Bölümler 16Şu an: Bölüm Vı. — Zavallı Peter
- 1 Bölüm I. — Çevremiz2.889 kelime
- 2 Bölüm Iı. — Yüzbaşı3.933 kelime
- 3 Bölüm Iıı. — Eskiden Kalma Bir Aşk Hikâyesi2.356 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — Yaşlı Bir Bekâra Ziyaret2.980 kelime
- 5 Bölüm V. — Eski Mektuplar2.763 kelime
- 6 Bölüm Vı. — Zavallı Peter3.162 kelime · Okuduğun bölüm
- 7 Bölüm Vıı. — Ziyaretler2.748 kelime
- 8 Vııı. Bölüm3.479 kelime
- 9 Bölüm Ix. — Sıgnor Brunonı2.545 kelime
- 10 X. Bölüm — Panik3.650 kelime
- 11 Bölüm Xı. — Samuel Brown2.912 kelime
- 12 Bölüm Xıı. — Evlenmek Üzere Sözlü2.084 kelime
- 13 Bölüm Xııı. — Ödemeler Durduruldu2.958 kelime
- 14 Xıv. Bölüm — Zor Günde Dostlar4.509 kelime
- 15 Bölüm Xv. — Mutlu Bir Dönüş3.290 kelime
- 16 Xvı. Bölüm — Cranford’a Huzur2.056 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM VI.
ZAVALLI PETER
Zavallı Peter’ın hayat yolu, iyi yürekli dostlarınca önüne pek hoş bir biçimde çizilmişti; ama Bonus Bernardus non videt omnia bu haritada da geçerliydi. Shrewsbury Okulu’nda ödüller kazanacak, onları Cambridge’e demet demet taşıyacaktı; ardından vaftiz babası Sir Peter Arley’nin armağanı olan bir papazlık görevi onu bekliyordu. Zavallı Peter! Hayattaki payı, dostlarının umup tasarladığından çok farklı oldu. Bayan Matty bana her şeyi anlattı; bitirdiğinde rahatladığını sanıyorum.
Annesinin gözdesiydi; annesi bütün çocuklarını el üstünde tutuyor gibiydi, gerçi belki Deborah’nın üstün becerilerinden biraz çekiniyordu. Deborah babasının gözdesiydi; Peter onu hayal kırıklığına uğratınca Deborah babasının gururu oldu. Peter’ın Shrewsbury’den kazandığı tek onur, gelmiş geçmiş en iyi arkadaş diye tanınması ve okulun eşek şakası işlerinde kaptanı olmasıydı. Babası hayal kırıklığına uğramıştı ama durumu erkekçe bir biçimde düzeltmeye koyuldu. Peter’ı bir öğretmenin yanına ders almaya gönderecek parası yoktu; ama kendisi onunla çalışabilirdi. Bayan Matty, Peter’ın başladığı sabah babasının çalışma odasında sözlükler ve lügatler adına yapılan korkunç hazırlıkları uzun uzun anlattı.
“Zavallı annem!” dedi. “Babamın sesinin tonunu duyabilecek kadar yakınında, çalışma odasının kapısının hemen yanında, holde nasıl dikildiğini hatırlıyorum. Her şey yolunda mı, yüzüne bakar bakmaz anlardım. Uzun süre de yolunda gitti.”
“Sonunda ne ters gitti?” diye sordum. “Şu can sıkıcı Latince olsa gerek.”
