Nostromo kitap kapağı

28. bölüm / 30

On Birinci Bölüm

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 30Şu an: On Birinci Bölüm

ON BİRİNCİ BÖLÜM
Sulaco, Nostromo’nun ihtiyatını geride bırakarak, iyi ve kötü ruhların kaygılı gözetiminde ve halkın nasırlı elleriyle yeryüzünden sökülüp çıkarılan gizli hazineler sayesinde hızla zenginleşiyordu. Bu, ikinci bir gençlik, yeni bir hayat gibiydi; umut, huzursuzluk ve emekle dolu, servetini heyecanlı dünyanın dört bir yanına cömertçe saçıyordu. Maddi çıkarların peşinden maddi değişimler sökün etti. İşçilerin zihinlerini ve yüreklerini etkileyen, dışarıdan belli olmayan daha ince değişimler de yaşandı. Kaptan Mitchell, San Tome madenine yatırdığı birikimleriyle yaşamak üzere ülkesine dönmüştü; Doktor Monygham ise yaşlanmış, saçları çelik grisine dönmüş ama yüzündeki ifade değişmemişti. Yüreğinin derinliklerinde, yasadışı bir servet gibi sakladığı ve durmadan başvurduğu bağlılığının tükenmez hazinesiyle yaşıyordu.

Devlet Hastaneleri Genel Müfettişi (masrafları Gould İmtiyazı tarafından karşılanıyordu), Belediye Sağlık Danışmanı ve San Tome Birleşik Madenleri Başhekimiydi (topraklarında altın, gümüş, bakır, kurşun ve kobalt bulunan bu madenler, Cordillera’nın etekleri boyunca kilometrelerce uzanıyordu). Gould’ların Avrupa’ya ve Amerika Birleşik Devletleri’ne yaptığı ikinci ve uzun ziyaret sırasında kendini yoksul, perişan ve aç kalmış hissetmişti. Casa’nın yakın dostu, kendini kanıtlamış bir arkadaş, mesleği dışında hiçbir bağı ve düzeni olmayan bekâr bir adam olarak Gould’ların evinde kalması istenmişti. On bir aylık yokluklarında, her bakışta bütün sadakatini verdiği kadını hatırlatan tanıdık odalar artık çekilmez olmuştu. O. S. N. Şirketi’nin görkemli filosuna yeni katılan Hermes posta gemisinin varış günü yaklaşırken doktor daha canlı adımlarla topallıyor, sırf sinirden, saf ve yumuşak huylu insanlara daha alaycı çıkışıyordu.

Mütevazı bavulunu hızla, öfkeyle, hevesle topladı; Casa Gould’un kapısındaki yaşlı kapıcının yanından dışarı çıkarılışını keyifle, kendinden geçerek seyretti. Sonra vakit yaklaşınca, beyaz katırların çektiği büyük faytonda tek başına, biraz yana kaykılmış oturuyordu; içine çekilmiş yüzü kendini tutma çabasından zehir gibi bir ifadeye bürünmüştü. Sol elinde yeni bir çift eldiven tutarak limana doğru yola çıktı.

Hermes’in güvertesinde Gould’ları görünce yüreği öyle kabardı ki selamı gelişigüzel bir mırıltıdan ibaret kaldı. Kasabaya dönerlerken üçü de sustu. Avluda doktor, bu kez daha doğal bir tavırla şöyle dedi——

“Şimdi sizi baş başa bırakayım. Yarın uğrayabilir miyim?”

Merdivenin dibinde ona dönüp bakan Bayan Gould, seyahat elbisesini giymiş, peçesini indirmişti. “Yarın öğle yemeğine gelin, sevgili Doktor Monygham; hem de erkenden,” dedi. Merdivenlerin başında, mavi giysiler içindeki Meryem Ana, kucağında Çocuk’la, ona acıyan bir şefkatle bakarak hoş geldin der gibiydi.

“Beni evde bulmayı beklemeyin,” diye uyardı Charles Gould. “Madene erkenden gideceğim.”

Öğle yemeğinden sonra Dona Emilia ile senyor doktor, avlunun iç kapısından yavaşça geçtiler. Yüksek duvarlarla çevrili Casa Gould’un geniş bahçeleri ve komşu evlerin kırmızı kiremitli çatıları önlerinde uzanıyordu; ağaçların altında koyu gölgeler, çimenliklerde düz güneşli alanlar vardı. Bahçenin çevresini üç sıra yaşlı portakal ağacı kuşatıyordu. Çıplak ayaklı, esmer bahçıvanlar, kar gibi beyaz gömlekleri ve bol calzoneralarıyla bahçeye dağılmıştı: kimi çiçek tarhlarının başında çömelmiş, kimi ağaçların arasında dolaşıyor, kimi de ince kauçuk hortumları çakıllı patikalardan sürüklüyordu. İnce su fıskiyeleri zarif yaylar çizerek birbirini kesiyor, güneş ışığında parıldıyor; çalıların üzerine hafifçe tıpırdıyor, çimenlere elmas yağmış gibi görünüyordu.

