Bölümler 30Şu an: Onuncu Bölüm
- 1 Yazarın Notu1.759 kelime
- 2 Birinci Kısım: Madenin Gümüşü — Birinci Bölüm1.144 kelime
- 3 İkinci Bölüm1.332 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm1.229 kelime
- 5 Dördüncü Bölüm2.367 kelime
- 6 Beşinci Bölüm1.999 kelime
- 7 Altıncı Bölüm8.901 kelime
- 8 Yedinci Bölüm1.841 kelime
- 9 Sekizinci Bölüm7.894 kelime
- 10 İkinci Kısım — Isabel’ler — Birinci Bölüm1.902 kelime
- 11 İkinci Bölüm1.368 kelime
- 12 Üçüncü Bölüm1.755 kelime
- 13 Dördüncü Bölüm2.705 kelime
- 14 Beşinci Bölüm7.114 kelime
- 15 Altıncı Bölüm3.100 kelime
- 16 Yedinci Bölüm10.216 kelime
- 17 Sekizinci Bölüm7.058 kelime
- 18 Üçüncü Kısım: Deniz Feneri — Birinci Bölüm3.250 kelime
- 19 İkinci Bölüm4.250 kelime
- 20 Üçüncü Bölüm3.942 kelime
- 21 Dördüncü Bölüm4.280 kelime
- 22 Beşinci Bölüm2.053 kelime
- 23 Altıncı Bölüm1.710 kelime
- 24 Yedinci Bölüm2.114 kelime
- 25 Sekizinci Bölüm5.621 kelime
- 26 Dokuzuncu Bölüm6.858 kelime
- 27 Onuncu Bölüm6.612 kelime · Okuduğun bölüm
- 28 On Birinci Bölüm3.860 kelime
- 29 On İkinci Bölüm4.537 kelime
- 30 On Üçüncü Bölüm4.275 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
ONUNCU BÖLÜM
Ertesi sabah, Los Hatos yönünde, kuzeyden gelen hafif silah sesleri dışında ortalık sakindi. Kaptan Mitchell sesleri balkonundan kaygıyla dinlemişti. “O sırada limandaki tek konsolosluk temsilcisi olarak içinde bulunduğum nazik konumda her şey, efendim, ama her şey kaygılanmak için haklı bir sebepti,” sözü, önündeki birkaç yıl boyunca Sulaco’yu ziyaret eden seçkin yabancılara anlatacağı “tarihî olaylar”ın az çok kalıplaşmış aktarımında kendine yer bulmuştu. Konumunda koruması böylesine güç olan bayrağın onuruna ve tarafsızlığına değinmesi sırayı izleyen bir başka bölümdü: “Korsan ruhlu alçak Sotillo’nun kanunsuzluğu ile Ekselansları Don Pedro Montero’nun daha yerleşik ama ondan pek de az gaddar olmayan zorbalığı arasındaki olayların tam ortasında...” Kaptan Mitchell tehlikeleri uzun uzadıya anlatan biri değildi. Ama o günün unutulmaz olduğunu vurgulardı. O gün, akşamüstüne doğru, “şu zavallı adamımı—Nostromo’yu. Keşfettiğim, hatta yarattım diyebileceğim denizciyi, efendim. Cayta’ya yaptığı o meşhur yolculuğun kahramanını. Tarihî bir olaydı, efendim!” diye anlatacağı kişiyi görmüştü.
O. S. N. Company, Kaptan Mitchell’i eski ve sadık bir çalışanı saydığından, iyice genişlemiş hizmet ağının başında, rahatlık ve saygınlık içinde görev süresini tamamlamasına izin vermişti. Sulaco’nun yeniden doğup Occidental Cumhuriyeti’nin başkenti olduğu yıllarda, personel sayısının artması, memur kalabalıkları, şehirde yeni bir büro, limandaki eski büro ve yolcu, yük, mavna taşımacılığı gibi bölümlere ayrılmaları, son yıllarını daha rahat geçirmesini sağlamıştı. İyi huyluluğu ve resmî tavırlarıyla yerlilerin sevdiği, kendini önemli sanan ama saf biri olan Mitchell, yıllardır “ülkemizin dostu” diye tanınırdı; kendisini şehrin ileri gelenlerinden biri sayardı. Higuerota’nın dev gölgesi hâlâ rengârenk meyve ve çiçek yığınlarıyla dolu tezgâhların üzerine düşerken pazarda dolaşmak için erkenden kalkar, günlük işleri kolayca halleder, evlerde ağırlanır, Alameda’da hanımlar tarafından selamlanırdı. Bütün kulüplere girebiliyor, Casa Gould’da kendine yer bulabiliyordu. Ayrıcalıklı, yaşlı bir bekâr olarak şehir hayatının içinde, büyük bir rahatlık ve ağırbaşlılıkla yaşardı. Ama posta gemisinin geleceği günlerde erkenden Liman Bürosu’na iner, beyaz mavi giyinmiş, çevik mürettebatıyla kendi filikasını hazır tutar, gemi liman girişinin iki burnu arasında başını gösterir göstermez ona yetişip yanaşmaya hazırlanırdı.
Kendi teknesiyle karaya çıkardığı ayrıcalıklı yolculardan birini Liman Bürosu’na götürür, birkaç kâğıda imza atarken konuğunu bir süre oturmaya davet ederdi. Kaptan Mitchell masasına oturur ve konuksever bir edayla konuşmasını sürdürürdü—
“Bir günde her şeyi görecekseniz pek vaktimiz yok. Birazdan çıkarız. Amarilla Kulübü’nde öğle yemeği yeriz—her ne kadar Anglo-American’a da, bilirsiniz, maden mühendisleriyle iş adamlarının gittiği kulübe, ayrıca yeni kulüp Mirliflores’e de üyeysem. İngilizler, Fransızlar, İtalyanlar, her türlüsü var; çoğu, yaşlı bir yerliye iltifat etmek isteyen canlı gençler, efendim. Ama öğle yemeğini Amarilla’da yeriz. İlginizi çeker sanırım. Tam ülkenin ruhunu yansıtan bir yer. En seçkin ailelerin adamları. Occidental Cumhuriyeti Başkanı bile üyesi, efendim. Burnu kırık, çok yaşlı bir piskopos var avluda. Olağanüstü bir heykel, sanırım. Cavaliere Parrochetti—ünlü İtalyan heykeltıraş Parrochetti’yi tanırsınız—burada iki yıl çalışmış, yaşlı piskoposumuzu çok takdir etmiş... İşte, artık tamamen hizmetinizdeyim.”
Deneyimiyle gurur duyar, insanların, olayların ve yapıların tarihî önemine kendini kaptırmış halde, kısa ve kalın kolunu hafifçe savurarak, kesik kesik cümlelerle tumturaklı biçimde konuşur, ayrıcalıklı tutsağının dikkatinden hiçbir şeyin “kaçmasına” izin vermezdi.
“Gördüğünüz gibi inşaat çok. Ayrılık’tan önce burası, yoğun toz bulutları altında kalmış yanık otlarla kaplı bir ovaydı; iskeleye giden öküz arabası yolundan başka bir şey yoktu. Burası Liman Kapısı. Manzaralı, değil mi? Eskiden kasaba burada biterdi. Şimdi Calle de la Constitucion’a giriyoruz. Eski İspanyol evlerine bakın. Çok görkemliler. Ha? Kaldırım dışında, genel vali zamanındaki hâliyle aynı olmalı. Artık zeminde ahşap bloklar var. Şurada Sulaco Ulusal Bankası; kapının iki yanında nöbetçi kulübeleri. Bu tarafta Casa Avellanos; zemin kattaki bütün pencereleri kepenkli. Orada olağanüstü bir kadın yaşıyor: Bayan Avellanos, güzel Antonia. Sıra dışı bir kişilik, efendim! Tarihe geçmiş bir kadın! Karşıda Casa Gould. Soylu bir kapı girişi. Evet, artık bütün dünyanın tanıdığı ilk Gould İmtiyazı’nın Gould’ları. Birleştirilmiş San Tome madenlerinde bin dolarlık hisselerden on yedi tanesi benim. Ömrüm boyunca biriktirdiğim bütün zavallı tasarrufum, efendim; emekli olup eve döndüğümde ömrümün sonuna kadar rahatça geçinmeme yeter. İşe en başından girdim, görüyorsunuz. Don Carlos çok yakın dostumdur. On yedi hisse—arkamda bırakacağım küçük bir servet sayılır. Bir yeğenim var; bir rahiple evlendi. Sussex’te küçük bir kilisenin papazı; çok değerli bir adam. Bir sürü çocukları var. Ben hiç evlenmedim. Bir denizci kendini dizginlemeli. Efendim, tam da şu kapının altında, genç mühendislerden bazılarıyla birlikte, bize bunca iyilik ve konukseverlik gösteren evi savunmaya hazır beklerken, Pedrito’nun atlılarının Liman Kapısı’nı henüz ele geçirmiş Barrios’un birliklerine yaptığı ilk ve son hücumu gördüm. Zavallı Decoud’nun getirdiği yeni tüfeklere dayanamadılar. Ateş öyle ölümcüldü ki bir anda sokak, ölü adamlar ve atlardan oluşan yığınla tıkandı. Bir daha üzerimize gelemediler.”