“Hayır! Latince değildi. Peter babamın gözüne girmişti; dersleri onun için iyi çalışıyordu. Ama Cranford halkıyla şakalaşıp alay edebileceğini sanmıştı; onlar bundan hoşlanmadı, kim hoşlanır ki? Onları hep işletirdi. ‘İşletmek’ hoş bir sözcük değil, canım; böyle bir kadınla yaşadıktan sonra dilimi seçerek kullanmadığımı babanın düşünmesini istemem, o yüzden bu sözcüğü kullandığımı ona söylemeyeceğine söz ver. Sen de sakın kullanma. Ağzımdan nasıl kaçtı bilmiyorum; herhalde zavallı Peter’ı düşünüyordum, bu onun hep kullandığı sözdü. Ama pek çok konuda tam bir beyefendi gibi bir oğlandı. Yaşlılara ya da çocuklara yardım etmeye her zaman hazır olması bakımından sevgili Yüzbaşı Brown’a benzerdi. Yine de şakalaşmayı, alay etmeyi severdi; Cranford’un yaşlı hanımlarının her şeye inanacağını sanır gibiydi. O zamanlar burada pek çok yaşlı hanım otururdu. Şimdi çoğunlukla hanımlardan oluşuyoruz, biliyorum; ama ben kızken hanımlar şimdikinden daha yaşlı olurdu. Peter’ın bazı şakalarını düşününce gülebiliyorum. Hayır, canım, sana anlatmayacağım; gerektiği kadar şaşırmayabilirsin, oysa şakalar gerçekten dehşet vericiydi. Bir keresinde babamı bile kandırmıştı: kasabadan geçen ve ‘o takdire şayan Assize Vaazı’nı yayımlamış olan Cranford Papazı’nı görmek isteyen bir hanım kılığına girmişti. Babamın her şeye nasıl inandığını görünce kendisinin de çok korktuğunu söyledi Peter; babam ona Napolyon Buonaparte üzerine yazdığı bütün vaazları temize çekmeyi bile önermişti. ‘Ona’—yani ona, demek istiyorum; hayır, ‘ona’, çünkü o sırada Peter bir hanımdı. Babam konuşurken, daha önce hiç bu kadar dehşete kapılmadığını anlattı. Babamın ona inanacağını düşünmemiş; ama inanmasaydı Peter için kötü olurdu. Yine de işin sonundan pek memnun kalmadı, çünkü babam o hanım için—yani biliyorsun, Peter’ın kendisi için—Buonaparte üzerine yazdığı on iki vaazın hepsini temize çekmesini istedi. Hanım oydu. Bir keresinde de balığa gitmek isteyince Peter, ‘Lanet olsun o kadına!’ dedi. Çok kötü bir dil, canım; ama Peter her zaman gerektiği kadar ölçülü konuşmazdı. Babam ona öyle öfkelendi ki neredeyse aklımı yitirecektim. Yine de babam hanımın mükemmel zevkinden ve sağlam muhakemesinden söz ettikçe Peter’ın gizlice, ufak ufak reveranslar yapmasına gülmemek için kendimi zor tuttum.”
Lanet olsun o kadına!
“Bayan Jenkyns bu oyunlardan haberdar mıydı?” diye sordum.
“Ah, hayır! Deborah çok şaşırırdı. Hayır, benden başka kimse bilmiyordu. Keşke Peter’ın planlarını hep bilseydim; ama bazen bana söylemezdi. Kasabadaki yaşlı hanımların konuşacak bir şeye ihtiyacı olduğunu söylerdi; ama bence ihtiyaçları yoktu. Tıpkı şimdi bizim gibi haftada üç kez St James’s Chronicle alırlardı, bizim de konuşacak çok şeyimiz var. Hanımlardan birkaçı bir araya gelince hep çıkan o gevezelik sesini hatırlıyorum. Ama okul çocukları muhtemelen hanımlardan daha çok konuşur. Sonunda korkunç, üzücü bir şey oldu.” Bayan Matty ayağa kalkıp kapıya gitti ve açtı; kimse yoktu. Martha’yı çağırmak için zili çaldı. Martha gelince hanımı ona kasabanın öteki ucundaki bir çiftlikten yumurta almaya gitmesini söyledi.
“Ardından kapıyı kilitleyeceğim, Martha. Gitmeye korkmuyorsun, değil mi?”
“Hayır, hanımefendi, hiç korkmuyorum; Jem Hearn bana eşlik etmekten ancak gurur duyar.”
Bayan Matty dikleşti; yalnız kalır kalmaz Martha’nın daha ağırbaşlı ve çekingen olmasını dilediğini söyledi.
