Bölümler 16Şu an: Xvı. Bölüm — Cranford’a Huzur
- 1 Bölüm I. — Çevremiz2.889 kelime
- 2 Bölüm Iı. — Yüzbaşı3.933 kelime
- 3 Bölüm Iıı. — Eskiden Kalma Bir Aşk Hikâyesi2.356 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — Yaşlı Bir Bekâra Ziyaret2.980 kelime
- 5 Bölüm V. — Eski Mektuplar2.763 kelime
- 6 Bölüm Vı. — Zavallı Peter3.162 kelime
- 7 Bölüm Vıı. — Ziyaretler2.748 kelime
- 8 Vııı. Bölüm3.479 kelime
- 9 Bölüm Ix. — Sıgnor Brunonı2.545 kelime
- 10 X. Bölüm — Panik3.650 kelime
- 11 Bölüm Xı. — Samuel Brown2.912 kelime
- 12 Bölüm Xıı. — Evlenmek Üzere Sözlü2.084 kelime
- 13 Bölüm Xııı. — Ödemeler Durduruldu2.958 kelime
- 14 Xıv. Bölüm — Zor Günde Dostlar4.509 kelime
- 15 Bölüm Xv. — Mutlu Bir Dönüş3.290 kelime
- 16 Xvı. Bölüm — Cranford’a Huzur2.056 kelime · Okuduğun bölüm
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XVI. BÖLÜM
CRANFORD’A HUZUR
Bay Peter’ın Cranford’da böylesine sevilmesi şaşırtıcı değildi. Hanımlar onu en çok kimin hayranlıkla izleyeceği konusunda birbirleriyle yarışıyordu; Hindistan’dan gelişi onların sakin yaşamlarını şaşırtıcı ölçüde hareketlendirmişti. Üstelik gelen kişi, Denizci Sindbad’dan bile daha olağanüstü hikâyeler anlatıyordu. Bayan Pole’un dediği gibi, her akşam bir Arap Gecesi kadar güzeldi anlattıkları. Bana gelince, ömrüm boyunca Drumble ile Cranford arasında gidip gelmiştim; Bay Peter’ın hikâyelerinin hepsi olağanüstü olsa da doğru olabileceklerini düşünüyordum. Ama bir hafta hatırı sayılır büyüklükte bir hikâyeyi yuttuysak, ertesi hafta dozun epey artırıldığını görünce kuşkulanmaya başladım. Özellikle de kız kardeşi yanındayken Hindistan’daki hayata dair anlattıklarının çok daha sıradan kaldığını fark etmiştim; belki de Bayan Matty bizden fazla şey bilmiyordu, hatta daha azını biliyordu. Papaz ziyarete geldiğinde Bay Peter’ın gittiği ülkelerden farklı biçimde söz ettiğini de fark ettim. Yine de Cranford hanımlarının, ona papazla konuşurkenki sakin hâliyle konuştuğunu duysalardı, onu böylesine olağanüstü bir gezgin sayacaklarını sanmıyorum. Onu, kendi deyimleriyle, “böylesine Doğulu” olduğu için daha çok seviyorlardı.
Bir gün Bayan Pole, onuruna seçkin bir davet verdi. Bayan Jamieson da katılma lütfunda bulunmuş, hatta Bay Mulliner’ı hizmet etmesi için göndermeyi önermişti. Bu nedenle Bay ve Bayan Hoggins ile Bayan Fitz-Adam elbette davetli değildi. İşte o gün Bayan Pole’ların evinde Bay Peter, sert sırtlıklı, rahatsız sandalyelere dimdik oturmaktan yorulduğunu söyledi ve bağdaş kurup oturmasına izin verilip verilmeyeceğini sordu. Bayan Pole hemen razı oldu; Bay Peter da büyük bir ciddiyetle yere oturup bağdaş kurdu. Bayan Pole bana duyulacak kadar alçak sesle, “Sana Müminlerin Babası’nı hatırlatmadı mı?” diye sorunca zavallı topal terzi Simon Jones’u düşünmeden edemedim. Bayan Jamieson duruşun zarafetini ve rahatlığını ağır ağır överken, o kadının peşinden gidip Bay Hoggins’i sandalyede otururken yalnızca bacak bacak üstüne attığı için kabalıkla suçladığımızı hatırladım. Bayan Pole, Bayan Matty ve Bayan Jamieson gibi hanımların yanında Bay Peter’ın yemek yeme biçimlerinin birçoğu biraz tuhaftı. Hele zavallı Bay Holbrook’un sofrasında dokunulmadan kalan bezelyeleri ve iki uçlu çatalları hatırlayınca.
