BÖLÜM 16

Şüphe etmeyi bıraktım ve katıldığım dinde her şeyin doğru olmadığına tamamen ikna oldum. Eskiden hepsinin yanlış olduğunu söylemem gerekirdi, ama şimdi bunu söyleyemezdim. Halkın tamamı gerçeğin bilgisine sahipti, aksi takdirde yaşayamazlardı. Dahası, bu bilgi benim için erişilebilirdi, çünkü onu hissetmiş ve onunla yaşamıştım. Ama artık içinde yalan da olduğundan şüphe etmiyordum. Ve daha önce bana itici gelen her şey şimdi kendini canlı bir şekilde önüme seriyordu. Köylüler arasında beni tiksindiren yalanların Kilise temsilcilerinden daha az olduğunu görsem de, yine de halkın inancında yalanla gerçeğin birbirine karıştığını gördüm.

Ama gerçek ve yalan nereden geliyordu? Hem yanlış hem de doğru, sözde kutsal gelenekte ve Kutsal Yazılarda yer alıyordu. Hem yanlış hem de doğru Kilise denilen şey tarafından aktarılmıştı.

Ve istesem de istemesem de, şimdiye kadar araştırmaktan çok korktuğum bu yazıları ve gelenekleri incelemeye ve araştırmaya getirildim.

Ve bir zamanlar gereksiz diye küçümseyerek reddettiğim aynı teolojiyi incelemeye yöneldim. Önceleri bana gereksiz bir saçmalıklar dizisi gibi geliyordu, oysa her yanım bana açık ve anlam dolu görünen yaşam belirtileriyle çevriliydi; şimdi sağlıklı bir kafaya girmeyecek şeyleri atmaktan memnun olmalıydım, ama başvuracak hiçbir yerim yoktu. Dini öğreti bu öğretiye dayanır ya da en azından hayatın anlamına dair bulduğum tek bilgi bununla ayrılmaz bir şekilde bağlantılıdır. Yaşlı ve katı zihnime ne kadar vahşi görünse de, tek kurtuluş umuduydu. Onu anlayabilmek için dikkatle ve özenle incelenmesi gerekiyordu, hatta bilimin önermelerini anladığım gibi anlamak için bile değil: Dini bilginin özel karakterini bildiğim için bunu aramıyorum, arayamam da. Her şeyin açıklamasını aramayacağım. Her şeyin açıklamasının, her şeyin başlangıcı gibi, sonsuzlukta gizli olması gerektiğini biliyorum. Ama beni kaçınılmaz olarak açıklanamaz olana götürecek bir şekilde anlamak istiyorum. Açıklanamaz olan herhangi bir şeyi, aklımın talepleri yanlış olduğu için değil (onlar doğrudur ve onlar dışında hiçbir şeyi anlayamam), aklımın sınırlarını tanıdığım için öyle olarak kabul etmek istiyorum. Öyle bir şekilde anlamak istiyorum ki, açıklanamaz olan her şey bana kendisini, inanmak için keyfi bir yükümlülük altında olduğum bir şey olarak değil, zorunlu olarak açıklanamaz olarak sunsun.

Öğretide doğruluk olduğu benim için şüphe götürmez, ama aynı zamanda yanlışlık olduğu da kesindir ve ben neyin doğru neyin yanlış olduğunu bulmalı ve birini diğerinden ayırmalıyım. Bu görev üzerinde çalışmaya başlıyorum. Öğretide bulduğum yanlışlar ve bulduğum doğrular ve vardığım sonuçlar, bu çalışmanın sonraki bölümlerini oluşturacak ve eğer buna değerse ve isteyen olursa, muhtemelen bir gün bir yerde basılacaktır.

1879.