Cranford kitap kapağı

12. bölüm / 16

Bölüm Xıı. — Evlenmek Üzere Sözlü

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 16Şu an: Bölüm Xıı. — Evlenmek Üzere Sözlü

BÖLÜM XII.

EVLENMEK ÜZERE SÖZLÜ
Cranford’un “zavallı Peter”ı, Chunderabaddad’ın Ağa Jenkyns’i miydi, değil miydi? Birinin dediği gibi, mesele buydu.

Kendi evimde, insanlar yapacak başka bir şey bulamadıklarında ihtiyatsız olduğum için beni suçlarlardı. Düşüncesizlik benim baş belası kusurumdu. Herkesin baş belası bir kusuru, değişmez bir özelliği vardır—dostlarının üzerine yürüyüp deşmekten hoşlandığı bir hedef; genellikle de deşip yeniden deşerler. Bana düşüncesiz ve tedbirsiz denmesinden bıkmıştım; bir kez olsun temkin ve sağduyu örneği olduğumu kanıtlamaya karar verdim. Ağa hakkındaki kuşkularımı ağzımdan kaçırmayacaktım bile. Kanıt toplayıp iki Bayan Jenkyns’in aile dostu olan babama sunmak üzere eve götürecektim.

Gerçeklerin peşinde koşarken babamın bir zamanlar başkanlığını yürütmek zorunda kaldığı bir hanımlar komitesini anlatışını sık sık hatırlıyordum. Dickens’ta, her erkeğin en iyi bildiği ezgiyi tutturup kendi hoşnutluğu için söylediği bir korodan söz eden bir bölümü düşünmeden edemediğini söylemişti. Bu yardım komitesinde de her hanım zihnini en çok meşgul eden konuyu ele alıp büyük bir memnuniyetle anlatıyor, ama konuşmak üzere toplandıkları konunun ilerlemesine pek katkıda bulunmuyormuş. Yine de zavallı Peter’ın boyu, görünüşü, en son nerede ve ne zaman görülüp kendisinden haber alındığı konusunda açık ve kesin bilgi edinmeye çalıştığım sırada karşılaştığım Cranford hanımlarının yanında o komite bir hiç kalırdı. Örneğin, Bayan Pole’a, Bayan Forrester’a uğradığım sırada rastlayınca ona ne sorduğumu hatırlıyorum. İki hanım da Peter’ı tanımıştı; birbirlerinin belleğini tazelerler diye düşünmüştüm. Ona Peter hakkında duydukları son şeyin ne olduğunu sordum. O da az önce sözünü ettiğim, Tibet’in Büyük Lama’sı seçildiğine dair gülünç söylentiyi anlattı. Bu, her hanımın kendi düşüncesine dalması için işaret oldu. Bayan Forrester, Lalla Rookh’taki peçeli peygamberden söz açtı: Acaba Büyük Lama kastedilmiş olabilir miydi? Peter o kadar çirkin değildi, hatta çilleri olmasa yakışıklı sayılırdı. Konuyu yeniden Peter’a getirdiğini görünce sevindim; ama bir anda bu yanıltıcı hanım Rowland’ın Kalydor’una, kozmetiklerin ve saç yağlarının genel olarak yararlarına daldı, öyle akıcı konuşuyordu ki, Bayan Pole’u dinlemek için ona döndüm. O da lamalardan, yani yük hayvanlarından Peru tahvillerine, hisse senedi piyasasına, anonim bankalar hakkındaki kötü düşüncelerine ve özellikle de Bayan Matty’nin parasının yatırıldığı bankaya geçmişti. “Bay Peter’ın Büyük Lama olduğunu ne zaman, hangi yıl duymuştunuz?” diye araya girmem boşunaydı. Yalnızca lamaların etçil olup olmadığını tartışmaya başladılar. Bu tartışmada pek de eşit koşullarda değillerdi; çünkü Bayan Forrester, hararetlenip sonra sakinleştiklerinde, etçil ile otçulu hep karıştırdığını, tıpkı yatayla dikeyi karıştırdığı gibi, kabul etti. Sonra da bunu çok zarifçe şöyle bağışlattı: Kendi zamanında insanların dört heceli sözcükleri yalnızca nasıl yazılacaklarını öğretmek için kullandıklarını söyledi.

