Bölümler 30Şu an: Yazarın Notu
- 1 Yazarın Notu1.759 kelime · Okuduğun bölüm
- 2 Birinci Kısım: Madenin Gümüşü — Birinci Bölüm1.144 kelime
- 3 İkinci Bölüm1.332 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm1.229 kelime
- 5 Dördüncü Bölüm2.367 kelime
- 6 Beşinci Bölüm1.999 kelime
- 7 Altıncı Bölüm8.901 kelime
- 8 Yedinci Bölüm1.841 kelime
- 9 Sekizinci Bölüm7.894 kelime
- 10 İkinci Kısım — Isabel’ler — Birinci Bölüm1.902 kelime
- 11 İkinci Bölüm1.368 kelime
- 12 Üçüncü Bölüm1.755 kelime
- 13 Dördüncü Bölüm2.705 kelime
- 14 Beşinci Bölüm7.114 kelime
- 15 Altıncı Bölüm3.100 kelime
- 16 Yedinci Bölüm10.216 kelime
- 17 Sekizinci Bölüm7.058 kelime
- 18 Üçüncü Kısım: Deniz Feneri — Birinci Bölüm3.250 kelime
- 19 İkinci Bölüm4.250 kelime
- 20 Üçüncü Bölüm3.942 kelime
- 21 Dördüncü Bölüm4.280 kelime
- 22 Beşinci Bölüm2.053 kelime
- 23 Altıncı Bölüm1.710 kelime
- 24 Yedinci Bölüm2.114 kelime
- 25 Sekizinci Bölüm5.621 kelime
- 26 Dokuzuncu Bölüm6.858 kelime
- 27 Onuncu Bölüm6.612 kelime
- 28 On Birinci Bölüm3.860 kelime
- 29 On İkinci Bölüm4.537 kelime
- 30 On Üçüncü Bölüm4.275 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
“Böylesine kapkara bir gökyüzü fırtınasız açılmaz.” —Shakespeare
John Galsworthy’ye
Yazarın Notu
“Nostromo”, “Typhoon” adlı öykü kitabının yayımlanmasının ardından yazdığım uzun romanlar arasında üzerinde en çok kafa yorduğum romandır.
O sırada zihniyetimde ya da yazarlık hayatımın görevlerine yaklaşımımda yaklaşan bir değişikliğin farkına vardığımı söylemek istemiyorum. Belki de hiçbir değişiklik olmamıştır; sanat kuramlarıyla ilgisi bulunmayan o gizemli, dışsal şeydeki değişiklik dışında: esinin doğasındaki ince bir değişiklik. Sorumluluğunu hiçbir şekilde üstlenemeyeceğim bir olguydu bu. Yine de beni kaygılandıran şuydu: “Typhoon” kitabındaki son öyküyü bitirdikten sonra, sanki dünyada yazılacak başka hiçbir şey kalmamış gibi geldi.
Bu tuhaf biçimde olumsuz ama huzur kaçırıcı ruh hâli bir süre devam etti; sonra, uzun öykülerimin çoğunda olduğu gibi, “Nostromo”nun ilk ipucu, değerli ayrıntılardan bütünüyle yoksun, başıboş bir anekdot biçiminde karşıma çıktı.
Gerçekten de, çok genç olduğum 1875 ya da 1876’da, Batı Hint Adaları’nda, daha doğrusu Meksika Körfezi’nde —karayla temasım kısa, seyrek ve gelip geçiciydi— bir adamın, devrim karışıklıkları sırasında Tierra Firme kıyılarının bir yerinde, tek başına bir mavna dolusu gümüşü çaldığı söylenen bir hikâyesini duydum.