Dona Emilia, ince elbisesinin eteğini kaldırarak, uzun sayılabilecek siyah ceketi ve tertemiz gömleğinin üzerine takılmış sade siyah papyonuyla Doktor Monygham’ın yanında yürüdü. Ağaçların gölgelediği, küçük masalarla hasır koltukların serpiştirildiği bir yerde Bayan Gould alçak ve geniş bir koltuğa oturdu.

“Hemen gitmeyin,” dedi, oradan ayrılmaya bir türlü kendini veremeyen Doktor Monygham’a. Çenesi yakasının sivri uçları arasına gömülmüş halde, gözleriyle onu gizlice yiyip bitiriyordu. Neyse ki gözleri bulutlu mermerler gibi yuvarlak ve sertti; duygularını ele vermiyorlardı. O kadının yüzündeki zaman izleri, gözlerine ve şakaklarına çöken kırılganlık ve yorgun bitkinlik hali—Don Pepe’nin yıllar önce hayranlıkla “Hiç yorulmayan Senyora” diye andığı o hal—doktorun gözlerini neredeyse yaşarttı. “Hemen gitmeyin. Bugün tüm gün benim,” diye yumuşakça üsteledi Bayan Gould. “Daha resmen dönmüş sayılmayız. Kimse gelmez. Casa Gould’un pencereleri ancak yarınki kabul için aydınlatılacak.”

Doktor bir sandalyeye bıraktı kendini.

“Bir tertulia mı veriyorsunuz?” dedi, ilgisiz bir tavırla.

“Gelmeye gönlü olan bütün iyi dostlara sade bir hoş geldin.”

“Hem de ancak yarın mı?”

“Evet. Charles madende geçireceği bir günün ardından çok yorulmuş olacak; ben de——Dönüşümüzde, sevdiğim bu evde bir akşam onu kendime saklamak güzel olur. Hayatımın tamamına tanıklık etti.”

“Ah, evet!” diye hırladı doktor birden. “Kadınlar zamanı düğün şöleninden başlatır. Ondan önce hiç yaşamadınız mı?”

“Yaşadım; ama hatırlanacak ne var ki? Hiç tasa yoktu.”

Bayan Gould içini çekti. Uzun süre ayrı kalmış iki dost hayatlarının en çalkantılı dönemine döner ya, onlar da Sulaco Devrimi’ni konuşmaya başladılar. Bayan Gould’a tuhaf gelen, devrime katılanların onu ve dersini unutmuş görünmeleriydi.

“Yine de,” diye araya girdi doktor, “biz de bu işte rol aldık, karşılığını da gördük. Don Pepe artık yaşını başını almış olsa da hâlâ ata binebiliyor. Barrios, Bolson de Tonoro’nun ötesindeki çiftliğinde, şen şakrak bir çevrenin içinde, kendini içkiye verip ölüme sürükleniyor. Kahraman Peder Roman’a gelince—yaşlı padre’nin San Tome madenini sistemli biçimde havaya uçurduğunu, her patlamada dindarca bir ünlem savurup patlamalar arasında avuç avuç enfiye çektiğini gözümde canlandırıyorum—kahraman Peder Roman, hayatta olduğu sürece Holroyd’un misyonerlerinin sürüsüne zarar verebileceğinden korkmadığını söylüyor.”

San Tome madeninin az kalsın uğrayacağı yıkım anılınca Bayan Gould hafifçe ürperdi.

“Peki ya siz, sevgili dostum?”

“Yapmaya uygun olduğum işi yaptım.”

“En acımasız tehlikelerle yüzleştiniz. Ölümden daha beter bir şeyle.”

“Hayır, Bayan Gould! Yalnızca ölümle—asılarak ölümle. Hem de hak ettiğimden çok daha fazlasıyla ödüllendirildim.”

Bayan Gould’un gözlerini ona diktiğini fark edince bakışlarını yere indirdi.

“Kariyerimi yaptım işte—gördüğünüz gibi,” dedi Devlet Hastaneleri Genel Müfettişi; son derece kaliteli siyah ceketinin yakalarını hafifçe tuttu. Doktorun özsaygısı, artık rüyalarında Peder Beron’u neredeyse hiç görmemesinde kendini belli ediyordu; bu özsaygı, eski özensizliğiyle karşılaştırıldığında ölçüsüz bir kişisel görünüş tutkusuna dönüşmüş gibiydi. Giyimindeki bu değişiklik, biçim ve renk bakımından katı sınırlar içinde kalıyor, giysileri hep pırıl pırıl duruyordu; Doktor Monygham’a hem mesleğine uygun hem de şenlikli bir hava veriyordu. Yürüyüşü ve yüzünün değişmeyen asık ifadesi ise bu havayla çarpıcı bir uyumsuzluk kazanmıştı.

“Evet,” diye sürdürdü. “Hepimiz ödüllerimizi aldık—başmühendis, Kaptan Mitchell——”

“Onu gördük,” diye araya girdi Bayan Gould, o güzel sesiyle. “İyi yürekli adam, Londra’daki otelimize sırf bizi görmeye gelmek için taşradan kalkıp geldi. Kendini son derece ağırbaşlı tuttu ama sanırım Sulaco’yu özlemiş. ‘Tarihî olaylar’ hakkında güçsüzce, dağınık dağınık konuştu; neredeyse ağlayacaktım.”

