Nostromo kitap kapağı

26. bölüm / 30

Dokuzuncu Bölüm

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 30Şu an: Dokuzuncu Bölüm

DOKUZUNCU BÖLÜM
Pedrito Montero’nun gelişini çanların çınlayarak haber vermesiyle dehşete kapılan Sotillo, kuşkularla umutlar arasında bocalayarak sabahı düşünceleriyle boğuşup geçirmişti; zihninin boşluğu ve tutkularının şiddeti yüzünden bu mücadele ona göre değildi. Hayal kırıklığı, açgözlülük, öfke ve korku albayın içinde, kasabadaki çanların gürültüsünden daha büyük bir kargaşa yaratıyordu. Tasarladığı hiçbir şey gerçekleşmemişti. Ne Sulaco ne de madenin gümüşü eline geçmişti. Mevkiini sağlamlaştıracak hiçbir askerî başarı kazanamamış, kaçıp gitmesini sağlayacak muazzam bir ganimet de elde edememişti. Pedrito Montero, ister dost ister düşman olsun, onu dehşete düşürüyordu. Çanların sesi aklını başından alıyordu.

Başta hemen saldırıya uğrayacağını sanmış, taburuna kıyıda silah başı yaptırmıştı. Odanın bir ucundan ötekine gidip geliyor, bazen sağ elinin parmak uçlarını kemirirken gözlerini yere dikiyor, yandan uğursuzca bakıyordu; sonra herkesi somurtkan, itici bir bakışla süzüp vahşi bir yalnızlık içinde volta atmayı sürdürüyordu. Şapkası, kırbacı, kılıcı ve tabancası masanın üzerindeydi. Kasaba kapısını gören pencerenin önüne üşüşmüş subayları, geçen yıl Anzani’den uzun vadeli borçla aldığı dürbünü kullanmak için aralarında çekişiyorlardı. Dürbün elden ele geçiyor, o sırada kimin elindeyse kaygılı sorularla kuşatılıyordu.

“Hiçbir şey yok; görülecek hiçbir şey yok!” diye sabırsızca tekrarlıyordu.

Gerçekten de hiçbir şey yoktu. Casa Viola yakınındaki çalılıklarda mevzilenmiş gözcü birliğine ana kuvvete çekilmesi emredildiğinde bile kasaba ile liman suları arasındaki tozlu, kurak arazide hiçbir canlılık belirtisi görünmüyordu. Ama öğleden sonra geç saatlerde kapıdan çıkan bir atlı, korkusuzca yukarı doğru ilerlerken seçildi. Senyor Fuentes’in elçisiydi. Tek başına olduğu için yaklaşmasına izin verildi. Büyük kapıda attan indi; sessizce bekleyenlere neşeli bir küstahlıkla selam verip hemen “muy valliente” albayın yanına çıkarılmasını istedi.

Senyor Fuentes, Gefe Politico olarak görevine başlar başlamaz diplomatik becerilerini hem limanı hem de madeni ele geçirmeye yöneltmişti. Sotillo’yla görüşmesi için seçtiği kişi, devrimin sahte belge düzenlemekle suçlanıp umumi hapishanede çürürken bulduğu bir noterin ta kendisiydi. “Blanco zulmünün kurbanları” olan diğer kişilerle birlikte kalabalık tarafından serbest bırakılınca yeni Hükümete hizmetlerini sunmak için acele etmişti.

Pedrito Montero’yla görüşmek üzere Sotillo’yu tek başına kasabaya gelmeye ikna ederken büyük bir gayret ve belagat sergilemeye kararlı olarak yola çıktı. Oysa albayın aklından geçenlerin bundan daha uzağı yoktu. Ünlü Pedrito’nun eline düşme düşüncesi bir anlığına bile aklından geçse birkaç kez fenalaşmıştı. Olacak şey değildi—delilikti. Ama açıkça düşmanlık etmek de delilik olurdu. Böyle davranırsa o hazineyi, yakınlarında bir yerde olduğunu hissedip kokusunu aldığı gümüş servetini düzenli biçimde araması imkânsızlaşacaktı.

Ama neredeydi? Neredeydi? Tanrım! Neredeydi? O doktorun gitmesine neden izin vermişti ki! Ne budalaydı! Ama hayır! Alt katta subaylarla hoşsohbet ederek bekleyen elçi dururken, bunalmış bir hâlde düşündü: Yapılabilecek tek doğru şey buydu. O alçak doktorun kendi çıkarı, kesin bilgiyle geri dönmesini gerektiriyordu. Ama bir şey onu engellerse ne olacaktı? Örneğin kasabadan çıkmasını genel bir emirle yasaklayabilirlerdi! Devriyeler olurdu!

Albay başını ellerinin arasına alıp, başı dönmüş gibi olduğu yerde döndü. Ödleğin aklına birden, Avrupa devlet adamlarının zorlu bir görüşmeyi geciktirmek istediklerinde kullandıkları yöntemlerden biri geldi. Çizmeleri ayağında, mahmuzları takılı hâlde, yakışık almayan bir aceleyle hamaka tırmandı. Ağır kaygıların yükü, yakışıklı yüzünü sarartmıştı. Düzgün biçimli burnunun sırtı keskinleşmiş, cüretkâr burun delikleri küçülüp büzüşerek çirkinleşmişti. Güzel gözlerinin kadife gibi yumuşak, okşayıcı bakışı sönmüş, hatta bozulmuş gibiydi; badem biçimli, baygın bu gözler, uğursuz uykusuzluk yüzünden yakışıksız biçimde kan çanağına dönmüştü. Senyor Fuentes’in şaşkın elçisine sesi kesik, bitkin bir tonda seslendi. Zarif bedenini siyah bıyıklarına kadar gömen ponço yığınının altından çıkan sesi acınacak kadar cılızdı; bıyıkları kıvrımsız, sarkık duruyor, bedeninin çöküşüne ve zihninin yetersizliğine işaret ediyordu. Ateş, ateş—“muy valliente” albayı ağır bir ateş basmıştı. Aniden başlayan hafif bir bağırsak sancısının geçici spazmlarından kaynaklanan ifadesindeki titrek, çılgınca hâl ile bastırılmış paniğin dişlerini takırdatması o kadar gerçekçiydi ki elçiyi etkiledi. Üşüme nöbeti geçiriyordu. Albay düşünemeyeceğini, dinleyemeyeceğini, konuşamayacağını söyledi. İnsanüstü bir çaba gösteriyormuş gibi soluk soluğa, hiçbir uygun yanıt verecek ya da Ekselanslarının emirlerinden herhangi birini yerine getirecek durumda olmadığını güçlükle dile getirdi. Ama yarın! Yarın! Ah, yarın! Ekselansları Don Pedro hiç kaygılanmasın. Cesur Esmeralda Alayı limanı tutuyordu, limanı—Sonra gözlerini kapadı; elçinin meraklı bakışları altında, yarı sayıklayan bir hasta gibi ağrıyan başını sağa sola yuvarladı. Elçi, acılı ve kesik kesik sözlerini duyabilmek için hamak üzerine eğilmek zorunda kalmıştı. Bu sırada Albay Sotillo, Ekselanslarının insafına güvenerek İngiliz doktorun, ilaç sandığını da alıp kasabadan çıkmasına ve kendisini tedavi etmesine izin verilmesini umuyordu. Orada bulunan saygıdeğer caballero’dan, Casa Gould’un önünden geçerken uğrayıp muhtemelen orada olan İngiliz doktora, Albay Sotillo’nun Gümrük Binası’nda ateşler içinde yattığını ve hizmetine hemen ihtiyaç duyulduğunu bildirmesi için kaygıyla ricada bulundu. Hemen. Acilen ihtiyaç vardı. Büyük bir sabırsızlıkla bekleniyordu. Binlerce teşekkür. Yorgun gözlerini kapadı, bir daha açmadı; ölümcül hastalığın alt ettiği, yendiği, ezip yok ettiği bir adam gibi sağır, dilsiz ve duyarsız, kaskatı yattı.

Ama öteki, sahanlığın kapısını arkasından kapatır kapatmaz albay yün örtülerden oluşan bir çığın içinden iki ayağını birden savurarak fırladı. Mahmuzları ponçoların karmakarışık yığınına dolandığından neredeyse başının üstüne düşüyordu; dengesini ancak odanın ortasında bulabildi. Yarı kapalı panjurların arkasına gizlenip aşağıda olup bitenleri dinledi.

Elçi çoktan atına binmişti. Büyük kapıda duran somurtkan subaylara dönüp resmî bir tavırla şapkasını çıkardı.

“Caballeros,” dedi çok yüksek sesle, “alayınızın başına iyi bakmanızı salık veririm. Hepinizi görmek benim için büyük bir onur ve mutluluk oldu. Güneşin bol, suyun kıt olduğu bu açıkta, sabır erdemini asker gibi gösteren ne güzel bir topluluksunuz. Oysa şarapla ve kadınların cazibesiyle dolu bir kasaba, cesur adamlar olduğunuz için sizi kucaklamaya hazır. Caballeros, sizi selamlama onuruna eriştim. Bu gece Sulaco’da bol bol dans edilecek. Hoşça kalın!”

