Cranford kitap kapağı

2. bölüm / 16

Bölüm Iı. — Yüzbaşı

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 16Şu an: Bölüm Iı. — Yüzbaşı

BÖLÜM II.

YÜZBAŞI
Cranford’da bir ay yaşayıp da her sakinin günlük alışkanlıklarını öğrenmemek mümkün değildi; ziyaretim sona ermeden çok önce Brown ailesinin üç üyesi hakkında epey şey biliyordum. Yoksulluklarıyla ilgili keşfedilecek yeni bir şey yoktu; en başından beri bundan açıkça ve yalın bir dille söz etmişlerdi. Tutumlu yaşamak zorunda olduklarını gizlemiyorlardı. Geriye yalnızca Yüzbaşı’nın sonsuz iyilikseverliğini ve farkında olmadan bunu gösterdiği çeşitli yolları keşfetmek kalmıştı. Bazı küçük hikâyeler yaşandıktan sonra bir süre konuşulurdu. Pek okumadığımız ve bütün hanımların hizmetçileriyle aralarının iyi olduğu düşünülürse, sohbet edecek konu kıttı. Bu yüzden, Yüzbaşı’nın çok kaygan bir pazar günü yoksul, yaşlı bir kadının yemeğini elinden alıp taşımasını konuşup durduk. Kiliseden dönerken fırından gelen kadınla karşılaşmış, ayağının kaydığını fark etmişti. Her işini yaptığı o ciddi ve vakur tavırla yükünü üstlenmiş, pişmiş koyun etiyle patatesini güvenle eve ulaştırmak için sokak boyunca yanında yürümüştü. Bu davranış çok tuhaf bulunmuştu. Cranford’ın görgü anlayışından özür dilemek ve kendini açıklamak üzere pazartesi sabahı herkesi dolaşacağı sanılmıştı; ama öyle bir şey yapmadı. Bunun üzerine utandığına ve göz önünden kaçtığına karar verildi. Ona acıdığımız için, “Ne olursa olsun, pazar sabahı olanlar ne kadar iyi yürekli olduğunu gösterdi,” demeye başladık ve bir dahaki gelişinde onu teselli etmeye karar verdik. Ama heyhat! Yüzbaşı, zerre kadar utanmadan çıkageldi; her zamanki gibi yüksek ve bas sesle konuşuyor, başını geriye atıyor, peruğu yine havalı ve özenle kıvrılmış duruyordu. Pazar gününü tümüyle unuttuğu sonucuna varmak zorunda kaldık.

Shetland yünü ve yeni örgü ilmekleri sayesinde Bayan Pole ile Bayan Jessie Brown yakınlık kurmuşlardı. Bu yüzden Bayan Pole’u ziyarete gittiğimde, Yüzbaşı’nın Dr. Johnson’ı hafif ve hoş kurmacanın yazarı olarak küçümsediğini söylediği unutulmaz sözleri bir türlü affedemeyen Bayan Jenkyns’in yanında kaldığım döneme kıyasla Brown ailesini daha sık görüyordum. Bayan Brown’ın, ağrıya yol açan uzun süreli ve tedavisi olmayan bir hastalık yüzünden ciddi biçimde hasta olduğunu öğrendim; bu ağrı, yüzündeki ve benim düpedüz huysuzluk sandığım huzursuz ifadeye neden oluyordu. Hastalığının yol açtığı sinir gerginliği dayanılmaz hâle geldiğinde gerçekten de bazen huysuz oluyordu. Bayan Jessie bu zamanlarda ona, sonrasında mutlaka gelen acı dolu kendini suçlamalara katlandığından bile daha sabırla tahammül ediyordu. Bayan Brown yalnızca çabuk öfkelenen, sinirli yaradılışını değil, babasıyla kız kardeşinin onun durumu yüzünden gerekli sayılan küçük lüksleri sağlayabilmek için kemer sıkmak zorunda kalmalarına da kendini sebep görüyordu. Onlar için özveride bulunmayı, dertlerini hafifletmeyi öyle çok isterdi ki yaradılışındaki doğuştan cömertlik öfkesini daha da keskinleştiriyordu. Bayan Jessie ile babası bütün bunları sükûnetten de öte, mutlak bir şefkatle karşılıyorlardı. Evlerindeyken Bayan Jessie’nin detone şarkı söylemesini ve çocukça giyinmesini bağışladım. Yüzbaşı Brown’ın koyu renkli Brutus peruğunun ve vatkalı ceketinin (ne yazık ki çoğu kez epey yıpranmış olurdu) gençliğindeki askerî şıklığın kalıntıları olduğunu, şimdi bunları farkında bile olmadan giydiğini anladım. Kışla yaşamında edindiği tecrübeler ona sayısız beceri kazandırmıştı. İtiraf ettiğine göre çizmelerini kendisinden başka hiç kimse istediği gibi boyayamıyordu; ama küçük hizmetçi kızın işini her yoldan hafifletmekten de geri durmuyordu. Büyük olasılıkla kızının hastalığının evi hizmetçi için zorlaştırdığını biliyordu.

