymaya kulağı olan biri bulunsa, ne az sözle anlatılabilirdi!”
“Bunu benimle denemek istemez misiniz?” diye sordu Ottilie nazikçe. “Memnuniyetle,” diye karşılık verdi adam. “Yalnız beni ele vermemelisiniz. Oğlanlar hizmetkâr, kızlar anne olacak şekilde yetiştirilsin; böylece her yerde işler yolunda gider.”
“Anne olacak şekilde,” diye karşılık verdi Ottilie, “kadınlar bunu hoş görebilir; çünkü anne olmasalar bile kendilerini bakıcılığa uyarlamak zorunda kalıyorlar. Ama genç erkeklerimiz hizmetkâr olmaya kendilerini fazla layık görür; her birinin buyurup yönetmeye daha yatkın olduğunu düşündüğü kolayca anlaşılır.”
“Bu yüzden bunu onlardan saklayacağız,” dedi yardımcı. “İnsan kendini pohpohlayarak yaşama karışır ama yaşam bizi pohpohlamaz. Sonunda yapmak zorunda kalacaklarını kaç kişi kendi isteğiyle kabul eder ki? Fakat burada bizi ilgilendirmeyen bu düşünceleri bırakalım!”
Öğrencilerinizi doğru bir yöntemle yetiştirebildiğiniz için sizi mutlu sayıyorum. En küçük kızlarınız bebeklerini kucaklarında taşıyıp onlar için birkaç parça giysi diktiğinde, büyük kardeşler küçüklerle ilgilendiğinde, ev kendi içinde işleyip kendi yarasını sardığında, yaşama atılmak için geriye büyük bir adım kalmaz; böyle bir kız, kocasının yanında anne babasının evinde bıraktıklarını bulur.
Ama eğitimli sınıflarda görev çok daha karmaşıktır. Daha yüksek, daha incelikli, daha zarif, özellikle de toplumsal ilişkileri hesaba katmamız gerekir. Bu yüzden biz öğrencilerimizi dış dünyaya hazırlamalıyız; bu gerekli, kaçınılmazdır, ama bunu yaparken ölçüyü aşmamak da çok iyi olur. Çünkü çocukları daha geniş bir çevreye hazırlamayı düşünürken, iç doğalarının aslında ne istediğini gözden kaçırıp onları kolayca sınırsızlığa sürükleriz. Eğitimcilerin az çok başarıyla çözdüğü ya da başarısız olduğu görev işte budur.
Yatılı okuldaki öğrencilerimizi donattığımız kimi şeyler beni kaygılandırıyor; çünkü deneyim, bunların ileride ne kadar az işe yarayacağını söylüyor. Bir genç kadın ev hanımı, anne olduğunda neler hemen bir yana bırakılıp unutulmaya terk edilmiyor ki!
Ne var ki kendimi bu işe adamış olduğuma göre, sadık bir yardımcımla birlikte bir gün öğrencilerimde, kendi etkinlik ve bağımsızlık alanlarına adım attıklarında ihtiyaç duyacakları şeyleri eksiksiz biçimde geliştirmeyi başarabilmem için içten dileğimi esirgeyemem. O zaman, “Eğitimleri bu anlamda tamamlandı,” diyebilmek isterim. Elbette bunun ardından, yaşamımızın neredeyse her yılında, bizden kaynaklanmasa bile koşulların doğurduğu başka bir eğitim süreci başlar.
Ottilie bu düşüncenin ne kadar doğru olduğunu gördü! Geçen yıl, akla gelmedik bir tutku onu nasıl da eğitmişti! Yalnızca yakın geleceğe, hemen sonrasına baktığında önünde ne çok sınav belirdi!
Genç adam, bir yardımcıdan, bir eşten boşuna söz etmemişti; ne kadar alçakgönüllü olsa da niyetini dolaylı yoldan belli etmekten kendini alamamıştı. Üstelik çeşitli koşullar ve olaylar, bu ziyaret sırasında hedefine doğru birkaç adım atması için onu yüreklendirmişti.