Ama yaşlı binbaşının dışarı çıktığını görünce dizginleri çekip atını durdurdu ve başını yana eğdi; binbaşı çok uzun boylu, sıska, bileklerine kadar inen dar ve düz bir palto giymişti. Palto, sanki alay sancağının direğine sarılmış kılıfı gibiydi.

Akıllı yaşlı asker, “Dünya hainlerle dolu,” diye genel bir yargıyı dogmatik bir tonla dile getirdikten sonra, Sotillo’ya övgüler yağdırmayı sürdürdü. Ağır ağır, vurgulayarak gökteki her erdemi ona yakıştırdı; hepsini, Occidentallilerin alt sınıfı arasında—özellikle Esmeralda çevresinde—kullanılan gülünç, gündelik bir deyişle özetledi: “Bir adamın çok dişi olur.” Sonra sesi birden yükselerek sözünü tamamladı: “Bize gelince,” diye heybetli ve etkileyici bir tavırla sürdürdü, “Ekselansınız Cumhuriyet’in en seçkin subay topluluğunu, cesaret ve basirette eşi benzeri olmayan adamları görüyorsunuz; ‘y hombres de muchos dientes.’”

“Ne? Hepsi mi?” diye sordu Senyor Fuentes’in itibarsız elçisi, hafif alaycı bir gülümsemeyle.

“Todos. Si, senor,” diye ciddi ve kendinden emin bir tavırla onayladı binbaşı. “Çok dişli adamlar.”

Öteki atını çevirip kasvetli bir ahırın yüksek kapısını andıran girişe döndü. Üzengilerinde doğrulup bir kolunu uzattı. Şakacı bir alçaktı; orta eyaletlerden bir yerli olarak bu budala Occidentallilere karşı doğal bir küçümseme duyuyordu. Özellikle Esmeraldalıların budalalığı eğlendirici bir hor görme duygusu uyandırıyordu onda. Ciddi bir yüz takınıp Pedro Montero üzerine bir nutka başladı. Elini, onu dinleyenlere tanıtıyormuş gibi salladı. Bütün yüzlerin ciddileştiğini, tüm gözlerin dudaklarına dikildiğini görünce bir dizi kusursuzluk saymaya koyuldu: “Cömert, yiğit, cana yakın, derin düşünceli”—şapkasını coşkuyla çıkardı—“bir devlet adamı, yenilmez bir partizanlar önderi—” Sesini birden alçaltıp derin, boğuk bir tona indirdi: “ve bir diş hekimi.”

Hemen hızlı adımlarla uzaklaştı. Bacaklarını sertçe açışı, ayaklarını dışa çevirmesi, dimdik sırtı ve geniş, kıpırtısız omuzlarının üzerinde yana yatmış şapkası, sınırsız, insanı hayrete düşüren bir küstahlığı yansıtıyordu.

Yukarıda, panjurların arkasındaki Sotillo uzun süre kıpırdamadı. Adamın küstahlığı onu dehşete düşürmüştü. Aşağıda subayları ne diyordu? Hiçbir şey demiyorlardı. Tam bir sessizlik. Titredi. Seferin bu aşamasında kendini böyle hayal etmemişti. Kendini zafer kazanmış, kimsenin sorgulamadığı, muradına ermiş, askerlerin putu olmuş; seçebileceği iktidar ve servet seçeneklerini gizli bir hoşnutlukla tartarken görmüştü. Heyhat! Ne büyük fark! Bocalamış, huzursuz, çaresiz, öfkeden yanar ya da dehşetten donakalır hâlde, her yanından üzerine yürüyen, deniz kadar dipsiz bir korku duyuyordu. O alçak doktorun bilgiyle dışarı çıkması gerekiyordu. Bu açıktı. Tek başına bu bilgi işine yaramazdı. Onunla hiçbir şey yapamazdı. Lanet olsun! Doktor asla dışarı çıkmayacaktı. Muhtemelen çoktan tutuklanmış, Don Carlos’la birlikte kapatılmıştı. Delice kahkahalarla güldü. Ha! Ha! Ha! Ha! Bilgiyi Pedrito Montero alacaktı. Ha! Ha! Ha! Ha!—gümüşü de. Ha!

Kahkahasının ortasında birden taş kesilmiş gibi hareketsiz ve sessiz kaldı. Onun da bir tutsağı vardı. Gerçekleri mutlaka bilmesi gereken bir tutsak. Konuşturulması gerekiyordu. Sotillo o zamana dek Hirsch’i bütünüyle aklından çıkarmamıştı; şimdi de işkencede sınırı aşma düşüncesine karşı açıklayamadığı bir isteksizlik duyuyordu.

İçinde bir isteksizlik vardı—her yanından üzerine çöken o dipsiz korkunun bir parçası. İsteksizce, post tüccarının büyümüş gözlerini, kıvranışlarını, yüksek sesli hıçkırıklarını ve itirazlarını da hatırladı. Bu ne acımaydı ne de sıradan bir sinir duyarlılığı. Gerçek şuydu: Sotillo, adamın anlattıklarına bir an bile inanmamıştı—inanamazdı; böyle saçmalıklara kimse inanamazdı—ama umutsuzca gerçeği söylermiş gibi çıkan sözleri onda rahatsız edici bir iz bırakmıştı. Midesini bulandırıyordu. Adamın korkudan delirmiş olabileceğinden de kuşkulanıyordu. Bir deli, umut vermeyen bir vakadır. Bah! Numara. Hepsi numara. Onun da çaresine bakardı.

Kendisini gereken vahşet düzeyine çıkarıyordu. Güzel gözlerini hafifçe kıstı, ellerini çırptı. Çıplak ayaklı bir emir eri sessizce belirdi; süngüsü uyluğunda sallanan, elinde sopa tutan bir onbaşıydı.

Albay emirlerini verdi. Bir süre sonra birkaç askerin ite kaka içeri soktuğu zavallı Hirsch, geniş bir koltukta korkunç bir ifadeyle kaşlarını çatmış oturan Sotillo’yla karşılaştı: şapkası başında, dizleri açık, elleri belinde; buyurgan, görkemli, karşı konulmaz, mağrur, yüce ve korkunç.

Kolları arkasından bağlanan Hirsch, küçük odalardan birine hoyratça atılmıştı. Saatlerce yerde cansız gibi uzanmış, görünüşe bakılırsa unutulmuştu. Umutsuzluk ve dehşet dolu yalnızlığından tekmelerle, darbelerle vahşice koparıldı; edilgen, bitkin ve sersemlemişti. Tehditleri ve öğütleri dinledi; ardından sorulara her zamanki yanıtlarını verdi: başı göğsüne düşmüş, elleri arkasında bağlı, Sotillo’nun önünde hafifçe sallanıyor, başını hiç kaldırmıyordu. Çenesinin altına dürtülen süngü ucuyla başını kaldırmaya zorlandığında gözleri boş, trans hâlinde bir bakışla donmuştu; bezelye taneleri büyüklüğündeki ter damlalarının, beyaz yüzündeki kir, bere ve çiziklerin üzerinden sağanak gibi aktığı görülüyordu. Sonra birden durdular.

Sotillo ona sessizce baktı. “İnatçılığından vazgeçecek misin, seni alçak?” diye sordu. Bir ucu Senyor Hirsch’in bileklerine bağlanmış bir ip kirişin üzerinden geçirilmiş, üç asker de öteki ucunu tutup bekliyordu. Hirsch cevap vermedi. Kalın alt dudağı aptalca sarkıyordu. Sotillo işaret verdi. Hirsch’in ayakları yerden kesildi; odada umutsuzluk ve acıyla kopan bir çığlık yankılandı, büyük binanın koridorunu doldurdu, dışarıda havayı yardı. Kıyıdaki kampta bulunan bütün askerler başlarını pencerelere çevirdi; salondaki subaylardan bazıları gözleri parlayarak heyecanla gevezelik etmeye başladı, ötekiler dudaklarını birbirine bastırıp kasvetle yere baktı.

Sotillo askerlerin ardından odadan çıkmıştı. Sahanlıktaki nöbetçi tüfeğini selam duruşuna getirdi. Hirsch, yarı kapalı panjurların ardında tek başına çığlık atmayı sürdürürken liman sularından yansıyan güneş ışığı duvarın üst kesiminde durmaksızın kıpırdayan bir ışık dalgası oluşturuyordu. Kaşlarını kaldırmış, ağzını—inanılmaz derecede geniş, kapkara, kocaman, dişlerle dolu—ardına kadar açmış, çığlık atıyordu; komik görünüyordu.