“Hımm,” diye homurdandı doktor; “herhalde yaşlanıyor. Nostromo bile yaşlanıyor—gerçi değişmiş değil. Madem ondan söz açıldı, size bir şey anlatmak istiyordum——”

Ev bir süredir mırıltılarla, telaşla dolup taşıyordu. Birden bahçe kemerinin yanındaki gül ağaçlarıyla uğraşan iki bahçıvan, Antonia Avellanos’un amcasının yanında yürüyerek geçtiğini görünce başlarını eğip dizlerinin üzerine kapandı.

Propaganda tarafından davet edildiği Roma’ya kısa bir ziyaretin ardından kırmızı kardinal şapkasını giymiş olan Peder Corbelan, vahşi Kızılderililerin misyoneri, komplocu, haydut Hernandez’in dostu ve hamisi, iri ve ağır adımlarla ilerledi. Sıskaydı, öne eğilmişti; güçlü ellerini arkasında kavuşturmuştu. Sulaco’nun ilk Kardinal-Başpiskoposu, haydutların papazına yaraşan bağnaz ve somurtkan havasını koruyordu. Mor cüppeye beklenmedik biçimde yükseltilmesinin, Holroyd Misyonerlik Vakfı’nın örgütlediği Protestanların Sulaco’ya akınına karşılık yapılmış bir hamle olduğuna inanılıyordu. Yüzünün güzelliği hafifçe silikleşmiş, bedeni biraz dolgunlaşmış olan Antonia, hafif adımlarla ve vakur duruşuyla ilerleyip uzaktan Bayan Gould’a gülümsedi. Amcasını, öğle uykusundan önce sevgili Emilia’yı görmeye, merasime gerek görmeden, bir anlığına uğramaya getirmişti.

Herkes yeniden oturunca, Bayan Gould’a yakınlık gösteren herkesten içten içe hoşlanmamaya başlayan Doktor Monygham bir kenarda durdu, derin düşüncelere dalmış gibi yaptı. Antonia’nın daha yüksek sesle söylediği bir söz başını kaldırmasına yol açtı.

“Birkaç yıl öncesine kadar yurttaşımız olan, şimdi de yurttaşımız olan insanları baskı altında ezilirken nasıl yüzüstü bırakabiliriz?” diyordu Bayan Avellanos. “Kardeşlerimizin uğradığı zalim haksızlıklara nasıl kör kalıp merhametsizce kulaklarımızı tıkayabiliriz? Bunun bir çaresi var.”

“Costaguana’nın geri kalanını Sulaco’nun düzen ve refahına katmak,” diye tersledi doktor. “Başka çaresi yok.”

Antonia, sarsılmaz bir kararlılığın içten sakinliğiyle, “Buna inanıyorum, senyor doktor,” dedi, “zavallı Martin’in en başından beri niyetinin bu olduğuna.”

“Evet, ama maddi çıkarlar, sırf merhamet ve adalet düşüncesi uğruna gelişmelerini tehlikeye atmanıza izin vermez,” diye homurdandı doktor. “Belki de böylesi daha iyi.”

Kardinal-Başpiskopos sıskacık, kemikli bedenini doğrulttu.

“Onlar için çalıştık; yabancıların bu maddi çıkarlarını biz yarattık,” dedi Corbelanların sonuncusu, derin ve suçlayıcı bir sesle.

“Onlar olmadan bir hiçsiniz,” diye bağırdı doktor uzaktan. “Size izin vermezler.”

“Öyleyse halkın özlemleri engellenecek olursa, ayağa kalkıp servetten ve iktidardan kendi payını istemesinden sakınsınlar,” diye ilan etti Sulaco’nun halkın sevdiği Kardinal-Başpiskoposu; sözleri anlamlı ve tehditkârdı.

Bir sessizlik oldu. Hazretleri kaşlarını çatarak yere bakarken Antonia sandalyesinde zarif ve dimdik oturuyor, inançlarının gücüyle sakin sakin nefes alıyordu. Sonra konuşma gündelik konulara döndü; Gould’ların Avrupa ziyaretinden söz edildi. Kardinal-Başpiskopos Roma’dayken sürekli başındaki nevraljiden yakınmıştı. İklim yüzündendi—kötü havadan.

Amca ile yeğen, hizmetkârların yeniden diz çökmesi ve artık neredeyse tümüyle kör, güçsüz olan, Henry Gould’u tanımış yaşlı kapıcının Hazretlerinin uzattığı eli öpmek için sürünerek yaklaşması eşliğinde gittikten sonra, Doktor Monygham arkalarından bakarak tek bir sözcük söyledi——

“Düzelmez!”

Bayan Gould başını yukarı kaldırıp baktı, sonra altın ve değerli taşlarla ışıldayan yüzüklerle süslü beyaz ellerini yorgun argın kucağına bıraktı.

