Bölümler 22Şu an: Birinci Kısım. — Bölüm I.
- 1 Birinci Kısım. — Bölüm I.3.014 kelime · Okuduğun bölüm
- 2 Bölüm Iı.2.136 kelime
- 3 Iıı. Bölüm3.042 kelime
- 4 Bölüm Iv.1.841 kelime
- 5 Bölüm V.1.261 kelime
- 6 Bölüm Vı.2.673 kelime
- 7 Bölüm VII1.276 kelime
- 8 Bölüm VIII2.030 kelime
- 9 Bölüm Ix.1.766 kelime
- 10 Bölüm X.3.971 kelime
- 11 Bölüm Xı.5.217 kelime
- 12 Bölüm Xıı.1.612 kelime
- 13 Bölüm Xııı.2.047 kelime
- 14 Bölüm Xıv.3.375 kelime
- 15 Bölüm Xv.292 kelime
- 16 İkinci Kısım. — Bölüm Xvı.3.963 kelime
- 17 Bölüm Xvıı.2.813 kelime
- 18 Bölüm Xvııı.898 kelime
- 19 Bölüm Xıx.2.472 kelime
- 20 Xx. Bölüm570 kelime
- 21 Xxı. Bölüm864 kelime
- 22 Sonuç638 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
“Yeryüzünün yaşlanan insana sunabileceği bütün armağanlardan da öte,
Bir çocuk, umudu ve geleceğe dönük düşünceleri de beraberinde getirir.”
—Wordsworth.
BİRİNCİ KISIM.
BÖLÜM I.
Çıkrıkların çiftlik evlerinde hummalı hummalı döndüğü, ipek ve iplik danteller giyen soylu hanımların bile cilalı meşeden oyuncak çıkrıkları olduğu günlerde, uzaklardaki dar yollarda ya da tepelerin kuytularında, iri yarı köylülerin yanında mirastan yoksun kalmış bir ırkın kalıntılarına benzeyen, solgun yüzlü, ufak tefek adamlar görülürdü. Bu yabansı görünümlü adamlardan biri kış başının gün batımında tepenin yamacında belirdi mi, çobanın köpeği hiddetle havlardı; ağır bir çuvalın altında eğilmiş bir görüntüyü hangi köpek sever ki? Zaten bu solgun adamlar o gizemli yük olmadan pek dışarı çıkmazdı. Çuvalda keten iplikten ya da o iplikten dokunmuş uzun, sağlam bez rulolarından başka bir şey bulunmadığına inanmak için geçerli nedenleri olsa da çobanın kendisi, vazgeçilmez bu dokuma işinin bütünüyle Şeytan'ın yardımı olmadan yürütülebileceğinden pek emin değildi. O uzak zamanlarda batıl inanç, alışılmadık olan her kişiye ya da şeye, hatta seyyar satıcının veya bıçak bileyicinin ziyaretleri gibi aralıklı ve seyrek görülen şeylere kolayca yapışırdı. Gezgin adamların nerede yaşadığını, nereden geldiğini kimse bilmezdi; babasını anasıyla tanıyan birini tanımadıkça bir insan nasıl açıklanabilirdi ki? Eski zaman köylülerine göre kendi doğrudan deneyimlerinin dışındaki dünya belirsizlik ve gizemlerle dolu bir yerdi. Hiç yolculuk etmemiş zihinlerinde gezginlik, baharla geri dönen kırlangıçların kışın nasıl yaşadığı kadar bulanık bir kavramdı. Uzaklardan gelen bir yerleşimci bile, uzun süre kusur işlemeyen davranışlarının sonunda bir suç işlemesi halinde kimsenin şaşırmayacağı kadar güvensizlikle karşılanırdı; özellikle de bilgili olmasıyla ün salmış ya da bir el işinde ustalık göstermişse. Dili çabucak kullanmak gibi zor bir hünerde veya köylülerin bilmediği başka bir beceride gösterilen her ustalık başlı başına kuşku uyandırırdı. Dürüst insanlar, görünür biçimde doğup büyümüş olanlar, genellikle pek akıllı ya da becerikli sayılmazdı; en fazla havanın işaretlerini bilecek kadar. Her türden hız ve becerinin nasıl kazanıldığı öyle gizli kalırdı ki bu hünerler sihirbazlık gibi görünürdü. Böylece kasabadan kıra göç etmiş o dağınık keten dokumacıları, köylü komşularınca son ana dek yabancı sayıldı ve çoğu, yalnızlığa özgü tuhaf alışkanlıklar edindi.