Kaptan Mitchell, gün boyunca, az çok gönüllü kurbanına böyle anlatıp dururdu—
“Plaza. Bence muhteşem. Trafalgar Meydanı’nın iki katı büyüklüğünde.”
Kavurucu güneşin altında, tam ortadan binaları işaret etti—
“Intendencia, şimdiki Başkanlık Sarayı; Cabildo, Alt Meclis’in toplandığı yer. Plaza’nın şu tarafındaki yeni evleri görüyor musunuz? Büyük bir genel mağaza olan Anzani Şirketi, memleketteki kooperatif dükkânları gibi. Yaşlı Anzani’yi Ulusal Muhafızlar kendi kasasının önünde öldürdü. Ulusal Muhafızların komutanı, kana susamış vahşi bir hayvan olan milletvekili Gamacho, sırf bu özel suçtan ötürü, Barrios’un buyurduğu askerî mahkeme kararıyla halkın önünde garotla idam edildi. Anzani’nin yeğenleri işi şirkete dönüştürdüler. Plaza’nın o tarafı bütünüyle yanmıştı; eskiden önünde sütunlar vardı. Korkunç bir yangındı. Işığında çatışmaların sonunu gördüm: llanerolar kaçıyor, Ulusal Muhafızlar silahlarını bırakıyor, San Tome maden işçileri—hepsi Sierra’dan Hintliler—boruların ve zillerin sesiyle sel gibi akıyor, yeşil bayraklar dalgalanıyordu. Beyaz pançolu, yeşil şapkalı, yaya, katırlara ve eşeklere binmiş insanlardan oluşan başıboş bir kalabalıktı. Böyle bir manzara bir daha görülmez, efendim. Maden işçileri Don Pepe’nin siyah atının üzerinde önde gidişiyle şehre yürümüştü. Karıları bile arkalarından burrolara binip geliyor, bağırarak yüreklendiriyor, tef çalıyordu, efendim. Bu kadınlardan birinin omzunda, taş bir kuş kadar sakin, yeşil bir papağan oturduğunu hatırlıyorum. Senyor Administrador’larını daha yeni kurtarmışlardı. Barrios hücum emrini hemen, hem de gece vakti vermiş olsa da geç kalacaktı. Pedrito Montero, yıllar önce amcasının başına geldiği gibi, Don Carlos’u kurşuna dizilmek üzere dışarı çıkarttırmıştı; sonra Barrios’un dediği gibi, ‘İmtiyaz olmasa Sulaco uğruna savaşmaya değmezdi.’ İmtiyaz olmadan Sulaco’nun hiçbir değeri yoktu; ayrıca dağın dört yanına tonlarca dinamit yerleştirilip patlatıcılar bağlanmıştı. İşlerin ters gittiği haberi gelir gelmez San Tome madenini havaya uçurmaya hazır bekleyen yaşlı bir rahip, Peder Roman da oradaydı. Don Carlos, madeni geride bırakmamaya karar vermişti; gereken işi yapacak doğru adamları da bulmuştu.”
Kaptan Mitchell, Plaza’nın ortasında başının üzerinde içi yeşil astarlı beyaz bir şemsiye tutarak böyle konuşurdu; ama katedralin içinde, loş ışıkta, serin havada hafif bir tütsü kokusu süzülürken, şurada burada başı örtülü, siyahlar ya da bembeyaz giysiler içindeki kadınlar diz çökmüşken, sesini alçaltır, ağırbaşlı ve etkileyici bir tona bürünürdü.
“Burada,” derdi alacakaranlık koridorun duvarındaki bir nişi işaret ederek, “‘Yurtsever ve Devlet Adamı’ yazıyor kitabesinde: ‘İngiltere ve İspanya saraylarında bakan, vb., vb.; ömrü boyunca Hak ve Adalet için verdiği mücadelenin ardından, Yeni Çağ’ın şafağında Los Hatos ormanlarında yorgun düşerek öldü.’ Don Jose Avellanos’un büstünü görüyorsunuz. Benzemiş. Parrochetti’nin, eski fotoğraflardan ve Bayan Gould’un kurşun kalem eskizinden çalışması. Eski ekolden, gerçek bir hidalgo olan o seçkin İspanyol-Amerikalıyı yakından tanırdım; onu tanıyan herkes severdi. Duvardaki antik üslupta mermer madalyon, dizlerinin üzerinde ellerini gevşekçe kavuşturmuş, peçeli bir kadını tasvir ediyor. Şu talihsiz genç beyefendinin anısına yapılmış; o korkunç gece Nostromo’yla denize açılan genç beyefendi, efendim. Bakın: ‘Nişanlısı Antonia Avellanos’tan Martin Decoud’nun anısına.’ İçten, sade, soylu. Hanımefendiyi de orada görüyorsunuz, efendim. Sıra dışı bir kadın. Umutsuzluğa kapılacağını sananlar yanılmış, efendim. Manastır yemini etmediği için pek çok yerde suçlandı. Ondan bunu bekliyorlardı. Ama Dona Antonia rahibe olacak kumaşta değil. Amcası Piskopos Corbelan, onunla Corbelanların şehirdeki konağında yaşıyor. Hükûmeti eski Kilise toprakları ve manastırlar konusunda durmadan sıkıştıran, sert mizaçlı bir rahiptir. Roma’da ona çok değer verdiklerini sanıyorum. Şimdi Plaza’nın hemen karşısındaki Amarilla Kulübü’ne gidip öğle yemeği yiyelim.”
Katedralin hemen dışında, görkemli merdivenlerin en üst basamağında sesi tumturaklı bir biçimde yükselir, kolu yeniden o geniş savurma hareketini yapardı.
“Şurada, birinci kattaki Fransız vitrinlerinin üzerinde Porvenir, en büyük günlük gazetemiz. Muhafazakâr demeyeyim de, daha doğrusu Parlamentocu diyeyim. Burada, başında Devlet’in şu anki Başkanı Don Juste Lopez’in bulunduğu Parlamentocu Parti var; bence çok ileri görüşlü bir adam. Üstün zekâlı, efendim. Muhalefetteki Demokrat Parti, ne yazık ki çoğunlukla şu sosyalist İtalyanlara dayanıyor; gizli örgütleri, camorrları ve benzeri şeylerle. Demiryolu arazileri boyunca yerleşmiş bir sürü İtalyan var: işten çıkarılmış yol işçileri, makinistler vesaire. Campo’da koca koca İtalyan köyleri var. Yerliler de bu yollara kapılıyor... Amerikan barı mı? Evet. Şurada bir tane daha var. New Yorklular çoğunlukla oraya gider—İşte Amarilla’ya geldik. İçeri girerken merdivenlerin sağında, basamakların dibindeki piskoposa dikkat edin.”
Öğle yemeği, galerideki küçük bir masada, gösterişli ve ağır ağır ilerleyen bir sofra eşliğinde başlayıp biterdi. Kaptan Mitchell başını sallar, eğilip selam verir, siyah giysili çeşitli görevlilerle, ceketli tüccarlarla, üniformalı subaylarla ve Campo’dan gelen orta yaşlı caballero’larla—kimi solgun, ufak tefek ve sinirli, kimi şişman, sakin ve esmer adamlardı—birkaç söz etmek için ayağa kalkardı. Ayrıca yüzleri çoğunluğun koyu tenleri ve kara, parlak gözleri arasında bembeyaz görünen, yüksek mevki sahibi Avrupalılar ya da Kuzey Amerikalılar da oradaydı.
Kaptan Mitchell sandalyesine yaslanır, memnuniyetle etrafına bakınır, masanın üzerinden kalın purolarla dolu bir kutuyu uzatırdı.
“Kahvenizin yanında bir puro deneyin. Yerli tütün. Amarilla’da içtiğiniz şu sade kahveyi, efendim, dünyanın hiçbir yerinde bulamazsınız. Kahve çekirdeklerini eteklerdeki ünlü bir kafeden alıyoruz. Sahibi her yıl, Gamacho’nun Ulusal Muhafızlarıyla tam da bu pencerelerden caballero’ların yürüttüğü çatışmayı anmak için, kulüp üyesi dostlarına hediye olarak üç çuval gönderir. O sırada şehirdeymiş; sonuna kadar da çatışmış, efendim. Demiryoluyla, sıradan yoldan gelmez—üç katırla gelir, hiç korkmayın!—doğrudan avluya. Yanlarında, atlı peonların eşlik ettiği çiftlik kâhyası vardır. Çizmeli, mahmuzlu halde yukarı çıkar ve komiteye resmî bir törenle şu sözleri söyleyerek teslim eder: ‘Üç Mayıs’ta düşenlerin hatırı için.’ Biz buna Tres de Mayo kahvesi deriz. Tadına bakın.”