Rüzgârsız öğleden sonranın hâlâ kavurucu havasında acı dalgalarını O.S.N. Company’nin bürolarına kadar ulaştırdı. Balkonda, olup bitenleri genel olarak anlamaya çalışan Kaptan Mitchell onu hafif ama belirgin biçimde duymuştu; solgun yanaklarla içeri çekildikten sonra bile o cılız, korkunç ses kulaklarında çınlamayı sürdürdü. O öğleden sonra birkaç kez balkondan uzaklaşmak zorunda kalmıştı.

Sotillo sinirli ve karamsar bir hâlde huzursuzca dolaşıyor, subaylarıyla görüşüyor, bütün boş binayı kaplayan bu tiz gürültünün ortasında birbiriyle çelişen emirler veriyordu. Bazen uzun, korkunç sessizlikler oluyordu. Birkaç kez kılıcının, kırbacının, tabancasının ve dürbününün masada durduğu işkence odasına girip zorlama bir sakinlikle, “Şimdi doğruyu söyleyecek misin? Hayır mı? Bekleyebilirim,” diye sormuştu. Ama daha fazla beklemeye gücü yetmezdi. Mesele tam da buydu. Her girişinde kapıyı çarparak çıkıyor; sahanlıktaki nöbetçi tüfeğini selam duruşuna getiriyor, karşılığında iç karartan, zehirli, kararsız bir bakış alıyordu. Bu bakış aslında hiçbir şey görmüyordu; yalnızca içindeki ruhu yansıtıyordu: kasvetli nefret, kararsızlık, açgözlülük ve öfkeyle dolu bir ruh.

Bir kez daha içeri girdiğinde güneş batmıştı. Bir asker iki yanan mum getirdi, sonra sessizce çıkıp kapıyı gürültüsüzce kapattı.

“Konuş, seni şeytanın Yahudi dölü! Gümüş! Gümüş nerede, söylüyorum sana! Nerede? Siz yabancı alçaklar onu nereye sakladınız? İtiraf et, yoksa—”

İşkenceyle gerilmiş uzuvlarından gergin ipe hafif bir titreme yayıldı; ama Esmeralda’dan girişimci bir iş adamı olan Senyor Hirsch’in bedeni ağır kirişin altında dikey biçimde, sessiz ve kımıldamadan asılı duruyor, albayın yüzüne korkunç bir ifadeyle bakıyordu. Sierra’nın karlarıyla serinlemiş gece havası içeri akıp odanın ağır sıcağına yavaş yavaş hoş bir serinlik kattı.

“Konuş—hırsız—alçak—picaro—yoksa—”

Sotillo binicilik kırbacını kapmış, kolunu havaya kaldırmıştı. Tek bir söz, küçücük bir söz için, o sabit gözbebeklerinin uykulu ama farkında bakışları önünde diz çökmeye, sinmeye, yerde sürünmeye razı olurdu; gözbebekleri, başı kir pas içinde, darmadağın saçlı, ağzı yana kaymış biçimde kapalı ve çok sakin duran o baştan fırlayacak gibiydi. Albay öfkeyle dişlerini gıcırdatıp vurdu. İp, dinlenme hâlindeki uzun bir sarkacın harekete geçmesi gibi, darbenin etkisiyle ağır ağır titreşti. Ama kıyıda tanınmış bir deri tüccarı olan Senyor Hirsch’in bedeni hiç sallanmadı. Bükülmüş kollarının kasılmalı bir çabasıyla birkaç santim yukarı sıçradı, ipin ucundaki bir balık gibi kendi üzerine kıvrıldı. Senyor Hirsch’in başı gerilen boğazının üzerinden geriye savruldu; çenesi titredi. Bir an boyunca takırdayan dişlerinin sesi, mumların yan yana yanan iki alevi çevresinde bir ışık halkası oluşturduğu uçsuz bucaksız, gölgeli odayı doldurdu. Sotillo kaldırdığı elini indirip onun konuşmasını beklerken Hirsch ansızın sırıttı, omuzlarını zorlayarak öne uzandı ve albayın yüzüne şiddetle tükürdü.

Kalkmış kırbaç indi; albay, ölümcül bir zehir püskürtülmüş gibi, dehşet içinde boğuk bir çığlıkla geriye sıçradı. Düşünür düşünmez tabancasını kaptı ve iki el ateş etti. Silah sesleri ve patlamaların sarsıntısı onu denetlenemez bir öfkeden bir anda sersemlemiş bir şaşkınlığa sürüklemiş gibiydi. Çenesi düşmüş, gözleri taş kesilmiş hâlde duruyordu. Ne yapmıştı, Sangre de Dios! Ne yapmıştı? Dürtüyle yaptığı bu hareket karşısında dehşete kapılmıştı; zorla ağzından onca şey öğrenilecek dudakları sonsuza dek kapatmıştı. Ne diyecekti? Kendini nasıl açıklayacaktı? Aklından bir yerlere, herhangi bir yere başını alıp kaçmak geçti; hatta korkaklığına, masanın altına saklanmak gibi hem alçakça hem saçma bir fikir bile geldi. Artık çok geçti; subayları kınların şakırtısı, hayret ve şaşkınlık nidaları arasında büyük bir gürültüyle içeri dalmışlardı. Ama hemen kılıçlarını göğsüne saplamaya kalkışmadıklarına göre, karakterinin küstah yanı yeniden kendini gösterdi. Üniformasının koluyla yüzünü silip toparlandı. Yırtıcı bakışları ağır ağır bir o yana bir bu yana dönerek değdiği yerde gürültüyü kesti; merhum tüccar Senyor Hirsch’in dimdik duran bedeni belli belirsiz sallandı, yarım bir dönüş yaptı ve ürkek mırıltılarla tedirgin ayak sürümelerinin ortasında duruldu.

Bir ses yüksek sesle, “Bakın, bir daha asla konuşmayacak bir adam,” dedi. Arka sıradaki yüzlerin arasından bir başkası, çekingenlikle ve öne doğru sokularak haykırdı—

“Onu neden öldürdünüz, mi colonel?”

“Çünkü her şeyi itiraf etti,” diye karşılık verdi Sotillo, çaresizliğin verdiği cüretle. Köşeye sıkıştığını hissediyordu. İtibarı sayesinde işi küstahça geçiştirdi ve hayli başarılı oldu. Dinleyenler onu böyle bir şeyi yapabilecek biri olarak görüyorlardı. Onları pohpohlayan hikâyesine inanmaya yatkındılar. Açgözlülüğün kör ve hevesli inancından daha kör bir inanç yoktur; bu inanç, evrensel yaygınlığıyla insanlığın ahlaki sefaletinin ve düşünsel yoksunluğunun ölçüsünü verir. Ah, her şeyi itiraf etmişti; şu huysuz Yahudi, şu bribon. Güzel! Artık ona ihtiyaç yoktu. Kıdemli yüzbaşıdan ansızın tok bir kahkaha yükseldi; iri kafalı, küçük yuvarlak gözlü, kocaman yanakları hiç kıpırdamayan bir adamdı. Uzun boylu, korkuluk gibi acayip püsküllü eski binbaşı, merhum Senyor Hirsch’in bedeninin çevresinde dolaşırken o alçağın bundan böyleki ihanetlerine karşı nöbet tutmaya gerek kalmadığını kendi kendine mırıldanıyordu; bunu söylerken tarifsiz bir hoşnutluk duyuyordu. Ötekiler ayaktan ayağa geçiyor, birbirlerine kısa kısa fısıldayarak bakışıyorlardı.

Sotillo kılıcını kuşanıp öğleden sonra kararlaştırılan çekilmenin hızlandırılması için kısa ve kesin emirler verdi. Uğursuz ve heybetli görünüyordu; sombrerosunu kaşlarına kadar indirmişti. Zihni öylesine karışmıştı ki kapıdan ilk o geçerken Doktor Monygham’ın geri dönme ihtimaline karşı önlem almayı tümüyle unuttu. Subaylar ardı sıra çıkarken birkaçı, iki yanan mumla baş başa bırakılmış, dik durup hareketsizce sallanan merhum Esmeralda tüccarı Senyor Hirsch’e aceleyle dönüp baktı. Boş odadaki iri baş ve omuzların duvara düşen gölgesi canlıymış gibi görünüyordu.

Aşağıda birlikler sessizce sıraya girdi ve davul ya da borazan çalmadan bölükler hâlinde yola koyuldu. Artçı birliğe eski korkuluk binbaşı komuta ediyordu; ama Gümrük Binası’nı ateşe verme ve “hain Yahudi’nin asılı durduğu yerde leşini yakma” emriyle geride bıraktığı grup, nedense acele ederken merdivenleri gerektiği gibi tutuşturmayı başaramadı. Merhum Senyor Hirsch’in bedeni bir süre, tamamlanmamış binanın kasvetli yalnızlığında tek başına kaldı. Bina; kapıların ve sürgülerin ansızın çarpıp tıklamasıyla, yırtık kâğıtların hışırdayarak savrulmasıyla, her rüzgâr esişinde yüksek çatının altından geçen titrek iç çekişlerle tuhaf tuhaf yankılanıyordu. Merhum Senyor Hirsch’in dimdik ve soluksuz hareketsiz bedeninin önünde yanan iki mumun ışığı, karada ve suda uzağa bir parıltı salıyor, gece karanlığında bir işaret gibi görünüyordu. Nostromo’yu varlığıyla ürkütmek, Doktor Monygham’ı da korkunç sonunun gizemiyle şaşkına çevirmek için orada kalmıştı.

