Bölümler 16Şu an: Bölüm V. — Eski Mektuplar
- 1 Bölüm I. — Çevremiz2.889 kelime
- 2 Bölüm Iı. — Yüzbaşı3.933 kelime
- 3 Bölüm Iıı. — Eskiden Kalma Bir Aşk Hikâyesi2.356 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — Yaşlı Bir Bekâra Ziyaret2.980 kelime
- 5 Bölüm V. — Eski Mektuplar2.763 kelime · Okuduğun bölüm
- 6 Bölüm Vı. — Zavallı Peter3.162 kelime
- 7 Bölüm Vıı. — Ziyaretler2.748 kelime
- 8 Vııı. Bölüm3.479 kelime
- 9 Bölüm Ix. — Sıgnor Brunonı2.545 kelime
- 10 X. Bölüm — Panik3.650 kelime
- 11 Bölüm Xı. — Samuel Brown2.912 kelime
- 12 Bölüm Xıı. — Evlenmek Üzere Sözlü2.084 kelime
- 13 Bölüm Xııı. — Ödemeler Durduruldu2.958 kelime
- 14 Xıv. Bölüm — Zor Günde Dostlar4.509 kelime
- 15 Bölüm Xv. — Mutlu Bir Dönüş3.290 kelime
- 16 Xvı. Bölüm — Cranford’a Huzur2.056 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM V.
ESKİ MEKTUPLAR
Çoğu insanın kendine özgü küçük tasarruf alışkanlıkları olduğunu sık sık fark etmişimdir: belli bir konuda peninin en küçük parçalarını bile dikkatle biriktirirler. Bu alışkanlıkları bozulduğunda, gerçek bir savurganlık uğruna şilinlerini, hatta poundlarını harcamaktan daha çok rahatsız olurlar. Tanıdığım yaşlı bir beyefendi, parasının bir kısmını yatırdığı anonim şirket bankasının batış haberini Stoacı bir soğukkanlılıkla karşılamıştı. Ama ailesinden biri, artık işe yaramayan banka defterindeki yazılı sayfaları kesmek yerine yırtınca, koskoca bir yaz günü boyunca ev halkının başının etini yedi. Elbette öbür uçtaki karşılık gelen sayfalar da kopmuştu; işte onun kişisel tasarrufu olan bu küçük, gereksiz kâğıt israfı, parasının tüm kaybından daha çok canını sıkmıştı. Zarflar ilk çıktığında ruhunu fena hâlde daraltmıştı. Sevdiği bu eşyayı böylesine israf etmeyi içine sindirebilmesinin tek yolu, kendisine gönderilen zarfların hepsini sabırla ters yüz edip yeniden kullanmaktı. Şimdi bile, yaşla uslanmış olsa da, kızları davete kabul yanıtını üç satırla kâğıdın yalnızca bir yüzüne yazıp yarım yaprak not kâğıdının öbür yüzünü büsbütün boş bıraktıklarında onlara özlemli bakışlar attığını görüyorum. Bu insani zaafın bende de olduğunu itiraf etmekten çekinmiyorum. Benim zaafım iptir. Ceplerim, bir gün lazım olur diye yerden alıp birbirine doladığım küçük ip yumaklarıyla dolar; ama o kullanım günü hiç gelmez. Bir paket ipini, her kıvrımını sabırla ve özenle çözmek yerine kesen olursa ciddi ciddi sinirlenirim. İpin âdeta tanrılaştırılmış hâli olan lastik halkaları insanların nasıl böyle umursamazca kullanabildiğini anlayamıyorum. Bana kalırsa lastik halka çok değerli bir hazinedir. Neredeyse altı yıl önce yerden aldığım, yeni olmayan bir tanem var. Onu gerçekten kullanmaya çalıştım ama elim varmadı; bu savurganlığı yapamadım.
Başkalarını küçük tereyağı parçaları üzer. Bazı insanların her seferinde istediklerinden fazla tereyağı almaları öyle canlarını sıkar ki sohbete dikkatlerini veremezler. Böyle kişilerin gözlerini, neredeyse hipnotize olmuşçasına, tereyağına diktiklerini görmediniz mi? Onu gözlerinin önünden kaldırıp kendi ağızlarına atarak yutsalar rahatlayacaklardır; tereyağı tabağında kalmış kişi ansızın bir parça tost koparıp (hiç istemediği hâlde) tereyağını da yediğinde gerçekten mutlu olurlar. Bunun israf sayılmadığını düşünürler.
