Silas Marner kitap kapağı

10. bölüm / 22

Bölüm X.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 22Şu an: Bölüm X.

BÖLÜM X.
Justice Malam, Tarley ve Raveloe’da doğal olarak geniş görüşlü bir adam sayılırdı; çünkü Barış Komisyonunda yer almayan komşularından beklenebileceğinden çok daha geniş sonuçlara, hiç kanıt olmadan varabiliyordu. Böyle bir adamın kav kutusu ipucunu göz ardı etmesi beklenemezdi. Adı bilinmeyen, kıvırcık siyah saçlı, yabancı görünüşlü, yanında çatal bıçak ve mücevher kutusu taşıyan, kulaklarında büyük halkalar bulunan bir seyyar satıcı hakkında soruşturma başlatıldı. Ne var ki soruşturma onu yakalayamayacak kadar ağır ilerlediğinden mi, yoksa tarif o kadar çok seyyar satıcıya uyduğundan soruşturmacılar hangisini seçeceklerini bilemediğinden mi, haftalar geçti; Raveloe’da soygunun yol açtığı heyecanın giderek sönmesi dışında olayla ilgili bir sonuç çıkmadı. Dunstan Cass’in ortadan kaybolması pek konuşulmadı. Daha önce bir kez babasıyla kavga edip kimsenin nereye gittiğini bilmediği bir yere çekip gitmiş, altı hafta sonra dönerek kimse izin vermediği hâlde eski odasına yerleşmiş ve her zamanki gibi kasılmıştı. Ailesi de aynı sonu bekliyordu; tek fark, Squire’ın bu kez eski odasına girmesini yasaklamaya kararlı olmasıydı. Bu yüzden yokluğundan hiç söz etmediler. Amcası Kimble ya da Bay Osgood yokluğunu fark ettiğinde de Wildfire’ı öldürdüğü ve babasına karşı bir suç işlediği hikâyesi, şaşırmalarına engel olmaya yetiyordu. Dunsey’in ortadan kayboluşuyla aynı gün gerçekleşen soygun arasında bağ kurmak kimsenin aklının ucundan geçmiyordu; kardeşinin neler yapabileceğini herkesten iyi bilen Godfrey’in bile. On iki yıl önce dokumacıyla alay etmeyi çocukça bir eğlence hâline getirdikleri zamandan beri aralarında dokumacıdan söz edildiğini hatırlamıyordu. Üstelik hayal gücü Dunstan’a durmadan bir mazeret yaratıyordu: Wildfire’dan ayrılıp yürüyerek gittiği, hoşuna gidecek bir yerde olduğunu; rastgele tanıştığı kişilerin sırtından geçindiğini ve ağabeyine eziyet etme eski eğlencesine dönmek üzere eve gelmeyi düşündüğünü görür gibiydi. Raveloe’da herhangi biri bu iki olguyu bir araya getirmiş olsa bile, duvar anıtı ve saygıdeğer maşrapaları bulunan bir ailenin köklü saygınlığına bu kadar zarar verecek bir çıkarımın, eğilimi sakıncalı bulunarak bastırılmayacağından kuşku duyarım. Ama Noel pudingleri, domuz başı söğüşü ve bolca sert içki, zihnin özgünlüğünü kâbuslar yoluna sürükleyerek, uyanıkken belirebilecek tehlikeli bir kendiliğindenliğe karşı güçlü koruyuculardır.

Soygun Gökkuşağı’nda ve başka yerlerde, seçkin toplulukların arasında konuşulurken, denge bir yandan kav kutusuna dayanan akla yatkın açıklama ile öte yandan soruşturmayla alay edercesine direnip duran, içinden çıkılmaz bir gizem kuramı arasında gidip geliyordu. Kav kutusu ve seyyar satıcı görüşünü savunanlar, öteki tarafı kafası karışık ve saf bir topluluk sayıyordu; kendileri şaşı oldukları için herkesin de çevreyi bulanık gördüğünü sanıyorlardı. Açıklanamaz olanı savunanlarsa karşıtlarının, daha bir tane bile yem bulmadan ötmeye koyulan hayvanlar—derinlik bakımından olsa olsa sığ tepsiler—olduğunu ima ediyor; bir ahır kapısının ötesini göremedikleri için arkasında hiçbir şey bulunmadığını sanmalarını, keskin görüşlülük diye alaya alıyorlardı. Tartışma soygunun gerçeğini ortaya çıkarmaya yaramadıysa da, yan konularda önem taşıyan bazı doğru görüşleri açığa çıkardı.