Yatılı okulun müdürü artık yaşlanmıştı. Uzun süredir çalışanları arasında kendisiyle ortaklık edecek birini arıyordu. Sonunda, güvenmek için pek çok nedeni bulunan yardımcıya, onunla birlikte eğitim kurumunu sürdürmesini, kurumu kendi yeriymiş gibi yönetmesine katkıda bulunmasını ve ölümünden sonra mirasçısı ve tek sahibi olmasını teklif etti. Burada asıl mesele, onunla aynı düşüncede bir eş bulmasıydı. Gizliden gizliye aklında ve gönlünde Ottilie vardı; ama bazı kuşkular baş gösteriyor, uygun gelişmeler de bunlara karşı bir denge oluşturuyordu. Luciane yatılı okuldan ayrılmıştı, Ottilie daha özgürce geri dönebilirdi. Eduard’la ilişkisi hakkında bir şeyler duyulmuştu; ama benzer olaylarda olduğu gibi bunu da kayıtsızlıkla karşılamışlardı, hatta bu olay bile Ottilie’nin dönüşüne katkıda bulunabilirdi. Yine de, beklenmedik bir ziyaret burada da özel bir etki yaratmasaydı hiçbir karara varılmayacak, hiçbir adım atılmayacaktı. Nitekim önemli kişilerin herhangi bir çevrede ortaya çıkışı hiçbir zaman sonuçsuz kalmaz.
Çeşitli yatılı okulların değerini sık sık soran Kont ile Barones —çocuklarının eğitimini kime emanet edeceği konusunda neredeyse herkes kararsız kaldığından— hakkında çok iyi şeyler söylenen bu okulu yakından tanımaya karar vermişlerdi; yeni koşullarında birlikte böyle bir inceleme yapabilirlerdi. Ancak Barones’in başka bir amacı daha vardı. Charlotte’ta kaldığı son sefer, Eduard ve Ottilie’yle ilgili her şeyi onunla ayrıntılı biçimde konuşmuştu. Ottilie’nin oradan uzaklaştırılması gerektiğini tekrar tekrar vurgulamıştı. Eduard’ın tehditlerinden hâlâ korkan Charlotte’u bu konuda yüreklendirmeye çalıştı. Çeşitli çıkış yollarını konuştular; yatılı okuldan söz açılınca yardımcının eğilimi de gündeme geldi. Bunun üzerine Barones, söz konusu ziyareti yapmaya daha da kararlı oldu.
Barones gelir, yardımcıyla tanışır, okulu gezerler ve Ottilie’den söz ederler. Kont da kısa süre önceki ziyaretinde onu daha yakından tanıdığı için Ottilie hakkında konuşmaktan hoşlanır. Ottilie ona yaklaşmış, hatta onun ilgisini çekmişti; çünkü Kont’un dolu dolu sohbetinde, şimdiye dek hiç tanımadığı bir dünyayı görüp öğrendiğini sanıyordu. Eduard’la birlikteyken dünyayı nasıl unuttuysa, Kont’un yanındayken de dünya ona çok daha arzu edilir görünüyordu. Her çekim karşılıklıdır. Kont, Ottilie’ye öyle bir yakınlık duyuyordu ki onu kızı gibi görmeyi istiyordu. Bu kez de Ottilie, Barones’in yoluna ikinci kez ve ilkinden daha fazla çıkmıştı. Daha tutkulu olduğu zamanlarda Barones’in ona karşı neler yapmış olabileceğini kim bilebilir! Şimdilik onu evlendirerek eşler için zararsız kılmakla yetiniyordu.
Bu yüzden yardımcının aklını sessiz ama etkili ve ustaca bir biçimde çeldi; şatoya kısa bir gezi düzenlemesini, hanımefendiden gizlemediği plan ve dileklerine hiç vakit kaybetmeden yaklaşmasını sağladı.