“Ama neden ateş etti?” diye doktor bir kez daha kendi kendine, bu kez sesli sordu. Nostromo’nun kuru bir kahkahasıyla karşılık buldu.

“Çok doğal bir şey karşısında epey kaygılı görünüyorsunuz, senor doktor. Merak ettim, neden? Çok geçmeden hepimiz sırayla vurulabiliriz; Sotillo vurmazsa Pedrito, Fuentes ya da Gamacho vurur. Üstelik estrapad işkencesine de uğrayabiliriz, belki daha beterine—quien sabe?—Sotillo’nun aklına gümüşü sokan şu güzel hikâyeniz yüzünden.”

“Zaten aklındaydı,” diye itiraz etti doktor. “Ben yalnızca—”

“Evet. Sen de yalnızca şeytanın kendisinin bile— diyeceği yere çaktın onu.”

“Tam da yapmak istediğim buydu,” diye doktor onun sözünü tamamladı.

“İstediğin buydu. Bueno. Dediğim gibi, tehlikeli bir adamsın.”

Sesleri yükselmeden gitgide tartışmacı bir hâl almıştı; birdenbire sustular. Merhum Senyor Hirsch, yıldızların önünde dimdik ve gölgeli duruşuyla, tarafsız bir sessizlik içinde dikkatle bekliyor gibiydi.

Ama Doktor Monygham’ın Nostromo’yla tartışmaya niyeti yoktu. Sulaco’nun yazgısının bu son derece kritik noktasında, bu adamın gerçekten vazgeçilmez olduğunu nihayet anlamıştı; Kaptan Mitchell’in, onu gururla keşfeden kişinin, tutkuyla bağlılığıyla bile kavrayabileceğinden çok daha vazgeçilmezdi. Decoud’nun “şanlı dostum, eşsiz Capataz de Cargadores” diye yaptığı en nükteli alaydan çok daha fazlasıydı. Bu adam eşsizdi. “Binde bir” değildi. Tekti. Doktor pes etti. Bu Cenevizli denizcinin dehasında, büyük girişimlerin ve pek çok insanın yazgısına hükmeden bir şey vardı: Charles Gould’un talihi, hayranlık uyandıran bir kadının kaderi… Doktor bu son düşünceye gelince konuşabilmek için boğazını temizlemek zorunda kaldı.

Ses tonunu bütünüyle değiştirerek, Capataz’a öncelikle kendisinin büyük bir tehlike altında olmadığını anlattı. Herkesin bildiği kadarıyla ölmüştü. Bu büyük bir avantajdı. Yaşlı Garibaldino’nun ölü karısıyla birlikte yalnız başına olduğu bilinen Casa Viola’da gözden uzak durması yeterliydi. Hizmetçilerin hepsi kaçmıştı. Kimse onu orada aramayı düşünmezdi; doğrusu, dünyanın başka herhangi bir yerinde de aramazdı.

“Sizinle karşılaşmış olmasaydım,” diye acı acı araya girdi Nostromo, “dedikleriniz doğru olabilirdi.”

Doktor bir süre sustu. “Beni ele verebileceğimi mi düşünüyorsun?” diye titrek bir sesle sordu. “Neden? Neden öyle bir şey yapayım?”

“Ne bileyim? Neden olmasın? Belki bir gün kazanmak için. Sotillo bana estrapad işkencesi yapmaya bir gün harcar, belki başka şeyler de dener; sonra şu zavallı adamı vurduğu gibi kalbime bir kurşun sıkar. Neden olmasın?”

Doktor güçlükle yutkundu. Boğazı bir anda kurumuştu. Bu öfkesinden değildi. Doktor acınacak hâlde, kimseye, hiçbir şeye öfkelenme hakkını yitirdiğine inanıyordu. Duyduğu yalnızca korkuydu. Adam onun hikâyesini bir şekilde duymuş muydu? Öyleyse bu yöndeki işe yararlılığı sona ermişti. Vazgeçilmez adam, onu kirli işlere uygun kılan silinmez leke yüzünden artık etkisi altında değildi. Doktorun içine bir bulantı çöktü. Bunu öğrenmek için her şeyini verirdi ama konuyu açıklığa kavuşturmaya cesaret edemedi. Aşağılanmışlık duygusuyla beslenen bağlılığının fanatizmi, keder ve küçümseme içinde yüreğini katılaştırmıştı.

“Neden olmasın, sahiden?” diye alaycı bir sesle yineledi. “O hâlde senin için en güvenlisi beni olduğum yerde öldürmek. Kendimi savunurum. Ama bil ki silahsız dolaşıyorum.”

“Por Dios!” dedi Capataz, öfkeyle. “Sizin gibi seçkinlerin hepsi aynısınız. Hepiniz tehlikelisiniz. Size köpekleriniz gibi hizmet eden yoksullara hepiniz ihanet edersiniz.”

“Anlamıyorsun,” diye yavaşça söze başladı doktor.

“Hepinizi anlıyorum!” diye haykırdı öteki, şiddetle bir hareket ederek. Doktorun gözünde bu hareket, merhum Senyor Hirsch’in inatçı hareketsizliği kadar gölgeli ve belirsizdi. “Sizin aranızdaki yoksul insan kendi başının çaresine bakmak zorunda. Size hizmet edenleri umursamadığınızı söylüyorum. Bana bak! Onca yılın ardından birden kendimi surların dışında havlayan şu itlerden biri gibi buldum; ne bir kulübem var ne de dişime göre kuru bir kemik. Caramba!” Sonra küçümseyen bir hakkaniyetle yumuşadı. “Elbette,” diye sakince sürdürdü, “örneğin beni Sotillo’ya teslim etmek için can atacağınızı sanmıyorum. Mesele bu değil. Mesele, benim bir hiç olmam! Bir anda—” Kolunu aşağı savurdu. “Kimse için bir hiç,” diye yineledi.

Doktor rahat bir nefes aldı. “Dinle, Capataz,” dedi ve kolunu neredeyse şefkatle Nostromo’nun omzuna uzattı. “Sana çok basit bir şey söyleyeceğim. İhtiyaç duyulduğun için güvendesin. Seni akla gelebilecek hiçbir nedenle ele vermem, çünkü sana ihtiyacım var.”

Nostromo karanlıkta dudağını ısırdı. Bu kadarı ona yetmişti. Ne anlama geldiğini biliyordu. Onun için artık yeterdi. Ama şimdi kendi başının çaresine bakması gerektiğini düşündü. Öte yandan, yoldaşından öfkeyle ayrılmanın akıllıca olmayacağı da aklından geçti. Büyük bir şifacı olduğu kabul edilen doktor, Sulaco halkı arasında kötü bir adam olmakla tanınıyordu. Bu ün, tuhaf görünüşüne ve kaba, alaycı tavrına sağlamca dayanıyordu; doktorun kötü yaradılışının gözle görülür, elle tutulur, tartışılmaz kanıtlarıydı bunlar. Nostromo halktan biriydi. Bu yüzden yalnızca inanmayan bir homurtu çıkardı.

“Açıkça söyleyeyim, bu kasabayı ve… herkesi, şu adamların yıkıcı açgözlülüğünden kurtarabilecek tek kişi sensin—” diye sürdürdü doktor.

“Hayır, senor,” dedi Nostromo somurtarak. “Sotillo’ya, Pedrito’ya ya da Gamacho’ya teslim etmeniz için hazineyi geri getiremem. Ne bileyim ben?”

“Kimse imkânsızı beklemiyor,” diye karşılık verdi doktor.

“Kendin söyledin ya: kimse,” diye tehditkâr, kasvetli bir sesle mırıldandı Nostromo.

Ama umut dolu Doktor Monygham, gizemli sözleri ve tehditkâr tonu duymazdan geldi. Karanlığa alışmış gözlerine merhum Senyor Hirsch daha belirgin görünmeye başlamış, sanki yaklaşmıştı. Doktor, planını açıklarken duyulmasından korkar gibi sesini alçalttı.

Vazgeçilmez adamı tüm güveniyle yanına alıyordu. Sözlerinin içerdiği örtük pohpohlama ve büyük tehlikelere dair imalar Capataz’a tanıdık gelmişti. Kararsızlık ve hoşnutsuzluk içinde çalkalanan zihni bu sözleri acıyla tanıdı. Doktorun San Tome madenini yok olmaktan kurtarmak istediğini iyi anlıyordu. Maden olmadan doktor bir hiçti. Onun çıkarı buydu. Tıpkı Senyor Decoud’nun, Blanco’ların ve Avrupalıların Cargadores’i yanlarına çekmekte çıkarı olduğu gibi. Düşünceleri Decoud’da takılı kaldı. Ona ne olacaktı?

