Bölümler 16Şu an: Bölüm I. — Çevremiz
- 1 Bölüm I. — Çevremiz2.889 kelime · Okuduğun bölüm
- 2 Bölüm Iı. — Yüzbaşı3.933 kelime
- 3 Bölüm Iıı. — Eskiden Kalma Bir Aşk Hikâyesi2.356 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — Yaşlı Bir Bekâra Ziyaret2.980 kelime
- 5 Bölüm V. — Eski Mektuplar2.763 kelime
- 6 Bölüm Vı. — Zavallı Peter3.162 kelime
- 7 Bölüm Vıı. — Ziyaretler2.748 kelime
- 8 Vııı. Bölüm3.479 kelime
- 9 Bölüm Ix. — Sıgnor Brunonı2.545 kelime
- 10 X. Bölüm — Panik3.650 kelime
- 11 Bölüm Xı. — Samuel Brown2.912 kelime
- 12 Bölüm Xıı. — Evlenmek Üzere Sözlü2.084 kelime
- 13 Bölüm Xııı. — Ödemeler Durduruldu2.958 kelime
- 14 Xıv. Bölüm — Zor Günde Dostlar4.509 kelime
- 15 Bölüm Xv. — Mutlu Bir Dönüş3.290 kelime
- 16 Xvı. Bölüm — Cranford’a Huzur2.056 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM I.
ÇEVREMİZ
Öncelikle Cranford, Amazonların elindedir; belli bir kira bedelinin üzerindeki evlerde oturanların tümü kadındır. Evli bir çift kasabaya yerleşmeye kalkarsa, beyefendi nedense ortadan kaybolur; ya Cranford'un akşam toplantılarında tek erkek olmaktan ödü kopmuştur ya da alayında, gemisinde yahut yalnızca yirmi mil ötede, demiryoluyla gidilen büyük komşu ticaret kasabası Drumble'da bütün hafta yoğun işlerle meşguldür. Kısacası beyefendilerin başına her ne geliyorsa, Cranford'da değillerdir. Orada olsalar ne yapabilirlerdi ki? Cerrahın otuz millik bir hasta ziyareti güzergâhı vardır ve Cranford'da kalır; ama her erkek cerrah olamaz. Bakımlı bahçeleri lekesiz seçkin çiçeklerle dolu tutmak; parmaklıkların ardından bu çiçeklere özlemle bakan küçük oğlanları korkutup uzaklaştırmak; kapılar açık kaldığında ara sıra bahçelere giren kazların üzerine koşmak; gereksiz nedenlere ya da tartışmalara başvurmadan edebiyat ve siyasetle ilgili tüm meselelerde hüküm vermek; mahalledeki herkesin işleri hakkında açık ve doğru bilgi edinmek; derli toplu hizmetçi kızlarını kusursuzca hizaya sokmak; yoksullara (biraz buyurgan bir biçimde) iyilik etmek ve birbirleri sıkıntıya düştüğünde gerçekten şefkatli yardımlarda bulunmak için Cranford hanımları pekâlâ yeterlidir. Bir keresinde içlerinden biri bana, “Erkek evde öyle ayak bağı oluyor ki!” demişti. Cranford hanımları birbirlerinin her işinden haberdar olsalar da birbirlerinin fikirlerine son derece kayıtsızdır. Hatta her birinin kişiliği, hatta tuhaflığı, epeyce belirgin olduğundan, sözle karşılık vermek kadar kolay bir şey yoktur; ama nedense aralarında hatırı sayılır bir iyi niyet hüküm sürer.