“Komplo kuruyorlar. Evet!” dedi doktor. “Avellanosların sonuncusu ile Corbelanların sonuncusu, her devrimden sonra buraya akın eden Sta. Marta mültecileriyle komplo kuruyor. Plaza’nın köşesindeki Cafe Lambroso onlarla dolu; papağan kafesinin gürültüsü gibi şamatacı konuşmaları sokağın öte yanından duyuluyor. Costaguana’yı istila etmeyi tasarlıyorlar. Güçlerini, gereken kuvveti nereden alacaklarını biliyor musunuz? Göçmenler ve yerliler arasındaki gizli örgütlerden; Nostromo—Kaptan Fidanza demeliyim—orada sözü geçen adam. Ona bu mevkiyi veren ne? Kim bilebilir? Deha mı? Dehası var. Halkın gözünde hiç olmadığı kadar büyük. Sanki gizli bir gücü, nüfuzunu sürdürmesini sağlayan esrarlı bir yolu var. Sizinle benim hatırladığımız eski günlerde olduğu gibi Başpiskoposla görüşmeler yapıyor. Barrios işe yaramaz. Ama askerî lider olarak ellerinde dindar Hernandez var. Bir de halkın serveti için yeni bir çağrıyla ülkeyi ayağa kaldırabilirler.”

“Hiç barış olmayacak mı? Hiç huzur gelmeyecek mi?” diye fısıldadı Bayan Gould. “Ben sanmıştım ki biz——”

“Hayır!” diye sözünü kesti doktor. “Maddi çıkarların gelişiminde barış da huzur da olmaz. Kendilerine özgü yasaları, adaletleri vardır. Ama bunlar fayda gözetmeye dayanır ve insanlık dışıdır; doğruluktan, yalnızca ahlaki bir ilkede bulunabilecek süreklilikten ve güçten yoksundur. Bayan Gould, Gould İmtiyazı’nın temsil ettiği her şeyin, birkaç yıl önceki barbarlık, zalimlik ve kötü yönetim kadar ağır biçimde halkın üzerine çökeceği gün yaklaşıyor.”

“Bunu nasıl söyleyebilirsiniz, Doktor Monygham?” diye haykırdı; ruhunun en hassas yerinden yaralanmış gibiydi.

“Doğru olanı söyleyebilirim,” diye inatla üsteledi doktor. “Aynı ağırlıkla çökecek, öfke, kan dökülmesi ve intikam doğuracak; çünkü insanlar değişti. Şimdi Senyor Administrador’larını kurtarmak için madenin kasabaya doğru yürüyüşe geçeceğini mi sanıyorsunuz? Öyle mi sanıyorsunuz?”

Kenetlediği ellerinin sırtlarını gözlerine bastırıp umutsuzca mırıldandı——

“Öyleyse bütün bunlar için mi çalıştık?”

Doktor başını eğdi. Onun sessiz düşüncelerini izleyebiliyordu. Hayatı, şefkatinin ihtiyaç duyduğu gündelik sevgi yakınlığının bütün içten mutluluklarından, insan bedeninin nefes almak için havaya ihtiyaç duyması gibi, bunun uğruna mı yoksun bırakılmıştı? Charles Gould’un körlüğüne öfkelenen doktor, konuşmayı değiştirmek için acele etti.

“Sizinle Nostromo hakkında konuşmak istiyordum. Ah, o adamda süreklilik ve güç var. Hiçbir şey onun sonunu getiremeyecek. Ama boş verin bunu. Açıklanamaz bir şeyler oluyor—ya da belki de açıklaması fazlasıyla kolay. Bilirsiniz, Linda Büyük Isabel fenerinin neredeyse fener bekçisi sayılır. Garibaldino artık çok yaşlandı. Lambaları temizlemek ve evde yemek pişirmek onun işi; ama artık merdivenleri çıkamıyor. Kara gözlü Linda bütün gün uyuyor, bütün gece feneri gözetliyor. Gerçi bütün gün değil. Saat beş gibi kalkıyor; Nostromo da uskuna gemisi limandayken, küçük bir kayıkla kürek çekip kur yapmaya geliyor.”

“Daha evlenmediler mi?” diye sordu Bayan Gould. “Anladığım kadarıyla annesi, Linda henüz küçücük bir çocukken bunu istemiş. Ayrılık Savaşı sırasında kızlar bir yıl kadar benim yanımdayken, o olağanüstü Linda, Gian’ Battista’nın karısı olacağını öylece söyleyiverirdi.”

“Daha evlenmediler,” dedi doktor kısa keserek. “Biraz ilgilendim onlarla.”

“Teşekkür ederim, sevgili Doktor Monygham,” dedi Bayan Gould. Büyük ağaçların gölgesinde, küçük ve düzgün dişleri genç, yumuşak ama muzip bir gülümsemeyle parladı. “İnsanlar ne kadar iyi olduğunuzu gerçekten bilmiyor. İyilik dolu yüreğinize uzun zaman önce inanmış olan beni kızdırmak istercesine, bilsinler de istemiyorsunuz.”

Doktor, ısırmak istermiş gibi üst dudağını kaldırarak, oturduğu yerde katı bir biçimde eğilerek selam verdi. Aşkın kendisine geç gelen bir adamın, onu görkemli bir yanılsama değil de aydınlatıcı ve paha biçilmez bir talihsizlik gibi yaşayan adamın tümüyle kapılmışlığı içinde, neredeyse bir yıldır yoksun kaldığı o kadını görmek, ona tapınma, eteğinin ucunu öpme düşüncelerini çağrıştırıyordu. Bu duygu taşkınlığı da doğal olarak sözlerini daha sertleştiriyordu.