İlk bakışta bu, epeyce büyük bir başarıydı. Ama ayrıntı duymadım; suçu sırf suç olduğu için merak etmediğimden, bu hikâyeyi aklımda tutmam da beklenemezdi. Yirmi altı ya da yirmi yedi yıl sonra, ikinci el bir kitapçının önünden aldığım eski püskü bir kitapta aynı olaya rastlayana dek onu unuttum. Kitap, bir gazetecinin yardımıyla kaleme alınmış, Amerikalı bir denizcinin kendi hayat hikâyesiydi. Gezileri sırasında bu Amerikalı denizci, kaptanı ve sahibi, çok gençken duyduğum hırsız olan bir uskuna gemisinde birkaç ay çalışmıştı. Bundan kuşkum yok; çünkü dünyanın aynı bölgesinde, ikisi de bir Güney Amerika devrimiyle bağlantılı, böylesine kendine özgü iki olay yaşanmış olamazdı.
Herif, içinde gümüş bulunan bir mavnayı gerçekten çalmayı başarmıştı; anlaşılan bunu yalnızca işverenleri ona kayıtsız şartsız güvendiği için yapabilmişti. İşverenleri insan sarrafı sayılmazmış doğrusu. Denizcinin anlatısında adam, tam bir alçak; küçük çaplı bir dolandırıcı, aptalca zalim, somurtkan, sıradan görünüşlü ve bu fırsatın ona yüklediği yüceliğe bütünüyle layık olmayan biri olarak betimleniyordu. İlginç olan, bu yaptığını açıkça övünerek anlatmasıydı.
Şöyle der dururmuş: “İnsanlar bu uskuna gemimden çok para kazandığımı sanıyor. Oysa kazandığım para hiçbir şey. Umurumda da değil. Arada bir sessizce ortadan kaybolup bir gümüş külçesi yürütürüm. Yavaş yavaş zengin olmam gerek, anlıyor musun?”
Adamla ilgili bir başka ilginç nokta da vardı. Bir tartışma sırasında denizci onu tehdit etmiş: “Gümüş hakkında bana anlattıklarını kıyıya varınca başkalarına söylememi ne engeller?”
Sinsice alaycı serseri zerre kadar telaşlanmamış. Hatta gülmüş. “Aptal, karaya çıkınca benim hakkımda böyle konuşmaya kalkarsan sırtına bir bıçak saplarlar. O limandaki her erkek, her kadın, her çocuk benim dostum. Mavnanın batmadığını kim kanıtlayabilir? Gümüşü sakladığım yeri sana göstermedim ki. Öyle değil mi? Demek hiçbir şey bilmiyorsun. Ya yalan söylediysem? Ha?”
Sonunda denizci, pişmanlık bilmez hırsızın o sefil bayağılığından tiksinip uskunadan kaçtı. Bu olay, otobiyografisinin yaklaşık üç sayfasını kaplıyor. Üzerinde durulacak bir şey değil; ama o sayfaları yeniden okurken, gençliğimde rastlantıyla işittiğim birkaç sözün tuhaf biçimde doğrulanması, her şeyin böylesine taze, şaşırtıcı, maceralı ve ilginç olduğu o uzak zamanı anımsattı: yıldızların altındaki yabancı kıyı parçalarını, güneş ışığındaki tepe gölgelerini, alacakaranlıkta kabaran erkek tutkularını, yarı yarıya unutulmuş dedikoduları, silikleşmiş yüzleri... Belki, belki dünyada hâlâ yazılacak bir şey vardı. Yine de ilk başta hikâyenin kendisinde bir şey göremedim. Bir alçak, değerli bir maldan büyük bir miktarı çalmış; öyle diyorlar. Ya doğrudur ya değildir; her durumda kendi başına hiçbir değeri yoktur. Soygunu ayrıntılarıyla anlatan bir hikâye uydurmak içimden gelmedi; yeteneklerim o yönde olmadığı için, uğraşmaya değmeyeceğini düşündüm. Ancak hazineyi aşıranın ille de iflah olmaz bir haydut olması gerekmediği, hatta karakter sahibi bir insan olabileceği, devrimin değişen sahnelerinde rol oynayabileceği, belki de kurban olabileceği aklıma geldiğinde, işte o zaman, iyiyle kötüyü göremeyecek kadar basiretsiz insanların tutkularından doğan olaylara sessiz tanıklık edecek, yüksek ve gölgeli Sierrafı, sisli Camposu ile Sulaco eyaletine dönüşecek alacakaranlık bir ülkenin ilk görüntüsü belirdi gözümde.