Yüzbaşı, sözünü ettiğim unutulmaz tartışmadan kısa süre sonra Bayan Jenkyns’e barışmak için, kendi yaptığı tahta bir şömine küreği hediye etti. Demir küreğin gıcırtısının onu ne kadar rahatsız ettiğini söylediğini duymuştu. Bayan Jenkyns hediyeyi soğuk bir memnuniyetle kabul edip resmî bir tavırla teşekkür etti. Yüzbaşı gidince onu eşya odasına kaldırmamı söyledi; muhtemelen Bay Boz’u Dr. Johnson’a tercih eden bir adamın hediyesi, demir bir şömine küreğinden daha az rahatsız edici olamaz diye düşünüyordu.

Cranford’dan ayrılıp Drumble’a gittiğimde durum böyleydi. Yine de sevgili küçük kasabada olup bitenleri bana bildiren birkaç mektup arkadaşım vardı. Bayan Pole bir zamanlar örgüye ne kadar kaptırdıysa artık tığ işine de o kadar dalmıştı. Mektubunun ana fikri eski şarkıdaki “Ama Flint’in beyaz yününü sakın unutma” sözüne benzerdi; çünkü her haber cümlesinin sonuna benim onun için yapmam gereken yeni bir tığ işi siparişi eklerdi. Bayan Matilda Jenkyns (Bayan Jenkyns yanında değilken kendisine Bayan Matty denmesine alınmazdı) güzel, sevecen, uzayıp giden mektuplar yazıyor, ara sıra kendi fikrini söylemeye cesaret ediyordu. Ama sonra birden kendini durdurup, Deborah farklı düşündüğü ve bildiği için söylediklerini anmamamı rica ediyor ya da yukarıdakileri yazdıktan sonra konuyu Deborah’la konuştuğunu ve şuna buna kesinlikle ikna olduğunu belirten bir not düşüyordu — (muhtemelen ardından mektupta dile getirdiği her görüşü geri alıyordu). Sonra Bayan Jenkyns’ten mektup gelirdi. Bayan Matty’nin kendisine Deborah demesini severdi; babası bir keresinde İbranice adın böyle telaffuz edilmesi gerektiğini söylemişti. İçten içe, karakterini İbrani kadın peygamberi örnek alarak kurduğunu düşünüyorum. Elbette modern âdetleri ve giyim farkını hesaba katarsak, bazı yönlerden o sert peygambere benzemiyor değildi. Bayan Jenkyns kravat takar, jokey kasketine benzeyen küçük bir şapka giyerdi; genel görünüşü güçlü iradeli bir kadını andırırdı. Oysa kadınların erkeklerle eşit olduğu yönündeki modern fikri küçümserdi. Eşitmiş! Kadınların üstün olduğunu bilirdi. Ama mektuplarına dönelim. Her şey onlar gibi vakur ve görkemliydi. Mektuplarını yeniden gözden geçirdim (sevgili Bayan Jenkyns, ona ne kadar saygı duyardım!) ve özellikle dostumuz Yüzbaşı Brown’la ilgili olduğu için bir bölümünü aktaracağım:

“Muhterem Bayan Jamieson henüz yanımdan ayrıldı. Sohbet sırasında, merhum ve muhterem eşinin eski dostu Lord Mauleverer’in dün kendisine ziyarete geldiği haberini verdi. Lord hazretlerini küçük kasabamıza getiren şeyi kolayca tahmin edemezsiniz. Yüzbaşı Brown’ı görmeye gelmiş; anlaşılan lord hazretleri onunla ‘tüylü savaşlarda’ tanışmış ve Ümit Burnu diye yanlış adlandırılan yerde büyük bir tehlike başına çöktüğü sırada onu ölümden kurtarma şerefine erişmiş. Sevgili dostumuz Muhterem Bayan Jamieson’ın masum merak duygusundan yoksun olduğunu bilirsiniz; bu yüzden söz konusu tehlikenin ne olduğunu bana tam olarak açıklayamadığını söylersem şaşırmazsınız. Yüzbaşı Brown’ın kısıtlı ev halkıyla böylesine seçkin bir konuğu nasıl ağırlayacağını öğrenmek istedim. Lord hazretlerinin Angel Oteli’nde kaldığını, umalım ki dinlendirici bir uykuya daldığını; ama Cranford’ı iki gün boyunca yüce varlığıyla şereflendirirken Brownların yemeklerini paylaştığını öğrendim. Nazik kasabımızın karısı Bayan Johnson, Bayan Jessie’nin bir kuzu budu aldığını söyledi. Bunun dışında, böylesine seçkin bir ziyaretçiyi uygun biçimde ağırlamak için hiçbir hazırlık yapıldığını duyamadım. Belki onu ‘akıl ziyafeti ve ruh sohbeti’ ile ağırlamışlardır. Yüzbaşı Brown’ın ‘arı ve duru İngilizcenin saf pınarlarından’ tat almaktaki feci yoksunluğunu bilen bizler için, zarif ve incelikli bir İngiliz aristokratıyla sohbet ederek zevkini geliştirme fırsatı bulmuş olması kutlanacak bir şey sayılabilir. Ama dünyaya özgü kusurlardan kim bütünüyle uzaktır ki?”