Bu yüzyılın ilk yıllarında Silas Marner adında bir keten dokumacısı, Raveloe köyü yakınlarında, fındık çalılarıyla çevrili çitlerin arasında ve terk edilmiş bir taş ocağının pek uzağında olmayan taş bir kulübede mesleğini yapıyordu. Silas'ın tezgâhından çıkan kuşku uyandırıcı ses, savurma makinesinin doğal ve neşeli tıkırtısından ya da dövenin daha sade ritminden öylesine farklıydı ki Raveloe oğlanlarını hem ürkütür hem de büyülerdi. Oğlanlar, taş kulübenin penceresinden içeri göz atmak için sık sık fındık toplamayı ya da kuş yuvası aramayı bırakırdı. Tezgâhın gizemli işleyişinden duydukları ürpertiyi, birbirini izleyen sesleri taklit ederek aldıkları keyif ve dokumacının eğilip kalkarak yürüttüğü değirmen çarkını andıran hareketleri sayesinde hissettikleri küçümseyici üstünlük duygusuyla dengelerlerdi. Ama bazen Marner ipliğindeki bir kusuru düzeltmek için durduğunda küçük haylazları fark ederdi. Zamanını boşa harcamayı sevmezdi ama bu davetsiz misafirlerden öylesine hoşlanmazdı ki tezgâhından iner, kapıyı açar ve onlara öyle bir bakardı ki çocuklar korkuyla kaçışırdı. Çünkü Silas Marner'ın solgun yüzündeki iri, kahverengi ve dışarı fırlak gözlerin dibinde olmayan hiçbir şeyi gerçekten net göremediğine inanmak mümkün müydü? Yoksa o korkunç bakış, geride kalan hangi oğlana denk gelirse ona kramp, raşitizm ya da çarpık bir ağız gönderebilir miydi? Belki de anne babalarının, Silas Marner isterse insanların romatizmasını iyileştirebileceğini ima ettiğini duymuşlardı; daha da karanlık bir imayla, Şeytan'la güzelce konuşmayı becerirsen doktor masrafından kurtulabileceğini eklediklerini de. Eski şeytan tapınışından kalma böylesi tuhaf yankılar, belki bugün bile, ak saçlı köylüler arasında dikkatli bir dinleyicinin kulağına çalınabilir; çünkü kaba saba zihin, güç ve iyilik kavramlarını kolay kolay bağdaştıramaz. Zarar vermekten vazgeçmeye türlü yakarışla razı edilebilen bir güce dair bulanık düşünce, Görünmez olanın, ilkel ihtiyaçların baskısından hiç kurtulamamış ve ağır çalışmayla geçen hayatı hiçbir coşkulu din inancıyla aydınlanmamış insanların zihninde aldığı en kolay biçimdir. Onlara göre acı ve talihsizlik, sevinç ve hazdan çok daha geniş bir olasılıklar alanı kaplar. Hayal güçleri arzu ve umudu besleyen imgeler bakımından neredeyse kısırdır; ama korkuya durmadan yem olan anılarla baştan başa kaplıdır. Bir keresinde, karısının önüne koyduğu bütün yiyecekleri reddeden, son hastalığını yaşayan yaşlı bir emekçiye, “Canının çekebileceği, yemek isteyeceğin bir şey yok mu?” diye sordum. “Yok,” diye cevap verdi, “alışık olduğum tek şey sıradan yemekti; onu da yiyemiyorum.” Deneyimleri, onda iştah hayalini uyandırabilecek hiçbir istek yaratmamıştı.