Cranford hanımları yalnızca ara sıra, birkaç sert söz ve öfkeli baş hareketiyle patlak veren küçük kavgalar eder; bu da hayatlarının tekdüze akışının fazla sıkıcı hâle gelmesini önlemeye yetecek kadardır. Giyim kuşamları modadan bağımsızdır; dediklerine göre, “Herkesin bizi tanıdığı Cranford'da nasıl giyindiğimiz ne fark eder?” Evlerinden dışarı çıktıklarında da gerekçeleri aynı ölçüde ikna edicidir: “Kimsenin bizi tanımadığı burada nasıl giyindiğimiz ne fark eder?” Giysilerinin kumaşları genellikle kaliteli ve sadedir; çoğu, temizliğiyle nam salmış Bayan Tyler kadar titizdir. Ama İngiltere'de giyilen son kabarık kolun, son dar ve kısa eteğin Cranford'da görüldüğüne ve kimsenin gülümsemesine yol açmadan görüldüğüne kefil olabilirim.
Görkemli, aileye ait kırmızı ipek bir şemsiye
Yağmurlu günlerde kiliseye tıpış tıpış giden, birçok erkek ve kız kardeşinden geriye tek başına kalmış, nazik ve ufak tefek bir bekâr hanımın kullandığı görkemli, aileye ait kırmızı ipek bir şemsiyeye tanıklık edebilirim. Londra'da hiç kırmızı ipek şemsiyeniz var mı? Cranford'da görülen ilk şemsiyenin hikâyesi dilden dile anlatılırdı; küçük oğlanlar etrafını sarar, ona “eteklik giymiş bir baston” derlerdi. Bu, anlattığım kırmızı ipek şemsiyenin ta kendisi olabilirdi; güçlü kuvvetli bir babanın bir sürü küçük çocuğun üzerine tuttuğu şemsiye. O zavallı küçük hanım—hepsinden geriye kalan tek kişi—şemsiyeyi zar zor taşıyabiliyordu.
Ziyaretler ve uğramalar için kurallar vardı; kasabada kalan gençlere bu kurallar, eski Man Adası yasalarının her yıl Tinwald Tepesi'nde okunmasındaki ciddiyetle duyurulurdu.
“Dostlarımız bu geceki yolculuğunuzdan sonra nasıl olduğunuzu sormak için haber göndermiş, canım” (bir beyefendinin arabasıyla on beş mil yolculuk); “yarın biraz dinlenmenize izin verecekler ama ertesi gün mutlaka uğrayacaklardır; o yüzden saat on ikiden sonra müsait olun—ziyaret saati on ikiden üçe kadardır.”
Sonra, onlar ziyarete geldikten sonra—
“Bugün üçüncü gün; eminim annen sana, bir ziyareti aldıktan sonra karşılığını vermeden önce üç günden fazla geçirmemeni söylemiştir, canım. Ayrıca hiçbir ziyarette çeyrek saatten uzun kalmamalısın.”
“Ama saatime bakmam mı gerekiyor? Çeyrek saatin ne zaman geçtiğini nasıl anlayacağım?”
“Süreyi aklında tutmalısın, canım; sohbet ederken zamanı unutma.”
Herkes, ziyarete gelen de ziyarete giden de bu kuralı aklında tuttuğundan, elbette kimsenin ilgisini bütünüyle çekecek konular konuşulmazdı. Kısa, havadan sudan sözlerle yetinir ve süremize riayet ederdik.
Cranford'un seçkin hanımlarından birkaçının yoksul olduğunu ve geçinmekte zorlandığını sanıyorum; ama Spartalılar gibi, dertlerini gülümseyen bir yüzün ardına gizlerlerdi. Hiçbirimiz paradan söz etmezdik; çünkü bu konu ticaret ve alışveriş kokardı, aramızda yoksullar olsa da hepimiz aristokrattık. Cranfordlılar, aralarından bazıları yoksulluklarını gizlemeye çalışırken başarılarındaki eksiklikleri görmezden gelmelerini sağlayan o dostane dayanışma ruhuna sahipti. Örneğin Bayan Forrester, bebek evi kadar küçük evinde bir davet verdiğinde, küçük hizmetçi kız çay tepsisini altından çıkarıp alabilir miyim diye sorarak kanepedeki hanımları rahatsız etti. Herkes bu alışılmadık davranışı dünyanın en doğal şeyiymiş gibi karşıladı ve ev sahibemizin hayır okulundan gelme tek küçük hizmetçi kız yerine düzenli bir hizmetkârlar bölümü, ikinci sofrası, kahyası ve kâhya başı varmış gibi ev düzeni ve törenleri üzerine konuşmayı sürdürdü. O küçük kızın kısa, al al kolları, hanımı gizlice yardım etmeseydi tepsiyi merdivenlerden yukarı taşımaya asla yetmezdi. Hanımı şimdi, hangi keklerin getirildiğini bilmiyormuş gibi ağırbaşlıca oturuyordu; oysa biliyordu, biz biliyorduk, o bizim bildiğimizi biliyordu ve biz de onun bizim bildiğimizi bildiğini biliyorduk. Bütün sabah çay ekmeği ve pandispanya yapmıştı.