“Mumu söndürelim, canım. Ateş ışığında da pekâlâ konuşabiliriz, biliyorsun. İşte böyle. Deborah evden bir iki haftalığına ayrılmıştı; tepemizde gökyüzünün çok durgun, sessiz olduğu bir gündü, hatırlıyorum. Leylaklar da çiçek açmıştı; demek ki bahardı. Babam cemaatindeki hastaları görmeye gitmişti. Peruğu, kürek biçimli şapkası ve bastonuyla evden çıkışını hatırlıyorum. Zavallı Peter’ımızın aklına ne esti, bilmiyorum. Huysuzluğun yanından geçmezdi ama Deborah’yı kızdırmayı hep sever gibiydi. Deborah şakalarına hiç gülmez, onun kabalığından ve aklını geliştirmeye yeterince özen göstermemesinden yakınırdı; bu da Peter’ın canını sıkardı.”
“Anlaşılan odasına gidip eski elbisesini, şalını ve şapkasını giymiş; Cranford’da eskiden giydiği, herkesin tanıdığı şeyleri. Yastığı da küçük bir—kapıyı kilitlediğine eminsin, değil mi canım? Kimsenin duymasını istemem—küçük bir bebeğe çevirmiş; ona beyaz, uzun bebek giysileri giydirmiş. Sonradan bana söylediğine göre, yalnızca kasabada konuşulacak bir şey olsun istemiş; Deborah’yı etkileyeceği hiç aklına gelmemiş. Filbert yolunda aşağı yukarı yürümüş; parmaklıkların ardında yarı gizli, yarı görünürmüş. Yastığı bebek gibi kucaklayıp sarmalamış, insanların bebeklerle konuştuğu bütün saçma şeyleri söylemiş. Ah, canım! Babam her zamanki gibi ağır ağır, vakur adımlarla sokağa çıkagelmiş. Bahçe parmaklıklarının ardından içeri bakan küçük, kara bir kalabalık görmüş; herhalde yirmi kişi vardı. Önce, hepsi tam çiçek açmış yeni bir ormangülüne bakıyor sanmış; onunla çok gurur duyardı. Onlar daha uzun hayran kalsın diye adımlarını yavaşlatmış. Bu vesileyle bir vaaz çıkarabilir miyim diye düşünmüş; belki de orman gülleriyle kır zambakları arasında bir bağ vardır demiş kendi kendine. Zavallı babam! Yaklaşınca insanların onu neden fark etmediğini merak etmeye başlamış; ama hepsinin başı birbirine yaklaşmış, bakıp duruyorlarmış! Babam da kalabalığın yanına varmış; anlattığına göre onları bahçeye davet edip güzel bitkileri görmelerini söyleyecekmiş. Derken—ah canım, düşününce hâlâ titriyorum—kendisi de parmaklıklardan bakmış ve… ne gördüğünü bilmiyorum; ama yaşlı Clare, öfkeden yüzünün bembeyaz kesildiğini, çatık kara kaşlarının altından gözlerinin alev alev yandığını anlattı. Sonra öyle korkunç bir sesle bağırmış ki hepsine oldukları yerde kalmalarını, hiçbirinin gitmemesini, bir adım bile kıpırdamamasını buyurmuş. Şimşek gibi bahçe kapısından girmiş, Filbert yolundan koşmuş, zavallı Peter’ı yakalayıp üstündeki kıyafetleri—şapka, şal, elbise, hepsini—yırtarak çıkarmış ve yastığı parmaklıkların öte yanındaki insanların arasına fırlatmış. Sonra gerçekten çok, çok öfkelenmiş; herkesin önünde bastonunu kaldırıp Peter’ı dövmüş!”