O beyefendinin adı, Bay Peter’ın Cranford’a dönüşünden sonraki yaz bir akşam Bayan Matty’yle yaptığı konuşmayı hatırlatıyor. Gün çok sıcak geçmiş, bu sıcakta ağabeyi keyifle vakit geçirirken Bayan Matty hava yüzünden epey bunalmıştı. Son zamanlarda en sevdiği uğraş hâline gelen Martha’nın bebeğini kucağında tutamayacak kadar güçsüzdü. Bebek, Bayan Matty’nin narin yapısına ağır gelmeyecek kadar hafif kaldığı sürece, annesinin kollarındaki kadar onun kucağında da rahattı. Sözünü ettiğim o gün Bayan Matty her zamankinden de güçsüz ve halsiz görünüyordu. Ancak güneş batınca, kanepesi açık pencerenin önüne çekilince kendine geldi. Pencere Cranford’un ana caddesine bakıyordu; ama komşu çayırlardan gelen güzel kokulu ot kokusu, yaz alacakaranlığının ağır havasını hafifçe kıpırdatan yumuşak esintilerle ara sıra içeri doluyor, sonra kayboluyordu. Bunaltıcı havanın sessizliğini, açık birçok kapı ve pencereden gelen mırıltılar bozuyordu. Çocuklar bile, saat on ile on bir arasında olmasına rağmen, günün sıcağında oynayacak hâlleri olmadığı için geç vakte kalan oyunlarının keyfini çıkarmak üzere sokaktaydı. En canlı görünen evlerin odalarında bile ne kadar az mum yakıldığını görmek Bayan Matty’yi mutlu ediyordu. Bay Peter, Bayan Matty ve ben bir süredir sessizce oturuyor, her birimiz kendi düşüncelerine dalmışken Bay Peter söze girdi:
“Biliyor musun küçük Matty, İngiltere’den son ayrıldığımda evliliğe doğru hızla ilerlediğine yemin edebilirdim! Bana o zamanlar senin yaşlı bir kız olarak yaşayıp öleceğini söyleyen olsaydı yüzlerine gülerdim.”
Bayan Matty cevap vermedi. Ben de konuşmayı kesin olarak başka bir konuya çevirecek bir şey bulmaya boşuna uğraştım; ama pek becerikli değildim. Ben konuşamadan Peter devam etti:
“Woodley’de yaşayan, o yakışıklı, yiğit Holbrook’tu benim küçük Matty’mi alıp götüreceğini düşündüğüm. Şimdi buna inanmazsın herhâlde Mary; ama bu kız kardeşim bir zamanlar çok güzel bir kızdı. En azından ben öyle düşünürdüm; zavallı Holbrook’un da öyle düşündüğünü sanıyorum. Ben eve dönüp, benim gibi haylaz bir serseriye gösterdiği bütün iyilikler için ona teşekkür edemeden ne diye öldü ki? Onun sana değer verdiğini ilk o zaman düşündüm; çünkü balığa çıktığımız her seferinde Matty’den, Matty’den konuşurduk. Zavallı Deborah! Bir gün onu öğle yemeğine eve çağırdım diye bana nasıl da ders vermişti. Kasabada Arley arabasını görüp leydimizin uğrayabileceğini sanmıştı. Eh, bunlar çok eski zamanlar; bir ömrün yarısından da eskidir, ama sanki dün gibi geliyor! Eniştem olmasını ondan daha çok isteyeceğim birini düşünemiyorum. Bir şekilde kartlarını kötü oynamış olmalısın küçük Matty; ağabeyinin senin için iyi bir arabulucu olmasını mı istedin, ha küçük hanım?” dedi; kanepede uzanmış olan kız kardeşinin elini tutmak için elini uzattı. “Ama bu da ne? Şu lanet açık pencere yüzünden tir tir titriyorsun Matty! Mary, hemen kapat şunu!”
Dediğini yaptım; sonra eğilip Bayan Matty’yi öptüm ve gerçekten üşüyüp üşümediğine baktım. Elime sarılıp sıkıca sıktı; sanırım bunu farkında olmadan yaptı, çünkü bir iki dakika sonra her zamanki sesiyle konuştu ve gülümseyerek bizi rahatlattı. Yine de onu sıcak bir yatağa girmeye ve bir bardak hafif negus içmeye ikna edebildik. Ertesi gün Cranford’dan ayrılacaktım; gitmeden önce açık pencerenin bütün etkilerinin geçtiğini gördüm. Kaldığım son haftalarda evde ve ev halkının düzeninde yapılması gereken değişikliklerin çoğunu ben denetlemiştim. Dükkân yeniden bir oturma odasına dönüşmüştü; bomboş, yankılı odalar tavan arasına kadar yeniden döşenmişti.