Bayan Matty Jenkyns mum konusunda eli sıkıydı. Mümkün olduğunca az mum yakmak için türlü yollar bulurduk. Kış öğleden sonraları iki üç saat örgü örerek otururdu; bunu karanlıkta ya da şömine ışığında yapabilirdi. Ben kol ağızlarımı dikmeyi bitirmek için mum getirtip getiremeyeceğimi sorduğumda, bana “karanlıkta oturmaya devam et” derdi. Mumlar genellikle çayla birlikte getirilirdi; ama her seferinde yalnızca birini yakardık. Her akşam kapıdan içeri girebilecek (ama hiç gelmeyen) bir dostu bekler durduğumuzdan, iki mumumuzu yakmaya hazır hâlde aynı boyda tutmak ve hep ikisini birden yakıyormuşuz gibi görünmelerini sağlamak biraz ustalık isterdi. Mumları sırayla yakardık. Ne konuşuyor ne yapıyor olursak olalım, Bayan Matty’nin gözleri alışkanlıkla mumun üzerinde olurdu; boyları akşam bitmeden yeniden eşitlenemeyecek kadar farklılaşmadan ötekini yakmak ve bunu söndürmek için hemen ayağa kalkmaya hazırdı.
Bir gece, bu mum tasarrufu beni özellikle sinirlendirmişti, hatırlıyorum. Zorunlu “karanlıkta oturma” hâlimden iyice bıkmıştım; üstelik Bayan Matty uyuyakalmıştı ve onu uyandırma riskini göze alıp ateşi karıştırmak istemiyordum. Bu yüzden her zamanki âdetim üzere kilimin üzerine oturup şömine ışığında dikiş dikerken kendimi yakmam da mümkün değildi. Bayan Matty’nin ilk gençlik günlerini düşlediğini sanıyordum; çünkü huzursuz uykusunda, çoktan ölmüş kişilerle ilgili bir iki söz söyledi. Martha yanan mumu ve çayı getirdiğinde Bayan Matty birden uyanıp, çevresine şaşkın ve afallamış gözlerle bakındı; sanki yanında görmeyi beklediği kişiler biz değilmişiz gibi. Beni tanıyınca yüzüne kısa bir keder gölgesi düştü; ama hemen ardından her zamanki gülümsemesini vermeye çalıştı. Çay boyunca çocukluk ve gençlik günlerinden söz etti. Belki de bu, onu eski aile mektuplarını gözden geçirip yabancıların eline geçmemesi gerekenleri yok etmenin iyi olacağını düşünmeye yöneltti. Bu işi yapması gerektiğinden sık sık söz etmiş, ama acı verecek bir şeyle karşılaşmaktan çekinir gibi hep geri durmuştu. Bu akşam ise çaydan sonra kalkıp mektupları almaya gitti; üstelik karanlıkta. Odasındaki her şeyin kusursuz düzeniyle övünürdü; başka bir odadan bir şey almak için yatak mumunu yaktığımda huzursuzca bakardı. Döndüğünde odada hafif, hoş bir tonka fasulyesi kokusu vardı. Annesine ait eşyalarda bu kokuyu hep fark etmiştim; mektupların çoğu da annesine hitaben yazılmıştı: sararmış, altmış yetmiş yıllık aşk mektupları demetleri.
Bayan Matty paketi iç çekerek açtı; ama sanki zamanın, hatta hayatın geçip gitmesine üzülmek doğru değilmiş gibi, iç çekişini hemen bastırdı. Mektuplara ayrı ayrı bakmaya karar verdik: aynı demetten farklı birer mektup alacak, yakmadan önce içindekileri birbirimize anlatacaktık. O akşama kadar eski mektupları okumanın ne kadar hüzünlü bir iş olduğunu hiç bilmemiştim; gerçi nedenini pek anlayamıyordum. Mektuplar olabilecekleri kadar mutluydu; en azından ilk mektuplar öyleydi. İçlerinde, şimdiki zamana ilişkin canlı ve yoğun bir duygu vardı; sanki bu duygu hiç geçmeyecek, kendilerini böyle ifade eden sıcak, yaşayan yürekler hiç ölmeyecek ve güneşli yeryüzü için bir hiç hâline gelmeyecekti. Sanırım mektuplar daha hüzünlü olsaydı, ben de o kadar kederlenmezdim. Bayan Matty’nin yanaklarındaki yıpranmış çizgilerden yaşların süzüldüğünü gördüm; gözlüğünü de sık sık silmesi gerekiyordu. Sonunda öteki mumu yakacağını umdum; çünkü benim de gözlerim bulanmıştı ve soluk, solmuş mürekkebi görmek için daha çok ışığa ihtiyacım vardı. Ama hayır; gözyaşlarının arasından bile küçük tasarruf alışkanlıklarını görüp hatırlıyordu.