Kaptan Mitchell, sanki kilisede vaaz dinlemeye hazırlanıyormuş gibi bir ifadeyle küçücük fincanı dudaklarına kaldırırdı. Dinlendirici bir sessizlik içinde, puro dumanı bulutu arasında bu nektar son damlasına kadar yudumlanırdı.
“Şimdi dışarı çıkan siyah giysili adama bakın,” diye aceleyle öne eğilip söze başlardı. “Bu, ünlü Hernandez, Savaş Bakanı. Occidental Cumhuriyeti’ne ‘Dünyanın Hazine Evi’ diyen çarpıcı mektuplar dizisini yazan Times’ın özel muhabiri, ona ve örgütlediği kuvvete—Campo’nun ünlü Karabinyerlerine—bir yazının tamamını ayırmıştı.”
Kaptan Mitchell’in merakla bakan konuğu, uzun etekli siyah bir redingot giymiş, göz kapakları düşük, uzun ve sakin yüzlü, alnı yatay çizgilerle kırışmış, başı sivri bir adamın ağır ağır yürüdüğünü görürdü. Tepesi seyrelmiş gri saçları özenle iki yandan aşağı taranmış, uçları kıvrılmış, ense ve omuzlarına dökülmüştü. Demek Avrupa’nın ilgiyle söz ettiği ünlü haydut buydu. Başına yüksek tepeli, geniş ve düz kenarlı bir sombrero takmıştı; sağ bileğine tahta boncuklardan bir tespih dolamıştı. Kaptan Mitchell sözlerine şöyle devam ederdi—
“Pedrito’nun öfkesinden kaçan Sulaco mültecilerinin koruyucusu. Barrios’un süvari generaliyken, Montero yanlılarının son kalıntısıyla birlikte Senyor Fuentes’in öldürüldüğü Tonoro hücumunda kendini göstermiştir. Piskopos Corbelan’ın dostu ve mütevazı hizmetkârıdır. Her gün üç ayine katılır. Bahse girerim, siesta için evine dönerken dua etmek üzere katedrale uğrayacaktır.”
Sessizce purosundan birkaç nefes çekti; ardından, her zamankinden daha önemli bir tavırla konuştu:
“İspanyol ırkı, hayatın her kesiminde dikkate değer kişileri bol bol yetiştirir, efendim. . . . Şimdi serin olan bilardo salonuna geçip sakin sakin sohbet edelim derim. Beşten önce oraya kimse uğramaz. Ayrılıkçı devrimden sizi şaşırtacak olaylar anlatabilirim. Büyük sıcak geçince de Alameda’da biraz dolaşırız.”
Program, Doğa yasaları gibi acımasızca sürüp gitti. Alameda gezintisi ağır adımlarla yapıldı; ağırbaşlı sözler edildi.
“Sulaco’nun bütün seçkinleri burada, efendim.” Kaptan Mitchell, bitmek bilmez bir resmiyetle sağa sola selam verdi; sonra canlanarak, “Dona Emilia, Bayan Gould’un arabası. Bakın. Her zaman beyaz katırlar. Güneşin altında gelmiş geçmiş en iyi, en zarif kadın. Büyük bir mevki, efendim. Çok büyük bir mevki. Sulaco’nun baş hanımefendisi—Başkan’ın karısından bile çok daha önde. Hem de bunu hak ediyor,” dedi. Şapkasını çıkardı, ardından sesini belli belirsiz değiştirip kayıtsızca ekledi: Yanındaki, yüksek beyaz yakalı, yüzü yara izleriyle dolu, aksi suratlı siyah giysili adam Doktor Monygham’dı; Devlet Hastaneleri Müfettişi, Birleşik San Tome madenlerinin başhekimi. “Evin müdavimi. Hep orada. Şaşılacak şey değil. Onu Gould’lar yarattı. Çok zeki adam, falan filan, ama ben onu hiç sevmedim. Kimse sevmez. Onu kareli gömleği, yerli sandalları ve koltuğunun altında bir karpuzla sokaklarda topallarken hatırlıyorum—o gün yiyeceği tek şey buydu. Şimdi büyük adam oldu, efendim; ama hâlâ eskisi kadar sevimsiz. Neyse . . . O sırada üzerine düşeni hakkıyla yaptığına şüphe yok. Daha titiz biri başarısız olabilirdi; hepimizi Sotillo’nun ölümcül kâbusundan o kurtardı——”
Kolunu kaldırdı.
“Şuradaki kaidenin üstünde duran atlı heykel kaldırıldı. Bir anakronizmdi,” diye belirsizce yorumladı Kaptan Mitchell. “Yerine, Ayrılık’ı anmak üzere mermer bir sütun dikilmesi konuşuluyor. Dört köşesinde barış melekleri, tepesinde ise altın yaldızlı, terazisi dengede bronz bir Adalet heykeli olacakmış. Cavaliere Parrochetti’den bir tasarım istediler; Belediye Salonu’nda camlı çerçeve içinde görebilirsiniz. Kaidenin çevresine adlar kazınacak. Eh! İşe Nostromo’nun adıyla başlamaktan iyisini yapamazlardı. Ayrılık için başkaları kadar o da çalıştı,” diye ekledi Kaptan Mitchell, “ama işin hesabına gelince, çoğundan daha azını aldı.” Bir ağacın altındaki taş sıraya oturdu ve yanındaki yeri davet edercesine tıklattı. “Sulaco’dan gelen ve General’in Cayta’dan bir süreliğine vazgeçip deniz yoluyla yardıma dönmesine karar verdiren mektupları Barrios’a o götürdü. Neyse ki nakliye gemileri hâlâ limandaydı. Efendim, Cargadores Kaptanımın hayatta olduğunu bile bilmiyordum. Hiç haberim yoktu. Onu, zavallı Sotillo’nun bir iki saat önce boşalttığı Gümrük Binası’nda tesadüfen Doktor Monygham bulmuş. Bana hiç söylenmedi; tek bir ima bile edilmedi, hiçbir şey—sanki güvenilmeye layık değilmişim gibi. Her şeyi Monygham ayarladı. Demiryolu sahasına gitti, başmühendise ulaşmayı başardı; başmühendis de, en azından Gould’lar hatırına, bir lokomotifin Nostromo’yla birlikte yüz seksen mil boyunca hatta hızla ilerlemesine izin verdi. Onu oradan çıkarmanın tek yolu buydu. Hattın sonundaki İnşaat Kampı’nda bir at, silah ve biraz giysi buldu; sonra o olağanüstü yolculuğuna tek başına çıktı—altı günde dört yüz mil, karışıklık içindeki bir ülkeden geçerek; Cayta dışında Montero yanlılarının hatlarını aşma başarısıyla yolculuğunu tamamladı. O yolculuğun öyküsü, efendim, heyecan dolu bir kitap olurdu. Hepimizin hayatını cebinde taşıyordu. Adanmışlık, cesaret, bağlılık, zekâ yetmezdi. Elbette, korkusuz ve rüşvet kabul etmez biriydi. Ama başarılı olmanın yolunu bilen bir adam gerekiyordu. O adam oydu, efendim. Mayısın beşinde, Şirketimin Liman Dairesi’nde neredeyse mahkûm gibi tutulurken, çeyrek mil ötedeki demiryolu sahasından bir lokomotif düdüğü duydum. Kulaklarıma inanamadım. Bir sıçrayışta balkona çıktım; lokomotifi, bembeyaz bir bulutun içinde, kudurmuş gibi çığlıklar atarak, büyük bir buhar gücüyle avlu kapılarından fırlarken gördüm. Sonra ihtiyar Viola’nın hanının tam karşısında, neredeyse duracak kadar yavaşladı. Bir adamın—kim olduğunu çıkaramadım—Albergo d’Italia Una’dan fırlayıp makinist kabinine tırmandığını gördüm; ardından, efendim, lokomotif sanki evin üzerinden sıçrayıp geçmiş gibi oldu ve göz açıp kapayıncaya kadar kayboldu. Mum söndürür gibi, efendim! Makinist birinci sınıftı, onu söyleyeyim. Rincon’da ve bir başka yerde Ulusal Muhafızlar onlara yoğun ateş açtı. Neyse ki rayları sökmemişlerdi. Dört saatte İnşaat Kampı’na vardılar. Nostromo’nun önüne geçecek bir mesafesi vardı. . . . Gerisini biliyorsunuz. Etrafınıza bakmanız yeter. Bu Alameda’da arabalarıyla dolaşan, hatta bugün hayatta olan kimi insanlar, yıllar önce rıhtımımıza kaçak bir İtalyan denizciyi sırf görünüşüne bakarak ustabaşı aldığım için yaşıyor. Bu bir gerçek. Buna itiraz edemezsiniz, efendim. Mayısın on yedisinde—Casa Viola’dan gelen adamın lokomotife binişini görüp ne anlama geldiğini merak etmemden tam on iki gün sonra—Barrios’un nakliye gemileri bu limana girdi. Times muhabirinin kitabında Sulaco’ya verdiği adla ‘Dünyanın Hazine Evi’, uygarlık için, büyük bir geleceğe sahip olmak üzere, sapasağlam kurtulmuştu, efendim. Pedrito, batıdan Hernandez ve kara kapısına dayanan San Tome madencileriyle birlikte, çıkarmayı engelleyemedi. Bir haftadır Sotillo’ya kendisine katılması için mesaj yolluyordu. Sotillo bunu yapsaydı, öyle katliamlar ve kıyımlar yaşanırdı ki mevki sahibi hiçbir erkek ya da kadın sağ kalmazdı. Ama Doktor Monygham’ın devreye girdiği yer burası. Her şeye gözünü kulağını kapayan Sotillo, limanın dibinde battığına inandığı gümüşü taramayla çıkarmaya çalışan gemisinin güvertesinde pinekliyordu. Son üç gündür aklını yitirip, hiçbir şey bulamamanın düş kırıklığıyla köpürerek bağırıp çağırdığını, güvertede bir o yana bir bu yana koştuğunu, sürükleme ağlarını kullanan teknelere küfürler savurduğunu, onları geri çağırdığını, ardından birden ayağını yere vurup, ‘Ama yine de orada! Görüyorum! Hissediyorum!’ diye haykırdığını anlatırlar.”