Bayan Pole ile Bayan Matty aynı postayla bana yazdılar. Lord Mauleverer’in ziyareti gibi bir haber Cranford’ın mektup yazarlarının elinden kaçacak değildi; haberi sonuna kadar değerlendirdiler. Bayan Matty, Cranford’a gösterilen şerefi anlatmakta kız kardeşinin kendisinden çok daha yetenekli olduğunu söyleyerek aynı zamanda yazdığı için alçakgönüllülükle özür diledi. Ama biraz kötü yazılmış olmasına rağmen, Lord hazretlerinin ziyareti sonrasında yarattığı telaşı en iyi Bayan Matty’nin mektubundan anlayabildim. Angel Oteli’ndekiler, Brownlar, Bayan Jamieson ve kirli çemberini aristokrat bacaklarına çarptırdığı için Lord hazretlerinin azarladığı küçük bir oğlan dışında, lordun konuştuğu kimseyi duyamamıştım.

Cranford’a bir sonraki ziyaretim yazın oldu. Son gelişimden beri doğum, ölüm ya da evlilik yaşanmamıştı. Herkes aynı evde yaşıyor, hemen hemen aynı iyi korunmuş eski moda giysileri giyiyordu. En büyük olay, Bayan Jenkyns’in oturma odasına yeni bir halı almasıydı. Bayan Matty’yle bir öğleden sonra jaluzisiz pencereden halının üzerine düşen güneş ışınlarını kovalamakla ne kadar uğraşmıştık! Güneşin vurduğu yerlere gazete serip kitaplarımızı okumaya ya da işimizi yapmaya oturuyorduk. Derken çeyrek saat içinde güneş yer değiştirmiş, başka bir noktayı yakıp kavurmaya başlamış oluyordu; biz de dizlerimizin üzerine çöküp gazeteleri yeniden yerleştiriyorduk. Bayan Jenkyns davetini vermeden önce bir sabahı da, talimatlarına uyarak beklenen konuklar için konmuş her sandalyeye kadar uzanan küçük yollar oluşturacak biçimde gazete parçaları kesip dikmekle geçirdik; ayakkabıları halının tertemiz yüzeyini kirletmesin ya da lekelemesin diye. Londra’da her konuğun yürümesi için kâğıttan yollar serer misiniz?

Yüzbaşı Brown ile Bayan Jenkyns birbirlerine pek sıcak davranmıyorlardı. Başlangıcını gördüğüm edebiyat tartışması, dokunulduğunda onları irkilten bir “çıban” gibiydi. Hayatlarında fikir ayrılığına düştükleri tek konu buydu; ama bu kadarı yetmişti. Bayan Jenkyns, Yüzbaşı Brown’a laf dokundurmaktan kendini alamıyor; o karşılık vermese de parmaklarıyla tempo tutuyordu. Bayan Jenkyns bunu fark ediyor ve Dr Johnson’a yapılmış büyük bir saygısızlık olarak içerliyordu. Bay Boz’un eserlerini tercih ettiğini biraz gösterişle belli ediyordu. Onları okurken öyle dalgın bir hâlde sokaklarda yürüyordu ki neredeyse Bayan Jenkyns’e çarpacaktı. Özürleri içten ve samimiydi; gerçi aslında onu ve kendisini irkiltmekten öteye gitmemişti. Yine de Bayan Jenkyns, daha yüksek bir edebiyat türü okuyor olsaydı, kendisini yere sermesini tercih edeceğini bana itiraf etti. Zavallı, cesur Yüzbaşı! Daha yaşlı ve daha yıpranmış görünüyordu; giysileri de epey eskimişti. Ama kızının sağlığı sorulmadıkça her zamanki gibi canlı ve neşeli görünüyordu.

“Çok acı çekiyor, daha da çekecek. Acısını dindirmek için elimizden geleni yapıyoruz; Tanrı’nın dediği olsun!” Son sözleri söylerken şapkasını çıkardı. Bayan Matty’den öğrendiğime göre, ellerinden gelen her şeyi gerçekten yapmışlardı. O yörede çok saygın bir doktor çağrılmış, verdiği her talimata masraftan kaçınılmaksızın uyulmuştu. Bayan Matty, hastayı rahat ettirmek için kendilerinden pek çok şeyi esirgediklerinden emindi; ama bundan hiç söz etmiyorlardı. Bayan Jessie’ye gelince! “Gerçekten bir melek olduğunu düşünüyorum,” dedi zavallı Bayan Matty, duygulanıp sesi titreyerek. “Bayan Brown’ın huysuzluğuna nasıl katlandığını, bütün gece başında bekleyip gecenin yarısından fazlasında azar işittikten sonra yüzüne yine nasıl aydınlık bir ifade verdiğini görseniz, insan hayran kalır. Yine de kahvaltı vakti Yüzbaşı’yı karşılamaya, sanki bütün gece Kraliçe’nin yatağında uyumuş gibi derli toplu ve hazır görünür. Canım, benim gördüğüm gibi hâlini görseniz, onun düzgünce kıvrılmış küçük buklelerine ya da pembe fiyonklarına bir daha asla gülmezdiniz.” İçimden yalnızca çok utanmak geldi; bir dahaki karşılaşmamızda Bayan Jessie’yi iki kat saygıyla selamladım. Solgun ve bitkin görünüyordu; kız kardeşinden söz ederken dudakları, çok halsizmiş gibi titremeye başladı. Ama sonra yüzü aydınlandı; güzel gözlerinde parıldayan yaşları geri gönderip şöyle dedi:

“Ama Cranford iyilikseverlik konusunda ne eşsiz bir kasaba! Kimsenin evinde her zamankinden daha güzel bir yemek pişirildiğini sanmıyorum; ama yemeğin en güzel kısmı küçük, kapaklı bir kâsede kız kardeşime gelir. Yoksul insanlar, en taze sebzelerini kapımıza bırakıyorlar. Sanki bundan utanç duyuyorlarmış gibi kısa ve sert konuşuyorlar; ama düşüncelilikleri çoğu zaman yüreğime dokunuyor.” Gözyaşları yine gözlerine dolup taştı; ama bir iki dakika sonra kendine çıkışmaya başladı ve sonunda her zamanki gibi neşeli Bayan Jessie olarak oradan ayrıldı.

“Peki Lord Mauleverer, hayatını kurtaran adam için neden bir şey yapmıyor?” dedim.

“Görüyorsunuz ya, Yüzbaşı Brown’ın bir nedeni yoksa yoksulluğundan hiç söz etmez; lord hazretlerinin yanında yürürken de bir prens kadar mutlu ve neşeli görünüyordu. Yemeklerini özür dileyerek gündeme getirmediklerinden, o gün Bayan Brown’ın durumu daha iyi olduğundan ve her şey yolunda göründüğünden, lord hazretleri arka planda ne kadar sıkıntı yaşandığını hiç anlamamış olmalı. Kışın ara sıra av eti gönderirdi ama şimdi yurt dışına gitti.”

Cranford’da kırıntılardan ve küçücük fırsatlardan nasıl yararlanıldığını sık sık fark ederdim: bahçesi olmayan biri için potpuride kullanmak üzere dökülmeden toplanan gül yaprakları; kasabada yaşayan birinin çekmecelerine serpmek ya da bir hastanın odasında yakmak için gönderilen küçük lavanta demetleri... Birçok kişinin küçümseyeceği şeyler, yapmaya değmez sanılabilecek işler Cranford’da hep yapılırdı. Bayan Jenkyns, Bayan Brown’ın odasında ısıtılıp güzel koksun diye bir elmayı karanfillerle doldurdu; her karanfili batırışında da Johnson üslubunda bir cümle söyledi. Doğrusu Brownları aklına getirdi mi hemen Johnson’dan söz etmeye başlardı; o sıralar Brownlar zihninden pek çıkmadığı için nice tumturaklı, kat kat süslü cümlesini işittim.

Yüzbaşı Brown bir gün, Bayan Jenkyns’e yaptığı ve benim o ana kadar bilmediğim pek çok küçük iyilik için teşekkür etmeye geldi. Birdenbire yaşlı bir adam gibi olmuştu; kalın bas sesinde bir titreme vardı, gözleri donuk görünüyordu, yüzündeki çizgiler derinleşmişti. Kızının durumundan neşeyle söz etmedi; edemezdi de. Ama erkekçe, dindar bir tevekkülle konuştu ve fazla bir şey söylemedi. İki kez, “Jessie’nin bizim için ne olduğunu yalnızca Tanrı bilir!” dedi. İkinci söyleyişinin ardından aceleyle ayağa kalktı, konuşmadan odadakilerin hepsiyle el sıkıştı ve çıktı.

O öğleden sonra sokakta, yüzlerinde dehşet ifadesiyle bir hikâyeyi dinleyen küçük gruplar gördük. Bayan Jenkyns bir süre ne olmuş olabileceğini merak etti; sonunda Jenny’yi haber almaya göndermek gibi görgü kurallarına pek uymayan bir adım attı.

Jenny dehşetten bembeyaz kesilmiş bir yüzle döndü. “Ah hanımım! Ah, Bayan Jenkyns, hanımım! Yüzbaşı Brown o uğursuz, zalim demiryolları yüzünden ölmüş!” dedi ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. O da birçok kişi gibi zavallı Yüzbaşı’nın iyiliğini görmüştü.

“Nasıl? Nerede, nerede? Tanrı aşkına Jenny, ağlayarak vakit kaybetme de bir şey anlat.” Bayan Matty hemen sokağa fırladı ve hikâyeyi anlatan adamı yakasından tuttu.

Korkmuş arabacıyı ... oturma odasına getirdi.

“İçeri gelin; hemen kız kardeşimin yanına gelin, Bayan Jenkyns, rahibin kızı. Ah adam, adam, doğru olmadığını söyle,” diye ağladı. Saçlarını düzelterek korkmuş arabacıyı oturma odasına getirdi. Adam yeni halının üzerine çamurlu çizmeleriyle dikilmişti; kimsenin umurunda değildi.