En eski mektup takımı, birbirine bağlanmış ve üzerine (Bayan Jenkyns’in el yazısıyla) “Temmuz 1774’teki evliliklerinden önce, her daim hürmet ettiğim babamla çok sevgili annem arasında gidip gelen mektuplar” yazılmış iki demetti. Cranford papazının bu mektupları yazdığı sırada yaklaşık yirmi yedi yaşında olduğunu tahmin ediyorum; Bayan Matty, annesinin evlendiğinde henüz on sekizinde olduğunu söyledi. Yemek odasındaki bir tablodan tanıdığım papaz imgesi aklımdaydı: dimdik, heybetli duruşu, kocaman, gür peruğu, cübbesi, siyah giysisi ve yakası; elini de yayımladığı tek vaazın üzerine koymuştu. Bu mektupları okumak tuhaftı. Hepsi hevesli, tutkulu bir coşkuyla doluydu; kalpten kopup gelmiş, kısa, sade cümlelerle yazılmışlardı. Bunlar, assize zamanında bir yargıcın huzurunda verilen vaazın basılı, görkemli, Latinleştirilmiş Johnson üslubundan çok farklıydı. Mektupları, genç gelinininkilerle tuhaf bir karşıtlık oluşturuyordu. Genç kadın, ondan sevgi sözcükleri beklemesinden besbelli rahatsızdı; aynı şeyi türlü türlü söyleyip durmasının ne anlama geldiğini pek anlayamıyordu. Ama ne istediğini gayet iyi biliyordu: beyaz bir “Paduasoy”—her neyse artık. Altı yedi mektubun çoğu, sevgilisinden anne babası üzerindeki nüfuzunu (belli ki onu sıkı denetimde tutuyorlardı) kullanıp şu ya da bu giysiyi aldırmasını istemekle geçiyordu; özellikle de beyaz “Paduasoy”u. Papaz onun ne giydiğini hiç önemsemiyordu; ona güvence vermek için özen gösterdiği üzere, genç kadın onun gözünde her zaman yeterince güzeldi. Oysa kadın, belli giysilere düşkünlük duyduğunu yanıtlarında söylemesini, böylece sözlerini anne babasına gösterebilmeyi rica ediyordu. Sonunda, istediği çeyiz hazırlanmadan evlenmeyeceğini anlamış olmalı ki ona, içi türlü süslerle dolu koca bir sandıkla birlikte gönderildiği belli olan bir mektup yazdı; mektupta, gönlünün istediği her şeyi giymesini istiyordu. Bu, narin, ince bir el yazısıyla “En sevgili John’umdan” diye etiketlenmiş ilk mektuptu. Yazışmalarının kesilmesinden anladığım kadarıyla, kısa süre sonra evlendiler.
“Sanırım onları yakmalıyız,” dedi Bayan Matty, bana kuşkuyla bakarak. “Ben öldükten sonra kimse onları önemsemez.” Mektupları birer birer ateşin ortasına bıraktı; her birinin alev alıp sönmesini, bacadan soluk, beyaz, hayaletimsi bir şekle bürünüp yükselmesini izledikten sonra ötekini aynı sona uğurluyordu. Oda artık yeterince aydınlıktı; ama ben de onun gibi, yiğit bir yüreğin içten sıcaklığını döktüğü o mektupların yok oluşunu izlemeye dalıp gitmiştim.