“Fazla minnet altında ezilmekten korkuyorum. Neyse, bu insanlar ilgimi çekiyor. Yaşlı Giorgio’yla ilgilenmek için Büyük Isabel fenerine birkaç kez gittim.”

Bayan Gould’a, onun yokluğunda orada bulduğu, yaşlı Giorgio’nun “İngiliz signora’ya—hayırseverimize” duyduğu katı hayranlığında; kara gözlü Linda’nın “Dona Emilia’mıza—o meleğe” karşı coşkun, çağlayan gibi ve tutkulu sevgisinde; beyaz boyunlu, sarışın Giselle’in hayranlıkla yukarı kaldırdığı gözlerini sonra yana kaydırıp ona yarı muzip, yarı içten bir bakışla yöneltmesinde, kendisine uygun duyguların havasını solumanın verdiği rahatlığı anlatmadı. Bu bakış doktora içinden şöyle dedirtmişti: “Ben olduğum gibi, yaşlı ve çirkin olmasaydım, bu küçük şeytan bana göz kırpıyor sanırdım. Belki de öyledir. Sanırım herkese göz kırpar.” Viola ailesinin koruyucusu Bayan Gould’a Doktor Monygham bunlardan hiç söz etmedi; yeniden “büyük Nostromo’muz” dediği konuya döndü.

“Size anlatmak istediğim şu: Büyük Nostromo’muz yıllarca yaşlı adamla çocuklara pek aldırmadı. Gerçi on iki ayın en az onunda kıyı seferlerindeydi. Bir keresinde Kaptan Mitchell’e söylediğine göre servetini kazanıyordu. Görünüşe bakılırsa epey başarılı olmuş. Şaşılacak şey değil. Her türlü çareyi bulan, kendine güvenen, her türlü tehlikeyi göze almaya hazır biri. Bir gün Mitchell’in odasındaydım; her yerde taşıdığı sakin, ağırbaşlı tavrıyla içeri girdi. Kaliforniya Körfezi’nde ticaret seferindeymiş; huyu olduğu üzere gözlerini üzerimizden geçirip duvara dikerek, dönüşünde Büyük Isabel’in uçurumunda bir fener inşa edilmekte olduğunu görmenin sevindirici olduğunu söyledi. Çok sevindiriciymiş, diye yineledi. Mitchell, posta hizmetini kolaylaştırmak için, kendi önerisi üzerine feneri O.S.N. Şirketi’nin yaptırdığını açıkladı. Kaptan Fidanza, önerinin pek yerinde olduğunu söyleme lütfunda bulundu. Yaşlı Giorgio’nun o fenere bekçi yapılmasını önermeden önce bıyıklarını kıvırıp odanın tavan silmesini baştan başa süzdüğünü hatırlıyorum.”

“Bunu duymuştum. O zaman bana da danışılmıştı,” dedi Bayan Gould. “Bu kızların bir hapishanedeymiş gibi o adaya kapatılmasının onlara iyi gelip gelmeyeceğinden kuşkuluydum.”

“Öneri, yaşlı Garibaldino’nun hoşuna gitti. Linda’ya gelince, Nostromo’nun önerdiği sürece her yer ona güzel ve hoş gelirdi. Gian’ Battista’nın keyfinin gelmesini orada da başka herhangi bir yerde olduğu gibi bekleyebilirdi. Bence o, o dürüst ustabaşına hep âşıktı. Üstelik babasıyla kız kardeşi, Giselle’i Ramirez diye birinin ilgisinden uzaklaştırmak istiyordu.”

“Ah!” dedi Bayan Gould, meraklanarak. “Ramirez mi? Nasıl biri?”

“Kasabadan sıradan bir mozo. Babası bir Cargador’muş. Sıska bir oğlanken paçavralar içinde rıhtımda koşturup dururmuş; Nostromo onu yanına alıp adam etmiş. Biraz büyüyünce onu bir mavnaya verdi, çok geçmeden de 3 numaralı teknenin—gümüşü taşıyan teknenin—sorumluluğunu ona bıraktı, Bayan Gould. Nostromo, Şirket filosundaki teknelerin en iyi yelkenlisi ve en sağlamı olduğu için o mavnayı bu işte kullanmayı seçmişti. Genç Ramirez, o ünlü gece Gümrük Binası’ndaki hazineyi taşımakla görevlendirilen beş Cargador’dan biriydi. Sorumluluğundaki tekne batınca, Nostromo Şirket’ten ayrılırken yerine geçmesini Kaptan Mitchell’e önerdi. İşin düzenini ona kusursuzca öğretmişti; böylece açlıktan ölmek üzere olan bir serseriyken Bay Ramirez, Sulaco Cargadorlarının ustabaşısı oldu.”

“Nostromo sayesinde,” dedi Bayan Gould, içten bir onayla.