“Doğru, hanımım. Kendim gördüm,” dedi. Anımsadıkça ürperdi. “Yüzbaşı, aşağı giden treni beklerken, iyice kendini kaptırdığı yeni bir kitabı okuyordu. Annesinin yanına gitmek isteyen küçük bir kızcağız, kız kardeşinin elinden sıyrılıp rayların üzerinden emekleyerek karşıya geçti. Tren yaklaşınca Yüzbaşı birden başını kaldırdı, çocuğu gördü; raylara atılıp onu kaptığı gibi aldı, ama ayağı kaydı ve tren bir anda üzerinden geçti. Ah Tanrım, hanımım, doğru; kızlarına haber vermeye geldiler. Çocuk kurtuldu, Yüzbaşı onu annesine doğru fırlatınca omzuna bir darbe almış, hepsi o kadar. Zavallı Yüzbaşı buna sevinirdi, değil mi hanımım? Tanrı onu korusun!” İri yarı, kaba saba arabacının yiğit yüzü buruştu; gözyaşlarını saklamak için arkasını döndü. Bayan Jenkyns’e baktım. Çok kötü görünüyordu; bayılacak gibiydi ve pencereyi açmam için işaret etti.

“Matilda, şapkamı getir. O kızlara gitmeliyim. Yüzbaşı’ya bir kez olsun küçümseyerek konuştuysam Tanrı beni bağışlasın!”

Bayan Jenkyns dışarı çıkmak üzere hazırlandı; Bayan Matilda’ya da adama bir kadeh şarap vermesini söyledi. O dışarıdayken Bayan Matty’yle ateşin başına sokulup kısık ve ürkek seslerle konuştuk. Bütün zaman boyunca sessizce ağladığımızı biliyorum.

Bayan Jenkyns eve sessiz bir hâlde döndü; ona fazla soru sormaya cesaret edemedik. Bayan Jessie’nin bayıldığını, kendisiyle Bayan Pole’un onu kendine getirmekte epey zorlandığını söyledi. Ama kendine gelir gelmez kız kardeşinin yanında oturmak için ikisinden birinin gitmesini istemişti.

“Bay Hoggins birkaç günden fazla yaşayamayacağını söylüyor; bu sarsıntıyı yaşamasına izin veremeyiz,” dedi Bayan Jessie, kendini bırakmaya cesaret edemediği duygularla titreyerek.

“Ama nasıl dayanacaksın, canım?” diye sordu Bayan Jenkyns. “Kendini tutamazsın; gözyaşlarını görecek.”

“Tanrı yardım edecek bana. Kendimi bırakmayacağım. Haber geldiğinde uyuyordu; belki hâlâ uyuyordur. Yalnızca babamın ölümüne değil, benim başıma ne geleceğini düşünmeye de çok üzülecek; bana karşı çok iyi.” Yumuşak, içten gözleriyle yüzlerine ciddi ciddi baktı. Bayan Pole sonradan Bayan Jenkyns’e, Bayan Brown’ın kız kardeşine nasıl davrandığını bildiği için buna neredeyse dayanamadığını söyledi.

Sonunda Bayan Jessie’nin isteğine göre karar verildi. Bayan Brown’a, babasının demiryoluyla ilgili kısa bir yolculuğa çağrıldığı söylenecekti. Bunu bir şekilde ayarlamışlardı; Bayan Jenkyns tam olarak nasıl olduğunu bilmiyordu. Bayan Pole, Bayan Jessie’nin yanında kalacaktı. Bayan Jamieson haber sormak için adam göndermişti. O gece duyduğumuz bundan ibaretti; kederli bir geceydi. Ertesi gün, Bayan Jenkyns’in abone olduğu ilçe gazetesinde ölümcül kazanın tüm ayrıntıları yayımlandı. Gözlerinin çok zayıf olduğunu söyledi ve haberi benim okumamı istedi. “Cesur beyefendi az önce eline ulaşan bir ‘Pickwick’ nüshasını derin bir dikkatle okumaktaydı,” cümlesine geldiğimde Bayan Jenkyns uzun uzun, ciddiyetle başını salladı; ardından içini çekerek, “Zavallı, sevgili, kendini kaptırmış adam!” dedi.

Yüzbaşı’nın naaşı istasyondan kiliseye götürülecek ve oraya gömülecekti. Bayan Jessie mezara kadar arkasından gitmeye kararlıydı; hiçbir ikna çabası kararını değiştiremedi. Kendini tutuşu onu neredeyse inatçı kılıyordu; Bayan Pole’un bütün yakarışlarına ve Bayan Jenkyns’in öğütlerine direndi. Sonunda Bayan Jenkyns bu konuda daha fazla ısrar etmekten vazgeçti. Bayan Jessie’ye karşı derin bir hoşnutsuzluk duyduğuna işaret ettiğinden korktuğum bir sessizliğin ardından, cenazede ona eşlik edeceğini söyledi.

“Yalnız gitmeniz uygun olmaz. İzin vermem hem görgü kurallarına hem de insanlığa aykırı olur.”