“Nostromo” kitabının gerçek başlangıcı işte böyle belirsizdir. O andan sonra sanırım yazılması kaçınılmazdı. Yine de o zaman bile, entrika ve devrimlerle dolu bir ülkeye uzanan zahmetli, uzak bir yolculuğa çıkmaktan beni alıkoymaya çalışan bir kendini koruma içgüdüsünün uyarısıyla duraksadım. Ama yapılması gerekiyordu.
Yazılması 1903-1904 yıllarının büyük bölümünü aldı; ilerledikçe ülkeye dair bilgim arttı ve önümde açılan manzaralar durmadan genişledi. Bu manzaralarda kaybolmaktan korktuğum için sık sık yeniden tereddüde kapıldım. Cumhuriyet’in karmakarışık işleri karşısında tıkandığımı düşündüğümde de, mecazen çantamı toplar, biraz hava değişikliği için Sulaco’dan kaçar ve “Deniz Aynası”ndan birkaç sayfa yazardım. Ama daha önce de söylediğim gibi, konukseverliğiyle ünlü Latin Amerika kıtasındaki kalışım yaklaşık iki yıl sürdü. Dönüşümde, biraz Kaptan Gulliver’in üslubuyla söylersem, ailemin sağ salim olduğunu; karımın bütün bu telaşın sona erdiğini öğrenince çok sevindiğini ve küçük oğlumuzun ben yokken epey büyüdüğünü gördüm.
Costaguana tarihi konusunda başlıca kaynağım, elbette, merhum ve muhterem dostum Don Jose Avellanos’un, İngiltere ve İspanya saraylarındaki temsil görevinin ve sair görevlerinin yanı sıra, tarafsız ve etkileyici “Elli Yıllık Kötü Yönetim Tarihi” adlı eseridir. Bu eser hiç yayımlanmadı —okur nedenini öğrenecek— ve içeriğine sahip dünyadaki tek kişi de benim. Ciddi ciddi düşünerek onu birkaç saatten çok daha uzun bir sürede özümsemeye çalıştım; doğruluğuma güvenileceğini umuyorum. Kendime haksızlık edilmemesi ve gelecekteki okurların kaygılarını gidermek için şunu belirtmek isterim: Tarihe yapılan birkaç gönderme, eşsiz bilgimi sergilemek uğruna araya sokulmuş değildir; her biri gerçeklikle yakından bağlantılıdır. Ya o güncel olayların niteliğine ışık tutar ya da sözünü ettiğim kişilerin yazgısını doğrudan etkiler.
Kişilerin kendi hikâyelerine gelince, soylularla halkı, erkeklerle kadınları, Latinlerle Anglo-Saksonları, haydutlarla siyasetçileri, içimde çarpışan duyguların sıcağı ve çatışması içinde elimden geldiğince serinkanlı bir kalemle anlatmaya çalıştım. Zaten bu, onların çatışmalarının da hikâyesidir. Eylemlerinin ve zamanın acımasız zorunlulukları içinde açığa çıkan yüreklerinin gizli amaçlarının ne ölçüde ilgiye değer olduğuna okur karar versin. İtiraf edeyim, benim için o dönem, sağlam dostlukların ve unutulmayan konukseverliğin dönemidir. Minnettarlığımın ifadesi olarak burada “Sulaco’nun ilk hanımefendisi” Bayan Gould’u anmalıyım; onu güvenle Doktor Monygham’ın gizli bağlılığına bırakabiliriz. Maddi Çıkarlar’ı yaratan idealist Charles Gould’u da, bu dünyada kaçışın olmadığı Maden’ine bırakmalıyız.
San Tome Madeninin gümüşüne ikisi de kapılmış, ırksal ve toplumsal bakımdan birbirinden farklı iki adamın ikincisi olan Nostromo hakkında biraz daha konuşmam gerektiğini hissediyorum.