Yoksul Silas’ın kaybı böylece Raveloe sohbetinin ağır akışını biraz hareketlendirmişti; ama Silas’ın kendisi, komşuları rahat rahat tartışırken, bu yoksunluğun soldurucu ıssızlığını yaşıyordu. Altınını kaybetmeden önce onu gözlemlemiş biri, böylesine solmuş ve büzülmüş bir hayatın darbeye dayanamayacağını, bütünüyle sona ermesine yol açmayacak hiçbir eksilmeyi kaldıramayacağını düşünebilirdi. Oysa gerçekte bu, hevesle dolu bir hayattı; Silas’ı geniş ve kasvetli bilinmezlikten koruyan, hemen yanı başındaki bir amaçla doluydu. Bir şeye tutunmuş bir hayattı; liflerinin sarıldığı şey ölü, parçalanmış olsa da tutunma ihtiyacını karşılıyordu. Ama şimdi o çit yıkılmış, dayanağı elinden alınmıştı. Marner’ın düşünceleri artık eski yörüngelerinde ilerleyemiyor, evine giden yolun toprağı çöktüğünde önünde bomboş bir uçurum bulan ağırkanlı karınca gibi çıkmaza giriyordu. Dokuma tezgâhı, dokuma işi ve kumaşta beliren desen hâlâ oradaydı; ama ayaklarının altındaki çukurda duran parlak hazine gitmişti. Onu eline alıp sayma umudu da yok olmuştu: akşamları, zavallı ruhun özlemini dindirecek bir hoşluk hayali kalmamıştı. Gerçek emeğiyle kazanacağı paranın düşüncesi ona sevinç veremiyordu; o cılız imge kaybını yeniden hatırlatmaktan başka işe yaramıyordu. Ani darbe umudunu öylesine ezmişti ki hayal gücü, o küçük birikimden yeni bir servetin büyümesine odaklanamıyordu.

Boşluğu kederle doldurdu. Dokuma tezgâhında çalışırken arada bir, acı çeken biri gibi hafifçe inliyordu; düşüncelerinin yeniden o ani uçuruma, akşamın bomboş saatlerine döndüğünün işaretiydi bu. Bütün akşam, loş ateşinin başında yalnız otururken dirseklerini dizlerine dayıyor, başını ellerinin arasına alıp çok hafif inliyordu; duyulmak isteyen biri gibi değil.

Yine de sıkıntısı içinde bütünüyle terk edilmiş değildi. Marner’ın komşularında hep uyandırdığı iticilik, bu talihsizliğin onu yeni bir ışık altında göstermesiyle kısmen dağıldı. Artık dürüst insanların sahip olamayacağı kadar kurnaz, üstelik bu kurnazlığı komşuluk iyiliği için kullanmaya gönülsüz bir adam gibi görünmüyordu; Silas’ın kendi parasını koruyacak kadar bile kurnaz olmadığı anlaşılmıştı. Ondan genellikle “zavallı, aklı başından gitmiş yaratık” diye söz ediliyordu. Önceleri kötü niyetine ve muhtemelen kötü arkadaşlara düşkünlüğüne bağlanan komşularından kaçınması, artık yalnızca delilik sayılıyordu.

Bu daha şefkatli duyguya yöneliş türlü biçimlerde kendini gösterdi. Noel yemeklerinin kokusu rüzgâra karışıyordu; varlıklı ailelerde fazla domuz etiyle kanlı sosisin hayırseverliği çağrıştırdığı mevsimdi. Silas’ın başına gelenler, Bayan Osgood gibi ev kadınlarının aklına onu ilk sırada getirmişti. Bay Crackenthorp da parasının muhtemelen, onu fazla önemsediği ve kiliseye hiç gitmediği için elinden alındığını söyleyerek Silas’ı azarladı; ardından, ruhban sınıfına karşı temelsiz önyargıları dağıtmaya pek elverişli bir domuz paçası armağan ederek sözünü pekiştirdi. Verecekleri yalnızca sözlü teselli olan komşular, köyde Silas’la karşılaştıklarında onu selamlayıp talihsizliğini uzun uzun konuşmaya; ayrıca kulübesine kadar zahmet edip bütün ayrıntıları orada ona tekrar anlattırmaya istekliydiler. Sonra da, “Eh, Marner Usta, sonuçta diğer yoksul insanlardan daha kötü durumda değilsin; sakat kalsaydın kilise sana yardım bağlardı,” diyerek onu teselli etmeye çalışırlardı.

Sanırım komşularımızı sözlerimizle avutmayı çoğu zaman başaramamamızın bir nedeni, iyi niyetimizin dudaklarımızdan dökülmeden önce, elimizde olmadan bozulmasıdır. Kendi bencilliğimizin tadını bulaştırmadan siyah muhallebi ve domuz paçası gönderebiliriz; ama dil, neredeyse kaçınılmaz olarak karışık bir toprağın tadını taşıyan bir akıntıdır. Raveloe’da hatırı sayılır bir iyilik vardı; ama çoğu zaman biracı ve beceriksizceydi, iltifatkâr ve ikiyüzlü olmaya en uzak biçimi alırdı.