Bayan Jessie bu düzenlemeden pek hoşlanmamış gibiydi; ama mezara gitme kararını verirken gösterebildiği inat varsa da artık tükenmişti. Zavallıcık, kendisi için her şey demek olan sevgili babasının mezarında yalnız ağlamayı, bir yarım saatliğine de olsa teselli sözlerine uğramadan ve dost gözlerine görünmeden içini dökmeyi ne kadar arzuluyordu, eminim. Ama olmadı. O öğleden sonra Bayan Jenkyns bir metre siyah krep kumaş aldırdı ve sözünü ettiğim küçük siyah ipek şapkasını süslemeye koyuldu. Bitirince şapkayı takıp beğenimizi görmek için bize baktı; hayranlıktan hoşlanmazdı. Kederden içim içimi yiyordu; ama en derin acılarda aklımıza davetsizce gelen o tuhaf düşüncelerden biriyle, şapkayı görür görmez aklıma bir miğfer geldi. Miğferle jokey şapkası arasında tuhaf bir şapkayla Bayan Jenkyns Yüzbaşı Brown’ın cenazesine katıldı. Sanırım Bayan Jessie’ye eşsiz değerde, şefkatli ve hoşgörülü bir kararlılıkla destek oldu; cenazeden ayrılmadan önce kızın gönlünce ağlamasına da izin verdi.

Bu sırada Bayan Pole, Bayan Matty ve ben Bayan Brown’la ilgilendik; durmadan söylenen yakınmalarını yatıştırmak için çok uğraştık. Ama biz bu kadar yorulup umutsuzluğa kapıldıysak, Bayan Jessie’nin hâlini varın düşünün! Yine de yeni bir güç kazanmışçasına neredeyse sakin bir hâlde geri döndü. Yas giysilerini çıkarıp solgun, yumuşak bir ifadeyle yanımıza geldi; her birimize elini uzun uzun, nazikçe sıkarak teşekkür etti. Bizi rahatlatmak istercesine hafif, tatlı, kış güneşi gibi bir gülümsemeyle gülümsedi bile. Ama yüzüne bakmak, açıkça ağlamasından bile daha fazla yaşarttı gözlerimizi.

Bayan Pole’un bütün gece Bayan Jessie’nin yanında kalmasına, Bayan Matty’yle benim de sabah onları rahatlatıp Bayan Jessie’ye birkaç saat uyuma fırsatı vermek için geri dönmemize karar verilmişti. Ama sabah olduğunda Bayan Jenkyns miğfer şapkasını takmış olarak kahvaltı masasına geldi ve hemşirelik etmeye gideceğini söyleyip Bayan Matty’ye evde kalmasını emretti. Dostlarına yardım etme arzusu öylesine kabarmıştı ki kahvaltısını ayakta yiyor, ev halkının her birine çıkışıyordu.

Artık hiçbir hemşirelik, hiçbir enerjik ve iradeli kadın Bayan Brown’a yardım edemezdi. İçeri girdiğimizde odada hepimizden güçlü bir şey vardı; bu, hepimizi ciddi bir huşu ve çaresizlik içinde küçülmeye zorluyordu. Bayan Brown ölüyordu. Sesini neredeyse tanıyamadık; hep onunla özdeşleştirdiğimiz yakınan tondan eser yoktu. Bayan Jessie sonradan bana, annesinin ölümüyle ailenin genç ve kaygılı reisi olarak kaldığı ve aileden yalnız kendisinin hayatta olduğu eski günlerde sesinin de yüzünün de şimdiki gibi olduğunu söyledi.

Bayan Brown kız kardeşinin orada olduğunu biliyordu; ama sanırım bizi fark etmemişti. Perdenin biraz gerisinde durduk. Bayan Jessie, kız kardeşinin kulağına yaklaşarak son yumuşak, ürpertici fısıltılarını duyabilmek için diz çöktü.

“Ah Jessie! Jessie! Ne kadar bencil olmuşum! Senin benim için kendini feda etmene izin verdiğim için Tanrı beni bağışlasın! Seni çok sevdim; ama yine de yalnızca kendimi düşündüm. Tanrı beni bağışlasın!”

“Sus, canım, sus!” dedi Bayan Jessie, hıçkırarak.

“Bir de babam, sevgili, canım babam! Tanrı sabırlı olmam için bana güç verirse artık yakınmayacağım. Ama ah Jessie! Babama onu sonunda görmeyi ve af dilemek istediğimi anlat. Artık onu ne kadar sevdiğimi asla bilemeyecek; ah, ölmeden önce keşke söyleyebilseydim! Ne kederli bir hayat sürdü, ben de onu sevindirmek için ne az şey yaptım!”

Bayan Jessie’nin yüzü aydınlandı. “Onun bildiğini düşünmek seni rahatlatır mı, sevgilim? Onun kaygılarının, kederlerinin—” Sesi titredi ama kendini toparlayıp sakinleştirdi. “Mary! O, yorgunların huzur bulduğu yere senden önce gitti. Artık onu ne kadar sevdiğini biliyor.”