Sıradaki mektubun üzerinde de Bayan Jenkyns’in notu vardı: “Değerli büyükbabamdan, sevgili anneme, benim doğumum vesilesiyle gönderilmiş dindar kutlama ve öğüt mektubu. Ayrıca, mükemmel büyükannemden bebeklerin el ve ayaklarını sıcak tutmanın gerekliliğine dair bazı pratik tavsiyeler.”
İlk bölüm, annelerin sorumluluklarını gerçekten sert ve etkileyici bir dille anlatıyor, dünyadaki kötülüklere ve daha iki günlük küçücük bebeği korkunç bir biçimde pusuya yatıp bekleyen tehlikelere karşı uyarıyordu. Yaşlı beyefendinin dediğine göre karısı yazmamıştı; çünkü o bunu yasaklamıştı. Kadının burkulan bileği yüzünden kalem tutamayacak kadar rahatsız olduğunu söylüyordu. Ne var ki sayfanın alt kısmında küçük bir “T.O.” vardı; mektubu çevirince, gerçekten de “canım, en sevgili Molly’me” yazılmış bir mektup çıktı. Odasından çıktığında, ne yaparsa yapsın, aşağı inmeden önce üst kata çıkmasını rica ediyor; bebeğin ayaklarını pazenle sarmasını ve yaz olmasına rağmen ateşin yanında sıcak tutmasını söylüyordu, çünkü bebekler çok narin olurdu.
Genç anneyle büyükanne arasında belli ki sık sık gidip gelen mektuplardan, bebeğine duyduğu sevginin genç kadının gönlündeki kızsı kibrini nasıl törpülediğini görmek güzeldi. Beyaz “Paduasoy” mektuplarda yine, neredeyse eskisi kadar coşkuyla yer alıyordu. Bir mektupta ondan bebeğe vaftiz pelerini dikiliyordu. Arley Hall’da anne babasıyla bir iki gün geçirmeye gittiğinde bebek onunla süslenmişti. “Gelmiş geçmiş en güzel bebek” olduğunda da güzelliğine güzellik katmıştı. “Sevgili anne, keşke onu görebilseydin! Hiç taraf tutmadan söylüyorum, bence büyüyünce dillere destan bir güzel olacak!” Bayan Jenkyns’i saçları ağarmış, solgun, buruşuk hâliyle düşündüm; annesinin onu cennetin avlularında tanıyıp tanımadığını merak ettim. Sonra tanıdığını anladım; orada melek kılığında yan yana duruyorlardı.
Papazın mektupları yeniden ortaya çıkmadan önce uzun bir ara vardı. Sonra karısı, mektupların üzerine yazdığı notları değiştirmişti. Artık “En sevgili John’umdan” değil, “Hürmetli Kocamdan” yazıyordu. Mektuplar, tabloda görülen vaazın yayımlanması vesilesiyle yazılmıştı. “Yargıç Hazretleri” önünde vaaz vermek ve “istek üzerine yayımlamak”, besbelli onun hayatının doruk noktası, en büyük olayıydı. Basım işini denetlemek için Londra’ya gitmesi gerekmişti. Böyle zahmetli bir işi üstlenebilecek matbaayı seçmeden önce pek çok dosta danışıp görüşlerini alması gerekiyordu; sonunda bu onurlu sorumluluğu J. ve J. Rivington’ların üstlenmesine karar verildi. Bu olay saygın papazı edebiyat bakımından öyle coşturmuş olmalıydı ki karısına yazdığı mektuplarda durmadan Latinceye geçiyordu. Mektuplarından birinin sonunda şunları yazdığını hatırlıyorum: “Molly’min erdemli niteliklerini daima anacağım, kendimi hatırladığım ve ruhum bedenimi yönettiği sürece.” İngilizce yazarken dilbilgisi bakımından zaman zaman yanılan, yazımında da sık sık hata yapan muhabiri düşünülürse, bu sözler onun “Molly’sini idealleştirdiğinin” kanıtı sayılabilirdi. Bayan Jenkyns’in dediği gibi, “Günümüzde insanlar idealleştirmekten çok söz ediyor; ne anlama gelirse artık.” Ama papazın kısa süre sonra tutulduğu klasik şiir yazma nöbeti bunun yanında hiç kalırdı; şiirde Molly’si “Maria” olmuştu. Carmen’i içeren mektubun üzerine karısı şöyle yazmıştı: “Hürmetli kocamın gönderdiği İbranice dizeler. Domuzu kesmekle ilgili bir mektup bekliyordum ama beklemem gerekecek. Not: Kocamın isteği üzerine şiiri Sir Peter Arley’ye göndereceğim.” Mektubun sonuna kendi el yazısıyla düştüğü notta ise Ode’un Aralık 1782’de Gentleman’s Magazine’de yayımlandığını belirtmişti.