Nostromo’nun uzun süre susması doktoru huzursuz etti. Şimdilik güvende olsa da sonsuza dek gizlenerek yaşayamayacağını, gereksiz yere belirtti. Önünde iki seçenek vardı: bütün tehlike ve zorluklarıyla Barrios’a gitme görevini kabul etmek ya da gizlice, şan şereften yoksun ve parasız biçimde Sulaco’dan ayrılmak.

“Şu anda dostlarından hiçbiri seni ödüllendirip koruyamaz, Capataz. Don Carlos’un kendisi bile.”

“Ne korumanızı ne de ödüllerinizi isterim. Keşke cesaretinize ve sağduyunuza güvenebilseydim. Dediğiniz gibi Barrios’la zafer içinde döndüğümde, hepinizi yok edilmiş bulabilirim. Şimdi bıçağı boğazınıza dayamış durumdalar.”

Korkunç ihtimalleri düşünen doktorun sırası susmaya gelmişti.

“Pekâlâ, cesaretine ve sağduyuna güvenirdik. Senin de boğazına bıçak dayalı.”

“Ah! Bunun için kime teşekkür etmeliyim? Sizin siyasetinizi, madenlerinizi ne yapayım; gümüşünüzü, anayasalarınızı ne yapayım; Don Carlos’unuzu, Don Jose’nizi ne yapayım—”

“Bilmiyorum,” diye patladı öfkesi kabaran doktor. “Tehlikede olan masum insanlar var; onların serçe parmağı bile senden, benden ve bütün Ribieracılardan daha değerlidir. Bilmiyorum. Decoud’nun seni bütün bunlara sürüklemesine izin vermeden önce kendine sormalıydın. Bir erkek gibi düşünmek senin işindi; o zaman düşünmediysen şimdi bir erkek gibi davranmaya çalış. Decoud’nun senin başına geleceklere pek aldırdığını mı sanıyordun?”

“Senin aldırdığın kadar,” diye mırıldandı öteki.

“Hayır; senin başına gelecekleri, kendimin başına geleceklere aldırdığım kadar az umursuyorum.”

“Bütün bunlar kendini böylesine adanmış bir Ribieracı saydığın için mi?” dedi Nostromo, inanmayan bir sesle.

“Bütün bunlar kendimi böylesine adanmış bir Ribieracı saydığım için,” diye sertçe yineledi Doktor Monygham.

Nostromo, yine merhum Senyor Hirsch’in bedenine dalgın dalgın bakarak sustu; doktorun birden çok anlamda tehlikeli biri olduğunu düşünüyordu. Ona güvenmek imkânsızdı.

“Don Carlos adına mı konuşuyorsun?” diye sonunda sordu.

“Evet, onun adına konuşuyorum,” dedi doktor tereddütsüz ve yüksek sesle. “Artık öne çıkmalı. Çıkmalı,” diye mırıldanarak ekledi; Nostromo duymadı.

“Ne dediniz, senor?”

Doktor irkildi. “Kendine sadık kalman gerektiğini söylüyorum, Capataz. Şimdi başarısız olmak delilikten de beter olur.”

“Kendime sadık kalmak,” diye yineledi Nostromo. “Sana, önerilerini de alıp cehenneme gitmeni söylersem kendime sadık kalmayacağımı nereden biliyorsun?”

“Bilmiyorum. Belki de kendine sadık kalırdın,” dedi doktor; sesindeki kabalık, yüreğinin çöküşünü ve sesinin titremesini gizlemek içindi. “Bildiğim tek şey, buradan gitmenin senin için daha iyi olacağı. Sotillo’nun adamlarından bazıları beni aramaya buraya gelebilir.”

Dikkatle dinleyerek masadan kayıp indi. Capataz da ayağa kalktı.

“Diyelim ki Cayta’ya gittim; sen bu sırada ne yapacaksın?” diye sordu.

“Sen gider gitmez Sotillo’ya gideceğim; aklımdaki yoldan.”

“İyi bir yol—başmühendis razı olursa tabii. Ona, demiryolunun parasını ödeyen yaşlı, zengin İngiliz’e göz kulak olduğumu ve bir hırsız çetesi güneyden gelip ücret taşıyan trenlerinden birini sabote etmeye kalkıştığında adamlarından birkaçının hayatını kurtardığımı hatırlat, senor. Her şeyi hayatımı tehlikeye atarak, planlarına katılıyormuş gibi yaparak ortaya çıkaran bendim. Tıpkı senin Sotillo’yla yaptığın gibi.”

“Evet, evet, elbette. Ama ona daha güçlü gerekçeler sunabilirim,” dedi doktor aceleyle. “Bana bırak.”

“Ah, evet! Doğru. Ben bir hiçim.”

“Hiç de değil. Sen her şeysin.”

Kapıya doğru birkaç adım attılar. Arkalarında merhum Senyor Hirsch, görmezden gelinen bir adamın hareketsizliğini koruyordu.

“O iş hallolur. Mühendise ne diyeceğimi biliyorum,” diye alçak sesle sürdürdü doktor. “Zorlanacağım kişi Sotillo.”

Doktor, sanki bu zorluk gözünü korkutmuş gibi kapıda durakladı. Hayatını feda etmeye karar vermişti. Bunu uygun bir fırsat sayıyordu. Ama hayatını vaktinden önce gözden çıkarmak istemiyordu. Don Carlos’un güvenine ihanet eden biri olarak, sonunda hazinenin saklandığı yeri göstermek zorunda kalacaktı. Bu, aldatmacasının sonu; öfkeden deliye dönmüş albayın elinde kendi sonu olacaktı. Onu son ana kadar oyalamak istiyordu; akla yatkın ama ulaşılması zor bir saklanma yeri bulmak için kafasını yorup duruyordu.

Kaygısını Nostromo’ya anlattı ve sözünü şöyle bitirdi—

“Ne biliyor musun, Capataz? Zamanı geldiğinde bir şeyler söylemem gerekirse Büyük Isabel’i göstereceğimi düşünüyorum. Aklıma gelen en iyi yer orası. Ne oldu?”

Nostromo’nun ağzından hafif bir ünlem kaçtı. Şaşıran doktor bekledi; derin bir sessizliğin ardından boğuk bir sesin kekeleyerek, “Tam bir saçmalık,” dediğini duydu; ses soluğu kesilir gibi durdu.

“Neden saçmalık olsun?”

“Ah! Görmüyorsun,” diye söze başladı Nostromo; sözlerini sürdürdükçe küçümsemesi arttı. “Yarım saatte üç kişi adanın hiçbir yerinde toprağın eşelenmediğini anlar. Böyle bir hazineyi, yapılan işe dair iz bırakmadan gömebileceğini mi sanıyorsun—öyle mi, senor doktor? Neden! Sotillo boğazını kesmeden önce yarım gün bile kazanamazsın. Isabel mi? Ne budalalık! Ne sefil bir fikir! Ah, siz akıllı seçkinlerin hepiniz aynısınız. Halktan insanları, kendinizin bile emin olmadığı şeyler uğruna ölümcül tehlikelere atılmaya teşvik etmekten başka bir işe yaramazsınız. İş yolunda giderse kazanç size kalır. Gitmezse de ne olmuş yani? O yalnızca bir köpek. Ah! Madre de Dios, ben—” Yumruklarını başının üzerinde salladı.

Doktor başlangıçta bu öfkeli, tıslayan taşkınlık karşısında afalladı.

“Pekâlâ! Kendi anlattıklarına bakılırsa halktan insanlar da pek budala sayılmaz,” dedi somurtarak. “Neyse, hadi. Madem bu kadar zekisin, daha iyi bir yerin var mı?”

Nostromo öfkelendiği kadar çabuk sakinleşmişti.

“Buna yetecek kadar zekiyim,” dedi sessizce, neredeyse umursamaz bir tavırla. “Ona, arayıp taraması günler sürecek kadar büyük bir saklanma yeri söylemek istiyorsun; gümüş külçelerle dolu bir hazinenin yüzeyde iz bırakmadan gömülebileceği bir yer.”

“Bir de yakınlarda olmalı,” diye araya girdi doktor.

“Aynen öyle, senor. Ona hazinenin suya batırıldığını söyle.”

“Bunun en azından doğru olma meziyeti var,” dedi doktor küçümseyerek. “Ama inanmayacaktır.”

“Ona, elini uzatıp almayı umabileceği bir yere batırıldığını söylersin; sana hemen inanır. Hazinenin limana batırıldığını, dalgıçların daha sonra çıkarması için oraya bırakıldığını söyle. Don Carlos Gould’dan, sandıkları iskele ucuyla liman girişi arasındaki bir yerde sessizce denize indirmem için emir aldığımı öğrendiğini anlat. Orada derinlik çok fazla değil. Dalgıcı yok ama gemisi, tekneleri, halatları, zincirleri, bir de denizcileri var—gerçi ne kadar denizci sayılırlarsa. Bırak, gümüşü avlasın. Aptallarını ileri geri, bir o yana bir bu yana sürüklesin; o da gözleri yuvalarından fırlayana dek oturup onları seyretsin.”