“Yanında tuttuğu Doktor Monygham’ı kıç mataforasının ucuna asmaya hazırlanıyordu ki Barrios’un nakliye gemilerinden ilki—üstelik bizim gemilerimizden biri—tam da o sırada içeri girdi, yakınına yanaştı ve daha seslenmeye fırsat kalmadan hafif silahlarla ateş açtı. Görülmüş en büyük sürprizdi, efendim. İlk anda o kadar şaşırmışlardı ki alt güvertelere kaçamadılar. İnsanlar devrilen kukalar gibi sağa sola düşüyordu. Boynunda ilmek dururken kıç güvertesinde dikilen Monygham’ın kalbur gibi delik deşik olmadan kurtulması mucizeydi. Sonradan, kendini ölüme mahkûm gördüğünü ve bütün gücüyle, ‘Beyaz bayrak çekin! Beyaz bayrak çekin!’ diye bağırmayı sürdürdüğünü anlattı. Yanında duran Esmeralda alayından yaşlı bir binbaşı birden kılıcını çekip, ‘Öl, yeminini bozan hain!’ diye haykırdı ve kendisi başından vurulup düşmeden hemen önce Sotillo’yu baştan başa delip geçti.”
Kaptan Mitchell bir süre sustu.
“Vallahi, efendim! Size saatlerce öykü anlatabilirim. Ama artık Rincon’a doğru yola çıkma vakti. Sulaco’dan geçip de karanlık Campo’nun üzerinde ışıl ışıl bir saray gibi parlayan, San Tome madeninin ışıklarını görmeden gitmeniz olmaz. Modaya uygun bir gezinti yolu. . . . Ama size küçük bir anekdot anlatayım, efendim; ne demek istediğimi anlarsınız. İki haftadan biraz fazla zaman sonra, Generalissimo ilan edilen Barrios güneye, Pedrito’nun peşine düşmüş; başında Don Juste Lopez’in bulunduğu Geçici Cunta yeni Anayasa’yı ilan etmiş; Don Carlos Gould’umuz da San Francisco ve Washington’a gidecek bir görev için bavullarını topluyordu (Occidental Cumhuriyeti’ni tanıyan ilk büyük güç Amerika Birleşik Devletleri’ydi, efendim). İşte o sırada, diyorum; başımızın hâlâ omuzlarımızın üzerinde güvende olduğunu düşünmeye başladığımızda—yanlış ifade ettiysem bağışlayın—hatlarımızla büyük miktarda yük taşıyan, nüfuzlu bir adam iş için beni görmeye geldi. İlk söylediği şu oldu: ‘Söyleyin Kaptan Mitchell, şu adam’ (Nostromo’yu kastediyordu) ‘hâlâ sizin Cargadores’in Kaptanı mı, değil mi?’ ‘Ne oldu?’ dedim. ‘Öyleyse itirazım yok; gemilerinizle epey yük gönderip alıyorum. Ama birkaç gündür rıhtımda aylak aylak gezindiğini gördüm, az önce de sanki hiç önemli değilmiş gibi benden bir puro istedi. Bilirsiniz, benim purolarım özeldir; öyle kolay kolay bulamam.’ ‘Umarım biraz hoşgörülü davranmışsınızdır,’ dedim usulca. ‘Eh, evet. Ama fena can sıkıcı. Her Allah’ın günü tütün dileniyor.’ Efendim, gözlerimi kaçırıp sonra, ‘Cabildo’daki mahkûmlardan biri siz değil miydiniz?’ diye sordum. ‘Olduğumu biliyorsunuz, hem de zincire vurulmuştum,’ dedi. ‘Üstelik on beş bin dolar para cezasıyla mı?’ Rengi değişti, efendim; çünkü onu tutuklamaya geldiklerinde korkudan bayıldığı, sonra da Fuentes’in önünde öyle bir ezilip büzüldüğü konuşulmuştu ki saçından sürükleyerek oraya götüren polisler bile gülümsemişti. ‘Evet,’ dedi, biraz utangaçça. ‘Neden?’ ‘Hiç. Canınız pahalıya çıkabilirdi,’ dedim, ‘hayatınızı kurtarsanız bile. . . . Neyse, sizin için ne yapabilirim?’ Adam ne demek istediğimi hiç anlamadı. Elbette anlamadı. İşte dünya böyle dönüyor, efendim.”
Biraz tutuk biçimde ayağa kalktı; Rincon’a yolculuk, insafsız rehberin, gözlerini San Tome’nin yeryüzüyle gök arasında karanlık geceye asılı duruyor gibi görünen ışıklarına dikerek söyleyeceği tek bir felsefi söz dışında sessiz geçecekti.
“İyilikte de kötülükte de büyük bir güç bu, efendim. Büyük bir güç.”
Mirliflores’teki akşam yemeği, yemekler mükemmel pişirilmiş halde yenip bitirilecekti; yolcunun aklında ise Sulaco’da, maaşları sağduyularına göre fazla yüksek görünen pek çok hoş, becerikli genç adamın bulunduğu ve aralarında çoğu Anglo-Sakson olan birkaç kişinin, deyimin deyişiyle, nazik ev sahiplerini işletme sanatında ustalaştığı izlenimi kalacaktı.
Çevik ve sıska bir katırın çektiği iki tekerlekli araçla (Kaptan Mitchell buna curricle derdi), besbelli Napolili bir sürücünün durmadan kırbaçladığı hızlı ve şangırtılı bir yolculukla limana varıldığında, O.S.N. Company’nin vapur yüzünden bu kadar geç saate kadar açık kalan ışıklı bürolarının önünde bu döngü neredeyse kapanacaktı. Neredeyse—ama tamamen değil.
“Saat on. Geminiz on iki buçuğa kadar kalkmaya hazır olmaz; o zamana yetişirse tabii. Bir konyaklı soda ve son bir puro için içeri gelin.”
Ve Ceres’in, Juno’nun ya da Pallas’ın ayrıcalıklı yolcusu, müfettişin özel odasında, birdenbire üzerine boca olan manzara, ses, ad, olgu ve güçlükle kavradığı karmaşık bilgiler fazlalığının sersemliğiyle, zihnen silinip gitmiş gibi, yorgun bir çocuk gibi bir masal dinlerdi. Öteki dünyadan geliyormuşçasına, tanıdık ama tumturaklı sesiyle Kaptan Mitchell’in, “işte bu limanda” uluslararası bir donanma gösterisi düzenlendiğini ve bunun Costaguana-Sulaco Savaşı’nı sona erdirdiğini anlattığını duyardı. Occidental bayrağını—ortasında sarı bir amarilla çiçeğini çevreleyen yeşil bir defne çelengi bulunan beyaz bayrağı—ilk selamlayan geminin Amerikan kruvazörü Powhattan olduğunu da duyardı. General Montero’nun kendini Costaguana İmparatoru ilan etmesinden bir ay bile geçmeden, nişanların ve madalyaların ciddi bir törenle halkın önünde dağıtıldığı sırada, o zamanki metresinin genç bir topçu subayı olan erkek kardeşi tarafından vurularak öldürüldüğünü işitirdi.