Bu konuşmadan edindiğim tek bilgi, Peter’dan en son Hindistan’da “ya da o civarda” haber alındığıydı. Nerede olduğuna dair bu kıt bilgi, Cranford’a Bayan Pole’un artık çoktan eskimiş Hint muslin elbisesini aldığı yıl ulaşmıştı (devam edebilmemiz için önce elbiseyi yıkayıp yamadık, sonra da eskiyip dökülerek bir pencere perdesine dönüşmesini izledik). Wombwell’in Cranford’a geldiği yıl da buydu; Bayan Matty, Peter’ı bir filin üzerinde hayal edebilmek için fil görmek istemiş, ama boa yılanı da görmüştü. Bu yılanı Peter’ın yaşadığı yer hakkındaki hayallerine katmak istemiyordu. Ayrıca Bayan Jenkyns’in bir şiiri ezberlediği ve Cranford’daki bütün davetlerde Peter’ın “Çin’den Peru’ya insanlığı gözlüyor” olduğunu söyleyip durduğu yıl da buydu. Herkes bu sözü çok yüce ve oldukça yerinde bulmuştu; çünkü küreyi sağa değil sola çevirmeye dikkat ederseniz Hindistan Çin ile Peru arasındaydı.

Sanırım bütün bu soruşturmalarım ve arkadaşlarımın zihninde uyandırdığı merak, çevremizde olup bitenlere karşı gözlerimizi ve kulaklarımızı kapatmıştı. Güneş her zamanki gibi doğup Cranford’un üzerine ışıyormuş, yağmur da her zamanki gibi yağıyormuş gibiydi. Sıradışı bir olayın habercisi sayılabilecek hiçbir belirti fark etmemiştim. Bildiğim kadarıyla yalnız Bayan Matty ile Bayan Forrester değil, olacakları önceden görme becerisi yüzünden bir tür kâhin saydığımız Bayan Pole bile —önbilgisini arkadaşlarını huzursuz etmemek için onlara söylemeyi sevmezdi— o şaşırtıcı haberi bize vermeye geldiğinde hayretinden nefes alamıyordu. Ama kendimi toparlamalıyım; bunu hatırlamak, aradan bunca zaman geçmişken bile nefesimi ve dilbilgimi kaçırdı. Heyecanımı bastıramazsam yazımım da elimden gidecek.

Bayan Matty ile ben her zamanki gibi oturuyorduk: O, sırtı ışığa dönük biçimde mavi basma kumaşlı koltukta, elinde örgüsüyle; ben de St James’s Chronicle’ı yüksek sesle okuyordum. Birkaç dakika sonra Cranford’da ziyaret saatinden (saat on ikiden) önce giyimde yapılan küçük düzeltmeleri yapmak üzere odalarımıza geçecektik. Sahneyi ve tarihi iyi hatırlıyorum. Havalar ısındığından beri Signor Brunoni’nin hızla iyileşmesinden söz etmiş, Bay Hoggins’in becerisini övmüş, zarafet ve görgüden yoksun oluşuna hayıflanmıştık (konumuzun böyle olması tuhaf bir rastlantı gibi görünüyor, ama öyleydi). Derken bir kapı vuruldu —bir ziyaretçinin kapı vuruşu, art arda üç belirgin tık— ve odalarımıza koşmaya koyulduk (yani, romatizması biraz tuttuğundan Bayan Matty pek hızlı yürüyemiyordu); başlıklarımızı ve yakalarımızı değiştirecektik. Tam o sırada Bayan Pole merdivenleri çıkarken seslendi: “Gitmeyin, bekleyemem; saat on iki olmadığını biliyorum ama giysinizi boş verin, sizinle konuşmalıyım.” Az önce aceleyle hareket edenlerin biz olmadığımız izlenimini vermek için elimizden geleni yaptık; elbette Bayan Jenkyns’in bir keresinde, reçelleri kavanozlara doldururken arka salona zarifçe “evin kutsal köşesi” demesinden beri, evin bu kutsal köşesinde eskimiş giysilerimizi giyip onları eskitmeyi uygun bulduğumuz sanılsın istemezdik. Bu yüzden görgümüzü iki katına çıkardık. Bayan Pole soluklanırken iki dakika boyunca pek zarif davrandık. O ise şaşkınlıkla ellerini kaldırıp sessizce indirdi; anlatacağı şey sözcüklere sığmayacak kadar büyükmüş, ancak pantomimle ifade edilebilirmiş gibi davranarak merakımızı iyice artırdı.