“Doğrusu, bu mükemmel bir fikir,” diye mırıldandı doktor.

“Si. Bunu söylersin, bak bakalım inanmayacak mı! Öfke ve eziyet içinde günler geçirecek, yine de inanacak. Başka hiçbir şey düşünemeyecek. Oradan kovulana dek vazgeçmeyecek—hatta seni öldürmeyi bile unutabilir. Ne yemek yiyecek ne uyuyacak. O—”

“Tam da gereken şey! Tam da gereken şey!” diye heyecanlı bir fısıltıyla tekrarladı doktor. “Capataz, kendi tarzında büyük bir dahi olduğuna inanmaya başladım.”

Nostromo durakladı; sonra sesi değişti, karardı ve doktorun varlığını unutmuş gibi kendi kendine konuşarak yeniden söze başladı.

“Hazinede insanın zihnine yapışan bir şey var. Dua eder, küfreder ama yine de peşini bırakmaz; onu duyduğu güne lanet eder, son saati farkına bile varmadan gelirken hâlâ hazineyi yalnızca bir karış farkla kaçırdığına inanır. Gözlerini her kapadığında onu görür. Ölünceye dek unutmaz—hatta sonra bile... Doktor, Azuera’daki ölemeyen zavallı gringolardan hiç söz edildiğini duydun mu? Ha! Ha! Benim gibi denizciler. Bir hazine zihnine bir kez yapıştı mı ondan kurtuluş yoktur.”

“Sen şeytanın tekisin, Capataz. Bundan daha inandırıcı bir şey olamaz.”

Nostromo koluna bastırdı.

“Bu, onun için denizde susuz kalmaktan ya da insan dolu bir kentte açlıktan beter olacak. Bunun nasıl bir şey olduğunu biliyor musun? İcadı olmayan o korkmuş zavallıya çektirdiğinden daha büyük eziyetler çekecek. Hiç! Hiç! Benim gibi değil. Çok az acı çekerek Sotillo’ya ölümcül bir hikâye anlatabilirdim.”

Çılgınca güldü ve kapı eşiğinde dönüp, yıldızlarla dolu pencerelerin iki uzun dikdörtgeni arasında, odanın yarı saydam karanlığında donuk, uzun bir leke gibi duran merhum Senyor Hirsch’in bedenine baktı.

“Ey korkuya kapılmış adam!” diye haykırdı. “Senin öcünü ben alacağım—Nostromo! Çekil yolumdan, doktor! Kenara çekil—yoksa günah çıkarmadan ölen bir kadının acı çeken ruhu üzerine yemin ederim ki seni iki elimle boğarım.”

Kömür karası, dumanlı salona doğru aşağıya atıldı. Doktor Monygham şaşkınlıkla homurdanıp gözü kara biçimde peşine düştü. Yanık merdivenlerin dibinde yere kapaklandı; yüzüstü düşerken aldığı darbe, bir sevgi ve bağlılık görevine böylesine kendini adamamış birini sersemletirdi. Bir anda ayağa kalktı; sarsılmış, sersemlemişti. Karanlıkta başına yeryüzü fırlatılmış gibi tuhaf bir duyguya kapıldı. Ama kendini feda etmenin coşkusuna kapılmış Doktor Monygham’ın bedenini durdurmak için bu yetmezdi; bu makul coşku, talihin önüne çıkaracağı her fırsatı değerlendirmeye kararlıydı. Sakat ayaklarının üzerinde dengesini korumaya çalışırken kollarını yel değirmeni gibi sallaya sallaya, baş döndürücü ama sendeleyerek bir hızla koştu. Şapkasını düşürdü; açık gabardin paltosunun etekleri arkasından uçuştu. Vazgeçilmez adamı gözden kaçırmaya hiç niyeti yoktu. Ama onu arkadan, soluk soluğa ve hoyratça kolundan yakalamayı başarması için, Gümrük Binası’ndan epey uzaklaşması ve uzun zaman geçmesi gerekti.

“Dur! Delirdin mi?”

Nostromo şimdiden yavaşça yürüyordu; kararsızlığın yorgunluğu adımlarını kesmiş gibi başı öne düşmüştü.

“Bu seni neden ilgilendiriyor? Ah! Bir şey için bana ihtiyacın olduğunu unutmuşum. Her zamanki gibi. Siempre Nostromo.”

“Seni boğacağımdan söz ederken ne demek istiyorsun?” diye soluk soluğa sordu doktor.

“Ne mi demek istiyorum? Şu korkaklar ve gevezeler kentinden, hayatımın bütün geceleri içinde tam da bu gece benimle buluşman için seni şeytanların kralı göndermiş demek istiyorum.”

Yıldızlı göğün altında Albergo d’Italia Una, ovanın karanlık düzlüğünü yararak alçak ve kara bir siluet hâlinde belirdi. Nostromo tümüyle durdu.

“Rahipler onun insanı ayartan biri olduğunu söyler, değil mi?” diye sıktığı dişlerinin arasından ekledi.

“Dostum, saçmalıyorsun. Bunun şeytanla ilgisi yok. İstediğin adı verebileceğin kentin de ilgisi yok. Ama Don Carlos Gould ne korkaktır ne de boşboğaz. Bunu kabul edersin, değil mi?” Bekledi. “Eee?”

“Don Carlos’u görebilir miyim?”

“Aman Tanrım! Hayır! Neden? Ne için?” diye heyecanla haykırdı doktor. “Sana bunun delilik olduğunu söylüyorum. Ne olursa olsun kente gitmene izin vermeyeceğim.”

“Gitmeliyim.”

“Gitmemelisin!” diye öfkeyle tısladı doktor; adamın aptalca bir heves uğruna işe yararlılığını yitirmesi korkusuyla neredeyse kendinden geçmişti. “Sana gitmeyeceğini söylüyorum. Ben yeğlerim—”

Söz bulamayınca sustu; yorgunluktan bitkin ve güçsüzdü, koşunun ardından ayakta kalabilmek için Nostromo’nun koluna tutunuyordu.

“Bana ihanet edildi!” diye kendi kendine mırıldandı Capataz; son sözü duyan doktor sakin konuşmaya çalıştı.

“Tam da başına gelecek olan bu. Sana ihanet edecekler.”

Adamın o kadar tanınmış olduğunu, kimsenin onu tanımamasının mümkün olmadığını düşününce içine korkunç bir sıkıntı çöktü. Senyor Administrador’un evi herhalde casuslarla kuşatılmıştı. Casa’daki hizmetkâmlara bile güvenilmezdi. “Bir düşün, Capataz,” dedi etkileyici bir tonla... “Neye gülüyorsun?”

“Sözgelimi, kentte bulunmamı istemeyen biri—ne demek istediğimi anlıyorsun, senor doktor—beni Pedrito’ya ihbar etse bile onunla dost olmanın gücümün ötesinde olmadığını düşününce gülüyorum. Doğru bu. Ne dersin?”

“Sen her derde çare bulan bir adamsın, Capataz,” dedi Doktor Monygham kederle. “Bunu kabul ediyorum. Ama kentte senden çok söz ediliyor; saklanıp demiryolcuların yanına sığınmamış o birkaç Cargadores da bütün gün Plaza’da ‘Viva Montero’ diye bağırıp durdu.”

“Zavallı Cargadores’lerim!” diye mırıldandı Nostromo. “İhanete uğradılar! İhanete uğradılar!”

“Rıhtımda zavallı Cargadores’lerini sopayla epey hırpaladığını anlıyorum,” dedi doktor; çabalarının ardından kendine geldiğini belli eden sert bir tonla. “Yanılma. Pedrito, Senyor Ribiera’nın kurtarılmasına ve Decoud’yu vurma zevkinden mahrum kalmasına çok öfkeli. Kentte hazinenin gizlice kaçırıldığına dair söylentiler şimdiden dolaşıyor. Onu kaçırmış olmak Pedrito’nun hoşuna gitmedi; ama sana şunu söyleyeyim: fidye olarak bütün o gümüş elinde olsa bile seni kurtaramazdı.”

Nostromo hızla dönüp doktoru omuzlarından kavradı ve yüzünü onunkine iyice yaklaştırdı.

“Maladetta! Hazineyi anıp durarak peşimden geliyorsun. Mahvıma yemin etmişsin. Onunla yola çıkmadan önce beni gören son kişi sendin. Makinist Sidoni de sende kem göz olduğunu söylüyor.”