“O rezil Pedrito, efendim, ülkeden kaçtı,” derdi ses. Ardından şöyle sürdürürdü: “Gemilerimizden birinin kaptanı geçenlerde bana, Guerrillero Pedrito’yu güney limanlarından birinde randevu evi işletirken gördüğünü söyledi. Üstünde mor terlikler, başında da altın püsküllü kadife bir uyku takkesi varmış.”
“Rezil Pedrito! Kimdi bu adam Allah aşkına?” diye merak ederdi, uyanıklıkla uykunun sınırında dolanan seçkin gezgin. Gözleri inatla açık, dudaklarının arasında o unutulmaz günün on sekizinci ya da yirminci purosu dışarı uzanırken, ağzında belli belirsiz, dostça bir tebessüm olurdu.
“Tam bu odada karşıma musallat bir hayalet gibi çıktı, efendim”—Kaptan Mitchell, Nostromo’sundan gerçek bir içtenlikle ve belli belirsiz bir gururla söz ediyordu. “Bende nasıl bir etki bıraktığını tahmin edebilirsiniz, efendim. Elbette Barrios’la birlikte denizden gelmişti. Kendimi onu dinleyecek kadar toparladıktan sonra söylediği ilk şey, mavnanın teknesini körfezde başıboş yüzerken bulduğuydu! Bu olay onu epey sarsmış görünüyordu. Gümüşün batmasının üzerinden tam on altı gün geçtiğini düşününce, bu gerçekten de dikkate değer bir olaydı. Hemen başka bir adama dönüştüğünü anladım. Efendim, duvara, sanki orada bir örümcek falan dolaşıyormuş gibi bakıyordu. Gümüşün kaybı aklını kurcalıyordu. Bana ilk sorduğu, Dona Antonia’nın Decoud’nun ölümünü duyup duymadığıydı. Sesi titredi. Gerçekte Dona Antonia’nın henüz kente dönmediğini söylemek zorunda kaldım. Zavallı kız! Ben ona binlerce soru sormaya hazırlanırken birden, ‘Affedersiniz, senyor,’ deyip bürodan çekip gitti. Üç gün boyunca onu bir daha görmedim. Bilirsiniz, işlerim başımdan aşkındı. Anlaşılan kentin içinde dışında dolaşmış, iki gece de demiryolu işçilerinin barakalarında uyumuş. Olan biteni hiç umursamıyor gibiydi. Rıhtımda ona, ‘Nostromo, ne zaman yeniden işe koyulacaksın? Cargadores’in birazdan yapacak çok işi olacak,’ diye sordum.
“‘Senyor,’ dedi, ağır ağır ve merakla yüzüme bakarak, ‘henüz çalışamayacak kadar yorgun olduğumu duymak sizi şaşırtır mı? Hem şimdi ne iş yapabilirim? Bir mavnayı kaybettikten sonra Cargadores’in yüzüne nasıl bakarım?’
“Ona gümüşü artık düşünmemesini söyledim; gülümsedi. Yüreğime işleyen bir gülümsemeydi, efendim. ‘Bir yanlışlık değildi,’ dedim. ‘Kaderin cilvesiydi. Önüne geçilemeyecek bir şeydi.’ ‘Si, si!’ dedi ve arkasını döndü. Biraz toparlanması için onu kendi haline bırakmak en iyisi diye düşündüm. Efendim, gerçekten de bunu atlatması yıllarını aldı. Don Carlos’la görüştüğünde oradaydım. Söylemeliyim ki Gould biraz soğuk bir adam. Yıllarca hırsızlar ve alçaklarla uğraşırken, hem kendisi hem karısı sürekli yıkıma uğrama tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştı; duygularını sıkı dizginlemeyi ikinci bir huy edinmişti. Uzun süre birbirlerine baktılar. Don Carlos, sakin ve içine kapalı tavrıyla onun için ne yapabileceğini sordu.”
“‘Adım Sulaco’nun bir ucundan öbür ucuna bilinir,’ dedi, öteki kadar sakin bir sesle. ‘Benim için daha ne yapabilirsiniz?’ O görüşmede konuşulanlar bundan ibaretti. Daha sonra, kıyı boyunca sefer yapan çok güzel bir uskuna satılığa çıktı. Bayan Gould’la ben onu satın alıp Nostromo’ya armağan etmek için kafa kafaya verdik. Öyle de yaptık; ama parasının tamamını sonraki üç yıl içinde geri ödedi. Bu kıyı boyunca işler açılmıştı, efendim. Üstelik o adam, gümüşü kurtarmak dışında her işinde başarılı oldu. Los Hatos ormanlarında yaşadığı korkunç olaylardan yeni dönmüş Zavallı Dona Antonia da onunla görüştü. Decoud’yu sormak istiyordu: Son geceye kadar neler konuştuklarını, ne yaptıklarını, ne düşündüklerini. Bayan Gould, tavrının ne kadar sakin ve anlayışlı olduğunu söyledi. Bayan Avellanos, Decoud’nun planının parlak bir başarı olacağını söylediği anı anlatırken gözyaşlarına boğuldu. . . . Ve başarılı olduğuna şüphe yok, efendim. Başarıya ulaştı.”
Döngü artık kapanmak üzereydi. Yatağında uyumanın hoş beklentisiyle ürperen ayrıcalıklı yolcu, Decoud’nun planının ne olabileceğini kendine sormayı unutmuştu. Kaptan Mitchell, “Ayrılmamız bu kadar çabuk olduğu için üzgünüm. İlginiz sayesinde benim için hoş bir gün oldu. Şimdi gemide görüşürüz. ‘Dünyanın Hazine Evi’ni şöyle bir gördünüz. Çok güzel bir ad,” diyordu. Kapıdan filika reisinin filikanın hazır olduğunu bildiren sesi döngüyü kapattı.
Nostromo, gerçekten de Decoud’yla birlikte Büyük Isabel’de bıraktığı mavna teknesini körfezin açıklarında boş halde yüzerken bulmuştu. O sırada Barrios’un ilk nakliye gemisinin köprüsündeydi; Sulaco’ya varmalarına bir saatlik yol vardı. Cesurca yapılmış işleri her zaman takdir eden, cesaretten iyi anlayan Barrios, Cargadores Kaptanı’na gönül vermişti. General, kıyı boyunca yol alırlarken Nostromo’yu yanından ayırmıyor, yüksek teveccühünün işareti olan kısa ve gürültülü tavrıyla onunla sık sık konuşuyordu.
Baş tarafta, geniş körfezin parıltılı dümdüz yüzeyinde, ilerideki Üç Isabel’in biçimleriyle baş başa duran küçücük, seçilmesi güç karanlık noktayı ilk fark eden Nostromo oldu. Önemsiz diye hiçbir olguyu göz ardı etmemek gereken zamanlar vardır; karadan bu kadar uzaktaki küçük bir teknenin araştırmaya değer bir anlamı olabilirdi. Barrios’un onayıyla nakliye gemisi rotasından çıktı ve küçük kabuk kadar tekneye, içinde kimsenin bulunmadığını anlayacak kadar yaklaştı. Tekne, kürekleri içinde kalmış sıradan, küçük bir sandalden ibaretti; sürüklenip gitmişti. Ne var ki Decoud günlerdir Nostromo’nun aklından çıkmıyordu; mavnanın sandalını çok önceden heyecanla tanımıştı.
O şeyi almak için durmak söz konusu bile olamazdı. Bütün bir kasabanın yaşamı ve geleceği söz konusuyken her dakika önemliydi. General’in bulunduğu öndeki geminin pruvası rotasına döndü. Arkasında, açık denizde bir mil kadar geniş bir alana gelişigüzel dağılmış nakliye gemileri filosu, okyanus yarışının son düzlüğündeki tekneler gibi, batı göğünde simsiyah ve dumanlar saçarak ilerliyordu.
“Mi General,” diye seslendi Nostromo, bir grup subayın arkasından; sesi yüksek ama sakindi. “Şu küçük tekneyi kurtarmak istiyorum. Por Dios, onu tanıyorum. Bizim Şirket’in.”
“Por Dios, sen de benimsin,” diye kahkaha attı Barrios, gürültülü ve neşeli bir sesle. “Yeniden at görebileceğimiz bir yere varır varmaz seni süvari yüzbaşısı yapacağım.”
“Ata binmekten çok daha iyi yüzerim, mi General,” diye haykırdı Nostromo; gözlerini dikmiş, küpeşteye doğru ilerliyordu. “Bırakın—”
“Bırakayım mı? Ne kendini beğenmiş adammış,” diye takıldı General, ona bakmadan neşeyle. “Bırakın gitsin! Ha ha ha! Sulaco’yu onsuz alamayacağımızı kabul etmemi istiyor! Ha ha ha! Ona kadar yüzmek ister misin, oğlum?”