Raveloe, eski yankıların yeni seslerle boğulmadan varlığını sürdürdüğü bir köydü. Uygarlığın kıyısında, cılız koyunlarla seyrek dağılmış çobanların yaşadığı verimsiz bucaklardan biri değildi; tam tersine, bizim Mutlu İngiltere dediğimiz yerin bereketli orta ovasında bulunuyor ve ruhani açıdan son derece arzu edilir ondalıklar ödeyen çiftliklere sahipti. Ama sık ağaçlı, korunaklı bir çukurda öyle güzel saklanmıştı ki at sırtında gidilecek en yakın paralı yola bile bir saat uzaktaydı; posta arabasının kornasının ya da kamuoyunun titreşimleri buraya hiç ulaşmazdı. Ortasında güzel, eski bir kilise ve geniş bir kilise bahçesi bulunan; yolun kıyısında, iyi duvarlarla çevrili meyve bahçeleri ve süslü rüzgâr gülleriyle birlikte duran iki üç büyük tuğla ve taştan çiftlik evinin, kilise bahçesinin öte yanında ağaçların arasından görünen papaz evinden daha gösterişli cepheler sunduğu, önemli görünüşlü bir köydü. Köy, toplumsal hayatının doruklarını ilk bakışta sergiliyor; usta bir göz de yakınlarda büyük bir park ve malikâne olmadığını, ama Raveloe'da çiftliklerini gönüllerince kötü yönetebilen birkaç ileri gelen bulunduğunu anlıyordu. Savaş yıllarında kötü çiftçiliklerinden yeterince para kazanıp keyif içinde yaşayabiliyor, neşeli Noel, Pentekost ve Paskalya kutlamaları yapabiliyorlardı.
Silas Marner’ın Raveloe’ya ilk gelişinin üzerinden on beş yıl geçmişti. O zamanlar yalnızca solgun, genç bir adamdı; kahverengi, iri ve miyop gözleri vardı. Ortalama bir kültür ve deneyime sahip insanlar için görünüşünde tuhaf hiçbir şey yoktu; ama yerleşmek üzere geldiği köyün halkına göre, bilinmeyen “Kuzey tarafı” denen bir bölgeden gelişi ve alışılmadık mesleğinin doğasına uygun gizemli özellikleri vardı. Yaşayış biçimi de öyleydi: Kapısının eşiğinden içeri kimseyi davet etmez, Rainbow’da bir kadeh içmek ya da tekerlek ustasının dükkânında laflamak için köye uğramazdı. Mesleğinin gereği olmadıkça ya da ihtiyaçlarını karşılamak için olmadıkça hiçbir kadınla, hiçbir erkekle görüşmezdi. Raveloe’lu genç kızlar da kısa sürede onun hiçbirini, istemediği hâlde kendisini kabul etmeye zorlamayacağını anladı; sanki kızların, dirilip geri gelen bir ölüyle asla evlenmeyeceklerini söylediğini duymuş gibiydi. Marner’ın kişiliğine ilişkin bu görüşün dayanağı yalnızca solgun yüzü ve eşi benzeri görülmemiş gözleri değildi. Köstebek avcısı Jem Rodney, bir akşam eve dönerken Silas Marner’ı sırtında ağır bir çantayla bir geçit kapısına yaslanmış hâlde gördüğünü anlatıyordu. Aklı başında bir adamın yapacağı gibi çantayı kapının üstüne bırakıp dinlenmiyormuş. Yanına gidince Marner’ın gözlerinin ölü bir adamınki gibi donuk olduğunu görmüş; onunla konuşup sarsmış, ama adamın uzuvları katıymış, elleri de