“Bilmesi gerekir. Geçen yıl kırık bacağını ben iyileştirdim,” dedi doktor soğukkanlılıkla. Halk arasında kalın halatları koparıp nal büktüğü söylenen bu ellerin omuzlarına bindirdiği ağırlığı hissediyordu. “Sana da hem kendini kurtarmanın—beni bırak—hem de büyük ününü yeniden kazanmanın en iyi yolunu sunuyorum. Şu zavallı gümüş sayesinde Cargadores Kaptanı’nı Amerika’nın bir ucundan öbürüne meşhur edeceğini övünerek söylemiştin. Sana daha iyi bir fırsat sunuyorum—beni bırak, hombre!”

Nostromo onu birden bıraktı; doktor, vazgeçilmez adamın yeniden kaçacağından korktu. Ama Nostromo kaçmadı. Yavaşça yürümeye devam etti. Doktor yanında topallayarak ilerledi; Casa Viola’ya bir taş atımı mesafe kalınca Nostromo yine durdu.

Konukseverlikten uzak karanlığa gömülmüş Casa Viola doğasını değiştirmiş gibiydi; evi, umutsuz ve düşmanca bir gizem havasıyla onu kendinden uzaklaştırıyordu. Doktor şöyle dedi—

“Orada güvende olacaksın. Gir içeri, Capataz.”

“Nasıl girebilirim?” diye alçak, içe dönük bir sesle kendi kendine sorar gibiydi Nostromo. “O söylediğini geri alamaz, ben de yaptığımı geri çeviremem.”

“Sana her şey yolunda diyorum. Viola içeride yapayalnız. Kentten çıkarken içeri baktım. Başmühendisle gidişini ayarlamak üzere şimdi gidiyorum; şafak sökmeden çok önce sana haber getireceğim. Campo’da adını meşhur etmeye gitmek için evden ayrılacağın vakte dek orada güvende olacaksın.”

Doktor Monygham, Nostromo’nun sessizliğinin anlamını anlamazdan gelerek ya da belki onu anlamaya cesaret edemeyerek omzuna hafifçe vurdu. Çevik, topal adımlarla yola koyuldu; demiryolu hattı yönünde üçüncü ya da dördüncü sıçrayışında gözden tümüyle kayboldu. Atların bağlanması için dikilmiş iki tahta direğin arasında kalakalan Nostromo, sanki kendisi de toprağa sağlamca dikilmiş gibi kımıldamadı. Yarım saatin sonunda başını kaldırdı; demiryolu sahasındaki köpekler ansızın, gürültülü ama boğuk bir biçimde havlamaya başlamıştı, sanki sesleri ovanın altından geliyordu. Kem gözlü topal doktor oraya pek çabuk varmıştı.

Nostromo adım adım Albergo d’Italia Una’ya yaklaştı; orayı daha önce hiç bu kadar ışıksız ve sessiz görmemişti. Solgun duvarda kapkara duran kapı, yirmi dört saat önce bıraktığı gibi açıktı; o vakit dünyadan gizleyecek hiçbir şeyi yoktu. Bir kaçak, ihanete uğramış bir adam gibi, kararsızca kapının önünde durdu. Yoksulluk, sefalet, açlık! Bu sözleri nerede duymuştu? Ölmek üzere olan bir kadının öfkesi, budalalığının cezasının bu olacağını önceden söylemişti. Kehaneti çok yakında gerçekleşecek gibiydi. Ve leperolar gülecekti—öyle demişti kadın. Evet, Cargadores Kaptanı’nın, yalnızca birkaç yıl önce tıpkı onlardan biri gibi Plaza’daki bir tezgahtan bir bakır para karşılığında pişmiş yemek satın alan o kaçık doktorun eline düştüğünü bilseler gülerlerdi.

Tam o sırada aklına Kaptan Mitchell’i bulma düşüncesi geldi. İskele yönüne bakınca O.S.N. Company binasında küçük bir ışık parıltısı gördü. Aydınlık pencereler ona çekici gelmiyordu. İki aydınlık pencere onu boş Gümrük Binası’na çekmiş, sonunda doktorun eline düşmesine yol açmıştı. Hayır! O gece bir daha ışıklı pencerelerin yanına yaklaşmayacaktı. Kaptan Mitchell oradaydı. Ona ne anlatabilirdi ki? Doktor, bir çocuğa sorar gibi her şeyi ağzından alırdı.

Kapı eşiğinde alçak sesle “Giorgio!” diye seslendi. Yanıt veren olmadı. İçeri adım attı. “Ola! viejo! Orada mısın? ...” Aşılamaz karanlığın içinde başı, mutfağın karanlığı Golfo Placido kadar uçsuz bucaksızmış ve zemin de batan bir mavna gibi öne doğru eğiliyormuş yanılsamasıyla dönüyordu. “Ola! viejo!” diye sendeleyerek yineledi; olduğu yerde sallanıyordu. Dengesini bulmak için uzattığı eli masaya çarptı. Bir adım ilerleyip masayı yokladı, parmaklarının altında bir kibrit kutusu buldu. Hafifçe iç çekildiğini duyar gibi oldu. Bir an nefesini tutup dinledi; sonra titreyen elleriyle kibrit yakmaya çalıştı.

Parmaklarının ucundaki minicik tahta parçası gözlerini kamaştıracak kadar parlak bir alevle tutuştu; kırpışan gözlerinin üzerinde havaya kalkmıştı. Işığın tümü, yaşlı Giorgio’nun siyah şöminenin önündeki aslan yelesini andıran ak saçlarına vurdu—onu, gözlerini dikmiş kımıldamadan sandalyede öne eğilmiş, çevresini saran ve üzerine çöken koca gölgelerin içinde gösterdi. Bacak bacak üstüne atmış, yanağını eline dayamıştı; ağzının kenarında boş bir pipo duruyordu. Yüzünü çevirmeye yeltenmesi saatler sürmüş gibiydi; tam o sırada kibrit söndü ve Giorgio gözden kayboldu. Sanki ıssız evin duvarlarıyla çatısı hayaletimsi bir sessizlik içinde ak başının üzerine çökmüş, onu gölgeler yutmuştu.

Nostromo onun kıpırdandığını ve kayıtsızca şu sözleri söylediğini duydu—

“Bir görüntü görmüş olabilirim.”

“Hayır,” dedi usulca. “Bu bir görüntü değil, ihtiyar.”

Karanlıkta tok bir göğüs sesi sordu—

“Duyduğum sen misin, Giovann’ Battista?”

“Si, viejo. Sakin ol. O kadar yüksek sesle konuşma.”

Sotillo tarafından serbest bırakıldıktan sonra Giorgio Viola, iyi yürekli başmühendis kapıya kadar kendisine eşlik ederken, karısının ölümüne çok yakın bir anda terk etmek zorunda bırakıldığı evine yeniden girmişti. Her yer sessizdi. Yukarıdaki lamba yanıyordu. Karısına adıyla seslenmek üzereydi; ama artık hiçbir çağrısının onun sesinden yanıt bulmayacağı düşüncesiyle, göğsünü keskin bir bıçak deliyormuşçasına duyduğu acının kopardığı yüksek bir iniltiyle sandalyeye yığıldı.

Gecenin geri kalanında tek ses çıkarmadı. Karanlık griye döndü; renksiz, duru, cam gibi şafağın ışığında, diş diş sıradağlar kâğıttan kesilmiş gibi düz ve donuk belirdi.

Denizci, ezilen insanlığın savunucusu, kralların düşmanı ve Bayan Gould’un lütfuyla Sulaco limanında hancı olan Giorgio Viola’nın coşkulu ve sert ruhu, geçmişinin parçalanmış kalıntıları arasında, ıssızlığın açık uçurumuna inmişti. İki sefer arasındaki kur yapma günlerini hatırladı; zeytin toplama mevsiminde geçen tek, kısa bir haftayı. O günlerin derin tutkusuna yalnızca yasının derin ve tutkulu duygusu yaklaşabilirdi. Susturulmuş o kadının sesine ne denli bağlı olduğunu anladı. Özlediği onun sesiydi. Son yıllarda dalgın, meşgul, kendi iç dünyasına gömülmüş olduğu için karısına pek seyrek bakmıştı. Kızlarını düşünmek teselli değil, kaygı veriyordu. Özleyeceği onun sesiydi. Denizde ölen öteki çocuğu—küçük oğlunu—da hatırladı. Ah, yaslanabileceği bir erkek evladı olsaydı. Ve ne yazık ki Gian’ Battista da—karısı son dünya uykusuna dalmadan önce kendisinden ve Linda’dan endişeyle söz ettiği, ölmeden hemen önce çocukları kurtarsın diye yüksek sesle çağırdığı o adam da—ölmüştü!

İhtiyar adam öne eğilmiş, başını eline dayamış hâlde bütün gün kımıldamadan, yalnız başına oturdu. Kentte çanların tunç gibi gürleyen sesini hiç duymadı. Çanlar susunca mutfağın köşesindeki toprak süzgeç, alttaki büyük gözenekli küpe hızlı ve müzikal damlalarını akıtmaya devam etti.