Örneğin Bay Macey, bir akşam özellikle Silas’a son olayların onu, yargısı kolay kolay oluşmayan bir adamın gözünde daha iyi bir yere getirdiğini bildirmek için geldi. Oturup başparmaklarını yerleştirir yerleştirmez söze şöyle başladı:

“Hadi, Marner Usta, neden oturup inleyip duruyorsun? Paranızı kaybetmeniz, onu hileyle elinizde tutmanızdan çok daha iyi. Bu taraflara ilk geldiğinizde, olduğunuzdan daha iyi biri olmadığınızı düşünürdüm. Şimdikinden epey gençtiniz ama hep öyle gözlerini dikip bakan, yüzü bembeyaz bir yaratık oldunuz; açık renkli bir buzağıya benzerdiniz, diyebilirim. Ama belli olmaz; Şeytan’ın biçim verdiği her tuhaf görünüşlü şey olduğunu sanmamalı—kurbağalarla öyle şeylerden söz ediyorum; çoğu kez zararsızdırlar, hatta haşerelere karşı işe yararlar. Gördüğüm kadarıyla sizin için de aşağı yukarı aynı şey geçerli. Nefes darlığınıza iyi gelecek otlara ve benzeri şeylere gelince, o bilgiyi uzak diyarlardan getirdiyseniz, belki hastalığınız biraz daha hafif olabilirdi. Bilgi doğru yoldan edinilmemişse de, düzenli olarak kiliseye gelerek bunu telafi edebilirdiniz. Bilge Kadın’ın büyülediği çocukları ben tekrar tekrar vaftiz ettim; suyu onlar da ötekiler gibi kabul etti. Bu da akla yatkın; Şeytan tatil niyetine biraz iyilik etmeye kalkarsa, buna kimin itirazı olabilir? Ben böyle düşünüyorum; bu kilisenin kırk yıldır kâtibiyim. Papazla ben Kül Çarşambası’nda lanet okurken, doktora görünmeden iyileşmek isteyenleri lanetlemeyiz; Kimble ne derse desin. Neyse Marner Usta, dediğim gibi—işler öyle dolambaçlıdır ki dua kitabının öbür ucuna kadar gidip ancak sonra geri dönebilirsiniz—benim öğüdüm neşenizi korumanız. Sizi derin biri, gün ışığına çıkarılamayacak kadar çok şeyi içinde saklayan biri sananlara gelince, ben hiç öyle düşünmüyorum; bunu komşulara da söylüyorum. ‘Marner Usta’nın bir hikâye uydurduğundan söz ediyorsunuz,’ diyorum; ‘olacak şey değil. Böyle bir hikâye uydurmak için zeki olmak gerekir; üstelik kendisi tavşan gibi korkmuş görünüyordu,’ diyorum.”

Bu uzun ve dolambaçlı konuşma boyunca Silas, dirsekleri dizlerinde, ellerini başına bastırmış, önceki duruşunu hiç değiştirmemişti. Bay Macey, dinlendiğinden kuşku duymadığı için, takdir dolu bir cevap bekleyerek sustu; ama Marner sessiz kaldı. Yaşlı adamın iyi niyetli ve komşuca davranmaya çalıştığını seziyordu; ama bu iyilik, güneş ışığının zavallı birinin üzerine düşmesi gibiydi: tadını çıkaracak hâli yoktu ve ışığın kendisinden çok uzakta olduğunu hissediyordu.

“Hadi Marner Usta, buna söyleyecek bir şeyin yok mu?” dedi Bay Macey sonunda, hafifçe sabırsızlanarak.

“Ah,” dedi Marner, başını ellerinin arasında yavaşça sallayarak, “teşekkür ederim—çok naziksiniz.”

“Evet, evet, elbette; öyle diyeceğinizi düşünmüştüm,” dedi Bay Macey. “Benim öğüdüm şu: Pazar günü giydiğiniz bir takımınız var mı?”

“Yok,” dedi Marner.

“Öyle olduğunu sanmıyordum,” dedi Bay Macey. “Şimdi, size bir pazar günü takımı edinmenizi öğütleyeyim: Tookey var; zavallının teki ama terzilik işimi o yapıyor, ben de ona biraz para yatırdım. Size ucuza bir takım diker, üstelik veresiye verir; sonra kiliseye gelebilir, komşularla biraz kaynaşabilirsiniz. Daha buraya geleli bir kez olsun ‘Âmin’ dediğimi duymadınız. Hiç vakit kaybetmeyin derim; başka bir kış gelince kürsüde duracak hâlim kalmayabilir, o zaman bütün işi Tookey’ye bırakmak zor olur. Burada Bay Macey durakladı; belki dinleyicisinde bir duygu belirtisi görmeyi umuyordu. Ama hiçbir şey göremeyince devam etti: “Takım elbisenin parasına gelince, dokumacılığınızdan haftada aşağı yukarı bir sterlin kazanıyorsunuz, Marner Usta; hem de gençsiniz, öyle yüzünüz solgun diye yaşlı sayılmazsınız. Buraya geldiğinizde yirmi beşinizi doldurmamıştınız, değil mi?”

Sorular soran bu tona geçilince Silas biraz irkildi ve yumuşak bir sesle, “Bilmiyorum; doğrusu söyleyemem, çok uzun zaman oldu,” diye yanıt verdi.

Böyle bir yanıt aldıktan sonra Bay Macey’nin akşam ilerleyen saatlerde Gökkuşağı’nda Marner’ın kafasının “allak bullak” olduğunu ve pazarın ne zaman geldiğini bilip bilmediğinden kuşku duyduğunu söylemesi şaşırtıcı değildi. Bu da onun birçok köpekten bile beter bir putperest olduğunu gösteriyordu.