Geminin bir ucundan öbür ucuna yükselen muazzam bir haykırış General’in kahkahasını kesti. Nostromo denize atlamıştı; kara başı gemiden çok uzakta şimdiden suyun yüzüne çıkmıştı. General, şaşkınlık içinde, “Cielo! Ben ne günahkârım!” diye mırıldandı. Kaygıyla şöyle bir bakması, Nostromo’nun son derece rahat yüzdüğünü anlamasına yetti; ardından korkunç bir gürleyişle, “Hayır! Hayır! Bu küstah adamı almak için durmayacağız. Bırakın boğulsun, şu çılgın ustabaşı,” diye bağırdı.
Nostromo’yu denize atlamaktan ancak kaba kuvvet alıkoyabilirdi. Gizemli biçimde, sanki görünmez bir hayalet kürek çekiyormuşçasına ona doğru gelen o boş tekne, bir işaretin, bir uyarının büyüsüne kapılmış gibi onu kendine çekiyordu; hazineye ve bir adamın kaderine ilişkin zihninde dönüp duran düşünceye sarsıcı, esrarengiz bir biçimde karşılık veriyor gibiydi. Yarım millik o suda ölüm olsa bile atlayacaktı. Su bir gölet kadar durgundu; nedendir bilinmez, Golfo Placido’da köpekbalığı görülmezdi, oysa Punta Mala’nın öte yanında kıyı şeridi onlarla kaynardı.
Ustabaşı teknenin kıçına tutunup kuvvetle nefes verdi. Yüzerken üzerine tuhaf, hafif bir duygu çökmüştü. Suyun içinde çizmeleriyle ceketinden kurtulmuştu. Bir süre tutunup soluklandı. Uzaktaki nakliye gemileri, şimdi birbirine daha yakın bir küme halinde, dostça bir yarışın, deniz eğlencesinin, bir yelken yarışının havasıyla dosdoğru Sulaco’ya ilerliyordu; bacalarından çıkan duman birleşip başının üzerinden ince, kükürtlü bir sis gibi geçiyordu. Bu gemileri denize açan, Blanco’ların, halkın efendilerinin canını ve servetini kurtarmak için harekete geçiren onun cesareti, yürekliliği ve yaptığı işti; San Tome madenini kurtarmak için, çocukları kurtarmak için.
Güçlü ve ustalıklı bir hamleyle kıçtan tırmandı. Teknenin ta kendisiydi! Şüphe yoktu, hiç yoktu. 3 numaralı mavnanın sandalındaydı; Martin Decoud’la birlikte Büyük Isabel’de bırakılan sandalda. Kıyıdan onun için hiçbir şey yapılamazsa kendine yardım edebileceği bir yolu olsun diye bırakılmıştı. Şimdiyse boş ve açıklanamaz bir biçimde gelip onu bulmuştu. Decoud’ya ne olmuştu? Ustabaşı tekneyi dikkatle inceledi. Bir çizik, bir iz, herhangi bir işaret aradı. Bulduğu tek şey, kürek sırasının hizasında, küpeştedeki kahverengi bir lekeydi. Yüzünü eğip lekeye yaklaştı ve parmağıyla iyice ovuşturdu. Sonra kıç oturağına oturdu; hareketsiz, dizleri bitişik, bacakları yana eğik.
Tepeden tırnağa sırılsıklam; saçlarıyla bıyığı sarkıp damlıyor, donuk bakışları taban tahtalarına dikiliyken Sulaco Cargadores’inin ustabaşısı, gün batımını küçük bir teknede aylak aylak geçirmek için dipten çıkmış boğulmuş bir cesedi andırıyordu. Maceralı yolculuğunun, zamanında dönmesinin, başarmış olmasının ve zaferinin heyecanı; bütün bu heyecan, büyük hazineye ve onun varlığını bilen öteki tek adama ilişkin düşüncelerin çevresinde toplanmıştı; artık ondan uçup gitmişti. Son ana kadar, vakit kaybetmeden ve fark edilmeden Büyük Isabel’i nasıl ziyaret edebileceğini düşünüp durmuştu. Gizlilik fikri hazineyle öylesine sıkı bağlanmıştı ki Barrios’a bile Decoud’dan ve adadaki gümüşten söz etmemişti. Bununla birlikte General’e götürdüğü mektuplarda mavnanın kaybından, Sulaco’daki durumu etkileyen bir olay olarak kısaca bahsediliyordu. Bu koşullarda, uzaktan savaş kokusunu alan tek gözlü kaplan avcısı, haberciden bilgi almakla vakit yitirmemişti. Nitekim Barrios, Nostromo’yla konuşurken Don Martin Decoud’yla San Tome külçelerinin birlikte kaybolduğunu varsaymıştı; kendisine doğrudan soru sorulmadığından Nostromo da belli belirsiz bir güceniklik ve güvensizliğin etkisiyle sessiz kalmıştı. Bırakın Don Martin her şeyi kendi ağzıyla anlatsın, diye geçirmişti içinden.
Şimdiyse Büyük Isabel’e ulaşmanın yolu, mümkün olabilecek en erken anda önüne çıkmışken heyecanı sönüp gitmişti; ruhun uçup bedenini artık tanımadığı bir dünyada cansız bırakıvermesi gibi. Nostromo körfezi görmüyor gibiydi. Uzun süre, donuk bakışlarının camsı boşluğunda göz kapakları bir kez bile kıpırdamadı. Sonra, hiçbir uzvu hareket etmeden, tek bir kası ya da kirpiği oynamadan, durgun yüzünde bir ifade, canlı bir ifade belirdi; boş bakışlarına derin düşünceler sızdı. Sanki yurdundan kovulmuş, sessiz ve içine kapanık bir ruh, yoluna çıkan bu sahipsiz bedeni bulmuş ve gizlice gelip içine yerleşmişti.
Ustabaşı kaşlarını çattı; denizin, adaların ve kıyının; gökyüzündeki bulut biçimlerinin ve suya düşen ışık izlerinin uçsuz bucaksız dinginliğinde, kaşlarının çatılışı güçlü bir jest kadar belirgindi. Uzun süre başka hiçbir şey kıpırdamadı; sonra ustabaşı başını sallayıp görünen her şeyin evrensel dinginliğine yeniden teslim oldu. Ansızın kürekleri kavradı ve tek bir hamleyle sandalı döndürüp başını Büyük Isabel’e çevirdi. Ama kürek çekmeye başlamadan önce küpeştedeki kahverengi lekeye bir kez daha eğildi.
“Şunu tanıyorum,” diye mırıldandı, bilgece başını silkeleyerek. “Bu kan.”
Kürek çekişi uzun, güçlü ve düzenliydi. Kaygılı bakışlarına aşılmaz bir yüz gibi görünen alçak uçurumuyla Büyük Isabel’e ara sıra omzunun üzerinden baktı. Sonunda teknenin kıçı kıyıya dokundu. Sandalı küçük kumsala sürüklemekten çok fırlatıp çıkardı. Gün batımına sırtını dönüp uzun adımlarla hemen yarıntıya daldı; sığ, berrak, mırıltılı ruhunu ayaklarıyla hor görürcesine, her adımda dere suyunu sıçratıp havalandırıyordu. Gün ışığından her anı kurtarmak istiyordu.
Eğik ağacın altındaki çukurun üzerine toprak, ot ve ezilmiş çalılardan oluşan bir yığın yukarıdan gayet doğal biçimde düşmüştü. Decoud, gümüşü söylendiği gibi saklamış, küreği de akıllıca kullanmıştı. Ama küreğin kendisinin apaçık ortada bırakıldığını görünce Nostromo’nun onaylayan yarım gülümsemesi dudağında küçümseyici bir kıvrıma dönüştü; ya umursamazca ya da ansızın paniğe kapılarak bırakılmış ve her şeyi ele vermişti. Ah! Yasaları ve hükümetleri, halk için kısır işleri icat eden bu ince beyler, hepsi de aynı budalalığı yapıyordu.
Ustabaşı küreği aldı; sapının avucuna değmesiyle hazine dolu at derisi sandıklara bakma isteği ansızın içine düştü. Birkaç kürek darbesiyle birkaç sandığın kenarlarını ve köşelerini açığa çıkardı; sonra daha fazla toprağı temizlerken sandıklardan birinin bıçakla yarıldığını fark etti.