Gün batımına doğru ayağa kalktı ve ağır hareketlerle dar merdivenlerden yukarı çıktı. İri gövdesi merdiveni doldurdu; omuzlarının sürtünmesi, duvar sıvasının arkasında koşan bir fareninkine benzer hafif bir ses çıkardı. O yukarıdayken ev mezar kadar sessizdi. Sonra aynı hafif sürtünme sesiyle aşağı indi. Yerine oturabilmek için sandalyelere ve masalara tutunmak zorunda kaldı. Şöminenin yüksek rafından piposunu aldı—ama tütüne uzanmaya yeltenmedi—boş pipoyu ağzının kenarına yerleştirdi ve yine aynı donuk bakışlı duruşla oturdu. Pedrito’nun Sulaco’ya girişinin güneşi, Senyor Hirsch’in hayatının son güneşi, Decoud’nun Büyük Isabel’deki yalnızlığının ilk güneşi, batıya doğru yol alarak Albergo d’Italia Una’nın üzerinden geçti. Süzgecin şıkırdayan damlaları kesilmiş, üst kattaki lamba sönüp tükenmişti. Gece, Giorgio Viola’yı ve ölü karısını yenilmez görünen karanlığı ve sessizliğiyle kuşatmıştı; ta ki ölülerden dönmüş Cargadores Kaptanı bir kibritin cızırtısı ve parıltısıyla onları dağıtana dek.

“Si, viejo. Benim. Bekle.”

Nostromo kapıyı sürgüleyip kepenkleri dikkatle kapattıktan sonra mum aramak için el yordamıyla rafa uzandı ve mumu yaktı.

İhtiyar Viola ayağa kalkmıştı. Karanlıkta, Nostromo’nun çıkardığı sesleri gözleriyle izledi. Işık, onun hiçbir yere tutunmadan ayakta durduğunu gösterdi; sadık, cesur ve dürüst olan, var olsaydı oğlunun da olacağı o adamın yalnızca orada bulunması, tükenmekte olan gücüne destek olmaya yetmiş gibiydi.

Kenarları kömürleşmiş pipo kâsesini kavrayan funda ağacından piposunu elinde tutarak uzattı; ışığa doğru gür kaşlarını çatıp baktı.

“Geri döndün,” dedi titrek bir vakarla. “Ah! Pekâlâ! Ben—”

Sözünü yarıda kesti. Kollarını göğsünde kavuşturmuş, masaya yaslanan Nostromo ona hafifçe başını salladı.

“Boğulduğumu sandın! Hayır! Zenginlerin, aristokratların, yalnızca konuşup halka ihanet edebilen şu beyefendilerin en iyi köpeği henüz ölmedi.”

Garibaldino kımıldamadan, tanıdık sesin tınısını içine çekiyor gibiydi. Onaylarcasına başını bir kez hafifçe oynattı; ama Nostromo ihtiyarın sözlerden hiçbir şey anlamadığını açıkça gördü. Anlayacak kimse yoktu; Decoud’nun akıbetini, kendi başına gelenleri, gümüşün sırrını güvenle anlatabileceği kimse yoktu. O doktor halkın düşmanıydı—insanı ayartan biriydi...

İhtiyar Giorgio’nun heybetli bedeni, ev hayatının mahremiyetini yetişkin bir oğul gibi paylaşmış olan o adamı görünce duygularını bastırma çabasıyla baştan ayağa sarsıldı.

“Döneceğine inanmıştı,” dedi ağırbaşlılıkla.

Nostromo başını kaldırdı.

“Bilge bir kadındı. Nasıl dönmezdim ki...?”

Düşüncesini zihninde tamamladı: “Madem yoksulluğun, sefaletin ve açlığın sona ereceğini bana önceden haber verdi.” Teresa’nın bu öfkeyle söylediği sözler, dile getirildikleri koşullar yüzünden, Tanrı’yla barışması engellenmiş bir ruhun haykırışı gibi, serüven ve eylem insanlarının en büyük dehalarının bile nadiren kurtulabildiği o gizemli kişisel talih inancını uyandırmıştı. Güçlü bir lanetin kuvvetiyle Nostromo’nun zihnine hükmediyorlardı. Hem sözlerinin ona yüklediği lanet ne korkunçtu! O kadar küçük yaşta öksüz kalmıştı ki annem dediği başka bir kadını hatırlamıyordu. Bundan böyle giriştiği her iş başarısızlıkla sonuçlanacaktı. Büyü şimdiden etkisini gösteriyordu. Artık ölümün kendisi bile ondan kaçıp kurtulacaktı... Öfkeyle şöyle dedi—

“Hadi, viejo! Bana yiyecek bir şeyler getir. Açlıktan ölüyorum! Sangre de Dios! Karnımın boşluğu başımı döndürüyor.”

Çıplak göğsüne, kavuşturduğu kollarının üzerine çenesini yeniden düşürmüş, yalınayak, kasvetli kaşlarının altından ihtiyar Viola’nın dolapları karıştırışını izliyordu. Gerçekten de bir lanetin altına girmiş gibiydi: yıkılmış, uğursuz bir ustabaşı.

İhtiyar Viola karanlık bir köşeden çıktı ve tek kelime etmeden, avuçlarını çukurlaştırıp içlerine koyduğu birkaç kuru ekmek kabuğunu ve yarım çiğ soğanı masaya bıraktı.

Ustabaşı bu dilenci yemeğini taş kesilmiş gözlerle, yanına konmuş parçaları birer birer oburca alıp yemeye koyulurken Garibaldino öteki köşeye gitti; çömelip hasır kaplı küpten toprak bir kupaya kırmızı şarap doldurdu. Ellerini serbest bırakmak için, kafede müşterilere hizmet ederken yaptığı gibi, piposunu tanıdık bir hareketle dişlerinin arasına sıkıştırmıştı.

Ustabaşı şarabı kana kana içti. Yanaklarındaki bronz renk hafifçe koyulaştı. Karşısında duran Viola, iri beyaz başını merdivenlere doğru çevirerek boş pipoyu ağzından çıkardı ve ağır ağır konuştu—

“Burada ateşlenen kurşun, ezilmiş yüreğine saplanmışçasına onu kesinlikle öldürdükten sonra, çocukları kurtarman için sana seslendi. Sana, Gian’ Battista.”

Ustabaşı başını kaldırdı.

“Öyle mi yaptı, padrone? Çocukları kurtarmam için mi! Zengin velinimetleri İngiliz senyorayla birlikteler. Hey, halkın ihtiyarı. Senin velinimetin...”

“Ben yaşlandım,” diye mırıldandı Giorgio Viola. “Garibaldi hapiste yaralı yatarken bir İngiliz kadın ona yatağını vermişti. Gelmiş geçmiş en büyük adamdı o. Hem halkın adamıydı—bir denizci. Başka birinin başımı sokacak bir çatı vermesine izin verebilirim. Si... Yaşlandım. Ona izin verebilirim. Hayat bazen fazla uzun sürüyor.”

“Birkaç gün geçmeden onun da başını sokacak bir çatısı kalmayabilir; ben bir şey yapmazsam... Ne dersin? Ona başını sokacak bir çatı sağlamalı mıyım? Denemeli, onunla birlikte bütün Blanco’ları da kurtarmaya çalışmalı mıyım?”

“Yapacaksın,” dedi ihtiyar Viola güçlü bir sesle. “Oğlum olsa nasıl yapacak idiyse sen de öyle yapacaksın...”

“Senin oğlun, viejo! .. .. Onun gibi bir adam hiç olmadı. Ha, denemeliyim... Ama ya bu, beni peşinden sürüklemek için kurulmuş lanetin yalnızca bir parçasıysa?... Demek kurtarmam için bana seslendi—sonra da—?”

“Bir daha konuşmadı.” Garibaldi’nin kahraman yandaşı, yukarıdaki yatakta uzanan kefenli bedenin üzerine çöken sonsuz hareketsizliği ve sessizliği düşününce yüzünü çevirdi, kırışık alnına elini kaldırdı. “Ellerini tutmaya fırsat bulamadan ölmüştü,” diye acıyla kekeledi.

Ustabaşının karanlık merdivenlerin kapısına dikilmiş kocaman gözlerinin önünde, Büyük Isabel’in biçimi belirdi: devasa bir servetle bir adamın yalnız hayatını taşıyan, tehlikedeki tuhaf bir gemi gibi. Elinden hiçbir şey gelmiyordu. Güvenebileceği kimse olmadığından susmaktan başka çaresi yoktu. Hazine muhtemelen yitip gidecekti—Decoud olmazsa... Düşüncesi aniden yarıda kesildi. Decoud’nun ne yapabileceğini hiç de kestiremediğini fark etti.

İhtiyar Viola kımıldamamıştı. Hareketsiz duran ustabaşı uzun, yumuşak kirpiklerini indirdi; bu kirpikler, sert, siyah favorili yüzünün üst kısmına kadınsı bir saflık katıyordu. Sessizlik uzun süre devam etti.

“Tanrı ruhunu şad etsin!” diye kederle mırıldandı.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…