Bay Macey’den başka, Silas’ı teselli etmeye gelenlerden biri de aynı konuda zihni dopdolu olan Bayan Winthrop’tu; kendisi araba yapımcısının karısıydı. Raveloe sakinleri kiliseye gitme konusunda pek düzenli sayılmazlardı. Belki de cemaatte, takvimdeki her pazar kiliseye gitmenin göze ve Tanrı katında iyi görünmek için açgözlü bir istek, komşularına karşı haksız bir üstünlük kazanma çabası, yani “ortalama insanlardan” daha iyi olma hevesi olduğunu düşünmeyecek kimse yoktu. Böyle bir istek, kendileri gibi vaftiz babaları ve vaftiz anneleri olan, aynı gömü törenine hak kazanan ötekilere de dokundurmak olurdu. Bununla birlikte, ev hizmetçisi ya da genç erkek olmayan herkesin büyük yortulardan birinde kutsal komünyona katılması gerektiği bilinirdi. Cass Bey Noel günü komünyona katılırdı; “iyi yaşayanlar” diye bilinenlerse kiliseye daha sık, yine de ölçülü biçimde giderlerdi.

Bayan Winthrop da böylelerdendi: Her bakımdan vicdanı son derece titiz bir kadındı; görevlerini yerine getirmeye öyle hevesliydi ki sabahın dördü buçukta kalkmazsa hayat ona yeterince görev sunmuyormuş gibi gelirdi. Ne var ki bu alışkanlığı, sabahın ilerleyen saatlerinde iş kıtlığına yol açar, o da bunu gidermenin yolunu durmadan düşünürdü. Yine de kimi zaman bu tür alışkanlıkların kaçınılmaz sonucu sayılan aksi, kavgacı bir mizacı yoktu. Çok yumuşak huylu, sabırlı bir kadındı; yaradılışı gereği hayatın kederli, ciddi yanlarını arar, zihnini onlarla beslerdi. Raveloe’da bir ailede hastalık ya da ölüm olduğunda, sülük konması gerektiğinde ya da eve bakacak ücretli hasta bakıcısı ansızın bulunamadığında ilk akla gelen hep oydu. “İnsana rahatlık veren bir kadındı”: güzel yüzlü, al yanaklıydı; dudaklarını hep hafifçe büzmüş dururdu, sanki doktor ya da papazın bulunduğu bir hasta odasındaymış gibi. Ama hiç sızlanmazdı; onu gözyaşı dökerken gören olmamıştı. Yalnızca ciddi durur, başını eğip belli belirsiz iç çekerdi; bir yakını olmayan cenaze yasçısı gibi. Dörtlü maşrapasını ve şakalarını seven Ben Winthrop’un Dolly’yle nasıl bu kadar iyi geçindiğine şaşılırdı. Ama Dolly, kocasının şakalarını ve neşesini her şeyi sabırla karşıladığı gibi karşılar, “erkeklerin böyle olduğunu” düşünür, güçlü cinsi Tanrı’nın yaradılıştan baş belası olmalarını uygun gördüğü boğalarla hindiler gibi hayvanlar olarak görürdü.

Bu iyi, sağlıklı kadın, Silas Marner’ı artık acı çeken biri olarak gördüğüne göre ona gönülden ilgi duymadan edemezdi. Bir pazar öğleden sonra küçük oğlu Aaron’ı yanına alıp elinde Raveloe’da pek sevilen, yassı ve hamurumsu küçük domuz yağı çöreklerinden taşıyarak Silas’ı ziyarete gitti. Elma gibi al yanaklı, yedi yaşındaki Aaron’ın temiz, kolalı fırfırlı yakalığı elmalarını koyacağı bir tabağı andırıyordu; iri gözlü dokumacının kendisine bedensel bir zarar verebileceği ihtimaline karşı cesaretini toplamak için bütün o maceracı merakına ihtiyacı vardı. Stone-pits’e vardıklarında dokuma tezgâhının esrarengiz sesini işitmeleri ise kuşkusunu iyice artırdı.

“Ah, düşündüğüm gibi,” dedi Bayan Winthrop kederle.

Silas onları duyana kadar kapıyı gürültüyle çalmak zorunda kaldılar; ama kapıya çıktığında, eskiden davetsiz ve beklenmedik bir ziyarete göstereceği sabırsızlığı göstermedi. Önceleri yüreği, hazinesi içinde kilitli bir mücevher kutusu gibiydi; şimdi kutu boş, kilidi kırıktı. Silas karanlıkta el yordamıyla kalmış, en büyük dayanağını tümüyle yitirmişti. Kendisine bir yardım gelecekse bunun dışarıdan gelmesi gerektiğini, belirsiz ve umutsuzca da olsa, kaçınılmaz olarak seziyordu; hemcinslerini görünce içinde hafif bir beklenti kıpırtısı, onların iyi niyetine bağımlı olduğuna dair silik bir farkındalık beliriyordu. Dolly’yi içeri almak için kapıyı ardına kadar açtı; selamına başka türlü karşılık vermedi, yalnızca koltuğu oturması için birkaç parmak oynattı. Dolly oturur oturmaz çöreklerin üzerindeki beyaz örtüyü kaldırdı ve son derece ciddi bir tavırla konuştu—

“Dün hamur açıp çörek pişirdim, Marner Usta; domuz yağı çörekleri her zamankinden güzel oldu. Kabul ederseniz size de getireyim demiştim. Ben kendim böyle şeyler yemem; yılın başından sonuna dek bir parça ekmek yeter bana. Ama erkeklerin mideleri öyle tuhaf ki çeşit istiyorlar—öyle, biliyorum, Tanrı yardımcıları olsun.”