“Ne düşünüyorsunuz, Bayan Matty? Ne düşünüyorsunuz? Lady Glenmire evleniyor —yani evlendirilecek demek istiyorum— Lady Glenmire… Bay Hoggins… Bay Hoggins Lady Glenmire’la evlenecek!”

“Evlenmek!” dedik. “Evlenmek! Delilik!”

“Ne düşünüyorsunuz, Bayan Matty?”

“Evlenmek!” dedi Bayan Pole, karakterine özgü kararlılıkla. “Ben de sizin gibi evlenmek dedim! Bir de ‘Hanımefendi kendini ne aptal yerine koyacak!’ dedim. ‘Delilik!’ de diyebilirdim ama kendimi tuttum; çünkü bunu halka açık bir dükkânda duydum. Kadın inceliği nereye kaybolmuş, bilmiyorum! Sizle ben, Bayan Matty, evliliğimizden bir bakkal dükkânında, dükkân çalışanlarının önünde söz edildiğini bilmekten utanırdık!”

“Ama,” dedi Bayan Matty, bir darbeden sonra kendine gelir gibi iç çekerek, “belki doğru değildir. Belki ona haksızlık ediyoruz.”

“Hayır,” dedi Bayan Pole. “Bunu öğrenmek için gerekeni yaptım. Yemek kitabı olduğunu bildiğim Bayan Fitz-Adam’a ödünç almak için doğruca gittim; beyefendilerin ev idaresinde karşılaşacağı zorluklardan söz açıp onu kutladım. Bayan Fitz-Adam hemen kabardı ve bunun doğru olduğuna inandığını, ama benim bunu nasıl ve nereden duyduğumu bilmediğini söyledi. Kardeşiyle Lady Glenmire sonunda anlaşmışlar. ‘Anlaşmışlar!’ Ne kaba bir sözcük! Ama hanımefendim artık incelikten yoksun pek çok şeye katlanmak zorunda kalacak. Bay Hoggins’in her gece ekmek, peynir ve bira yediğini sanmam için nedenim var.”

“Evlenmek!” diye bir kez daha haykırdı Bayan Matty. “Doğrusu, hiç aklıma gelmezdi. Tanıdığımız iki kişi evlenecek. Çok yakınımıza geliyor!”

“Öyle yakınımıza geliyor ki duyduğumda, on ikiye kadar sayabileceğiniz süre boyunca kalbim durdu,” dedi Bayan Pole.

“Sıranın kime geleceği bilinmez. Cranford’da zavallı Lady Glenmire kendini güvende sanmış olabilir,” dedi Bayan Matty, sesine yumuşak bir acıma katarak.

“Hadi oradan!” dedi Bayan Pole, başını savurarak. “Zavallı, sevgili Yüzbaşı Brown’ın ‘Tibbie Fowler’ şarkısını, şu dizesini hatırlamıyor musunuz?”

“Onu Tintock’un tepesine çıkar,

Rüzgâr bir adamı uçurur ona doğru.”

“Sanırım bunun nedeni ‘Tibbie Fowler’ın zengin olmasıydı.”

“Eh! Lady Glenmire’da benim şahsen utanacağım türden bir çekicilik varmış.”

Şaşkınlığımı dile getirdim. “Ama Lady Glenmire, Bay Hoggins’e nasıl gönül verebilmiş? Bay Hoggins’in ondan hoşlanmasına şaşırmıyorum.”

“Ah, bilmiyorum. Bay Hoggins zengin ve pek hoş görünümlü,” dedi Bayan Matty. “Üstelik çok yumuşak huylu ve iyi kalpli.”