Bayan Brown’ın yüzüne acıdan kaynaklanmayan tuhaf bir ifade yayıldı. Bir süre konuşmadı; sonra sesi duyulmayacak kadar kısık olsa da dudaklarının şu sözcükleri biçimlendirdiğini gördük: “Babam, annem, Harry, Archy...” Ardından kararmış zihnine ince bir gölge düşüren yeni bir düşünce belirivermiş gibi, “Ama sen yalnız kalacaksın, Jessie!” dedi.

Sanırım Bayan Jessie bütün o sessizlik boyunca bunu düşünüyordu; çünkü bu sözleri duyunca gözyaşları yanaklarından yağmur gibi süzüldü ve önce cevap veremedi. Sonra ellerini sıkıca birleştirip yukarı kaldırdı ve —ama bize değil— “Beni öldürse de O’na güveneceğim,” dedi.

Birkaç dakika sonra Bayan Brown sakin ve hareketsiz yatıyordu; artık bir daha kederlenmeyecek, yakınmayacaktı.

Bu ikinci cenazeden sonra Bayan Jenkyns, Bayan Jessie’nin o ıssız eve dönmek yerine yanında kalması için ısrar etti. Bayan Jessie’den öğrendiğimize göre, evi artık boşaltmaları gerekiyordu; çünkü masraflarını karşılayacak gücü yoktu. Yılda yirmi sterlinden biraz fazla geliri vardı; ayrıca mobilyaların satışından elde edilecek paranın faizi de olacaktı. Ama bunlarla geçinemezdi. Bu yüzden para kazanmak için neler yapabileceğini konuştuk.

“Düzgün dikiş dikerim,” dedi, “hemşirelik yapmayı da severim. Birisi beni ev idarecisi olarak denemek isterse evi çekip çevirebileceğimi sanıyorum. Ya da başta sabır gösterirlerse bir dükkânda tezgahtar olarak çalışırım.”

Bayan Jenkyns öfkeli bir sesle böyle bir şey yapmasına asla izin vermeyeceğini söyledi. Ardından, Bayan Jessie’ye özenle hazırlanmış bir kâse ararot lapası getirip son kaşık bitene kadar bir ejderha subayı gibi başında dikildiği sırada, yaklaşık bir saat boyunca kendi kendine “bazı insanların bir yüzbaşının kızı olarak sahip oldukları mevkinin farkında olmadıklarından” yakındı; sonra ortadan kayboldu. Bayan Jessie aklına gelen başka planları anlatmaya başladı; farkına varmadan geçmiş günlerden söz etmeye koyuldu. Öyle ilgimi çekmişti ki zamanın nasıl geçtiğini ne fark ettim ne de umursadım. Bayan Jenkyns yeniden görünüp bizi ağlarken yakalayınca ikimiz de irkildik. Ağlamanın sindirimi bozduğunu sık sık söylediği ve Bayan Jessie’nin güçlenmesini istediğini bildiğim için kızacağından korktum. Ama onun yerine tuhaf, heyecanlı bir hâlde göründü; bir şey demeden çevremizde telaşla dolanıp durdu. Sonunda konuştu.

“Öyle şaşırdım ki... Hayır, hiç şaşırmadım. Bana aldırmayın, sevgili Bayan Jessie. Çok şaşırdım... Aslında bir ziyaretçim oldu; eskiden tanıdığınız biri, sevgili Bayan Jessie...”

Bayan Jessie önce bembeyaz kesildi, sonra kıpkırmızı oldu ve Bayan Jenkyns’e hevesle baktı.

“Sizi görmek isteyen bir beyefendi, canım.”

“O mu? Yani... değil mi...” diye kekeledi Bayan Jessie; devamını getiremedi.

“İşte kartı,” dedi Bayan Jenkyns ve kartı Bayan Jessie’ye uzattı. Bayan Jessie başını eğip karta bakarken Bayan Jenkyns bana art arda göz kırptı, tuhaf yüz ifadeleri yaptı ve dudaklarıyla uzun bir cümle kurdu; elbette tek kelimesini bile anlayamadım.

“Yukarı gelsin mi?” diye sordu sonunda Bayan Jenkyns.

“Ah, evet, elbette!” dedi Bayan Jessie; sözüyle, “Burası sizin eviniz; dilediğiniz ziyaretçiyi istediğiniz yere alabilirsiniz,” demek istiyordu. Bayan Matty’nin örgüsünü eline alıp çok meşgulmüş gibi yapmaya başladı; ama baştan aşağı titrediğini görebiliyordum.