Dolly çörekleri Silas’a uzatırken usulca iç çekti. Silas ona nazikçe teşekkür etti ve dalgın dalgın çöreklere yakından baktı; eline aldığı her şeye alışkanlıkla öyle bakardı. Küçük Aaron’ın meraklı, parlak gözleri de onu dikkatle izliyordu. Çocuk annesinin sandalyesini siper edinmiş, arkasından başını uzatıyordu.

“Üzerlerine harfler batırılmış,” dedi Dolly. “Ben okuyamıyorum, Bay Macey’nin kendisi bile ne anlama geldiklerini doğru dürüst bilmiyor; ama iyi bir anlamları var, çünkü kilisedeki vaaz kürsüsünün örtüsünde de aynısı yazıyor. Nedir onlar, canım Aaron?”

Aaron siperinin tümüyle arkasına çekildi.

“Hadi ama, ayıp,” dedi annesi yumuşakça. “Neyse, harfler ne olursa olsun iyi bir anlamları var; Ben, kendisi küçükken beri bizim evde bu damganın olduğunu, annesinin de çöreklerin üzerine bastığını söyler. Ben de hep bastım; çünkü bu dünyada iyiliğe ihtiyacımız var.”

“I. H. S. yazıyor,” dedi Silas. Bu bilgisi karşısında Aaron yeniden sandalyenin çevresinden baktı.

“Demek harfleri okuyabiliyorsunuz,” dedi Dolly. “Ben bana onları defalarca okudu ama aklımdan yine uçup gidiyor; yazık doğrusu, çünkü iyi harfler bunlar, yoksa kilisede bulunmazlardı. O yüzden bütün somunlara, bütün çöreklere batırıyorum; gerçi hamur kabarınca bazen tutmuyorlar. Dediğim gibi, bu dünyada iyiliğe ihtiyacımız var—hem de çok; umarım size de iyilik getirirler, Marner Usta. Çörekleri size bu niyetle getirdim; bakın, harfler bu kez her zamankinden iyi tutmuş.”

Silas da Dolly gibi harfleri yorumlayamıyordu; ama onun sakin sesinde duyulan teselli etme isteğini yanlış anlamak mümkün değildi. Öncekinden daha içten bir sesle, “Teşekkür ederim—çok teşekkür ederim,” dedi. Ama çörekleri bırakıp dalgınca oturdu; çöreklerin, harflerin, hatta Dolly’nin iyiliğinin kendisine sağlayabileceği belirli bir yarardan habersiz, kederli bir dalgınlığa gömüldü.

“Ah, bir yerde iyilik varsa ona ihtiyacımız var,” diye tekrarladı Dolly; işe yarayan bir sözden kolay kolay vazgeçmezdi. Silas’a acıyarak baktı ve devam etti: “Ama bu sabah kilise çanlarını duymadınız mı, Marner Usta? Pazar olduğunu bilmiyordunuz herhâlde. Burada tek başınıza yaşayınca günleri şaşırıyorsunuzdur; tezgâhınız gürültü yaparken de çanları duyamazsınız, hele şimdi ayaz sesi keserken.”

“Evet, duydum; duydum,” dedi Silas. Pazar çanları onun için günün sıradan bir olayıydı, kutsallığının parçası değil. Lantern Yard’da çan çalmazdı.

“Aman Tanrım!” dedi Dolly, yeniden konuşmadan önce duraklayarak. “Ama pazar günü çalışmanız, kiliseye gitmiyorsanız hiç değilse üst başınızı temizlememeniz ne büyük yazık. Gerçi tek başınıza olduğunuzdan, diyelim fırında pişen bir etiniz olsa başından ayrılamayabilirsiniz. Ama arada bir fırına iki penilik para vermeye razı olabilirseniz—elbette her hafta değil, ben de bunu istemezdim—yemeğinizi oraya götürebilirsiniz. Pazar günü insanın sıcak bir lokma yemesi, cumartesiyle pazar yemeğini ayırt edemeyecek hâle düşmemesi doğru olan. Ama bu Noel günü, mübarek Noel yine gelip çatarken, yemeğinizi fırına götürüp kiliseye gitseniz, çobanpüskülünü ve porsuk ağacını görseniz, ilahiyi dinleseniz, sonra da komünyona katılsanız, çok daha iyi olurdunuz. Hangi tarafta durduğunuzu anlardınız ve bizden daha iyisini bilen O’na güvenebilirdiniz; çünkü hepimizin yapması gerekeni yapmış olurdunuz.”