“Canım, o güneşli günde, her şeyin yolunda gittiği sanılırken, oğlanın yaptığı bu oyun annemin yüreğini kırdı ve babamı ömür boyu değiştirdi. Gerçekten de öyle oldu. Yaşlı Clare, Peter’ın babam kadar bembeyaz olduğunu ve dövülürken heykel gibi dimdik durduğunu söyledi; babam da sert vurmuş! Babam soluklanmak için durunca Peter boğuk bir sesle, hâlâ kımıldamadan, ‘Yeterince dövdünüz mü, efendim?’ diye sormuş. Babamın ne dediğini bilmiyorum; belki de hiçbir şey demedi. Ama yaşlı Clare, Peter’ın parmaklıkların dışındaki insanlara dönüp, herhangi bir beyefendi kadar vakur ve ağırbaşlı bir biçimde eğildiğini, sonra da ağır ağır eve yürüdüğünü söyledi. Ben kilerde anneme çuha çiçeği şarabı yaparken yardım ediyordum. Artık o şaraba da çiçeklerin kokusuna da katlanamıyorum; o gün Peter içeri girdiğinde olduğu gibi içimi bulandırıp bayıltıyorlar. Peter, bir erkek kadar mağrur görünüyordu; doğrusu bir oğlan gibi değil, erkek gibi görünüyordu. ‘Anne!’ dedi, ‘sana Tanrı’nın sonsuz bereketini dilemek için geldim.’ Konuşurken dudaklarının titrediğini gördüm. Yüreğinde taşıdığı amaç yüzünden daha sevgi dolu bir şey söylemeye cesaret edemediğini sanıyorum. Annem ona biraz korkuyla, şaşkın şaşkın baktı ve ne olduğunu sordu. Gülümsemedi, konuşmadı; ama kollarını anneme doladı ve bırakmayı bilmiyormuş gibi onu öptü. Annem yeniden konuşamadan gitti. Olanları konuşup durduk ama anlayamadık. Annem benden babamı bulup ne olup bittiğini sormamı istedi. Onu gidip gelirken, çok hoşnutsuz görünürken buldum.”
“‘Annene Peter’ı dövdüğümü ve bunu sonuna kadar hak ettiğini söyle.’”
“Daha fazla soru sormaya cesaret edemedim. Anneme söylediğimde bir dakikalığına, bitkin bir hâlde oturuverdi. Birkaç gün sonra solup buruşmuş çuha çiçeklerinin yaprak yığınına atıldığını, orada çürüyüp öldüğünü gördüğümü hatırlıyorum. O yıl papaz evinde çuha çiçeği şarabı yapılmadı; sonrasında da bir daha hiç yapılmadı.”
“Bir süre sonra annem babama gitti. Annem çok güzel ve narin görünüşlüydü, babam da Kral Ahasuerus kadar korkunç görünüyordu; aklıma Kraliçe Esther ile Kral Ahasuerus gelmişti. Bir süre sonra birlikte dışarı çıktılar. Annem bana ne olduğunu ve babamın isteği üzerine Peter’ın odasına gidip mesele hakkında onunla konuşacağını anlattı; ama Peter’a bunu babamın istediğini söylemeyecekti. Fakat Peter odasında yoktu. Evi aradık; Peter hiçbir yerde yoktu! Başta aramaya katılmak istemeyen babam bile çok geçmeden bize yardım etti. Papaz evi çok eskiydi; her yanına, bir odaya çıkıp başka bir odaya inilen basamaklar yayılmıştı. İlk başta annem, zavallı oğlanı teselli etmek ister gibi alçak ve yumuşak bir sesle, ‘Peter! Peter, canım! Yalnızca benim;’ diye seslendi. Ama zamanla, babamın değişik yönlere gönderdiği hizmetçiler, Peter’ın bahçede, samanlığında ya da buralarda bir yerde olmadığını anlayınca geri dönmeye başladı. Annemin sesi de yükselip çılgınlaştı: ‘Peter! Peter, yavrum! Neredesin?’ Çünkü o uzun öpücüğün üzücü bir tür ‘elveda’ anlamına geldiğini o zaman hissetmiş ve anlamıştı. Öğleden sonra ilerledi. Annem hiç dinlenmeden, yirmi kez aranmış, hatta kendisinin tekrar tekrar bakmış olduğu her yeri yeniden aradı durdu. Babam başı ellerinin arasında oturuyor, habersiz dönen habercileri gelmedikçe konuşmuyordu. O zaman başını kaldırıyor; yüzündeki güç ve kederle, onları başka bir yöne yeniden gönderiyordu. Annem odadan odaya, evin içine ve dışına sessizce gidip geliyor ama bir an olsun aramayı bırakmıyordu. Ne o ne de babam evden ayrılmaya cesaret edebiliyordu; bütün haberciler burada buluşuyordu. Sonunda, hava neredeyse kararmışken, babam ayağa kalktı. Annem bir kapıdan ötekine doğru kederli, çılgın adımlarla geçerken kolunu tuttu. Elinin dokunuşuyla irkildi, çünkü dünyada Peter’dan başka her şeyi unutmuştu.”