sanki demirdenmiş gibi çantayı kavrıyormuş. Dokumacının öldüğüne karar vermek üzereyken, bir göz kırpması kadar kısa bir sürede kendine gelmiş, “İyi geceler,” deyip çekip gitmiş. Jem, bütün bunları gördüğüne yemin ediyordu; üstelik tam da Bay Cass’ın arazisinde, eski kereste çukurunun yanında köstebek avladığı günmüş. Bazıları Marner’ın bir “nöbet” geçirmiş olması gerektiğini söylüyordu; bu sözcük, başka türlü inanılmaz görünen şeyleri açıklıyor gibiydi. Ama tartışmayı seven kilise yazmanı Bay Macey başını sallayıp, nöbet geçirip de yere düşmeyen birini gören olup olmadığını sordu. Nöbet dediğin felç değil miydi? Felç insanın uzuvlarını kısmen kullanamaz hâle getirir, bakacak çocuğu yoksa da onu yoksullara yük ederdi. Yok, yok; bu, adamı atın koşumları arasındaymış gibi ayakta tutup ardından “Deh!” demeye kalmadan yürütüp götüren bir felç olamazdı. Ama insanın ruhu bedeninden ayrılıp, yuvasından çıkıp geri dönen bir kuş gibi gidip gelebilirdi belki. İnsanlar işte böyle pek bilgili oluyordu; kabuksuz kaldıkları bu hâlde, beş duyusuyla ve papazın öğrettikleriyle komşularından fazlasını öğrenebilenlerden ders alıyorlardı. Efendi Marner bitkiler hakkındaki bilgisini nereden edinmişti peki? İsterse dağıtabildiği muskaları da nereden öğrenmişti? Jem Rodney’nin anlattıkları, Marner’ın Sally Oates’i nasıl iyileştirdiğini gören herkesin bekleyebileceği şeylerdi. Sally, iki ayı aşkın süredir doktorun gözetimindeyken yüreği göğsünden fırlayacakmış gibi çarpıyormuş; Marner onu iyileştirmiş, bebek gibi uyumasını sağlamıştı. İsterse daha birçok kişiyi iyileştirebilirdi; ama sırf size kötülük etmesin diye bile olsa, onunla tatlı dille konuşmaya değerdi.
Marner, tuhaflıklarının başına açabileceği eziyetten kısmen bu belirsiz korku sayesinde korunmuştu. Ama asıl neden, komşu Tarley bucağındaki yaşlı keten dokumacısının ölmüş olmasıydı. Marner’ın zanaatı, bölgenin varlıklı ev kadınları için, hatta yıl sonunda ellerinde azıcık iplik stoğu kalan tutumlu kulübe sakinleri için bile onu çok aranan bir yerleşimci hâline getirmişti. Ona duydukları ihtiyaç, dokuduğu kumaşın niteliğinde ya da uzunluğunda bir eksiklikle doğrulanmadığı sürece, her türlü kuşkuyu ya da hoşnutsuzluğu bastırırdı. Yıllar geçip giderken komşuların Marner hakkındaki izlenimleri de yenilikten alışkanlığa dönüşmeleri dışında değişmedi. On beş yılın sonunda Raveloe erkekleri Silas Marner hakkında başlangıçta söylediklerinin aynısını söylüyordu: Bunu eskisi kadar sık dile getirmiyorlardı, ama söylediklerinde inançları çok daha güçlüydü. Yılların getirdiği tek önemli yenilik, Efendi Marner’ın bir yerlerde hatırı sayılır miktarda para biriktirmiş olduğu ve kendisinden “daha büyük adamları” bile satın alabileceğiydi.