Bu bulguyu boğuk bir sesle haykırıp dizlerinin üzerine çöktü; akıl dışı bir korkuyla önce bir, sonra öteki omzunun üzerinden baktı. Sert deri kapanmıştı; elini uzun yarıktan içeri sokup külçelere dokunmadan önce duraksadı. Oradaydılar. Bir, iki, üç. Evet, dört eksikti. Alınmışlardı. Dört külçe. Ama kim? Decoud mu? Başka kimse olamazdı. Peki neden? Ne uğruna? Ne uğursuz hevesle? Bırakın açıklasın. Bir tekneyle götürülmüş dört külçe ve… kan!
Açık körfezin karşısında güneş, berrak, bulutsuz, değişmeden, bütün ölümlü gözlerden uzakta, ağırbaşlı ve sakin bir kendini kurban ediş gizemi içinde sulara daldı; sonsuz bir sessizlik ve huzur heybetiyle. Dört külçe eksik! Ve kan!
Ustabaşı yavaşça ayağa kalktı.
“Elini kesmiş olabilir,” diye mırıldandı. “Ama öyleyse—”
Yumuşak toprağa, hazineye zincirlenmiş gibi, direnmeden oturdu; bacaklarını karnına çekmiş, elleriyle kavramıştı. Umutsuzca boyun eğmiş, nöbete dikilmiş bir köle gibiydi. Bir kez, sıcak tüfek ateşinin takırtısı kulağına ulaşınca başını hızla kaldırdı; ses, yüksekten bir davulun üzerine kuru bezelye dökülmesini andırıyordu. Bir süre dinledikten sonra yarı sesle şöyle dedi:
“Açıklamak için bir daha asla dönmeyecek.”
Başını yeniden eğdi.
“İmkânsız!” diye kederle mırıldandı.
Silah sesleri kesildi. Sulaco’da büyük bir yangının parıltısı kıyının üstünde kızılca çaktı, körfezin başındaki bulutlara yansıdı, Üç Isabel’in biçimlerine uğursuz kızıl bir ışık değdiriyor gibiydi. Başını kaldırmasına rağmen onu hiç görmedi.
“Ama bilemem,” dedi açık seçik; saatlerce sessizce, gözlerini dikmiş halde kaldı.
Bilemezdi. Kimse bilmeyecekti. Tahmin edilebileceği gibi, Don Martin Decoud’nun sonu Nostromo dışında hiç kimsenin merak konusu olmadı. Gerçekler bilinseydi geriye hep şu soru kalacaktı: Neden? Oysa mavnanın batışında öldüğü yolundaki anlatıda ölümünün nedeni tartışmasızdı. Ayrılık’ın genç havarisi, fikrini uğruna savunurken, herkesin esefle andığı bir kazada ölmüştü. Oysa gerçek şuydu: Bu dünyada pek az kişinin tanıdığı, ancak en sade yaradılışlılarımızın dayanabildiği yalnızlık yüzünden ölmüştü. Bulvarların parlak Costagualısı, kendine ve başkalarına inancını yitirdiği için, yalnızlıktan ölmüştü.
Körfezin deniz kuşları, sıradan insan aklının ötesinde, haklı ve geçerli nedenlerle Isabel’lerden uzak durur. Azuera’nın kayalık burnu onların mekânıdır; taşlık düzlükleri ve yarıkları, efsanevi hazine için durmadan kavga ediyorlarmışçasına, çılgın ve gürültülü haykırışlarıyla yankılanır.
Büyük Isabel’deki ilk gününün sonunda Decoud, kaba otlardan yatağında ağacın gölgesinde dönüp kendi kendine şöyle dedi:
“Bütün gün tek bir kuş bile görmedim.”
Bütün gün duyduğu tek ses, şimdi kendi mırıltılı sesiydi; başka hiçbir ses duymamıştı. Hayatında ilk kez mutlak bir sessizlik günü geçirmişti. Bir an bile uyumamıştı. Uykusuz geçen bunca geceye, çarpışmalarla, planlarla, konuşmalarla geçen günlere; körfezdeki o son tehlikeli ve ağır iş gecesine rağmen gözlerini bir an olsun kapatamamıştı. Oysa güneşin doğuşundan batışına kadar yerde sırtüstü ya da yüzükoyun yatmıştı.
Gerindi ve geceyi gümüşün yanında geçirmek için yavaş adımlarla yarıntıya indi. Nostromo dönerse—her an dönebilirdi—ilk bakacağı yer orası olacaktı; ayrıca gece, haberleşmeye çalışmak için elbette en uygun zamandı. Adada yalnız bırakıldığından beri henüz hiçbir şey yemediğini derin bir kayıtsızlıkla hatırladı.
Geceyi gözleri açık geçirdi; gün ağarınca aynı kayıtsızlıkla biraz bir şeyler yedi. Ailenin şımartılmış gözdesi, Antonia’nın sevgilisi ve Sulaco’nun gazetecisi parlak “Genç Decoud”, kendi başına kendisiyle baş edebilecek biri değildi. Yalnızlık, yalnızca dış koşullardaki bir varoluş hali olmaktan çok geçmeden, ironi ve kuşkuculuk gösterişlerine yer bırakmayan bir ruh haline dönüşür. Zihni ele geçirir ve düşünceyi mutlak inançsızlığın sürgününe yollar. Üç gün boyunca bir insan yüzü görmeyi bekledikten sonra Decoud, kendi bireyselliğinden kuşku duymaya başladığını fark etti. Bireyselliği bulutların ve suyun, doğa güçlerinin ve biçimlerinin dünyasında eriyip gitmişti. Şeylerin bütün düzeni içinde çaresizce bir parçası olduğumuz gerçeğine karşı bağımsız bir varoluş yanılsamasını yalnızca eylemlerimiz sürdürür. Decoud, geçmişteki ve gelecekteki eylemlerinin gerçekliğine ilişkin bütün inancını yitirdi. Beşinci gün üzerine elle tutulurcasına büyük bir melankoli çöktü. Sulaco’daki o insanlara kendini teslim etmemeye karar verdi; onu çevreleyen bu insanlar, gerçek dışı ve korkunç, çirkin sesler çıkaran müstehcen hayaletler gibiydi. Kendisini aralarında güçsüzce çırpınırken, Antonia’yı ise devasa ve güzel, alegorik bir heykel gibi, zayıflığına küçümseyerek bakarken gördü.
Görüş alanında ne canlı bir varlık ne de uzakta bir yelken lekesi belirdi; sanki bu yalnızlıktan kaçmak istercesine kendini melankolisine kaptırdı. Yanlış yönlendirilmiş, anımsandığında ağzında acı bir tat bırakan dürtülere teslim olmuş bir hayatın belirsiz bilinci, onun ilk ahlaki duygusuydu. Ama aynı zamanda pişmanlık da duymuyordu. Neye pişman olacaktı? Zekâdan başka bir erdem tanımamış, tutkuları görev mertebesine çıkarmıştı. Hem zekâsı hem de tutkusu, inançsız bir bekleyişin bu büyük, kesintisiz yalnızlığında kolayca yitip gitmişti. Uykusuzluk iradesinin bütün gücünü elinden almıştı; yedi günde toplam yedi saat bile uyumamıştı. Onun hüznü kuşkucu bir zihnin hüznüydü. Evreni, anlaşılmaz imgeler dizisi olarak görüyordu. Nostromo ölmüştü. Her şey utanç verici biçimde başarısız olmuştu. Artık Antonia’yı düşünmeye cesaret edemiyordu. Hayatta kalmamıştı. Ya kaldıysa onun yüzüne bakamazdı. Her türlü çaba anlamsız görünüyordu.
Onuncu gün, bir an bile kestirmeden geçirdiği bir gecenin ardından (Antonia’nın kendisi kadar elle tutulmaz bir varlığı sevmiş olmasının imkânsız olduğu düşüncesi aklına gelmişti), yalnızlık büyük bir boşluk, körfezin sessizliği de iki eliyle tutunup asılı kaldığı gergin, ince bir ip gibi göründü; korkusuz, şaşkınlıksız, hiçbir duygu duymadan. Ancak akşama doğru, serinliğin nispeten ferahlattığı saatlerde, bu ipin kopmasını dilemeye başladı. Bir tabanca patlaması gibi, keskin ve tok bir çatlamayla koptuğunu hayal etti. Bu, onun sonu olacaktı. Bu olasılığı hoşnutlukla düşündü; çünkü uykusuz gecelerde, elleriyle tutunduğu ip biçiminde bozulmadan süren sessizlik, Nostromo, Antonia, Barrios ve bildiriler hakkında hep aynı ama tümüyle anlaşılmaz sözlerle alaycı ve anlamsız bir vızıltı halinde titreşiyordu. Gündüzleri sessizliğe, kopma noktasına kadar gerilmiş hareketsiz bir ip gibi bakabiliyordu; boşuna yaşamı da bir ağırlık gibi bu ipe asılıydı.
“Düşmeden önce ipin koptuğunu duyar mıyım acaba?” diye sordu kendi kendine.