“‘Molly!’ dedi babam, ‘bütün bunların olacağını düşünmemiştim.’ Teselli bulmak için annemin yüzüne baktı; annemin zavallı yüzü perişan ve bembeyazdı. Ne o ne de babam yüreklerindeki dehşeti kabullenmeye—hele ona göre davranmaya—cesaret edebilmişti: Peter kendini öldürmüş olabilirdi. Babam karısının ateşli, kederli gözlerinde onu anladığını gösteren bir ifade göremedi; güçlü bir adam olmasına rağmen karısının her zaman vermeye hazır olduğu teselliyi bulamadı. Onun yüzündeki dilsiz çaresizliği görünce gözyaşlarına boğuldu. Ama annem bunu görünce yüzüne yumuşak bir keder yayıldı ve neredeyse oğlunun nerede olduğunu biliyormuş gibi neşeyle, ‘Sevgilim John! Ağlama; benimle gel, onu bulacağız,’ dedi. Babamın iri elini yumuşacık küçük eliyle tuttu ve onu, gözyaşları yürüdükçe süzüle süzüle, aynı bitmek bilmez yorgunlukla odadan odaya, evin ve bahçenin içinde dolaştırdı.”
“Ah, Deborah yanımda olsun diye nasıl da diledim! Ağlamaya vaktim yoktu; artık her şey bana bağlı gibiydi. Deborah’ya eve gelmesini yazdım. Aynı Bay Holbrook’un evine gizlice bir haber gönderdim—zavallı Bay Holbrook; kimi kastettiğimi biliyorsun. Ona haber yolladım demek istemiyorum; Peter onun evinde mi, öğrenebileceğine güvendiğim birini gönderdim. Bay Holbrook bir zamanlar papaz evine ara sıra gelirdi—Miss Pole’ün kuzeniydi, biliyorsun. Peter’a çok iyi davranmış, ona balık tutmayı öğretmişti; herkese çok iyi davranırdı. Peter oraya gitmiş olabilir diye düşündüm. Ama Bay Holbrook evde değildi ve Peter’ı da gören olmamıştı. Artık gece olmuştu; kapılar ardına kadar açıktı, annemle babam durmadan yürüyordu. Babam anneme katılalı bir saatten fazla olmuştu; bu süre boyunca hiç konuşmadıklarına inanıyorum. Onlara bir şeyler yedirip içirmek, ısınmalarını sağlamak istediğim için salondaki ateşi yaktırıyordum; hizmetçilerden biri de çay hazırlıyordu. O sırada yaşlı Clare benimle konuşmak istedi.”
“‘Bentteki ağları ödünç aldım, Bayan Matty. Bu gece göletleri tarayalım mı, sabahı mı bekleyelim?’”
“Ne demek istediğini anlamak için yüzüne baktığımı hatırlıyorum; anlayınca da kahkahayı bastım. Yeni düşüncenin dehşeti—ışıl ışıl, sevgili Peter’ımızın soğuk, kaskatı ve ölü hâli! Kendi kahkahamın yankısını şimdi bile hatırlıyorum.”
“Ertesi gün, ben kendime gelmeden Deborah eve dönmüştü. Benim gibi güçsüz davranıp kendini bırakmazdı; ama çığlıklarım—korkunç kahkaham ağlamaya dönüşmüştü—tatlı, sevgili annemi uyandırmıştı. Zavallı, dalgın zihni, bir çocuğun onun bakımına ihtiyacı olur olmaz toparlanıp yerine geldi. O ve Deborah yatağımın başında oturdu. Peter’dan haber gelmediğini, en çok korktuğum o korkunç, tüyler ürpertici haberin gelmediğini ikisinin bakışından anladım; uyku ile uyanıklık arasında dalgın olduğum sırada en çok bundan korkmuştum.”
“Bütün aramaların aynı sonuçsuzluğu anneme de bir parça rahatlık getirmişti. Dün boyu durmadan yürüyüp durmasının sebebinin, Peter’ın o sırada bile evin bildik bir köşesinde ölü yatıyor olabileceği düşüncesi olduğuna eminim. Yumuşak bakışları bir daha asla eskisi gibi olmadı; bulamadıkları bir şeyi arıyormuşçasına hep huzursuz, özlem dolu bir ifade taşıdılar. Ah, korkunç bir zamandı! Leylakların çiçek açtığı, sakin ve güneşli günün üstüne yıldırım gibi düşmüştü.”