Herkesçe bilinen ama dile getirilmeyen yoksullukla, herkesçe kabul edilen soylu zarafetin birkaç sonucu vardı; bunlar hiç de fena değildi ve toplumun pek çok çevresine katılsa büyük yarar sağlayabilirdi. Örneğin Cranford sakinleri erkenden yatardı; gece dokuz sularında, fener taşıyan birinin eşliğinde takunyalarıyla eve dönerlerdi. Bütün kasaba saat on buçukta yatmış ve uykuya dalmış olurdu. Ayrıca akşam davetlerinde yiyecek ya da içecek olarak pahalı bir şey ikram etmek “görgüsüzlük” sayılırdı (Cranford'da bu korkunç bir sözdü). Merhum Glenmire Kontu'nun yengesi olan Muhterem Bayan Jamieson, yine de “zarif bir tutumluluk” gösterirdi; ikramı incecik ekmek ve tereyağıyla pandispanya bisküvilerinden ibaretti.
“Zarif tutumluluk!” İnsan Cranford’un deyişlerine ne kolay dönüveriyor! Orada tutumluluk hep “zarif,” para harcamaksa hep “görgüsüz ve gösteriş meraklısı” sayılırdı; bu, ekşi üzüm tesellisi türünden bir şeydi ve bizi pek huzurlu, pek hoşnut kılardı. Belli bir Yüzbaşı Brown Cranford’a gelip de yoksul olduğunu açıkça söylediğinde duyulan dehşeti hiç unutmayacağım. Bunu, kapılar ve pencereler önceden kapatılmışken yakın bir dosta fısıldayarak değil, sokağın ortasında, yüksek ve asker sesiyle söylemişti! Üstelik belli bir evi tutmamasına gerekçe olarak yoksulluğunu göstermişti. Cranford hanımları, topraklarına bir erkeğin, hem de bir beyefendinin girmesinden zaten epey yakınmaktaydılar. Yüzbaşı yarım maaşlıydı ve küçük kasabanın şiddetle karşı çıktığı yakındaki demiryolunda bir iş bulmuştu. Erkek olmasının ve nefret edilen demiryoluyla ilişkisinin üstüne bir de yoksul olduğunu söyleyecek kadar arsızsa, doğrusu, onunla bütün ilişkileri kesmek gerekirdi. Ölüm de yoksulluk kadar gerçek ve yaygındı; ama insanlar sokak ortasında, yüksek sesle ölümden söz etmezdi. Bu, nazik kulaklara söylenmeyecek bir kelimeydi. Ziyaret eşitliği içinde görüştüğümüz kimselerin, yoksulluk yüzünden istediklerini yapamaz hâle gelebileceğini yok saymakta sessizce anlaşmıştık. Bir davete yürüyerek gidip geliyorsak, gece çok güzel ya da hava çok ferahlatıcı olduğu içindi; tahtırevanlar pahalı olduğundan değil. Yaz ipeklileri yerine basma elbiseler giyiyorsak, yıkanabilir kumaşı tercih ettiğimiz içindi; böyle böyle, hepimizin pek mütevazı gelirli olduğu gerçeği gibi görgüsüzce bir şeyi gözümüzden saklıyorduk. Elbette yoksulluğu bir utanç değilmiş gibi dile getiren bir adam karşısında ne yapacağımızı bilemedik. Yine de Yüzbaşı Brown bir şekilde