“Nostromo sayesinde,” diye tekrarladı Doktor Monygham. “Doğrusu, düşündükçe bu adamın gücü beni ürkütüyor. Yaşlı dostumuz Mitchell’in, işi bilen ve kendisini uğraştırmayacak birini atamaya can atmasına şaşmamalı. Asıl şaşırtıcı olan, Sulaco Cargadorlarının sırf Nostromo öyle istedi diye Ramirez’i başları olarak kabul etmesi. Elbette, hevesle hayal ettiği gibi ikinci bir Nostromo değildi; yine de mevki yeterince parlaktı. Ona, bilirsiniz, kasabanın nam salmış güzeli Giselle Viola’ya kur yapma cesareti verdi. Ne var ki yaşlı Garibaldino ondan şiddetle hoşlanmadı. Nedenini bilmiyorum. Belki de Gian’ Battista’sı gibi kusursuz bir örnek, ‘halkın’ cesaretinin, sadakatinin ve onurunun cisimleşmiş hâli olmadığı içindir. Signor Viola, Sulaco yerlilerini pek umursamaz. İkisi de—yaşlı Spartalı da kırmızı ağızlı, kömür karası gözlü, solgun yüzlü Linda da—sarışın güzelin başında adeta nöbet tutuyordu. Ramirez’e yanaşmaması söylendi. Duyduğuma göre Baba Viola bir keresinde onu silahıyla tehdit etmiş.”

“Peki ya Giselle’in kendisi?” diye sordu Bayan Gould.

“Sanırım biraz flörtöz,” dedi doktor. “Öyle ya da böyle pek umursadığını sanmıyorum. Erkeklerin ilgisinden hoşlandığı kesin. Söyleyeyim Bayan Gould, Ramirez tek değildi. Demiryolu personelinden en az bir mühendis daha silahla tehdit edilerek uzak durması söylendi. Yaşlı Viola, onuruyla oynanmasına izin vermez. Karısı öldüğünden beri huzursuzlaşıp kuşkucu oldu. En küçük kızını kasabadan uzaklaştırdığı için pek memnundu. Ama bakın ne oldu, Bayan Gould. Dürüst, âşık Ramirez’in adaya girmesi yasaklandı. Peki. Yasağa uydu ama gözlerini sık sık Büyük Isabel’e çevirmesi doğaldı. Geceleri geç vakitlere kadar fenere baktığı anlaşılıyor. Bu duygusal nöbetler sırasında Nostromo’nun—yani Kaptan Fidanza’nın—Viola ailesine yaptığı ziyaretlerden çok geç döndüğünü fark etmiş. Bazen gece yarısı kadar geç.”

Doktor durakladı ve anlamlı bir bakışla Bayan Gould’a baktı.

“Evet. Ama anlamıyorum,” dedi şaşkınlıkla.

“Şimdi işin tuhaf yanı geliyor,” diye sürdürdü Doktor Monygham. “Adasında kral olan Viola, hava karardıktan sonra hiç kimsenin gelmesine izin vermez. Kaptan Fidanza bile gün batımından sonra, Linda fenere bakmaya çıktı mı gitmek zorunda. Nostromo da uslu uslu ayrılıyor. Peki sonra ne oluyor? Akşam altı buçuktan gece yarısına kadar körfezde ne yapıyor? O geç saatte limana sessizce kürek çekerek girdiği birkaç kez görülmüş. Ramirez’i kıskançlık yiyip bitiriyor. Yaşlı Viola’ya yaklaşmaya cesaret edememiş; ama pazar sabahı Linda anakaraya ayine katılmaya ve annesinin mezarını ziyaret etmeye geldiğinde, ona bu konuda çıkışmaya cesaret etmiş. Rıhtımda bir sahne yaşandı; ben de gördüm. Sabah erkendi. Belli ki onu beklemek için özellikle orada durmuştu. Limandaki Alman gambotunun doktoru beni acil bir konsültasyona çağırdığı için oradaydım; tamamen tesadüf. Linda, Ramirez’in üzerine öfke, küçümseme ve ateş püskürdü; adam aklını yitirmiş gibiydi. Tuhaf bir manzaraydı, Bayan Gould: kıpkırmızı kuşağını takmış bu çılgın Cargador ile baştan aşağı siyahlara bürünmüş kız, uzun iskelenin ucunda; dağların gölgesindeki limanın pazar sabahına özgü sessizliği; demirlemiş gemilerin arasında dolaşan bir iki kano ve beni almaya gelen Alman gambotunun filikası. Linda bir adım yakınımdan geçti. Çılgın gözlerini fark ettim. Ona seslendim. Beni duymadı. Beni görmedi. Ama yüzüne baktım. Öfkesi ve kederi yüzünü korkunçlaştırmıştı.”

Bayan Gould doğrulup gözlerini iyice açtı.

“Ne demek istiyorsunuz, Doktor Monygham? Küçük kız kardeşinden kuşkulandığınızı mı söylüyorsunuz?”