“Bay Peter neredeydi?” diye sordum.
“Liverpool’a gitmişti. O zaman savaş vardı; kralın gemilerinden bazıları Mersey’nin ağzında demirlemişti. Onun gibi umut vaat eden bir delikanlının—boyu bir metre yetmiş beş santimdi—kendini sunmasına seve seve razı oldular. Yüzbaşı babama yazdı, Peter da anneme. Durun! Bu mektuplar burada bir yerde olmalı.”
Mumu yaktık, yüzbaşının mektubuyla Peter’ın mektubunu bulduk. Bir de Bayan Jenkyns’in Peter’a yazdığı, yalvarırcasına kaleme alınmış, kısa ve sade bir mektup bulduk. Peter’ın gitmiş olabileceğini düşündüğü eski bir okul arkadaşının evine, ona hitaben gönderilmişti. Mektubu açmadan geri yollamışlardı; o dönemin diğer mektuplarının arasına yanlışlıkla kaldırıldığından beri de açılmadan kalmıştı. İşte mektup:
“Sevgili Peter’ım,—Bizim bu kadar üzüleceğimizi sanmamıştın, biliyorum; yoksa asla gitmezdin. Sen çok iyisin. Baban oturup iç geçiriyor; onu dinlemek yüreğimi acıtıyor. Kederden başını kaldıramıyor; oysa yalnızca doğru olduğuna inandığı şeyi yaptı. Belki fazla sert davrandı, belki ben yeterince şefkatli olamadım; ama Tanrı seni ne kadar sevdiğimizi biliyor, sevgili tek oğlumuz. Don da senin gidişine çok üzülüyor. Geri dön, bizi mutlu et; seni çok seviyoruz. Geri döneceğini biliyorum.”
Ama Peter dönmedi. O bahar günü, annesinin yüzünü son görüşü oldu. Mektubu yazan—mektubun içindekileri gören son ve tek kişi—çoktan ölmüştü; o olay yaşandığında henüz doğmamış bir yabancı olan ben, mektubu açan kişi oldum.
Yüzbaşının mektubu, oğullarını görmek istiyorlarsa babayla anneyi derhal Liverpool’a çağırıyordu; hayatın çılgın tesadüflerinden biriyle, yüzbaşının mektubu bir yerde, bir şekilde alıkonmuştu.
Bayan Matty sözlerini sürdürdü: “Hem yarış zamanıydı, Cranford’daki bütün posta atları yarışlara gitmişti; ama annemle babam kendi faytonumuza atlayıp yola çıktılar—ah, sevgilim, çok geç kalmışlardı—gemi gitmişti! Şimdi de Peter’ın anneme yazdığı mektubu oku!”
Mektup sevgi, keder, yeni mesleğine duyduğu gurur ve Cranford halkının gözünde uğradığı utançtan ötürü derin bir üzüntüyle doluydu; sonundaysa, Mersey’den ayrılmadan önce annesinin gelip onu görmesi için ateşli bir yakarış vardı: “Anneciğim, savaşa girebiliriz. Umarım girer, şu Fransızları haklarız; ama o gün gelmeden seni bir kez daha görmeliyim.”
“Ama o çok geç kalmıştı,” dedi Bayan Matty; “çok geç!”
Bu acı, çok acı sözlerin bütün anlamını düşünerek sessizce oturduk. Sonunda Bayan Matty’den annesinin bu duruma nasıl dayandığını anlatmasını istedim.
“Ah!” dedi, “sabır timsaliydi. Hiçbir zaman güçlü olmamıştı; bu da onu korkunç biçimde güçsüz düşürdü. Babam oturup ona bakardı; annemden çok daha kederliydi. Annem yanındayken başka hiçbir şeye bakamıyor gibiydi; artık öylesine alçakgönüllü, öylesine yumuşak huyluydu ki. Bazen eski usul konuşur, sanki hüküm verirmiş gibi sözü kestirip atardı; sonra bir iki dakika geçmeden yumuşar, ellerini omuzlarımıza koyar ve alçak sesle, bizi incitecek bir şey söyleyip söylemediğini sorardı. Deborah’a böyle konuşmasına şaşmıyordum, çünkü o çok akıllıydı; ama bana böyle konuştuğunu duymaya dayanamazdım.”