Cranford’da saygı kazanmayı başardı ve bütün kararlarımıza rağmen kendisine ziyarete gidildi. Kasabaya yerleşmesinden yaklaşık bir yıl sonra Cranford’a yaptığım bir ziyarette, görüşlerinin yetkili bir kaynaktan aktarılır gibi alıntılandığını duyunca şaşırdım. Daha on iki ay önce, kendi dostlarım Yüzbaşı’yı ve kızlarını ziyaret etme önerilerine en sert biçimde karşı çıkanlar arasındaydı; şimdi ise öğleden önceki yasaklı saatlerde bile içeri kabul ediliyordu. Gerçi bu, ateş yakılmadan önce tüten bir bacanın nedenini bulmak içindi; ama yine de Yüzbaşı hiç yılmadan merdivenleri çıktı, odaya göre fazla gür bir sesle konuştu, evin alışılmış bir ferdiymişçesine şakalar yaptı. Kendisine yöneltilen küçük hakaretleri ve önemsiz görgü kurallarının yerine getirilmemesini fark etmemişti. Cranford hanımları soğuk davrandığı hâlde o dostça yaklaşmış; küçük iğneleyici iltifatlara iyi niyetle karşılık vermiş; yoksul olmaktan utanmayan bir erkek olarak karşılaştığı çekingenliği, mertçe açık sözlülüğüyle bastırmıştı. Sonunda, sağlam erkek sağduyusu ve ev içindeki çıkmazlara pratik çözümler bulma becerisi, Cranford hanımlarının gözünde ona olağanüstü bir bilirkişi yeri kazandırdı. Kendisi, bu kez Cranford’daki ününün farkında olmadan, önceki ününün yokluğundan habersiz olduğu gibi, yoluna devam etti. Bir gün, şaka yollu verdiği bir öğüdün ciddi ciddi uygulanacak kadar değerli görüldüğünü anlayınca irkildiğine eminim.
Bu öğüt şu konudaydı: Yaşlı bir hanımın, kızıymış gibi sevdiği bir Alderney ineği vardı. Onun olağanüstü sütünden ya da zekâsından söz edildiğini duymadan çeyrek saatlik kısa bir ziyareti bile tamamlayamazdınız. Bütün kasaba Bayan Betsy Barker’ın Alderney ineğini tanır ve severdi; bu yüzden talihsiz bir anda zavallı inek kireç çukuruna düşünce herkes büyük bir üzüntü ve şefkat duydu. Öyle yüksek sesle inledi ki hemen duyulup kurtarıldı; ama bu arada zavallı hayvan tüylerinin çoğunu kaybetmiş, çıplak derisiyle soğuk ve perişan bir hâlde dışarı çıkmıştı. Herkes hayvana acıdı, yine de birkaç kişi onun tuhaf görünüşüne gülümsemekten kendini alamadı. Bayan Betsy Barker üzüntü ve dehşet içinde gerçekten ağladı; yağ banyosu denemeyi düşündüğü söyleniyordu. Belki bu çare, öğüt sorduğu kişilerden biri tarafından önerilmişti; ama böyle bir öneri yapıldıysa da Yüzbaşı Brown’ın kararlı cevabı işi bitirdi: “Yaşamasını istiyorsanız ona pazen bir yelekle pazen bir don giydirin hanımefendi. Ama benim öğüdüm, zavallı hayvanı hemen kesmeniz.”