“Bir yuva kurmak için evlenmiş, hepsi bu. Sanırım muayenehaneyi de beraberinde alacak,” dedi Bayan Pole, kendi şakasına kuru bir kahkaha atarak. Ama zekice buldukları sert ve alaycı bir söz söyleyen birçok kişi gibi, muayenehaneye değinir değinmez kasveti çözülmeye başladı. Bayan Jamieson’ın bu haberi nasıl karşılayacağını konuşmaya koyulduk. Hizmetçilerini taliplerden uzak tutsun diye evinin başında bıraktığı kişi, şimdi kendine bir talip bulmuştu! Üstelik bu talip, Bayan Jamieson’ın yalnızca adından ötürü değil; sesini, ten rengini, ahır kokan çizmelerini ve ilaç kokan kendisini de kaba bulduğu, Cranford çevresine kabul edilemez diye damgaladığı bir adamdı. Bay Hoggins, Lady Glenmire’ı Bayan Jamieson’ın evinde hiç ziyaret etmiş miydi? Ev sahibinin gözünde, eğer ettiyse, kireç klorürü bile evi arındıramazdı. Yoksa görüşmeleri, zavallı hasta hokkabazın odasında ara sıra karşılaşmalarıyla mı sınırlı kalmıştı? Aralarındaki uygunsuz evliliğe dair bütün düşüncelerimize rağmen ikisinin de ona son derece iyi davrandığını kabul etmekten kendimizi alamamıştık. Derken Bayan Jamieson’ın bir hizmetçisinin hastalandığı ve Bay Hoggins’in haftalardır ona baktığı ortaya çıktı. Böylece kurt ağıla girmiş, şimdi de çoban kızını alıp götürüyordu. Bayan Jamieson ne derdi? Bulutlu gökyüzünde bir roketi izleyen, gürültülü patlamayı ve pırıl pırıl kıvılcım yağmurunu merakla bekleyen çocuklar gibi geleceğin karanlığına baktık. Sonra kendimizi yeniden yeryüzüne ve bugüne indirip birbirimize, ne zaman gerçekleşeceğini sorduk (hepimiz aynı ölçüde bilgisizdik ve çıkarım yapacak en ufak bir verimiz yoktu). NEREDE? Bay Hoggins’in yıllık geliri ne kadardı? Lady unvanını bırakacak mıydı? Cranford’un öteki düzgün hizmetçileriyle Martha, evli bir çifti Lady Glenmire ve Bay Hoggins diye tanıtmaya nasıl razı olacaktı? Onları ziyaret edecek miydik? Bayan Jamieson izin verir miydi? Yoksa Saygıdeğer Bayan Jamieson ile gözden düşmüş Lady Glenmire arasında bir seçim mi yapmamız gerekecekti? Lady Glenmire’ı hepimiz daha çok seviyorduk. Canlı, nazik, cana yakın ve hoşsohbetti; Bayan Jamieson ise sıkıcı, kıpırtısız, gösterişçi ve yorucuydu. Ne var ki uzun zamandır ikincisinin hükmüne boyun eğmiştik; beklediğimiz yasağa uymamayı aklımızdan geçirmek bile şimdi bir tür sadakatsizlik gibi geliyordu.

Bayan Forrester, onarılmış başlıklarımızı ve yamalı yakalarımızı görünce şaşırdı. Onun bu haberi nasıl karşılayacağını görmek için öyle sabırsızdık ki giysilerimizi unuttuk. Haberi ona, onurlu davranıp, Bayan Pole’un vermesini bekledik; oysa haksız bir avantaj elde etmeye kalksaydık kendimiz de hemen anlatabilirdik, çünkü Bayan Forrester içeri girdikten sonra beş dakika boyunca hiç yeri değilken öyle bir öksürük nöbetine tutuldu ki. Mendilinin üzerinden bize bakarken gözlerindeki yalvaran ifadeyi asla unutmayacağım. Sözcükler kadar açıkça, “Doğa, bana ait olan bu hazineden beni yoksun bırakmasın; şimdilik ondan yararlanamasam da,” der gibiydi. Biz de bırakmadık.

Bayan Forrester’ın şaşkınlığı bizimki kadar büyüktü; incinmişliği ise daha da fazlaydı. Çünkü kendi sınıfını da düşünmek zorundaydı ve bu davranışın aristokrasiyi nasıl lekelediğini bizden daha iyi görüyordu.

Bayan Forrester ile Bayan Pole ayrılınca sakinleşmeye çalıştık; ama Bayan Matty duyduğu haberden gerçekten sarsılmıştı. Hesapladı: Tanıdığı birinin evleneceğini duymasının üzerinden on beş yıldan fazla geçmişti; tek istisna Bayan Jessie Brown’dı. Dediğine göre bu haber onu öyle şaşırtmıştı ki bundan sonra ne olacağını düşünemediğini hissediyordu.