Dolly’nin alışılmadık ölçüde uzun süren bu öğüdü, iştahı olmayan bir hastayı ilacını ya da bir tas yulaf lapasını içmeye ikna etmeye çalışırken kullanacağı yatıştırıcı, inandırıcı tonla dile getirilmişti. Silas’a daha önce kiliseye gitmemesi konusunda hiç bu kadar ısrar edilmemişti; bu durum onun genel tuhaflığının bir parçası sayılmıştı. Dolly’nin çağrısından kaçamayacak kadar açık sözlü ve saf biriydi.

“Yok, yok,” dedi. “Kilise hakkında hiçbir şey bilmiyorum. Hiç kiliseye gitmedim.”

“Öyle mi!” dedi Dolly, alçak sesle şaşırarak. Sonra Silas’ın nereden geldiğinin bilinmediğini hatırlayıp, “Doğduğunuz yerde kilise yok muydu acaba?” diye sordu.

“Vardı elbette,” dedi Silas, düşünceli düşünceli; dizlerine yaslanıp başını elleriyle desteklediği alışılmış duruşundaydı. “Bir sürü kilise vardı; büyük bir şehirdi. Ama onlarla işim olmadı—şapele giderdim.”

Dolly bu yeni sözcük karşısında epey şaşırdı ama daha fazlasını sormaya çekindi; “şapel” belki de kötülük yuvası bir yer demekti. Biraz düşündükten sonra şöyle dedi—

“Eh, Marner Usta, yeni bir sayfa açmak için asla geç değil. Hiç kiliseye gitmediyseniz, size ne kadar iyiliği dokunacağını kim bilebilir! Ben duaları, Tanrı’nın övgüsüne ve yüceliğine söylenen ilahileri—Bay Macey’nin yönettiği ilahileri, Bay Crackenthorp’un güzel sözlerini, hele Komünyon Günü’nde—dinleyince içim öyle rahatlar, kendimi öyle iyi hissederim ki! Bir sıkıntı gelirse de katlanabileceğimi bilirim; çünkü yardımı doğru yerde aradım, eninde sonunda hepimizin kendimizi teslim etmesi gereken Onlara kendimi teslim ettim. Biz kendi payımıza düşeni yaptıysak, yukarıdakilerin bizden daha kötü davranacağına, bize düşen payı esirgeyeceğine inanılmaz.”

Zavallı Dolly’nin Raveloe’a özgü sade tanrıbilim açıklaması Silas’ın kulağına pek bir şey ifade etmeden ulaştı; içinde onun eskiden din diye bildiği şeylere dair bir anıyı uyandırabilecek tek bir söz yoktu. Dolly’nin çoğul zamirini anlamakta da iyice zorlandı; bu, Dolly’nin sapkınlığı değildi, yalnızca Tanrı’ya karşı küstahça bir aşinalıktan kaçınma biçimiydi. Sessiz kaldı; Dolly’nin sözlerinden bütünüyle anladığı tek kısma, kiliseye gitme öğüdüne, katılmak istemiyordu. Üstelik Silas, basit işlerini görmek için gerekli kısa soru ve yanıtların dışında konuşmaya öyle alışık değildi ki belirgin bir amaç olmadıkça sözcükleri kolayca bulamıyordu.

Ama küçük Aaron artık dokumacının korkunç varlığına alışmış, annesinin yanına sokulmuştu. Silas onu ilk kez fark etmiş gibi göründü ve Dolly’nin iyi niyetine karşılık vermek için çocuğa bir parça domuz yağı çöreği uzattı. Aaron biraz geri çekilip başını annesinin omzuna sürttü; ama bir parça çörek uğruna elini uzatma riskine girmeye değer buldu.

“Ah, ayıp Aaron,” dedi annesi, onu yine de kucağına alarak. “Daha çörek yiyecek kadar acıkmadın ki. Pek iştahlıdır,” diye devam etti küçük bir iç çekişle. “Öyledir, Tanrı bilir. En küçüğüm; onu çok şımartıyoruz, çünkü ya babası ya da ben onu hep gözümüzün önünde tutmalıyız—tutuyoruz da.”

Aaron’ın kahverengi saçlarını okşadı ve “ne güzel bir çocuk tablosu”nun Marner’ın hoşuna gitmesi gerektiğini düşündü. Ama ocağın öbür yanındaki Marner, düzgün yüzlü, al yanaklı çocuğu yalnızca iki koyu beneği olan bulanık bir yuvarlak gibi görüyordu.

“Bir de kuş gibi sesi var—inanmazsınız,” diye devam etti Dolly. “Babası ona bir Noel ilahisi öğretti, söyleyebiliyor; güzel ezgileri çabucak öğrenmesine bakılırsa iyi biri olacağına işaret bu. Hadi Aaron, ayağa kalk da ilahiyi Marner Usta’ya söyle.”

Aaron, alnını annesinin omzuna sürterek karşılık verdi.

“Ah, bu yaramazlık,” dedi Dolly usulca. “Annen söyleyince ayağa kalk; sen söyleyene kadar çöreği ben tutayım.”