Kocasına yazdığı mektuplar (onun gözünde M. T. Ciceronis Epistolæ kadar değerliydi) uzaktaki bir koca ve baba için, onun mektuplarının karısı için olduğundan çok daha tatmin ediciydi. Deborah’nın her gün dikişini ne kadar düzgün diktiğini, kocasının seçtiği kitaplardan ona nasıl okuduğunu anlatıyordu. Çok “atak”, iyi bir çocuktu; annesinin yanıtlayamadığı sorular soruyordu. Ama annesi “bilmiyorum” diyerek kendini küçük düşürmüyor, ateşi karıştırmaya koyuluyor ya da o “atak” çocuğu bir iş için gönderiyordu. Artık Matty annesinin gözdesiydi; ablası gibi, onun yaşındayken, pek güzel olacağına dair umut veriyordu. Bunu Bayan Matty’ye sesli okuyordum; “küçük Matty’nin, güzel olsa bile, kibirlenmemesi” yolundaki içten dileğe gülümseyip biraz iç çekti.
“Saçlarım pek güzeldi, canım,” dedi Bayan Matilda. “Ağzım da fena sayılmazdı.” Az sonra şapkasını düzelttiğini ve dikleştiğini gördüm.
Ama Bayan Jenkyns’in mektuplarına dönelim. Kocasına cemaatindeki yoksullardan, verdiği ev işi ilaçlardan, gönderdiği mutfak şifalarından söz ediyordu. Uygunsuz davrananların başında sallamak için onun öfkesini hazırda tuttuğu belliydi. İnekler ve domuzlarla ilgili talimatlarını istiyordu; daha önce anlattığım gibi, her zaman alamıyordu.
Vaazın yayımlanmasından kısa süre sonra bir erkek çocuk doğduğunda, iyi kalpli yaşlı büyükanne çoktan ölmüştü. Ama artık dünyadaki tuzaklardan korunması gereken bir oğlan vardı; bu yüzden büyükbabasından, eskisinden de katı ve öğüt dolu başka bir mektup geldi. Erkeklerin düşebileceği bütün günahları sıralıyordu; öyle ki insan, herhangi bir erkeğin doğal yoldan nasıl ölebildiğine şaşıyordu. Büyükbabanın dost ve tanıdıklarının çoğunun hayatı darağacında sona erecekmiş gibiydi. Bu hayatın “gözyaşı vadisi” olduğundan söz edişine şaşırmadım.
Bu erkek kardeşten daha önce hiç söz edildiğini duymamış olmam tuhaf geldi; ama genç yaşta öldüğünü düşündüm, yoksa kız kardeşleri mutlaka adını anardı.
Derken Bayan Jenkyns’in mektuplarının bulunduğu demetlere geldik. Bayan Matty bunları yakmaya gönülsüzdü. Ötekilerin yalnızca yazarlarını sevenler için ilginç olduğunu, sevgili annesini tanımamış yabancıların eline geçmelerine izin vermenin onu incitecek gibi göründüğünü söyledi. Annesi, her zaman günümüzün yazımına göre yazmasa da, ne kadar iyi bir kadındı! Ama Deborah’nın mektupları bambaşkaydı; çok üstündü! Herkes okuyup onlardan yararlanabilirdi. Bayan Matty, Bayan Chapone’u uzun zaman önce okumuştu; ama Deborah’nın da aynı şeyleri en az onun kadar iyi söyleyebileceğini düşündüğünü hatırlıyordu. Bayan Carter’a gelince! İnsanlar sırf “Epiktetos”u o yazdı diye mektuplarına pek değer veriyordu; oysa Deborah’nın “Uğraşasım yok!” gibi sıradan bir söz kullanmayacağından emindi.
Bu zamanı başka birçok şeyi düşünmek için kullandım.