Bu benim kuruntum mu, yoksa gerçekten böyle mi, bilmiyorum; ama herhangi bir çevrede bir nişan duyurulduktan hemen sonra o çevredeki bekâr hanımların alışılmadık bir neşeyle ve yeni giysilerle ortaya çıktıklarını fark ettim. Sanki sessizce, farkında olmadan, “Biz de hâlâ evlenmedik,” diyorlardı. Bayan Matty ile Bayan Pole, bu ziyaretin ardından gelen iki hafta boyunca şapkalar, elbiseler, başlıklar ve şallar hakkında, önceki yıllarda duyduğumdan daha çok konuştular ve düşündüler. Ama belki de bahar havasındandı; hava ılık ve hoş bir mart ayıydı, merinos, kunduz kumaşı ve her tür yünlü kumaş da güneşin pırıl pırıl ışınlarını pek iyi karşılamıyordu. Bay Hoggins’in gönlünü Lady Glenmire’ın giysileri çalmamıştı; çünkü iyilik ziyaretlerine her zamankinden de eski püskü giysilerle gidiyordu. Kilisede ya da başka yerlerde onu kısa kısa gördüğümde arkadaşlarıyla karşılaşmaktan kaçınıyor gibiydi; yine de yüzünde neredeyse gençliğe özgü bir kızarıklık vardı. Dudakları eski sıkıca kapanmış hâline göre daha kırmızı, titrek ve dolgun görünüyordu; gözleri her şeye sevgiyle oyalanan bir ışıkla bakıyordu. Sanki Cranford’u ve ona ait her şeyi sevmeyi öğreniyordu. Bay Hoggins ise geniş omuzlu ve ışıl ışıl görünüyordu; kilisenin orta koridorunda yepyeni, dize kadar çizmeleriyle gıcırdayarak ilerliyordu. Bu, durumunun değişmek üzere olduğunun hem görülebilir hem işitilebilir bir işaretiydi. Rivayete göre şimdiye kadar giydiği çizmeler, yirmi beş yıl önce Cranford’daki ev ziyaretlerine ilk çıktığında giydiği çiftin ta kendisiydi; yalnızca üstü altı, önü arkası, topuğu tabanı, siyah ve kahverengi derisi, sayılmayacak kadar çok kez yenilenmişti.

Cranford’daki hanımların hiçbiri taraflardan birini kutlayarak bu evliliği onaylamayı seçmedi. Başımızın tacı Bayan Jamieson dönene kadar bütün meseleyi görmezden gelmek istiyorduk. Bize ne yapacağımızı söylemek üzere dönene dek nişanı, İspanya Kraliçesi’nin bacaklarıyla aynı kefeye koymanın daha iyi olacağını düşünüyorduk: Varlıkları kesin olan ama hakkında ne kadar az konuşulursa o kadar iyi olan gerçekler. Dilimizi tutmak giderek can sıkıcı hâle geliyordu; çünkü ilgililere bir şey sormazsak merak ettiğimiz soruların yanıtlarını nasıl alacaktık? Sessizliğin ağırbaşlılığına dair düşüncemiz, merakımız karşısında solup gitmek üzereyken Cranford’un başlıca dükkân sahibi, gerektiğinde bakkaldan peynirciye, erkek terziliğine kadar her işi üstlenen bu adam, bahar modalarının geldiğini ve gelecek salı günü High Street’teki odalarında sergileneceğini duyurdu. Bayan Matty yeni bir ipek elbise almadan önce yalnızca bunu bekliyordu. Drumble’dan kumaş örnekleri getirtmeyi önermiştim; ama o, deniz yeşili türban konusundaki hayal kırıklığını unutmadığını nazikçe belli ederek önerimi geri çevirmişti. Sarı ya da kırmızı ipeğin göz kamaştırıcı cazibesine karşı koymak için şimdi orada bulunmama sevindim.

Burada kendimden de bir iki söz etmeliyim. Babamın Jenkyns ailesiyle eski dostluğundan söz etmiştim; hatta aralarında uzak bir akrabalık olup olmadığından emin değilim. Kriz sırasında Bayan Matty’nin ona yazdığı mektubu dikkate alarak kış boyunca Cranford’da kalmama gönüllü olarak izin vermişti. Mektupta, sanırım, evi savunurken gösterdiğim beceri ve cesareti abartmıştı. Ama artık günler uzayıp güzelleşince dönmem gerektiğini söylemeye başlamıştı. Ben de Signora’nın Ağa Jenkyns hakkında anlattıklarını, Bayan Pole ile Bayan Forrester’ın konuşmalarından ayıklayıp öğrendiğim “zavallı Peter”ın görünüşü ve ortadan kayboluşuyla bağdaştıracak açık bilgiler elde edebileceğim umuduyla, tuhaf ve umutsuz bir beklenti içinde dönüşümü geciktiriyordum.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…