Martha’yla Jem’i başka bir eve yerleştirme fikri konuşulmuştu, ama Bayan Matty bunu duymak bile istemedi. Bayan Pole bunu en iyi düzenleme olarak görmeye kalktığında onu hiç böylesine öfkelenmiş görmemiştim. Martha Bayan Matty’nin yanında kaldığı sürece Bayan Matty onu yanında bulundurmaktan fazlasıyla memnundu; Jem’e de diyecek yoktu, çünkü haftanın bir ucundan öbürüne onu hiç görmüyordu. Muhtemel çocuklara gelince, hepsi vaftiz kızı Matilda gibi küçük birer cana yakınlık abidesi olursa, Martha aldırmadığı sürece sayılarının önemi yoktu. Üstelik sıradaki bebeğe Deborah adı verilecekti; Bayan Matty, Martha’nın ilk çocuğuna Matilda adını koyma konusundaki inatçı kararlılığına gönülsüzce boyun eğmişti. Böylece Bayan Pole geri adım atmak, hatta Bayan Matty’yle aynı evde yaşamaya devam edecek Bay ve Bayan Hearn’den söz ederken sesini bile alçaltmak zorunda kaldı. Martha’nın yeğenini yardımcı olarak tuttuğumuz için akıllıca davrandığımızı söyledi.
Bayan Matty’yle Bay Peter’ı son derece rahat ve huzurlu bir hâlde bıraktım. Yufka yürekli Bayan Matty’nin ve dost canlısı Bay Peter’ın üzülmesine yol açan tek şey, Bayan Jamieson ile avamdan Hoggins ailesi ve yandaşları arasındaki talihsiz küslüktü. Bir gün şakayla, bunun ancak Bayan Jamieson ya da Bay Mulliner hastalanana dek süreceğini, o zaman Bay Hoggins’le dost olmaya can atacaklarını söyledim. Ama Bayan Matty, hastalık gibi bir şeyi böyle hafife alarak dile getirmemden hoşlanmadı. Yıl bitmeden her şey çok daha tatmin edici bir şekilde yoluna girdi.
Uğurlu bir Ekim sabahı Cranford’dan iki mektup aldım. Hem Bayan Pole hem Bayan Matty, sağ salim İngiltere’ye dönmüş ve neredeyse büyümüş iki çocuk sahibi olan Gordonlarla buluşmak üzere Cranford’a gelmemi istiyordu. Sevgili Jessie Brown, adını ve toplumsal konumunu değiştirmiş olsa da eski iyiliğini korumuştu. Kendisiyle Binbaşı Gordon’ın ayın on dördünde Cranford’da olacaklarını yazmış ve Bayan Jamieson’a (saygın konumuna yaraşır biçimde ilk sırada), Bayan Pole’a ve Bayan Matty’ye selamlarının iletilmesini dilemişti. Zavallı babasıyla kız kardeşine gösterdikleri iyiliği nasıl unutabilirdi? Bayan Forrester’ı, Bay Hoggins’i (burada da geçmişte ölenlere gösterilmiş iyilikten söz ediliyordu), onun yeni eşini —Mrs Gordon’la tanışmak istemesine izin vermesi gereken bu kadın ayrıca Binbaşı Gordon’ın eski bir İskoç dostuydu— da anmıştı. Kısacası, aradaki yıllarda Yüzbaşı Brown’ın ölümünden Bayan Jessie’nin evliliğine dek Cranford’a atanmış ve şimdi bu evlilikle de özdeşleşmiş papazdan Bayan Betty Barker’a kadar herkesin adı geçiyordu. Herkes öğle yemeğine davet edilmişti. Bayan Jessie Brown’ın zamanından sonra Cranford’a yerleşmiş Bayan Fitz-Adam dışında herkes; bu eksiklik yüzünden biraz keyifsiz bulduğum Bayan Fitz-Adam davet edilmemişti. İnsanlar, Bayan Betty Barker’ın bu saygın davetli listesine alınmasına şaştı. Ama Bayan Pole’un dediği gibi, zavallı kaptanın kızlarını hayatın kibar kurallarını hiçe sayarak yetiştirdiğini unutmamalıydık; onun hatırı için gururumuzu yuttuk. Hatta Bayan Jamieson bunu, eski hizmetçisi Bayan Betty’yi “şu Hogginsler” düzeyine çıkarmış olmak gibi bir iltifat saydı.