Müdürün tam onayıyla yola koyuldu; gönlünde en güzel umutları besliyordu. Ottilie’nin kendisine karşı olmadığını biliyordu. Aralarında sınıf farkından doğan bir yanlış anlama varsa, dönemin düşünce tarzı bunu kolayca giderebilirdi. Barones de Ottilie’nin her zaman yoksul bir kız olarak kalacağını ona hissettirmişti. Zengin bir aileyle akraba olmak kimseye yardım etmezmiş; çünkü insan, ne kadar büyük bir servet söz konusu olursa olsun, miras üzerinde kendisinden daha yakın derecede tam hak sahibi görünen kişileri kayda değer bir miktardan yoksun bırakmaktan vicdan azabı duyardı. İnsanın ölümünden sonra malı üzerinde tasarrufta bulunma gibi büyük ayrıcalığını nadiren gözde kişileri yararına kullanması, görünüşe bakılırsa geleneklere duyduğu saygı yüzünden, vasiyeti olmasa bile kendisinden sonra servetine sahip olacak kişileri kayırması gerçekten şaşırtıcıdır.
Yolculukta duyguları Ottilie’yle arasındaki mesafeyi bütünüyle kapattı. İyi karşılanması umutlarını artırdı. Ottilie ona eskisi kadar açık davranmıyordu; ama artık büyümüş, eğitim görmüş ve isterse daha genel konularda daha konuşkan biri olmuştu. Özellikle kendi uzmanlık alanıyla ilgili çeşitli konularda içtenlikle bilgi edinmesine izin verdi. Yine de amacına yaklaşmak istediğinde içinde bir çekingenlik onu hep durduruyordu.
Bir gün Charlotte, Ottilie’nin yanında ona şöyle diyerek bu fırsatı verdi: “Evet, çevremde yetişen herkesi az çok sınadınız; peki Ottilie’yi nasıl buluyorsunuz? Onun yanında da söyleyebilirsiniz.”
Yardımcı bunun üzerine, Ottilie’nin daha rahat davranma, daha kolay iletişim kurma ve dünyevi konulara daha geniş bir açıdan bakma bakımından çok ilerlediğini, bunun sözlerinden çok davranışlarında görüldüğünü kavrayışlı ve sakin bir dille anlattı. Bununla birlikte, bazı şeyleri belli bir sırayla temelden ve kalıcı biçimde öğrenmek için bir süreliğine yatılı okula dönmesinin ona çok yararlı olabileceğine inandığını söyledi; çünkü dünya bunları parça parça, doyumdan çok kafa karışıklığı yaratacak biçimde, hatta bazen çok geç aktarırdı. Konuyu uzatmak istemiyordu; o sırada hangi düzenli derslerden koparıldığını en iyi Ottilie bilirdi.
Ottilie bunu inkâr edemedi; ama bu sözleri duyunca ne hissettiğini söyleyemedi, çünkü kendisi bile duygularını açıklayamıyordu. Sevdiği adamı düşündüğünde dünyada hiçbir şey ona artık kopuk görünmüyordu; o olmadan herhangi bir şeyin nasıl bir bütün oluşturabileceğini de anlayamıyordu.
Charlotte teklife akıllıca ve nazikçe karşılık verdi. Hem kendisinin hem de Ottilie’nin uzun zamandır yatılı okula dönmesini istediğini söyledi. Yalnızca bu süre içinde böylesine sevgili bir dostun ve yardımcının yanında bulunması onun için vazgeçilmez olmuştu. Ama Ottilie’nin isteği oraya, başladığı işi bitirip yarım kalanı tam olarak öğrenene dek yeniden dönmekse bundan sonra ona engel olmayacaktı.
Yardımcı bu teklifi sevinçle karşıladı; düşüncesi Ottilie’yi ürpertse de karşı çıkamadı. Charlotte ise zaman kazandığını düşünüyordu. Eduard’ın önce mutlu bir baba olarak geri dönüp yeniden düzene kavuşmasını umuyordu; o zaman her şeyin yoluna gireceğine ve Ottilie için de şu ya da bu şekilde bir çözüm bulunacağına inanıyordu.
Herkesin üzerine düşünmesi gereken önemli bir konuşmanın ardından, genellikle genel bir mahcubiyete benzeyen bir durgunluk çöker. Salonda aşağı yukarı yürüdüler. Yardımcı birkaç kitabı karıştırırken sonunda Luciane’nin zamanından kalma büyük boy bir cilde rastladı. İçinde yalnızca maymunlar olduğunu görünce kitabı hemen kapattı. Ancak bu olay, Ottilie’nin günlüğünde izlerine rastladığımız bir konuşmaya yol açmış olabilir.
Bölüm etkileşimi