“Kim bilir! Kim bilebilir?” dedi doktor, doğuştan bir Costagualı gibi omuz silkerek. “Ramirez rıhtımda yanıma geldi. Sendeleyerek yürüyordu—deli gibi görünüyordu. Başını ellerinin arasına aldı. Biriyle konuşması gerekiyordu—mutlaka konuşmalıydı. Bu çılgın hâlinde bile beni tanıdı tabii. Buralarda beni iyi tanırlar. Aralarında öyle uzun yaşadım ki, bedensel bütün dertleri iyileştiren, bir bakışıyla uğursuzluk getiren kötü gözlü doktordan başka biri olamam artık. Yanıma geldi. Sakin olmaya çalıştı. Amacının yalnızca beni Nostromo’ya karşı uyarmak olduğunu göstermeye çalıştı. Kaptan Fidanza’nın gizli toplantılardan birinde benden, bütün yoksulları—halkı—en çok hor gören kişi diye söz ettiği anlaşılıyor. Olabilir. Bana karşı bitmek bilmeyen nefretini esirgemiyor. Büyük Fidanza’dan gelecek tek bir söz, bir ahmağın bıçağını sırtıma saplamaya yetebilir. Başkanlığını yaptığım Sağlık Komisyonu halkın gözdesi değil. ‘Ondan sakının, senyor doktor. Onu yok edin, senyor doktor,’ diye yüzüme tısladı Ramirez. Sonra da patladı. ‘O adam,’ diye kekeledi, ‘bu iki kıza da büyü yaptı.’ Kendisiyle ilgili fazla konuşmuştu. Artık kaçmalı—bir yerlere kaçıp saklanmalıydı. Giselle’den sevgiyle söz etti, sonra da ona ağza alınmayacak adlar taktı. Herhangi bir yolla onu kendisine âşık edebileceğini düşünse, adadan kaçırırmış. Ormana, uzaklara götürürmüş. Ama boşuna... Kollarını başının üzerinde savurarak hızla uzaklaştı. O sırada, rıhtımda sandık yığınının arkasına oturmuş balık tutan yaşlı bir zenci gördüm. Misinasını topladı ve hemen süzülerek oradan uzaklaştı. Ama bir şeyler duymuş olmalı; bir şeyler de anlatmış olmalı, çünkü sanırım yaşlı Garibaldino’nun demiryolunda çalışan dostlarından bazıları onu Ramirez’e karşı uyarmış. Her neyse, baba uyarılmış. Ama Ramirez kasabadan kayboldu.”

“Bu kızlara karşı bir sorumluluğum olduğunu hissediyorum,” dedi Bayan Gould huzursuzca. “Nostromo şimdi Sulaco’da mı?”

“Geçen pazardan beri burada.”

“Onunla konuşmak gerek—hemen.”

“Kim cesaret edip onunla konuşacak? Aşkından deliye dönmüş Ramirez bile Kaptan Fidanza’nın gölgesinden kaçıyor.”

“Ben konuşabilirim. Konuşacağım,” diye ilan etti Bayan Gould. “Nostromo gibi bir adama bir söz yeter.”

Doktor acı acı gülümsedi.

“Bu duruma son vermeli; bu durum... yol açabilir—O çocuğun böyle bir şey yapabileceğine inanamıyorum,” diye sürdürdü Bayan Gould.

“Çok çekici biri,” diye karanlık bir sesle mırıldandı doktor.

“Anlayacağına eminim. Linda’yla hemen evlenip bütün bunlara son vermeli,” diye kesin bir tavırla buyurdu Sulaco’nun en seçkin hanımı.

Bahçe kapısından Basilio çıktı; şişmanlayıp semirmiş, yaşlıca ve tüysüz yüzünün göz kenarlarında kırışıklıklar belirmiş, simsiyah kaba saçları düzgünce yatırılmıştı. Süs çalılarının arkasında dikkatle eğilip omzunda taşıdığı küçük çocuğu—kendisinin ve Leonarda’nın son doğanını—usulca yere bıraktı. Suratı asık, şımartılmış Camerista ile Casa Gould’un baş mozusu birkaç yıldır evliydi.

Bir süre topuklarının üzerine çömelmiş, yavrusuna sevgiyle baktı; yavrusu da ona sarsılmaz bir ciddiyetle bakarak karşılık verdi. Sonra ağırbaşlı ve saygın bir hâlde patikadan aşağı yürüdü.

“Ne oldu, Basilio?” diye sordu Bayan Gould.

“Maden bürosundan telefon geldi. Efendi bu gece dağda kalacak.”

Doktor ayağa kalkmış, başka yana bakıyordu. Casa Gould’un güzel bahçesinde, en büyük ağaçların gölgesinde bir süre derin bir sessizlik hüküm sürdü.

“Pekâlâ, Basilio,” dedi Bayan Gould. Onu patikada yürürken, çiçekli çalının arkasından dolaşıp omzunda oturan çocukla yeniden ortaya çıkarken izledi. Bahçe ile avlu arasındaki kapıdan ölçülü adımlarla geçti; hafif yükünü incitmemeye dikkat ediyordu.

Bayan Gould’a sırtını dönmüş doktor, güneş altındaki bir çiçek tarhına bakıyordu. İnsanlar onu küçümseyici ve küskün sanırdı. Oysa karakterinin özü, tutkuya kapılabilmesinde ve mizacının hassasiyetindeydi. Eksik olan, dünya görmüş insanların cilalı duygusuzluğuydu; insanın kendisine ve başkalarına kolayca hoşgörü göstermesini sağlayan o duygusuzluk. Bu hoşgörünün gerçek anlayış ve insan şefkatiyle arasında dağlar kadar fark vardı. Duygusuzluktan yoksun oluşu, onun alaycı yaradılışını ve iğneleyici sözlerini açıklıyordu.