“Ama görüyorsun ya, onun gördüğünü biz göremiyorduk: bu, annemi öldürüyordu. Evet, öldürüyordu (mumu söndür, sevgilim; karanlıkta daha iyi konuşabiliyorum); çünkü o narin bir kadındı, yaşadığı korkuya ve sarsıntıya dayanacak durumda değildi. Babama gülümseyip onu teselli ederdi; sözleriyle değil, bakışları ve sesinin tonuyla. Babam yanındayken hep neşeliydi. Peter’ın çok geçmeden amiral olma şansının yüksek olduğunu söylerdi—o kadar cesur ve akıllıydı ki; onu denizci üniformasıyla göreceğini, amirallerin nasıl şapkalar taktığını düşündüğünü anlatırdı. Denizci olmaya din adamlığından çok daha uygun olduğunu da söylerdi. Bütün bunları, babam o talihsiz sabah yaşananlardan ve aklından hiç çıkmayan dayaktan dolayı, onun hiç değilse sonuçtan memnun olduğunu sansın diye yapardı; hepimiz bunu bilirdik. Ama ah, sevgilim, yalnız kaldığında nasıl acı acı ağlardı! Gittikçe güçten düştükçe, Deborah ya da ben yanındayken gözyaşlarını tutamaz oldu; Peter’a iletmemiz için bize peş peşe haberler verirdi (gemisi Akdeniz’e ya da oralarda bir yerlere gitmişti, ardından Hindistan’a gönderilmişti; o zamanlar karadan giden bir yol yoktu). Yine de insanın ölümünün nerede pusuya yattığını kimsenin bilemeyeceğini, kendi ölümünün yakın olduğunu düşünmememiz gerektiğini söylerdi. Öyle düşünmüyorduk ama gözümüzün önünde solup gittiğini görünce gerçeği biliyorduk.”
“İşte sevgilim, muhtemelen onu yeniden görmeme bu kadar az kalmışken böyle davranmamın ne kadar budalaca olduğunu biliyorum.”
“Bir de düşün, sevgilim! Annemin ölümünden sonraki gün—Peter gittikten sonra tam bir yıl bile yaşamamıştı—ertesi gün Hindistan’dan ona bir paket geldi; zavallı oğlundan. Büyük, yumuşacık, beyaz bir Hint şalıydı; çevresinde incecik bir bordür vardı. Annemin tam da hoşlanacağı türden.”
“Babamı biraz olsun kendine getirir diye düşündük; bütün gece annemin elini avucunda tutarak oturmuştu. Deborah paketi, Peter’ın anneme yazdığı mektupla birlikte ona götürdü. Önce hiçbir tepki vermedi. Biz de şalı açıp hayranlığımızı dile getirerek hafif, kaygısız bir sohbet başlatmaya çalıştık. Sonra birden ayağa kalkıp, ‘Onunla gömülecek,’ dedi. ‘Peter hiç değilse bu teselliyi bulsun; annesi de bunu beğenirdi.’”
“Belki akla uygun değildi ama ne yapabilir, ne söyleyebilirdik? İnsan kederli kişileri kendi hallerine bırakır. Şalı eline alıp yokladı: ‘Tam evlendiği sırada istediği şalın aynısı; annesi ona almamıştı. Bunu sonradan öğrendim; bilseydim ona alırdım, almalıydım; ama şimdi ona bu şal verilecek.’”
“Annem öldüğünde öyle güzel görünüyordu ki! Zaten hep güzeldi; şimdi bembeyaz, balmumu gibi ve genç görünüyordu—yanında titreyip ürperen Deborah’dan bile genç. Onu uzun, yumuşak kıvrımlı giysilere bürüdük; yüzünde memnunmuş gibi bir gülümsemeyle yatıyordu. İnsanlar onu görmeye geldiler—bütün Cranford geldi—çünkü onu çok severlerdi ve bunda da haklıydılar. Köylü kadınlar çiçek demetleri getirdi; yaşlı Clare’in karısı birkaç beyaz menekşe getirdi ve göğsüne konmalarını rica etti.”