Güneş ufkun iki saat üstündeyken ayağa kalktı; zayıflamış, kirlenmiş, yüzü bembeyazdı. Kızarmış gözlerini güneşe dikti. Uzuvları kurşunla doluymuş gibi yavaş ama titremeden hareket ediyordu; bu bedensel hali, hareketlerine kararlı ve düşünülmüş bir ağırbaşlılık veriyordu. Bir tür ayin gerçekleştiriyor gibiydi. Yarığa indi; çünkü kendi benliğinin dışında varlığını koruyan tek şey, bütün o gümüşün taşıdığı güçle birlikte büyüleyici çekiciliğiydi. Orada duran tabancalı kemeri aldı ve beline bağladı. Sessizlik ipi adada asla kopamazdı. Düşüp denize batması gerekecekti, diye düşündü. Denize batmak! Hazinenin üzerindeki gevşek toprağa bakıyordu. Görünüşü uykuda yürüyen birininkiydi. Yavaşça dizlerinin üzerine indi; kutulardan birini açığa çıkarana dek parmaklarıyla çalışkan bir sabırla toprağı eşeledi. Duraksamadan, sanki bunu daha önce defalarca yapmış gibi kutuyu yarıp dört külçe aldı ve ceplerine koydu. Açığa çıkardığı kutunun üzerini yeniden örttü, adım adım yarıntıdan çıktı. Çalılar hışırdayarak arkasından kapandı.
Yalnızlığının üçüncü gününde, bir yerlere kürek çekip gitmek niyetiyle sandalı suya yaklaştırmış ama Nostromo’nun döneceğine dair hâlâ sönmemiş bir umudun fısıltısı ve her türlü çabanın tümüyle yararsız olduğu inancı yüzünden vazgeçmişti. Şimdi sandalı suya indirmek için hafifçe itmek yeterliydi. İlk günden sonra her gün biraz yemiş, hâlâ bir miktar kas gücü kalmıştı. Kürekleri ağır ağır alıp Büyük Isabel’in uçurumundan uzaklaştı. Arkasında kalan uçurum, yaşamın sıcaklığıyla ısınmışçasına güneşle ılıktı; tepeden tırnağa zengin bir ışığa, umut ve sevinç parıltısına bürünmüştü. Dosdoğru batan güneşe doğru kürek çekti. Körfez karardığında kürek çekmeyi bıraktı ve kürekleri suya attı. Düşerken çıkardıkları içi boş takırtı, hayatında duyduğu en yüksek sesti. Bu bir aydınlanmaydı. Sanki onu çok uzaklardan geri çağırıyordu. Aslında aklından, “Belki bu gece uyuyabilirim,” düşüncesi geçti. Ama buna inanmıyordu. Hiçbir şeye inanmıyordu; oturmuş, kürek sırasının üzerinde öylece kaldı.
Dağların ardından yükselen şafak, kırpmadan bakan gözlerine bir parıltı düşürdü. Gün ağardıktan sonra güneş, sıradağların doruklarının üzerinde görkemle belirdi. Büyük körfez teknenin çevresinde ışıl ışıl parladı; bu amansız yalnızlığın görkemi içinde sessizlik yine karşısına çıktı; karanlık, ince bir tel gibi gerilmişti.
O, acele etmeden oturduğu yeri kürek sırasından küpeşteye kaydırırken gözlerini sessizliğe dikmişti. Sabit bakışları sürerken eli belinde yoklandı, deri kılıfın kapağının düğmesini açtı, tabancayı çekip horozunu kaldırdı; namlusunu göğsüne doğrultarak öne getirdi, tetiği çekti ve silahı kasılmalı bir güçle fırlattı; hâlâ dumanı tüten silah havada savruldu. Öne düşüp göğsü küpeşteye dayalı, sağ elinin parmakları kürek sırasının altına kıvrılmış halde asılı kalırken de gözleri ona bakıyordu. Bakmaya devam ettiler——
“İş bitti,” diye kekeledi; birden kanlar içinde kalmıştı. Son düşüncesi şuydu: “Acaba o Capataz nasıl öldü?” Parmaklarının katılığı çözüldü ve Antonia Avellanos’un âşığı, Golfo Placido’nun yalnızlığında sessizlik ipinin koptuğunu duymadan denize yuvarlandı; körfezin ışıl ışıl yüzeyi, bedeninin düşüşüyle hiç bozulmadı.
Entelektüel cüretin cezası olan hayal kırıklığıyla tükenmişliğin kurbanı, parlak Don Martin Decoud, San Tome gümüşünün külçeleriyle ağırlaşmış halde iz bırakmadan kayboldu; şeylerin uçsuz bucaksız kayıtsızlığı onu yutuverdi. Uykusuz, çömelmiş bedeni San Tome gümüşünün yanından çekilip gitmişti; bir süre, yeryüzünde gizlenen her hazinenin çevresinde dolaşan iyi ve kötü ruhlar, insanlığın bu hazineyi unuttuğunu sanmış olabilirlerdi. Derken birkaç gün sonra başka biri belirdi: batan güneşin geldiği yönden ağır adımlarla yürüyüp dar, karanlık yarığa oturdu; gece boyunca kımıldamadan, uyanık kaldı. Gün batımı vakti küçük bir sandalla sessizce sonsuza dek çekip giden o öteki uykusuz adamın oturduğu yere, hemen hemen aynı duruşla yerleşmişti. Yasak bir hazinenin çevresinde dolaşan iyi ve kötü ruhlar, San Tome gümüşünün artık kendine ömür boyu sadık kalacak bir köle bulduğunu anlamıştı.
Görkemli Cargadores Kaptanı, cüretkâr eylemin ödülü olan hayal kırıklığına uğramış kibrin kurbanı, hayatının en umutsuz işinde yoldaşı olan Decoud’nun çektiği uykusuzluk kadar eziyetli bir gecede, avlanan bir kaçak gibi bitkin bir halde oturuyordu. Decoud’nun nasıl öldüğünü merak ediyordu. Ama kendisinin oynadığı rolü biliyordu. Önce bir kadını, sonra bir erkeği, ikisini de en çaresiz anlarında, bu lanetli hazine uğruna yüzüstü bırakmıştı. Bedeli, yitirilmiş bir ruh ve yok olup gitmiş bir hayatla ödenmişti. Huşunun bomboş sessizliğinin yerini uçsuz bucaksız bir gurur dalgası aldı. Dünyada böyle bir bedeli ödeyebilecek başka kimse yoktu: Gian’ Battista Fidanza, Cargadores Kaptanı, yozlaşmayan ve sadık Nostromo.
Artık hiçbir şeyin pazarlığını elinden almasına izin vermemeye karar vermişti. Hiçbir şey. Decoud ölmüştü. Ama nasıl? Öldüğünden zerre kuşkusu yoktu. Peki ya dört külçe? . . . Ne diye? Daha fazlasını almak için başka bir zaman geri gelmeyi mi düşünmüştü?
Hazine gizil gücünü ortaya koyuyordu. Bedelini ödemiş adamın berrak zihnini bulandırıyordu. Decoud’nun öldüğünden emindi. Ada sanki bu fısıltıyla doluydu. Ölü! Gitmiş! Kendini, çalıların hışırtısını ve dere yatağındaki ayak seslerinin suya vuruşunu dinlerken yakaladı. Ölü! Konuşkan adam, Dona Antonia’nın novio’su!
Kurtuluşa kavuşmuş Sulaco’nun ve kül rengi körfezin üzerine çöken bulutlu, solgun şafak altında, başı dizlerinin üzerinde, “Hah!” diye mırıldandı. “Ona uçacak. Ona uçacak!”
Peki dört külçe! Pişmanlık ve başarısızlık kehanetinde bulunan öfkeli kadın gibi, intikam için mi almıştı onları; ona bir büyü mü yapmıştı? Yine de çocukları kurtarma görevini ona yüklemişti. Eh, çocukları kurtarmıştı. Yoksulluk ve açlık büyüsünü bozmuştu. Her şeyi tek başına yapmıştı—ya da belki şeytan yardım etmişti. Kimin umurundaydı? İhanete uğramış olsa da başarmıştı; aynı hamleyle San Tome madenini de kurtarmıştı. Gözünde o maden tiksindirici ve devasa bir şeydi; uçsuz bucaksız zenginliğiyle yoksulların yiğitliğine, emeğine ve sadakatine; savaşa ve barışa; kasabanın, denizin ve Campo’nun çalışmalarına hükmediyordu.
Güneş, Cordillera doruklarının ardındaki göğü aydınlattı. Capataz bir süre gümüşün saklandığı yeri örten gevşek toprağın, taşların ve ezilmiş çalıların yığıldığı yere baktı.
“Çok yavaş zenginleşmeliyim,” diye sesli sesli düşündü.
Bölüm etkileşimi