Bu da konuşulan konulardan biriydi: Yaşlı bir hanımın Alderney ineği vardı; ona kızıymış gibi bakardı. Çeyrek saatlik kısa bir ziyarete gitseniz, bu hayvanın olağanüstü sütünden ya da olağanüstü zekâsından söz etmeden dönemezdiniz. Bütün kasaba, Bayan Betsy Barker’ın Alderney ineğini tanır ve severdi; bu yüzden zavallı inek, dikkatsiz bir anında kireç çukuruna düşünce herkes büyük bir üzüntü ve şefkat duydu. Öyle yüksek sesle inledi ki kısa sürede sesi duyulup kurtarıldı; ama bu sırada zavallı hayvan tüylerinin çoğunu kaybetmiş, çıplak derisiyle soğuk ve perişan görünüyordu. Herkes hayvana acıdı; ancak birkaç kişi onun tuhaf görünüşüne gülümsemeden edemedi. Bayan Betsy Barker üzüntü ve dehşet içinde gerçekten ağladı; yağ banyosu denemeyi düşündüğü söyleniyordu. Belki bu çare, öğüt sorduğu kişilerden biri tarafından önerilmişti; ama böyle bir öneri yapıldıysa da Yüzbaşı Brown kararlı bir sesle sözü kesti: “Yaşamasını istiyorsanız ona pazen bir yelekle pazen bir don giydirin, hanımefendi. Ama benim öğüdüm zavallı hayvanı hemen kesmeniz.”
Bayan Betsy Barker gözlerini kuruladı ve Yüzbaşı’ya içtenlikle teşekkür etti; işe koyuldu ve kısa süre sonra bütün kasaba, Alderney ineğinin koyu gri pazenlere bürünmüş hâlde uslu uslu otlağına gidişini görmek için dışarı döküldü. Ben de onu defalarca seyrettim. Londra’da hiç gri pazen giydirilmiş inek görür müsünüz?
Uslu uslu otlağına gidiyor
Yüzbaşı Brown kasabanın dış mahallelerinde küçük bir ev tutmuş, iki kızıyla birlikte orada yaşıyordu. Cranford’da ikamet etmeyi bıraktıktan sonra kasabaya yaptığım ilk ziyarette altmışını çoktan geçmiş olmalıydı. Fakat ince, güçlü, formda ve esnek bir vücudu; başını asker gibi dikçe geriye atışı ve yaylanır adımları vardı. Bunlar onu olduğundan çok daha genç gösteriyordu. Büyük kızı neredeyse onun kadar yaşlı görünüyordu; bu da gerçek yaşının görünüşünden büyük olduğunu belli ediyordu. Bayan Brown kırklarında olmalıydı; yüzünde hastalıklı, kederli, yorgun bir ifade vardı ve gençliğin neşesi çoktan gözden silinmiş gibiydi. Gençken bile çirkin ve sert yüzlü olmalıydı. Bayan Jessie Brown kız kardeşinden on yaş küçüktü ve güzellikte onu fersah fersah geçiyordu. Yüzü yuvarlak, gamzelerle doluydu. Bayan Jenkyns bir keresinde Yüzbaşı Brown’a öfkelendiği sırada (nedenini birazdan anlatacağım) “Bayan Jessie’nin artık gamzelerini bırakmasının, hep çocuk gibi görünmeye çalışmamasının zamanının geldiğini” düşündüğünü söylemişti. Yüzünde çocuksu bir şey olduğu doğruydu; sanırım yüz yaşına kadar yaşasa bile ölünceye dek böyle kalacaktı. Büyük, mavi, meraklı gözleriyle dosdoğru size bakardı; burnu şekilsiz ve basıktı, dudakları kırmızı ve nemliydi. Saçlarını küçük bukle sıraları hâlinde taraması da çocuksu görünüşünü artırıyordu. Güzel olup olmadığını bilmiyorum; ama yüzünü severdim, herkes de severdi. Gamzelerini isteyerek yaptığını sanmıyorum. Yürüyüşünde ve tavırlarında babasının canlılığından bir şeyler vardı. Dikkatli bir kadın gözlemci, iki kız kardeşin giyimleri arasında hafif bir fark görebilirdi: Bayan Jessie’nin elbiseleri, Bayan Brown’ınkilerden yılda yaklaşık iki sterlin daha pahalıya geliyordu. İki sterlin, Yüzbaşı Brown’ın yıllık harcamalarında büyük bir meblağdı.