O hakkındaki düşünceler neredeyse hiç değişmemiş, gündelik alışkanlıklarında da gözle görülür pek az değişiklik olmuştu; ama Marner’ın iç dünyası bir öykü, bir başkalaşım yaşamıştı. Yalnızlığa kaçan ya da mahkûm edilen her coşkulu yaradılışın başına gelecek olan da buydu. Raveloe’ya gelmeden önceki hayatı, o gün de bugün olduğu gibi, dar bir dinî mezhebe erkenden katılmış bir zanaatkârın hayatını belirleyen hareketlilik, zihinsel canlılık ve yakın dostluklarla doluydu. Böyle bir yerde en yoksul sıradan üyenin bile konuşma yeteneğiyle sivrilme olanağı, hiç değilse topluluğunun yönetiminde sessiz bir seçmen olarak söz hakkı vardı. Marner, kendi aralarında Lantern Yard’da toplanan kilise topluluğu diye bilinen o küçük, gizli dünyada çok saygı görüyordu. Örnek bir yaşam süren, inancı coşkulu genç bir adam sayılırdı. Bir dua toplantısında esrarengiz biçimde kaskatı kesilip bilincini yitirdiğinden beri de ona özel bir ilgi duyuluyordu; bir saat ya da daha uzun süren bu hâl, ölüm sanılmıştı. Bu olayın tıbbi bir açıklamasını aramak, Silas’ın kendisi kadar papazı ve topluluk üyeleri tarafından da, olayın taşıyabileceği manevi anlamı bile bile dışlamak sayılırdı. Silas’ın özel bir sınav için seçilmiş bir kardeş olduğu açıktı. Bu sınavı yorumlama çabası, dışarıdan bakıldığında baygın olduğu sırada hiçbir manevi görüntü görmemiş olması nedeniyle teşvik edilmese de, hem kendisi hem de başkaları, sınavın etkisinin artan bir aydınlık ve coşkuda görüldüğüne inanıyordu. Onun kadar dürüst olmayan biri, sonradan belleğinde yeniden canlanan bir görüntü uydurmaya kapılabilirdi; aklı daha az başında biri de böyle bir uydurmaya inanabilirdi. Ama Silas hem aklı başında hem dürüsttü; yine de birçok dürüst ve coşkulu insan gibi, aldığı eğitim gizem duygusuna bir yön vermemişti; bu duygu da araştırma ve bilgiye giden doğru yolu kaplayıp yayılmıştı. Annesinden, şifalı bitkiler ve bunların hazırlanması konusunda biraz bilgi miras almıştı; annesi bu küçük bilgelik hazinesini ona ciddi bir emanet olarak bırakmıştı. Ama son yıllarda bu bilgiyi kullanmanın doğru olup olmadığı konusunda kuşkuları vardı: Bitkilerin dua olmadan etkili olamayacağına, duanınsa bitkiler olmadan yeterli gelebileceğine inanıyordu. Bu yüzden, yüksükotu, karahindiba ve öksürükotu aramak için tarlalarda dolaşmaktan annesinden miras aldığı haz, ona bir ayartma gibi görünmeye başlamıştı.
Kendi kilisesinin üyeleri arasında, kendisinden biraz büyük bir genç vardı. Onunla öylesine uzun zamandır yakın dostluk içindeydi ki Lantern Yard’daki kardeşlerinin ikisine Davut ile Yonatan demesi âdet olmuştu. Dostunun gerçek adı William Dane’di; o da genç yaşta dindarlığın parlak bir örneği sayılıyordu. Ne var ki zayıf kardeşlerine karşı biraz fazla sert davranır, kendi ışığından öylesine gözleri kamaşırdı ki kendini öğretmenlerinden daha bilge sanırdı. Başkaları William’da ne kusurlar görürse görsün, dostunun gözünde o kusursuzdu; çünkü Marner, deneyimsiz yaşlarda buyurganlığa hayranlık duyan, karşı çıkılmasına bel bağlayan, kolayca etkilenir ve kendinden kuşku duyar yaradılışlı insanlardandı. Marner’ın yüzündeki güven dolu saflık ifadesi; özel bir dikkatle bakmayan, iri ve çıkık gözlere özgü, savunmasız bir geyik bakışını andıran hâliyle daha da belirginleşiyordu. William Dane’in dar, çekik gözlerinde ve sıkıca bastırılmış dudaklarında gizlenen, kendinden hoşnut iç zafer duygusunu bastıran ifadeyle arasındaki karşıtlık çarpıcıydı. İki dostun en sık konuştuğu konulardan biri kurtuluş güvencesiydi. Silas, korkuyla karışık umuttan daha ileri gidemediğini itiraf eder; William, dine yöneldiği dönemde açık İncil’in beyaz bir sayfasında tek başına duran “çağrılış ve seçilmişlik kesindir” sözlerini rüyasında gördüğünden beri sarsılmaz bir güven taşıdığını söyleyince özlemli bir hayranlıkla dinlerdi. Böyle sohbetler, ruhları yeterince beslenmemiş, alacakaranlıkta kimsesizce çırpınan genç kanatlı yaratıklar gibi olan nice solgun yüzlü dokumacı çiftini meşgul etmiştir.