Bayan Matty’nin bu mektupları yakmaya gönlü olmadığı belliydi. Sessizce göz gezdirip bazı kısımları atlamama izin vermiyor, mektupları üstünkörü okumamı istemiyordu. Elimden alıp ikinci mumu bile yaktı; böylece onları gerektiği gibi vurgulayarak, büyük sözcüklere takılmadan sesli okuyabilecekti. Ah, mektuplar bitmeden önce düşünceler yerine somut olaylar duymayı ne çok istiyordum! Mektuplar iki gecemizi aldı; başka birçok şeyi düşünmek için bu zamanı kullandığımı inkâr etmeyeceğim. Yine de her cümlenin sonunda daima yerimdeydim.
Papazın, karısının ve kayınvalidesinin mektupları hep oldukça kısa ve özlüydü; düz bir el yazısıyla, satır araları çok dar yazılmışlardı. Bazen mektubun tamamı küçücük bir kâğıt parçasına sığardı. Kâğıtlar çok sararmış, mürekkep çok kahverengileşmişti. Bazı yapraklar, Bayan Matty’nin bana gösterdiği üzere, köşesinde hayatı pahasına at süren ve borusunu çalan bir ulak resmi bulunan eski, ilk dönem posta kâğıtlarındandı. Bayan Jenkyns’in ve annesinin mektupları büyük, yuvarlak, kırmızı bir yapıştırma pulu ile kapatılmıştı; çünkü Bayan Edgeworth’ün “patronaj”ı bu pulları kibar toplumdan kovmadan önceydi. Mektupların içeriğinden anlaşıldığına göre, ücretsiz posta gönderme hakkı çok rağbet görüyordu; hatta muhtaç parlamento üyeleri bunu borç ödemek için bile kullanıyordu. Papaz mektuplarını kocaman bir armayla mühürlerdi. Bu töreni özenle yapmasından, mektupların düşüncesiz ya da sabırsız bir el tarafından yırtılmayıp kesilerek açılmasını beklediği anlaşılıyordu. Bayan Jenkyns’in mektuplarıysa biçim ve yazı bakımından daha yeniydi. Bugün eski moda dediğimiz kare kâğıda yazardı. Uzun sözcükleri kullanmasıyla birleşen el yazısı, kâğıdı doldurmaya son derece elverişliydi; ardından da çapraz yazmanın gururu ve sevinci gelirdi. Zavallı Bayan Matty bunu okuyunca çok şaşırırdı; sözcükler kartopları gibi büyür, mektubun sonlarına doğru Bayan Jenkyns iyice uzun sözcükler kullanırdı. Babasına yazdığı, biraz teolojik ve tartışmacı bir mektupta İdumea Tetrarkı Herod’dan söz etmişti. Bayan Matty bunu “Etrurya’nın Petrarkı Herod” diye okudu; doğru okumuş kadar da memnun oldu.
Tarihini tam hatırlayamıyorum; ama sanırım 1805’te Bayan Jenkyns en uzun mektup dizisini yazmıştı. Tyne Nehri kıyısındaki Newcastle yakınlarında oturan bazı dostlarını ziyarete gittiği sıradaydı. Bu dostları oradaki garnizon komutanıyla yakındı ve Buonaparte’ın işgalini püskürtmek için yapılan hazırlıkları ondan öğreniyorlardı. Bazı insanlar işgalin Tyne Nehri’nin ağzından gerçekleşebileceğini düşünüyordu. Bayan Jenkyns’in çok korktuğu belliydi. Mektuplarının ilk bölümleri çoğu zaman oldukça anlaşılır bir İngilizceyle yazılmıştı; kaldığı ailenin beklenen tehlikeye karşı yaptığı hazırlıkları anlatıyordu: Northumberland ile Cumberland arasında kalan, ıssız ve engebeli bir arazi olan Alston Moor’a kaçmak üzere hazırlanıp bağlanan giysi demetlerini, kaçış işaretini ve gönüllülerin aynı anda silahlanıp harekete geçmesini. Yanlış hatırlamıyorsam işaret, kilise çanlarının özel ve uğursuz bir biçimde çalınması olacaktı. Bir gün Bayan Jenkyns ile ev sahipleri Newcastle’da bir akşam yemeğindeyken bu uyarı çağrısı gerçekten verildi. Kurt ile Çocuk masalından çıkarılan ders doğruysa pek akıllıca bir davranış sayılmazdı; ama olmuştu işte. Bayan Jenkyns korkusunu henüz atlatamamışken ertesi gün sesin nasıl çıktığını, nefes kesen şoku, telaşı ve paniği anlatan bir mektup yazdı; ardından soluklanıp şöyle ekledi: “Sevgili babacığım, dün akşama ilişkin bütün kaygılarımız şu anda sakin ve sorgulayan zihinlere ne kadar önemsiz görünüyor!” Tam o sırada Bayan Matty söze karıştı—