Merkezdeki bu kişiyi İtalyan yapmaktan hiç çekinmedim. Her şeyden önce bu son derece inandırıcı: İleride okuyacağınız gibi, o dönemde Batı Eyaleti’ne İtalyanlar akın akın geliyordu. İkincisi, eski, insancıl devrimlerin idealisti Garibaldino Giorgio Viola’nın yanında onun kadar iyi durabilecek başka kimse yoktu. Ben orada, sınıfının alışkanlıklarından ve yerleşik düşünce kalıplarından olabildiğince sıyrılmış bir Halk Adamı’na ihtiyaç duyuyordum. Bu, alışkanlıklara yönelik üstü kapalı bir eleştiri değil. Nedenlerim ahlaki değil, sanatsaldı. Anglo-Sakson olsaydı yerel siyasete girmeye çalışırdı. Oysa Nostromo kişisel bir oyunda önderlik etmeye özenmez. Kalabalığın üstüne çıkmak istemez. Halkın içinde bir güç olduğunu hissetmekle yetinir.
Ama Nostromo esas olarak, gençliğimde bir Akdenizli denizciden esinlenerek yarattığım için böyle biridir. Yazdığım bazı sayfaları okumuş olanlar, Tremolino’nun padrone’si Dominic’in belli koşullar altında bir Nostromo olabileceğini söylediğimde ne demek istediğimi hemen anlayacaktır. Her hâlükârda Dominic genç adamı kusursuzca anlardı —onu küçümseyerek de olsa. Birlikte epeyce saçma bir maceraya atılmıştık; ama saçmalığın önemi yok. Çok genç olduğum o günlerde, o adamın yarı buruk sadakatini, yarı alaycı bağlılığını hak edecek bir yanım bulunduğunu düşünmek bana gerçekten mutluluk veriyor. Nostromo’nun birçok sözünü ilk kez Dominic’in ağzından duydum. Dümen başında, yüzünü gölgeleyen keşiş kukuletasının altından ufku korkusuz gözlerle tararken, amansız bilgeliğinin alışıldık girizgâhını sivri bir tonla söylerdi: “Vous autres gentilhommes!” Bu sözün tınısı hâlâ kulağımda. Tıpkı Nostromo gibi! “Siz kibar beyler!” Tam da Nostromo gibi. Ama Korsikalı Dominic, Nostromo’nun özgür olduğu belli bir soy sop gururunu beslerdi; çünkü Nostromo’nun soyu daha da eski olmalıydı. Sayısız kuşağın ağırlığını arkasında taşıyan, övünecek bir ana babası olmayan bir adamdır o... Tıpkı Halk gibi.
Miras aldığı toprağı sıkıca kavrayışında, geleceği düşünmeden yaşayışında ve cömertliğinde, armağanlarını bol keseden dağıtışında, erkekçe kibrinde, büyüklüğüne dair belirsiz sezgisinde, hem umutsuzluk hem de çaresizlik taşıyan dürtülerle beslenen sadakatinde o bir Halk Adamı’dır: kıskançlık bilmeyen, büsbütün kendilerine ait bir güç; önderlik etmeyi küçümser, ama içeriden hükmeder. Yıllar sonra, yaşlanıp ünlü Kaptan Fidanza olduğunda, ülkede bir payı varken, Sulaco’nun modernleşmiş sokaklarında saygılı bakışların eşliğinde türlü işlerini görürken, hamalın dul eşini ziyaret ederken, locaya giderken, toplantılardaki anarşist konuşmaları kıpırtısız bir sessizlikle dinlerken, yeni devrimci hareketin esrarengiz hamisi, güvenilir ve varlıklı yoldaş Fidanza olduğunda, ahlaki yıkımının bilgisi yüreğine kilitlenmişken bile, özünde Halk Adamı olarak kalır. Yaşama duyduğu sevgiyle küçümsemenin iç içe geçtiği duygularında ve ihanete uğradığına, neyin ya da kimin ihanetiyle öldüğünü bile doğru dürüst anlayamadan ihanete uğrayarak öleceğine dair şaşkın inancında hâlâ Halk’tandır; kendine özgü bir geçmişi olan, tartışmasız Büyük Adam’larından biridir.