Bayan Jenkyns zili çaldı ve kapıyı açan hizmetçiye Binbaşı Gordon’ı yukarı çıkarmasını söyledi. Az sonra içeri, kırk yaşlarında ya da daha büyük, uzun boylu, yakışıklı ve açık yüzlü bir adam girdi. Bayan Jessie’yle el sıkıştı; ama Bayan Jessie gözlerini yere öyle sabitlemişti ki adam onun gözlerini göremedi. Bayan Jenkyns, kilerdeki konserveleri bağlamasına yardım edip etmeyeceğimi sordu. Bayan Jessie elbisemi çekiştirip yalvarırcasına yüzüme baksa da Bayan Jenkyns’in isteğini geri çevirmeye cesaret edemedim. Ne var ki kilerde konserveleri bağlamak yerine yemek odasına gidip konuşmaya koyulduk. Bayan Jenkyns bana Binbaşı Gordon’ın anlattıklarını aktardı: Yüzbaşı Brown’la aynı alayda görev yapmış, o zamanlar on sekiz yaşında, hoş yüzlü, al yanaklı bir genç kız olan Bayan Jessie’yle tanışmıştı. Bu tanışıklık onun tarafında aşka dönüşmüş, ancak bunu dile getirmesi birkaç yıl sürmüştü. Bir amcasının vasiyeti sayesinde İskoçya’da güzel bir mülkün sahibi olunca Bayan Jessie’ye evlenme teklif etmiş, ama reddedilmişti. Bununla birlikte, öyle heyecanlanmış ve açıkça üzülmüştü ki Bayan Jessie’nin ona karşı ilgisiz olmadığına emin olmuştu. Önündeki engelin, o sıralarda kız kardeşini de kesinlikle tehdit eden korkunç hastalık olduğunu sonradan öğrenmişti. Bayan Jessie, cerrahların Mary’nin çok şiddetli acılar çekeceğini öngördüğünü söylemişti; hasta Mary’ye bakacak, hastalığı boyunca babasının içini ferahlatıp ona teselli verecek kendisinden başka kimse yoktu. Uzun uzun konuşmuşlardı. Her şey sona erdiğinde eşi olacağına söz vermeyi reddedince Binbaşı öfkelenmiş, ilişkiyi bütünüyle kesip yurt dışına gitmişti; Bayan Jessie’nin soğuk kalpli olduğuna ve onu unutmasının iyi olacağına inanıyordu. Doğu’da seyahat etmiş, evine dönerken Roma’da, Galignani’de Yüzbaşı Brown’ın ölüm haberini görmüştü.

Tam o sırada bütün sabah dışarıda olup eve ancak az önce dönmüş olan Bayan Matty, dehşete düşmüş ve görgü kurallarının çiğnenmesine öfkelenmiş bir yüzle içeri daldı.

“Aman Tanrım!” dedi. “Deborah, salonda bir beyefendi oturuyor; kolunu Bayan Jessie’nin beline dolamış!” Bayan Matty’nin gözleri korkudan kocaman açılmıştı.

“Kolunu Bayan Jessie’nin beline dolamış!”

Bayan Jenkyns onu hemen susturdu.

“Kolunun bulunabileceği dünyadaki en uygun yer orası. Git işine bak Matilda.” Bunu, o güne kadar kadınlara özgü edep ve terbiyenin örneği olmuş kız kardeşinden duymak zavallı Bayan Matty’ye ağır geldi; ikinci bir şokla odadan çıktı.

Zavallı Bayan Jenkyns’i son görüşüm, bundan yıllar sonraydı. Bayan Gordon, Cranford’dakilerle sıcak ve sevgi dolu ilişkisini sürdürmüştü. Bayan Jenkyns, Bayan Matty ve Bayan Pole onu ziyarete gitmiş, evi, kocası, giysileri ve görünüşü hakkında harika şeyler anlatarak dönmüşlerdi. Mutlulukla birlikte gençlik tazeliğinin bir kısmı da geri gelmişti; meğer onu sandığımızdan bir iki yaş daha gençmiş. Gözleri her zaman güzeldi; Bayan Gordon olduğunda gamzeleri de yüzüne yakışıyordu. Son görüşümden söz ettiğim o sırada, Bayan Jenkyns yaşlı ve güçsüzdü, zihninin keskinliğini de biraz yitirmişti. Küçük Flora Gordon, Bayan Jenkyns’lerin evinde kalıyordu. Ben içeri girdiğimde, kanepede güçsüz ve değişmiş bir hâlde yatan Bayan Jenkyns’e yüksek sesle kitap okuyordu. Flora beni görünce Rambler’ı bıraktı.

“Ah!” dedi Bayan Jenkyns. “Beni değişmiş buluyorsun, canım. Eskisi gibi göremiyorum. Flora burada bana kitap okumasa günü nasıl geçirirdim, bilmiyorum. Rambler’ı hiç okudun mu? Harika bir kitap, harika! Flora için de çok geliştirici bir okuma.” (Kelimelerin yarısını hecelemeden okuyabilse ve üçte birinin anlamını kavrayabilse, herhâlde gerçekten öyle olurdu.) “Zavallı Yüzbaşı Brown’ın okuduğu için öldürüldüğü o tuhaf adlı eski kitaptan çok daha iyi. Şu Bay Boz’un kitabı, bilirsin—‘Old Poz’. Ben kızken—ama bu çok uzun zaman önceydi—‘Old Poz’da Lucy’yi oynamıştım.” Bayan Jenkyns, Flora Bayan Matty’nin masada bıraktığı “Christmas Carol”ı uzun uzadıya okuyana dek gevezelik etti.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…