Aaron, koruyucu koşullar altında bir canavara bile yeteneklerini göstermekten kaçınmazdı. Birkaç utangaçlık belirtisi daha gösterdikten—çoğunlukla ellerinin tersini gözlerine sürüp sonra aralarından Marner Usta’ya bakarak “ilahiyi” dinlemek için hevesli görünüp görünmediğini anlamaya çalıştıktan—sonra başının düzgünce ayarlanmasına izin verdi. Masanın arkasında ayakta durunca masanın üstünde yalnızca geniş yakalığı görünüyordu; bedensiz, küçük bir melek başı gibiydi. Sonra berrak bir cıvıltıyla, çalışkan bir çekicin ritmini andıran ezgide söylemeye başladı:

“Tanrı esenlik versin, neşeli dostlar,

Hiçbir şey sizi kaygılandırmasın,

Çünkü Kurtarıcımız İsa Mesih

Noel günü doğdu.”

Aaron’ı dinleyen Dolly’nin yüzünde dindar bir ifade vardı; bu ezginin Marner’ı kiliseye çekmeye yardım edeceğinden biraz umutla ona baktı.

“İşte Noel ezgisi böyle olur,” dedi Aaron bitirip çörek parçasını yeniden aldıktan sonra. “Noel ezgisiyle boy ölçüşecek başka ezgi yok: ‘Dinleyin, müjdeci melekler şarkı söylüyor.’ Marner Usta, kilisede fagot ve sesler eşliğinde dinleyince insan kendini çoktan daha iyi bir yere varmış gibi hissediyor. Elbette bu dünyayı kötülemek istemem; bizi buraya koyan Onlar, en iyisini bilir. Ama içki, kavgalar, kötü hastalıklar, gördüğüm nice zor ölüm derken insan daha iyi bir yer olduğunu duyunca şükrediyor. Oğlan güzel söylüyor, değil mi Marner Usta?”

“Evet,” dedi Silas dalgınca, “çok güzel.”

Çekiç ritimli Noel ilahisi kulağına tuhaf, bir ilahiye hiç benzemeyen bir ezgi gibi gelmişti; Dolly’nin umduğu etkiyi yaratamazdı. Ama kadına minnettar olduğunu göstermek istiyordu; aklına gelen tek yol Aaron’a biraz daha çörek vermekti.

“Ah, hayır, teşekkür ederim, Marner Usta,” dedi Dolly, Aaron’ın uzanmaya hazır ellerini aşağı indirerek. “Artık eve gitmemiz gerek. Hoşça kalın Marner Usta; bir gün kendinizi iyi hissetmez, kendi başınızın çaresine bakamazsanız, gelip ortalığı toplar, size yiyecek bir şeyler getiririm; seve seve. Ama ne olur pazar günleri dokumayı bırakın, diye yalvarıp yakarıyorum; bu hem ruha hem bedene zararlı. Böyle kazanılan para da eninde sonunda yatılacak kötü bir yatak olur; beyaz kırağı gibi nereye gittiği bilinmeden uçup gitmezse tabii. Bu kadar açık konuştuğum için kusuruma bakmayın, Marner Usta; iyiliğinizi istiyorum, gerçekten. Hadi, Aaron, selam ver.”

Dolly’ye kapıyı açarken Silas, “Hoşça kalın, çok teşekkür ederim,” dedi; ama kadın gidince dokumaya ve dilediğince inlemeye yeniden başlayabileceği için rahatlamaktan kendini alamadı. Dolly’nin onu neşelendirmeye çalıştığı sade hayat ve rahatlık anlayışı, hayal gücünün biçim veremediği bilinmedik şeylerin anlatımından ibaretti. İnsan sevgisinin ve Tanrısal sevgiye duyulan inancın pınarları henüz açılmamıştı; ruhu hâlâ büzülmüş bir derecikti. Tek fark, kumdaki sığ yatağının tıkanmış ve derenin karanlık bir engele çarpa çarpa şaşkınca yolunu arıyor olmasıydı.

Böylece Bay Macey’nin ve Dolly Winthrop’un içten öğütlerine rağmen Silas Noel gününü yalnız geçirdi; yemeği bir komşunun armağanı olsa da yüreği kederle dolu bir hâlde yedi. Sabah, her bir çimen yaprağına acımasızca yükleniyor gibi duran kara kırağıya baktı; yarı donmuş kızıl gölet keskin rüzgârda titriyordu. Akşama doğru kar yağmaya başladı ve bu kasvetli manzarayı bile önünden perdeledi; onu daracık kederiyle baş başa bıraktı. Çalınmış evinde akşam boyunca oturdu; kepenkleri kapatmaya, kapıyı kilitlemeye aldırmadı. Başını ellerinin arasına alıp inledi; soğuk onu sarınca ateşinin küle döndüğünü anladı.

Bu dünyada, bir zamanlar insan kardeşlerini şefkatle sevmiş ve görünmeyen bir iyiliğe güvenmiş olan Silas Marner’ın yine kendisi olduğunu bilen tek kişi kendisiydi. Geçmişte yaşadıkları, onun için bile silikleşmişti.