Cranford’a vardığımda Bayan Jamieson’ın kendi kararının ne olduğu henüz belli değildi: Saygın hanım davete gidecek miydi, gitmeyecek miydi? Bay Peter gideceğini, gitmesi gerektiğini ilan etti; Bayan Pole başını sallayıp umutsuzluğa kapıldı. Ama Bay Peter’ın aklına her zaman bir çare gelirdi. Önce Bayan Matty’yi Bayan Gordon’a yazmaya, Bayan Fitz-Adam’dan söz edip böylesine iyi, içten ve cömert birinin de güzel davete katılmasını rica etmeye ikna etti. Ertesi posta günü cevap geldi; Bayan Fitz-Adam’a yazılmış hoş bir not ve önceki davet eksikliğini bizzat Bayan Matty’nin açıklaması ricası da içindeydi. Bayan Fitz-Adam çok sevindi ve Bayan Matty’ye tekrar tekrar teşekkür etti. Bay Peter, “Bayan Jamieson’ı bana bırakın,” demişti; biz de öyle yaptık. Kararı bir kez verilmişse değiştirmek için elimizden ne gelebileceğini bilmiyorduk zaten.
İşlerin nasıl gittiğini ne ben ne de Bayan Matty biliyordu. Bayan Gordon’ın gelişinden bir gün önce Bayan Pole bana, Bay Peter ile Bayan Jamieson arasında evlilik yönünden bir şey olup olmadığını düşündüğümü sordu; çünkü Bayan Jamieson gerçekten “George”daki öğle yemeğine gidecekti. Bay Mulliner’ı gönderip odanın en sıcak yerindeki sandalyeye bir ayak taburesi konmasını istemiş; geleceğini ve sandalyelerinin çok yüksek olduğunu bildirmişti. Bayan Pole bu haberi edinmiş, buradan türlü sonuçlar çıkarmış ve daha da kederlenmişti. “Peter evlenirse sevgili zavallı Bayan Matty’nin hâli ne olur? Hem de onca insanın arasından Bayan Jamieson!” Bayan Pole, Cranford’da Bay Peter’ın seçimine daha çok yakışacak başka hanımlar bulunduğunu düşünür gibiydi. Aklında bekâr biri olmalıydı; çünkü durmadan, “Bir dulun böyle bir şeyi düşünmesi hiç incelikli değil,” diyordu.
Bayan Matty’nin evine döndüğümde, Bay Peter’ın Bayan Jamieson’ı eş olarak düşünüyor olabileceğine gerçekten inanmaya başladım; bu düşünce beni de Bayan Pole kadar üzmüştü. Elinde büyük bir afişin prova baskısı vardı: “Delhi Kralı’nın, Oude Racası’nın ve Tibet’in Büyük Lama’sının Sihirbazı Signor Brunoni” ve benzer unvanlarla tanıtılan Brunoni, ertesi gece Cranford’da yalnızca bir gece gösteri yapacaktı. Sevinçten havalara uçan Bayan Matty, Gordonların bu şenlik için Cranford’da kalacaklarını bildiren mektubu bana gösterdi; bütün bunların Bay Peter’ın eseri olduğunu söyledi. Signor’u gelmeye çağırmak için mektup yazmış ve bütün masrafları üstlenmişti. Salonun alabileceği kadar çok kişiye ücretsiz bilet gönderilecekti. Kısacası Bayan Matty bu plandan büyülenmişti; ertesi gün Cranford’un gençliğinde katıldığı Preston Loncası’nı hatırlatacağını söyledi: “George”da sevgili Gordonlarla öğle yemeği, akşam da Toplantı Salonu’nda Signor’un gösterisi. Ama ben yalnızca uğursuz sözlere bakıyordum:
“SAYGIDEĞER BAYAN JAMIESON’IN himayesinde.”
Demek ki Bay Peter’ın bu eğlencesine başkanlık etmek üzere o seçilmişti. Belki de kalbinde sevgili Bayan Matty’nin yerini alıp hayatını yeniden yalnızlığa mahkûm edecekti! Ertesi günü hiç sevinçle bekleyemiyordum; Bayan Matty’nin her masum beklentisi de yalnızca can sıkıntımı artırıyordu.