Derin bir sessizlik içinde, ışıl ışıl çiçek tarhına öfkeyle bakarak Doktor Monygham zihninde Charles Gould’a lanetler yağdırdı. Arkasında kıpırtısız duran Bayan Gould, oturuşunun zarafetine, sanki sanatın yakalayıp sonsuza dek yorumladığı bir duruşun güzelliğini katıyordu. Doktor birden dönüp vedalaştı.

Bayan Gould, daire biçiminde dikilmiş büyük ağaçların gölgesine yaslandı. Gözleri kapalı, beyaz elleri koltuğunun kollarında hareketsiz duruyordu. Sık yaprakların altındaki yarı aydınlık, yüzünün genç güzelliğini ortaya çıkarıyor; ince, açık renkli kumaşlarla beyaz dantelden elbisesini ışıl ışıl gösteriyordu. Küçük ve zarifti; iç içe geçmiş dalların koyu gölgesinde kendi ışığını saçıyor gibiydi. Uzun bir iyilik ömründen yorulmuş, yaptığı işlerin yararsızlığına ve büyüsünün güçsüzlüğüne dair soldurucu kuşkuyla gölgelenmiş iyi bir periye benziyordu.

Casa’nın bahçesinde, kocası madendeyken ve ev boş bir konut gibi sokağa kapalıyken, biri ona ne düşündüğünü sorsaydı, açık sözlülüğü bu sorudan kaçınmasına yol açardı. Hayatın geniş ve dolu olması için, şimdiki zamanın her geçip giden anında geçmişin ve geleceğin kaygısını da taşıması gerektiği aklına gelmişti. Günlük işlerimiz ölülerin anısını yüceltmek ve bizden sonra geleceklerin iyiliği için yapılmalıydı. Bunu düşündü, gözlerini açmadan—hiç kımıldamadan içini çekti. Başının üzerinden geçen büyük bir yalnızlık dalgasını yılmadan karşılıyormuş gibi Bayan Gould’un yüzü bir an gerilip katılaştı. Aklına bir şey daha geldi: Kimse ona ne düşündüğünü şefkatle sormayacaktı. Kimse. Belki de az önce giden adam dışında hiç kimse. Hayır; ona, güvenin ülküsel kusursuzluğu içinde, düşünmeden ve içtenlikle yanıt verebileceği hiç kimse.

Doktor Monygham’ın az önce söylediği “ıslah olmaz” sözü, onun dingin ve kederli hareketsizliğinin içinde süzülüp belirdi. Büyük gümüş madenine bağlılığında ıslah olmaz olan Senyor Administrador’du! İnandığı düzen ve adalet zaferi uğruna kendini adadığı maddi çıkarların hizmetinde de sert ve kararlıydı. Zavallı çocuk! Şakaklarındaki kırları apaçık gördü. Kusursuzdu—kusursuz. Daha ne bekleyebilirdi ki? Bu, devasa ve kalıcı bir başarıydı; aşk ise yalnızca kısa bir unutma anı, kısa bir sarhoşluktu; insanın, sanki derin bir kederi yaşayıp atlatmış gibi hüzünle hatırladığı bir haz. Başarılı eylemin gereklerinde, beraberinde fikrin ahlaki yozlaşmasını getiren bir şey vardı. San Tome Dağı’nı Campo’nun, bütün ülkenin üzerine çökmüş gördü: korkulan, nefret edilen, zengin; herhangi bir tirandan daha ruhsuz, en kötü hükûmetten daha acımasız ve buyurgan; büyüyüp güçlenirken sayısız canı ezmeye hazır. O bunu görmüyordu. Göremezdi. Bu onun suçu değildi. Kusursuzdu, kusursuz; ama onu hiçbir zaman kendine ayıramayacaktı. Asla; sevdiği bu eski İspanyol evinde, bir saatliğine bile bütünüyle kendine ait olmayacaktı! Doktor, “ıslah olmaz; Corbelanların sonuncusu, Avellanosların sonuncusu,” demişti; ama o, Costaguana Gouldlarının sonuncusunun hayatına sahip olan, onu tüketip yakan San Tome madenini apaçık görüyordu; oğlun enerjik ruhuna hükmettiği gibi babanın acınası zayıflığına da hükmetmişti. Gouldların sonuncusu için korkunç bir başarı. Sonuncusu! Uzun, çok uzun zaman, belki diye umut etmişti——Ama hayır! Artık başka Gould olmayacaktı. Sulaco’nun önde gelen hanımının üzerine uçsuz bucaksız bir ıssızlık, kendi hayatının sürüp gideceği korkusu çöktü. Kehanet gibi bir görüşle, gençlik idealinin—hayatın, aşkın, çalışmanın—yozlaşmasına tek başına tanıklık ederek hayatta kaldığını gördü; dünyanın Hazine Evi’nde yapayalnız. Acı veren bir düş görüyormuş gibi, derin, kör ve ıstıraplı bir ifade kapalı gözlü yüzüne yerleşti. Acımasız bir kâbusun pençesinde edilgin yatan talihsiz bir uykucunun belirsiz sesiyle, amaçsızca şu sözleri geveledi—

“Maddi çıkar.”

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…