“Annemin cenaze günü Deborah bana, yüz talibi olsa bile evlenip babamı bırakmayacağını söyledi. Bu kadar çok talip bulması pek olası değildi—bir tane bile çıktı mı, bilmiyorum—ama bunu söylemesi yine de onun değerini artırıyordu. Babama öyle bir evlat oldu ki, sanırım ondan önce de sonra da eşi benzeri görülmedi. Babamın gözleri görmez oldu; Deborah ona kitaplar okudu, yazdı, kopyalar çıkardı ve her türlü cemaat işinde hizmetine koştu. Zavallı annemin yapabildiğinden çok daha fazlasını yapabiliyordu; babam için piskoposa bir mektup bile yazmıştı. Ama babam annemi çok özlüyordu; bütün cemaat bunu fark etti. Daha az çalışkan değildi; bence daha da çalışkan olmuş, herkese yardım ederken daha sabırlı davranmıştı. Deborah’ın onun yanında olabilmesi için elimden geleni yaptım; çünkü pek işe yaramadığımı ve dünyadaki en iyi işimin sessizce ufak tefek işleri yapıp başkalarına vakit kazandırmak olduğunu biliyordum. Ama babam değişmiş bir adamdı.”
“Bay Peter hiç eve döndü mü?”
“Evet, bir kez. Teğmen rütbesiyle döndü; amiral olamadı. Babamla öyle yakın dost oldular ki! Babam onunla gurur duyduğundan, cemaatteki her eve onu götürürdü. Peter’ın koluna girmeden hiç dışarı çıkmazdı. Deborah gülümserdi (annemin ölümünden sonra bir daha güldüğümüzü sanmıyorum) ve babamın onu epeyce arka plana ittiğini söylerdi. Yine de mektup yazılacağı, okunacağı ya da halledilecek bir iş olduğu zaman babam her zaman Deborah’ı isterdi.”
Bir süre durduktan sonra, “Sonra?” diye sordum.
“Sonra Peter yeniden denize açıldı; aradan biraz zaman geçince babam ikimizi de kutsayarak ve Deborah’a kendisi için yaptığı her şey için teşekkür ederek öldü. Elbette durumumuz değişti; papaz evinde oturup üç hizmetçi kızla bir erkek hizmetçi çalıştırmak yerine bu küçük eve taşınıp her işe bakan tek bir hizmetçiyle yetinmek zorunda kaldık. Ama Deborah’ın dediği gibi, koşullar bizi sade yaşamaya zorlasa da hep zarif yaşadık. Zavallı Deborah!”
“Peki Bay Peter?” diye sordum.
“Hindistan’da büyük bir savaş çıktı—adına ne dediklerini unuttum—o zamandan beri Peter’dan hiç haber alamadık. Bana kalırsa öldü; onun için hiç yas tutmamış olmamız bazen içimi rahatsız ediyor. Ama sonra, tek başıma otururken ve evin içi sessizliğe gömülmüşken, sokaktan yukarı doğru gelen adımlarını duyduğumu sanıyorum; yüreğim çırpınmaya başlıyor. Oysa ses hep geçip gidiyor—Peter ise hiç gelmiyor.”
“Martha mı döndü? Hayır! Ben giderim sevgilim; bilirsin, karanlıkta yolumu her zaman bulurum. Kapıdan girecek bir esinti başıma iyi gelir; başımın da arada bir ağrıma huyu var.”
Bayan Matty hafif adımlarla çıkıp gitti. Döndüğünde oda daha neşeli görünsün diye mumu yakmıştım.
“Martha mıydı?” diye sordum.
“Evet. Ama biraz huzursuz oldum; kapıyı açarken tuhaf bir ses duydum.”
Gözleri korkudan fal taşı gibi açılmıştı. “Nerede?” diye sordum.
“Sokakta, tam dışarıda; şuna benziyordu...”
Biraz duraksayınca, “Konuşma sesi mi?” diye araya girdim.
“Hayır! Öpüşme sesi...”
Bölüm etkileşimi