Böylece öfkeli ve sinirli hâlde, sinirimi daha da artırabilecek her küçük olayı gözümde büyüterek hepimiz “George”un büyük salonunda toplanıncaya kadar devam ettim. Binbaşı ve Bayan Gordon, güzel Flora ve Bay Ludovic son derece neşeli, yakışıklı ve cana yakın görünüyorlardı; ama gözüm Bay Peter’ı izlemekten onları doğru dürüst göremiyordu. Bayan Pole’un da aynı biçimde meşgul olduğunu fark ettim. Bayan Jamieson’ı daha önce hiç bu kadar canlanmış, heyecanlanmış görmemiştim; yüzü, Bay Peter’ın anlattıklarına büyük bir ilgi duyduğunu gösteriyordu. Yaklaşıp dinledim. Sözlerinin aşk sözleri olmadığını anlayınca içim rahatladı; ciddi yüzüne rağmen eski yaramazlıklarını sürdürüyordu. Ona Hindistan’daki yolculuklarını anlatıyor, Himalaya Dağları’nın olağanüstü yüksekliğini betimliyordu: Her yeni ayrıntı dağları biraz daha yükseltiyor, her biri bir öncekini saçmalıkta geride bırakıyordu; Bayan Jamieson ise anlatılanların hepsine gerçekten, safça inanıyordu. Sanırım ilgisizliğinden sıyrılıp dışarı çıkması için onu güçlü uyarıcılarla harekete geçirmek gerekiyordu. Bay Peter anlatısını, elbette o yükseklikte aşağı bölgelerde yaşayan hayvanlardan hiçbirinin bulunmadığını söyleyerek bitirdi; av hayvanları da dâhil, her şey farklıydı. Bir gün uçan bir yaratığa ateş etmiş; yaratık yere düşünce, bir kerubi vurduğunu görüp dehşete kapılmış! Bay Peter’la tam o sırada göz göze geldik ve bana öyle muzipçe göz kırptı ki, o andan itibaren Bayan Jamieson’ı eş olarak düşünmediğinden emin oldum. Bayan Jamieson şaşkınlıktan ne yapacağını bilemez gibiydi—
“Ama Bay Peter, bir kerubi vurmak… Sizce de… Korkarım bu kutsala saygısızlık!”
Bay Peter hemen yüzünü toparladı; bu düşünce karşısında, dediği gibi, ilk kez karşılaşıyormuşçasına dehşete düşmüş görünüyordu. Ama Bayan Jamieson şunu da unutmamalıydı: Uzun süre vahşiler arasında yaşamıştı; hepsi putperestti, hatta korkarım içlerinden bazıları düpedüz muhalif mezheptendi. Sonra Bayan Matty’nin yaklaştığını görünce konuşmayı aceleyle değiştirdi. Bir süre sonra bana dönüp, “Hikâyelerime şaşırma, küçük, titiz Mary. Bayan Jamieson’ı av sayıyorum; ayrıca gönlünü kazanmak istiyorum. Bunun ilk adımı da onu iyice uyanık tutmak. Bu akşam zavallı hokkabazımı himaye eden kişi olarak adını kullanmama izin vermesini isteyerek onu buraya gelmeye razı ettim. Birazdan içeri girecek olan Hogginslere karşı öfkesini bilemesine fırsat vermek istemiyorum. Herkesin dost olmasını istiyorum; bu kavgaları duymak Matty’yi çok üzüyor. Birazdan yine başlayacağım, o yüzden şaşırmış görünmene gerek yok. Bu akşam Toplantı Salonu’na bir yanımda Bayan Jamieson, öteki yanımda hanımefendim Bayan Hoggins olacak şekilde gireceğim. Bak gör, dediğimi yapacağım.”
Bir şekilde dediğini yaptı; ikisini de konuşmaya sokmayı başardı. Binbaşı ve Bayan Gordon da Cranford sakinleri arasında bir soğukluk olduğundan hiç haberleri olmadığı için bu güzel işe katkıda bulundular.
O günden beri Cranford’daki toplumsal yaşamda eski dostane, içten sohbet ortamı yeniden hüküm sürüyor. Sevgili Bayan Matty’nin barışa ve iyiliğe düşkünlüğü için buna şükrediyorum. Hepimiz Bayan Matty’yi seviyoruz; sanırım yanımızda olduğu zaman hepimiz daha iyi insanlar oluyoruz.
BASAN
TURNBULL AND SPEARS
EDINBURGH
Bölüm etkileşimi