“Ama canım, o sırada hiç de önemsiz ya da hafif değillerdi. Geceleri defalarca uyanıp Fransızların Cranford’a girdiğini, ayak seslerini duyduğumu sanırdım. Pek çok kişi tuz madenlerinde saklanmaktan söz ediyordu. Et orada çok güzel dayanırdı; yalnız belki susardık. Babam da o vesileyle koca bir vaaz dizisi vermişti. Sabahları verdiği vaazlarda hep Davut ile Golyat’tan söz eder, gerekirse küreklerle ya da tuğlalarla savaşmaları için insanları yüreklendirirdi. Öğleden sonrakilerdeyse Napolyon’un (bizim Bony dediğimiz kişinin başka adıydı) Apollyon ve Abaddon’la bir olduğunu kanıtlamaya çalışırdı. Babamın son vaaz dizisini bastırmasının isteneceğini düşündüğünü hatırlıyorum; ama cemaat dinlemekten bıkmış olsa gerek.”
Peter Marmaduke Arley Jenkyns (Bayan Matty’nin anmaya başladığı adıyla “zavallı Peter”) o sırada Shrewsbury’de okula gidiyordu. Papaz kalemini eline aldı, oğluyla mektuplaşmak için Latincesini yeniden parlatmaya koyuldu. Oğlanın mektuplarının gösteriş amaçlı olduğu besbelliydi. Bir hayli entelektüel bir havaları vardı; derslerini, çeşitli fikirlerini ve umutlarını anlatıyor, arada klasiklerden alıntılar içeriyorlardı. Ama zaman zaman, mektubu gözden geçirildikten sonra telaşla yazıldığı belli olan şu küçük cümle gibi, bedensel ihtiyaçlar da kendini belli ediyordu: “Sevgili anneciğim, bana bir kek gönder, içine bolca ağaç kavunu da koy.” “Anneciği” de oğluna herhalde kek ve “güzel şeyler” göndererek yanıt veriyordu; çünkü bu demette onun mektupları yoktu. Buna karşılık, oğlunun mektuplarındaki Latince yaşlı savaş atını boru sesiyle coşturan papazın mektuplarından koca bir koleksiyon vardı. Latinceyi pek bilmem, bu kesin; belki de süslü ama pek yararlı olmayan bir dildir, diye düşünüyorum. En azından papazın mektuplarından hatırladığım parçalara bakılırsa öyle. Birinde şöyle yazıyordu: “O kasabayı İrlanda haritanda bulamamışsın; ama atasözünün dediği gibi, Bonus Bernardus non videt omnia.” Çok geçmeden “zavallı Peter”ın başını türlü belalara soktuğu iyice anlaşıldı. Bir yaramazlığından ötürü babasına yazdığı, yapmacık bir pişmanlık taşıyan mektuplar vardı. Hepsinin arasında kötü yazılmış, kötü mühürlenmiş, adresi kötü yazılmış, mürekkebi bulaşmış bir not da duruyordu: “Canım, sevgili, sevgili, en sevgili annem, daha uslu bir çocuk olacağım; gerçekten olacağım; ama lütfen benim için hasta olma. Buna değmem; ama iyi olacağım, sevgili annem.”
Bayan Matty bu notu okuduktan sonra ağlamaktan konuşamadı. Sessizce bana verdi; sonra da bir ihtimal yanmasın diye kalkıp kendi odasındaki kutsal köşesine götürdü. “Zavallı Peter!” dedi. “Hep belaya bulaşırdı; fazla uysaldı. Onu yanlış yola sürükleyip sonra ortada bıraktılar. Ama yaramazlığa da çok düşkündü. Şakaya asla karşı koyamazdı. Zavallı Peter!”
Bölüm etkileşimi