Saf Silas’a öyle geliyordu ki başka, daha yakın bir bağ kurmuş olması bile dostluklarını soğutmamıştı. Birkaç aydır genç bir hizmetçi kızla nişanlıydı; evlenmeleri için ortak birikimlerinin biraz daha artmasını bekliyorlardı. Sarah’nın, pazar günleri yaptıkları görüşmelere William’ın ara sıra katılmasına itiraz etmemesi onu çok sevindiriyordu. Hikâyelerinin bu döneminde, dua toplantısı sırasında Silas’ın katalepsi nöbeti geçirdi. Kardeşleri ona çeşitli sorular yöneltip ilgi gösterirken, özel bir sınav için seçilmiş bu kardeşe duyulan genel yakınlıkla yalnız William’ın sözü çelişti. Bu baygınlığın ona Tanrı’nın lütfunu gösteren bir işaretten çok Şeytan’ın musallatı gibi göründüğünü söyledi ve dostunu, ruhunda lanetli bir şey saklamadığından emin olmaya çağırdı. Silas, kınama ve öğüdü kardeşlik görevi olarak kabul etmesi gerektiğini düşündüğünden içerlemedi; dostunun kendisinden kuşku duyması yalnızca canını acıttı. Çok geçmeden Sarah’nın ona karşı tavrında da tuhaf bir gelgit fark etti: bir yandan sevgisini daha çok göstermeye çalışıyor, öte yandan istemsizce geri çekilip ondan hoşlanmadığını belli ediyordu. Nişanı bozmak isteyip istemediğini sordu. Sarah bunu reddetti. Nişanları kilisede duyurulmuş, dua toplantılarında da kabul edilmişti; sıkı bir soruşturma yapılmadan bozulamazdı ve Sarah topluluğun onaylayacağı bir gerekçe gösteremiyordu. O sırada kıdemli diyakoz ağır hastalandı. Çocuksuz bir duldu; genç erkek ya da kız kardeşlerden bazıları gece gündüz ona bakıyordu. Silas, geceleri William’la sık sık nöbetleşe bekliyor, sabaha karşı ikide biri ötekini devralıyordu. Beklenmedik biçimde iyileşir gibi olan yaşlı adamın başucunda bir gece otururken Silas, her zamanki duyulur soluklarının kesildiğini fark etti. Mum iyice kısalmıştı; hastanın yüzünü seçebilmek için onu kaldırması gerekti. Muayene edince diyakozun öldüğünü anladı; üstelik bir süredir ölü olmalıydı, çünkü uzuvları katılaşmıştı. Uyuyakalıp kalmadığını kendi kendine sordu ve saate baktı: saat sabah dördü gösteriyordu. William neden gelmemişti? Büyük bir kaygıyla yardım aramaya çıktı. Çok geçmeden evde, aralarında papazın da bulunduğu birkaç dost toplanmıştı. Silas işe gitmek üzere ayrıldı; William’la karşılaşıp gelmeyişinin nedenini öğrenebilmeyi diledi. Ama saat altıda, dostunu aramaya gitmeyi düşünürken William, papazla birlikte çıkageldi. Silas’ı Lantern Yard’a, kilise üyeleriyle buluşmaya çağırmaya gelmişlerdi. Silas çağrının nedenini sorunca yalnızca, “Öğreneceksin,” yanıtını aldı. Silas, papazın karşısında, papaz odasında oturana ve Tanrı’nın halkını temsil edenlerin gözleri ciddi ciddi ona