Brown ailesini Cranford Kilisesi’nde ilk kez hep bir arada gördüğümde bende bıraktıkları izlenim böyleydi. Yüzbaşı’yla daha önce, tüten bacayı baca kanalında yaptığı basit bir değişiklikle düzelttiği sırada karşılaşmıştım. Kilisede Sabah İlahisi boyunca çift gözlüğünü gözlerinin önünde tuttu; sonra başını dikçe kaldırıp yüksek sesle, neşeyle şarkı söyledi. Yanıtları, kâtibinkinden daha gür veriyordu. Kâtip, ince ve güçsüz sesli yaşlı bir adamdı; sanırım Yüzbaşı’nın yankılanan bas sesine içerlemiş, bu yüzden sesi gittikçe daha tizleşmişti.
Kiliseden çıkınca, canlı tavırlı Yüzbaşı iki kızıyla son derece nazikçe ilgilendi. Tanıdıklarına başıyla selam verip gülümsedi; ama Bayan Brown’ın şemsiyesini açmasına yardım etmeden, dua kitabını elinden almadan ve o titreyen sinirli elleriyle ıslak yollardan geçmek için eteğini kaldırmasını sabırla beklemeden kimseyle el sıkışmadı.
Cranfordlı hanımların davetlerinde Yüzbaşı Brown’la ne yaptıklarını merak ediyorum. Eskiden, iskambil partilerinde ilgilenilecek, sohbet edilecek bir bey bulunmamasına sık sık sevinirdik. Akşamlarımızın rahatlığını kutlar; nezaket düşkünlüğümüz ve erkeklerden hoşlanmayışımız yüzünden, erkek olmanın “kaba” olmak demek olduğuna kendimizi neredeyse inandırırdık. Bu yüzden dostum ve ev sahibem Bayan Jenkyns’in benim şerefime bir davet vereceğini, Yüzbaşı ile Bayan Brown kardeşlerin de çağrıldığını öğrenince akşamın nasıl geçeceğini çok merak ettim. Yeşil çuhayla kaplı iskambil masaları, her zamanki gibi gün ışığında hazırlanmıştı; kasımın üçüncü haftasıydı, akşam dört sularında bastırıyordu. Her masaya mumlar ve tertemiz iskambil desteleri konmuştu. Şömine harlanmış, derli toplu hizmetçi kız son talimatlarını almıştı. Biz de en güzel giysilerimizi giyip ellerimizde mum yakacaklarıyla, kapı ilk çalındığında mumlara koşmaya hazır bekliyorduk. Cranford’da davetler ciddi eğlencelerdi; hanımlar en iyi elbiseleriyle bir arada otururken ağırbaşlı bir sevinç duyardı. Üç kişi gelir gelmez “Preferans” oynamak üzere oturduk; şanssız dördüncü bendim. Gelen sonraki dört kişi hemen başka bir masaya yerleştirildi. Az sonra, sabah geçerken kilerde dizili gördüğüm çay tepsileri iskambil masalarının ortasına kondu. Porselenler yumurta kabuğu kadar inceydi; eski moda gümüşler parlatılmaktan ışıldıyordu, ama ikramlıklar pek hafif şeylerdi. Tepsiler hâlâ masalardayken Yüzbaşı ve Bayan Brown kardeşler içeri girdiler. Yüzbaşının oradaki bütün hanımların gözdesi olduğunu bir şekilde anlayabiliyordum. Çatık kaşlar yumuşuyor, sert sesler o yaklaşınca alçalıyordu. Bayan Brown hasta görünüyordu; neredeyse kasvetli bir keder içindeydi. Bayan Jessie her zamanki gibi gülümsüyor, babası kadar seviliyordu. Yüzbaşı odadaki erkeğin yerini hemen ve sessizce aldı; herkesin neye ihtiyacı varsa ilgilendi, boş fincanları ve tereyağlı ekmeği olmayan hanımları gözeterek sevimli hizmetçi kızın işini hafifletti. Bütün bunları öyle rahat ve ağırbaşlı, güçlülerin zayıflara bakmasının pek doğal olduğu izlenimini vererek yaptı ki baştan sona gerçek bir erkekti. Üç penilik oyun için, sanki bahis poundlarla oynanıyormuş gibi ciddi bir ilgiyle oynuyordu; yine de yabancılarla ilgilenirken gözünü sıkıntı içindeki kızından ayırmıyordu. Sıkıntı çektiğinden emindim; başkalarına yalnızca huysuz görünebilirdi. Bayan Jessie iskambil oynayamıyordu ama daha önce huysuzlanmaya yatkın olan oyun dışı oturanlarla sohbet ediyordu. Gençliğinde belki bir spinet olan eski, çatlak piyanoda da şarkı söyledi. Bayan Jessie “Jock of Hazeldean”ı biraz detone söyledi; ama Bayan Jenkyns öyle görünmek için ritmi ritimsiz tuttuğuna göre, hiçbirimiz müzikten anlamıyorduk.