Ama Raveloe köyünde çanlar neşeyle çalıyor, kilise yılın geri kalanındaki günlerin hepsinden daha kalabalık oluyordu. Koyu yeşil dalların arasında kızarmış yüzler vardı; mis kokulu, kızarmış ekmekli ve biralı kahvaltı, onları alışılmıştan uzun sürecek ayine hazırlamıştı. Bu yeşil dallar, ilahi ve Noel’den başka zaman duyulmayan koro ezgisi, hatta ötekilerden yalnızca daha uzun ve olağanüstü kutsal sayılmasıyla ayrılan, çünkü ancak seyrek olarak okunan Athanasius İtikadı bile, büyüklerin de çocukların da söze dökemeyeceği belirsiz, coşkulu bir duygu uyandırıyordu: Gökte ve yeryüzünde onlar için büyük, gizemli bir şey yapılmıştı ve orada bulunarak bundan pay alıyorlardı. Sonra kızarmış yüzler, keskin kara kırağıda kendi evlerine doğru yola koyuluyor; günün geri kalanında yiyip içip eğlenmekte özgür olduklarını düşünüyor ve bu Hristiyan özgürlüğünü hiç çekinmeden kullanıyorlardı.

O gün Cass Bey’in aile toplantısında Dunstan’dan kimse söz etmedi; yokluğuna kimse üzülmüyor, yokluğunun çok uzamasından da kimse korkmuyordu. Doktorla karısı, amca ve teyze Kimble da oradaydı; her yılki Noel sohbeti eksiksiz sürdürüldü ve doruk noktasına, Bay Kimble’ın otuz yıl önce Londra hastanelerini dolaşırken yaşadıklarıyla, o sırada biriktirdiği çarpıcı meslek anekdotlarında ulaştı. Ardından iskambil oynandı; teyze Kimble’ın her yıl olduğu gibi aynı türden kâğıt atamaması, amca Kimble’ın ise kendisine kazandırmadığında nadiren açıklayabildiği o tek el yüzünden öfkelenmesi de eksik olmadı. O zaman, ellerin sağlam kurallara göre oynanıp oynanmadığını görmek için bütün oyunları baştan sona incelemek gerekti. Bütün bunlara, suyla karıştırılmış içkinin yoğun buharı eşlik ediyordu.

Ama Noel günü yapılan toplantı, yalnızca aile arasında olduğundan, Kızıl Ev’de mevsimin en parlak kutlaması değildi. Cass Bey’in konukseverliğine, atalarının belleği aşan zamanlardan beri olduğu gibi, asıl görkemini veren yılbaşı gecesindeki büyük danstı. Raveloe ve Tarley eşrafının tümü o gece buluşacak, birbirlerine uygun biçimde davranacaklarını umacaktı: Aralarında, uzun ve çamurlu yolların ayırdığı eski tanışlar da vardı; kaçak buzağılar yüzünden araları soğuyanlar da; zaman zaman lütfedilen ilgilere dayanan tanışıklıklar da. Binek atlarının terkisinde gelen zarif hanımlar, yanlarına yalnızca gece giysilerini değil, fazlasını da alarak sandıklarını önceden gönderirlerdi; çünkü bu şölen, bütün yiyeceklerin bir kerede masaya konduğu ve yatakların kıt olduğu, ufacık bir kasaba eğlencesi gibi tek akşamda bitmeyecekti. Kızıl Ev, kuşatmaya hazırlanır gibi erzakla doldurulmuştu; yere serilmeye hazır yedek kuş tüyü yataklar da, kuşaklar boyunca kendi kazlarını kesmiş bir ailede bulunması beklenecek kadar çoktu.

Godfrey Cass yılbaşı gecesini, kendisini sürekli dürten kaygı yoldaşına yarı sağır eden, akılsızca ve pervasızca bir özlemle bekliyordu.

“Dunsey yakında eve dönecek; ortalık karışacak. Kötü niyetini susturmak için ona nasıl rüşvet vereceksin?” dedi Kaygı.

“Belki yılbaşı gecesinden önce dönmez,” dedi Godfrey. “O zaman Nancy’nin yanında oturur, onunla dans eder, istemese de ondan sevecen bir bakış alırım.”

“Ama başka bir yerde paraya ihtiyaç var,” dedi Kaygı daha yüksek sesle. “Annenin elmas iğnesini satmadan bu parayı nasıl bulacaksın? Ya bulamazsan...?”

“Belki bir şey olur da işler kolaylaşır. Her neyse, hemen yakında beni bekleyen bir mutluluk var: Nancy geliyor.”

“Evet, ya baban işi öyle bir noktaya getirirse ki onunla evlenmeyi reddetmek zorunda kalır ve nedenlerini de açıklaman gerekirse?”

“Kes sesini, başımın etini yeme. Nancy’nin bana bakarken gözlerinin nasıl olacağını şimdiden görebiliyor, elini elimde hissedebiliyorum.”

Ama Kaygı, gürültülü Noel eğlencesinin ortasında bile konuşmayı sürdürdü; bol bol içki içilmesi bile onu tümüyle susturamadı.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…