O çalkantılı dönemin bir başka kişisinden daha söz etmek isterim: Antonia Avellanos’tan, “güzel Antonia”dan. Latin Amerikalı genç kızların olası bir çeşitlemesi midir, bunu ileri sürmeye cesaret edemem. Ama benim için öyledir. Babasının —muhterem dostumun— yanında hep biraz arka planda kalan Antonia’nın, söyleyeceklerimi anlaşılır kılacak kadar görünür olmasını umuyorum. Batı Cumhuriyeti’nin doğuşuna benimle birlikte tanıklık etmiş olanların hepsi içinde, belleğimde yaşamı kesintisiz sürmüş gibi kalan tek kişi odur. Aristokrat Antonia ile Halk Adamı Nostromo Yeni Çağ’ın mimarları, Yeni Devlet’in gerçek yaratıcılarıdır: o, efsanevi ve gözü pek başarısıyla; o ise bir kadın olarak, yalnızca olduğu kişi olmanın gücüyle. Bir hovardanın yüreğinde içten bir tutku uyandırabilecek tek varlık odur.
Sulaco’yu yeniden ziyaret etmeme bir şey vesile olabilseydi —bütün bu değişiklikleri görmekten nefret ederdim—, bu Antonia olurdu. Bunun gerçek nedeni de —neden açık sözlü olmayayım?— onu ilk aşkımı örnek alarak yaratmış olmamdır. Biz, biraz uzun boylu bir grup okul çocuğu, onun iki erkek kardeşinin arkadaşları, henüz okuldan yeni çıkmış o kıza nasıl hayranlıkla bakardık! Hepimizin içinde doğduğu, ama yalnız onun yılmaz bir umutla dimdik tutmayı bildiği bir inancın bayraktarıydı. Belki ruhunda Antonia’dan daha çok ateş, daha az dinginlik vardı; ama vatanseverlikte tavizsiz bir püritendi, düşüncelerinde en ufak bir dünyevilik lekesi yoktu. Ona âşık olan yalnız ben değildim; ama hafifliklerime yönelik acımasız eleştirilerini —zavallı Decoud’nunkilere çok benzerdi— en sık işitmek ya da ağırbaşlı, karşı konulmaz çıkışlarının hedefi olmak bana düşerdi. Beni pek anlayamamıştı —ama neyse. O son vedayı etmeye, ürkek ama başkaldıran bir günahkâr gibi içeri girdiğim o öğleden sonra, kalbimi yerinden oynatan bir el sıkışı ve soluğumu kesen bir gözyaşıyla karşılaştım. Sonunda yumuşamıştı; sanki birdenbire —biz hâlâ ne çocukmuşuz!— gerçekten temelli gittiğimi, çok uzaklara, gözlerimizden karanlıkta saklanan, bilinmeyen Sulaco’ya kadar gittiğimi fark etmişti.
İşte bu yüzden bazen “güzel Antonia”yı —yoksa Öteki’ni mi?— ulu katedralin loşluğunda yürürken, Sulaco’nun ilk ve son Kardinal Başpiskoposu’nun mezarı başında kısa bir dua ederken, Don Jose Avellanos’un anıtı önünde evlatça bir bağlılıkla dalıp gitmişken, Martin Decoud’nun madalyon biçimindeki anı levhasına son bir şefkatli, içten bakış attıktan sonra başı dik, saçları beyaz, Plaza’nın güneşine huzurla çıkarken bir kez daha görmeyi özlüyorum. Başka Yeni Çağların şafaklarını, yeni devrimlerin gelişini sabırsızlıkla bekleyen insanların gözünde hiçe sayılan bir geçmiş kalıntısı...
Ama bu, düşlerin en boşu; çünkü görkemli Capataz’ın, Halk Adamı’nın, aşkın ve servetin ağlarından sonunda kurtulmuş olarak can verdiği anda Sulaco’da yapabileceğim başka hiçbir şey kalmayacağını o zaman da gayet iyi anlamıştım.
J. C.
Ekim 1917.
Bölüm etkileşimi