Bayan Jenkyns’in böyle yapması çok nazikçeydi; çünkü az önce, Bayan Jessie Brown’ın Shetland yününden söz açılmışken tedbirsizce annesinin erkek kardeşi olan bir amcasının Edinburgh’da dükkân işlettiğini söylemesine epey bozulduğunu görmüştüm. Bayan Jenkyns bu itirafı korkunç bir öksürükle bastırmaya çalıştı; çünkü Muhterem Bayan Jamieson, Bayan Jessie’ye en yakın iskambil masasında oturuyordu. Bir dükkâncının yeğeniyle aynı odada bulunduğunu öğrense ne der, ne düşünürdü? Ama ertesi sabah hepimizin kabul ettiği üzere hiç incelik göstermeyen Bayan Jessie bu bilgiyi tekrarlayıp Bayan Pole’a aradığı Shetland yününü “Edinburgh’daki herkesten daha geniş Shetland malı çeşidine sahip olan amcam aracılığıyla” kolayca bulabileceğini söyledi. Bayan Jenkyns müziği, bu sözün tadını ağzımızdan ve sesini kulağımızdan silmek için önermişti. Bu yüzden şarkıya ritim tutmasının çok nazikçe olduğunu bir kez daha söylüyorum.
Saat tam dokuzda tepsiler bisküvi ve şarapla yeniden ortaya çıkınca sohbet edildi, kâğıtlar karşılaştırıldı, alınan eller konuşuldu; ama biraz sonra Yüzbaşı Brown edebiyattan söz açtı.
“‘Pickwick Kâğıtları’nın herhangi bir fasikülünü gördünüz mü?” dedi. (O sıralar eser fasiküller hâlinde yayımlanıyordu.) “Harika bir şey!”
Bayan Jenkyns, Cranford’da ölmüş bir rahibin kızıydı. El yazısıyla yazılmış bir dizi vaazı ve epey iyi bir ilahiyat kitaplığı olduğu için kendini edebiyat meraklısı sayıyor, kitaplar üzerine her sohbeti kendisine yöneltilmiş bir meydan okuma olarak görüyordu. Bu yüzden, “Evet, gördüm; hatta okudum bile diyebilirim,” diye cevap verdi.
“Peki, ne düşünüyorsunuz?” diye heyecanla sordu Yüzbaşı Brown. “Şahane değiller mi?”
Bayan Jenkyns bu kadar ısrardan sonra elbette konuşmak zorunda kaldı.
“Doğrusunu söylemek gerekirse, Dr. Johnson’a hiç de denk olduklarını düşünmüyorum. Yine de yazar belki gençtir. Sebat etsin; büyük Doktor’u örnek alırsa kim bilir ne olur?” Bu, Yüzbaşı Brown’ın sakince karşılayabileceğinden fazlaydı. Bayan Jenkyns cümlesini bitirmeden sözlerin dilinin ucuna geldiğini gördüm.