dikilene dek başka bir şey söylenmedi. Sonra papaz cebinden bir çakı çıkarıp Silas’a gösterdi ve onu nerede bıraktığını bilip bilmediğini sordu. Silas, kendi cebinden başka bir yerde bıraktığını bilmediğini söyledi; ama bu tuhaf sorgu karşısında titriyordu. Ardından günahını gizlememesi, itiraf edip tövbe etmesi için öğüt verildi. Çakı, ölen diyakozun başucundaki şifonyerde bulunmuştu; papazın bir gün önce orada gördüğü, kilise parasının bulunduğu küçük kesenin durduğu yerde. Kese birinin eliyle alınmıştı; çakının sahibi olan adamdan başka kimin eli olabilirdi? Silas bir süre şaşkınlıktan konuşamadı. Sonra, “Tanrı masum olduğumu gösterecek. Çakının orada olduğundan da paranın kaybolduğundan da haberim yok. Beni ve evimi arayın; bulacağınız tek şey kendi biriktirdiğim üç sterlin beş şilin. William Dane, bu paranın altı aydır bende olduğunu biliyor,” dedi. William inledi; papazsa, “Aleyhindeki kanıt ağır, kardeşim Marner. Para geçen gece çalındı ve ölen kardeşimizin yanında senden başka kimse yoktu. William Dane, her zamanki gibi nöbeti devralmaya gelmesini ani bir hastalığın engellediğini söylüyor; sen de kendisinin gelmediğini söyledin. Üstelik ölü bedeni ihmal ettin,” dedi.
“Uyuyakalmış olmalıyım,” dedi Silas. Bir süre durduktan sonra ekledi: “Ya da hepinizin beni gördüğü o nöbetin benzerini bir kez daha geçirmiş olmalıyım; hırsız da ben bedenimde değilken, bedenimden çıkmışken gelip gitmiş olmalı. Ama yine söylüyorum, beni ve evimi arayın; başka hiçbir yerde bulunmadım.”
Arama yapıldı ve sonunda herkesin tanıdığı kese, Silas’ın odasındaki şifonyerin arkasına sıkıştırılmış halde William tarafından bulundu; içi boştu! William bunun üzerine dostunu itiraf etmeye, artık günahını gizlememeye çağırdı. Silas ona ağır bir sitemle baktı. “William, dokuz yıldır birlikte girip çıkıyoruz; beni hiç yalan söylerken gördün mü? Ama Tanrı masum olduğumu gösterecek.”
“Kardeşim,” dedi William, “yüreğinin gizli köşelerinde Şeytan’a fırsat vermek için neler yapmış olabileceğini nereden bileyim?”
Silas hâlâ dostuna bakıyordu. Birden yüzü kıpkırmızı oldu; öfkeyle konuşmak üzereydi ki içinden gelen bir sarsıntı onu yeniden durdurmuş gibi göründü. Yüzündeki kızarıklık kayboldu, kendisi titremeye başladı. Sonunda, William’a bakarak güçlükle konuştu.
“Şimdi hatırladım; çakı cebimde değildi.”
William, “Ne demek istediğini bilmiyorum,” dedi. Ancak orada bulunan öteki kişiler, Silas’ın çakıyı nerede bırakmış olduğunu söylemek istediğini sormaya başladılar. Silas daha fazla açıklama yapmadı; yalnızca, “Ağır bir yara aldım; hiçbir şey söyleyemem. Tanrı masum olduğumu gösterecek,” dedi.