“Aziz hanımefendi, bu bambaşka türden bir şey,” diye söze başladı.
“Bunun elbette farkındayım,” diye karşılık verdi. “Yüzbaşı Brown, ben hoşgörü gösteriyorum.”
“Bu ayki sayıdan bir sahne okuyayım size, izin verin,” diye yalvardı. “Daha bu sabah elime geçti; sanırım konuklarımız henüz okumamıştır.”
“Nasıl isterseniz,” dedi; teslim olmuşçasına yerleşti. Yüzbaşı, Sam Weller’ın Bath’ta verdiği “akşam eğlencesini” anlatan bölümü okudu. Bazılarımız kahkahalarla güldü. Evlerinde kaldığım için gülmeye cesaret edemedim. Bayan Jenkyns sabırla, ciddi ciddi oturdu. Okuma bitince bana dönüp yumuşak ama vakur bir sesle şöyle dedi:
“Canım, kitap odasından bana ‘Rasselas’ı getir.”
Kitabı ona getirdiğimde Yüzbaşı Brown’a döndü:
“Şimdi de size bir sahne okumama izin verin; ardından burada bulunanlar gözdeniz Bay Boz ile Dr. Johnson arasında karar versin.”
Rasselas ile Imlac’ın konuşmalarından birini yüksek ve heybetli bir sesle okudu. Bitirince, “Sanırım artık kurmaca yazarı olarak Dr. Johnson’ı tercih etmekte haklı olduğum kanıtlandı,” dedi. Yüzbaşı dudaklarını büzüp masaya parmaklarıyla vurdu ama konuşmadı. Bayan Jenkyns ona son bir iki darbe daha indirmek istedi.
Sohbetini daha hoş bir konuya çekmeye çalışırken
“Edebiyatın saygınlığının altında kalan, kaba bir şeydir fasiküller hâlinde yayımlamak.”
“Peki, hanımefendi, ‘Rambler’ nasıl yayımlanmıştı?” diye alçak sesle sordu Yüzbaşı Brown; sanırım Bayan Jenkyns onu duyamadı.
“Dr. Johnson’ın üslubu, yazmaya yeni başlayanlar için örnektir. Mektup yazmaya başladığımda babam bana onu tavsiye etmişti; ben de kendi üslubumu ona göre biçimlendirdim. Gözdenize de onu tavsiye ederim.”
“Onun üslubunu böylesine tumturaklı bir yazıyla değiştirmesini hiç istemem,” dedi Yüzbaşı Brown.
Yüzbaşı, Bayan Jenkyns’in bunu kişisel bir hakaret sayacağını aklından bile geçirmemişti; oysa o sözleri tam da öyle algıladı. Mektup yazmak, kendisiyle arkadaşlarının onun hüneri saydığı bir işti. Arkadaşlarına şunu ya da bunu bildirmek üzere “postanın kalkmasına yarım saat kala” kalemi eline almadan önce tahtaya yazıp düzelttiği nice mektup taslağı görmüştüm. Bu yazışmalarda örneğinin Dr. Johnson olduğunu söylerdi. Vakur bir tavırla doğruldu ve Yüzbaşı’nın son sözüne her heceyi vurgulayarak yalnızca, “Dr. Johnson’ı Bay Boz’a tercih ederim,” diye karşılık verdi.
Yüzbaşı Brown’ın alçak sesle “Kahrolası Dr. Johnson!” dediği söylenir; ama bu sözün doğruluğuna kefil olamam. Dediyse bile sonradan pişman olmuş olmalı; Bayan Jenkyns’in koltuğunun yanına gidip onu daha hoş bir konu üzerine sohbete çekmeye çalışması bunu gösteriyordu. Ama Bayan Jenkyns yumuşamadı. Ertesi gün Bayan Jessie’nin gamzeleri hakkında sözünü ettiğim yorumu yaptı.
Bölüm etkileşimi