Papaz odasına döndüklerinde uzun uzun görüştüler. Suçluyu bulmak için yasal yollara başvurmak, Lantern Yard kilisesinin ilkelerine aykırıydı; olay topluluk için daha az utanç verici olsa bile Hristiyanların dava açması yasaktı. Yine de üyeler gerçeği ortaya çıkarmak için başka önlemler almak zorundaydı. Dua edip kura çekmeye karar verdiler. Bu karara, kasabalarımızın arka sokaklarında süregelen o kapalı dinî yaşamı tanımayanlar şaşırabilir ancak. Silas, kardeşleriyle birlikte diz çöküp masumiyetinin Tanrı’nın doğrudan müdahalesiyle kanıtlanacağına güveniyordu; ama insanlara duyduğu güvenin acımasızca yaralandığını, onu geride keder ve yasın beklediğini de hissediyordu. Kura, Silas Marner’ın suçlu olduğunu gösterdi. Kilise üyeliği törenle askıya alındı ve çalınan parayı geri vermesi istendi. Tövbenin işareti sayılan itirafı etmedikçe kilisenin bağrına yeniden kabul edilemezdi. Marner sessizce dinledi. Sonunda herkes kalkıp gitmeye koyulunca William Dane’e yaklaştı ve heyecandan titreyen bir sesle şöyle dedi:
“Çakımı kullandığımı son hatırladığımda, senin için bir kayış kesmek üzere cebimden çıkarmıştım. Sonra yeniden cebime koyduğumu hatırlamıyorum. Parayı sen çaldın, günahı da benim üstüme yıkmak için bir düzen kurdun. Ama yine de muradına erebilirsin: yeryüzünü doğrulukla yöneten adil bir Tanrı yok; masumlara karşı tanıklık eden, yalanların Tanrısı var.”
Bu küfür karşısında herkes irkildi.
William alçakgönüllü bir sesle, “Bunun Şeytan’ın sesi olup olmadığına kardeşlerimiz karar versin. Senin için dua etmekten başka bir şey yapamam, Silas,” dedi.
Zavallı Marner, sevgi dolu bir yaradılış için deliliğe pek yakın olan bir umutsuzlukla, Tanrı’ya ve insanlara duyduğu sarsılmış güvenle oradan çıktı. Yaralı ruhunun acısı içinde kendi kendine, “O da beni bırakacak,” dedi. Sarah ona karşı tanıklıklara inanmazsa, onunki gibi bütün inancı sarsılmalıydı, diye düşündü. Dinî duygularının aldığı biçimler üzerine düşünmeye alışkın insanlar, biçim ile duygunun düşünsel bir eylemle hiç ayrılmadığı, eğitimsiz ve yalın bir zihin halini kavramakta zorlanır. Marner’ın durumundaki birinin kura çekerek Tanrı’nın yargısına başvurmanın geçerliliğini sorgulamasını kaçınılmaz sayarız. Oysa bu, onun hiç bilmediği türden bağımsız bir düşünme çabası olurdu; üstelik tüm gücünü boşa çıkan inancının acısına verdiği bir anda böyle bir çabaya girişmesi gerekirdi. İnsanların günahlarının yanı sıra acılarını da kaydeden bir melek varsa, kimsenin sorumlu olmadığı yanlış düşüncelerden doğan nice derin acıyı bilir.
Marner eve döndü ve bütün gün umutsuzluğun sersemliği içinde tek başına oturdu; Sarah’ya gidip masumiyetine onu inandırmaya çalışmak aklının ucundan bile geçmedi. İkinci gün, uyuşturucu bir inançsızlıktan kaçmak için tezgâhının başına geçti ve her zamanki gibi çalıştı. Birkaç saat geçmeden papazla diyakozlardan biri geldi; Sarah’dan, onunla nişanını bitmiş saydığı haberini getirmişlerdi. Silas haberi sessizce aldı, sonra habercilere arkasını dönüp tezgâhında çalışmayı sürdürdü. Aradan bir aydan biraz fazla zaman geçince Sarah, William Dane’le evlendi. Çok geçmeden Lantern Yard kardeşleri Silas Marner’ın kasabadan ayrıldığını öğrendi.
Bölüm etkileşimi
