Bölümler 16Şu an: X. Bölüm — Panik
- 1 Bölüm I. — Çevremiz2.889 kelime
- 2 Bölüm Iı. — Yüzbaşı3.933 kelime
- 3 Bölüm Iıı. — Eskiden Kalma Bir Aşk Hikâyesi2.356 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — Yaşlı Bir Bekâra Ziyaret2.980 kelime
- 5 Bölüm V. — Eski Mektuplar2.763 kelime
- 6 Bölüm Vı. — Zavallı Peter3.162 kelime
- 7 Bölüm Vıı. — Ziyaretler2.748 kelime
- 8 Vııı. Bölüm3.479 kelime
- 9 Bölüm Ix. — Sıgnor Brunonı2.545 kelime
- 10 X. Bölüm — Panik3.650 kelime · Okuduğun bölüm
- 11 Bölüm Xı. — Samuel Brown2.912 kelime
- 12 Bölüm Xıı. — Evlenmek Üzere Sözlü2.084 kelime
- 13 Bölüm Xııı. — Ödemeler Durduruldu2.958 kelime
- 14 Xıv. Bölüm — Zor Günde Dostlar4.509 kelime
- 15 Bölüm Xv. — Mutlu Bir Dönüş3.290 kelime
- 16 Xvı. Bölüm — Cranford’a Huzur2.056 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
X. BÖLÜM
PANİK
Signor Brunoni’nin Cranford’u ziyaretinden başlayıp uzayan bir dizi olayın, o sırada aklımızda onunla bağlantılıymış gibi göründüğünü düşünüyorum; gerçekte olaylarla bir ilgisi var mıydı, bilmiyorum. Kasabada birdenbire türlü türlü huzursuz edici söylenti yayıldı. Bir iki hırsızlık olmuştu—gerçek, sahici hırsızlıklar; adamlar yargıçların önüne çıkarılmış, yargılanmak üzere tutuklanmışlardı. Bu da hepimizi soyulma korkusuna düşürmeye yetti. Bayan Matty’nin evinde uzun süre her gece mutfaklarla mahzenleri baştan başa denetlemek için düzenli bir sefere çıkardık. Önde elinde şömine demiriyle Bayan Matty, arkasında ben şömine fırçasıyla yürürdüm; Martha da alarm vermek üzere kürekle şömine takımlarını taşırdı. Bunları kazara birbirine çarptırınca bizi öyle korkuturdu ki üçümüz birlikte arka mutfağa, erzak odasına ya da o sırada bulunduğumuz her nereye kendimizi kapatırdık. Korkumuz geçip aklımız başımıza gelince yeniden yola koyulur, bu kez iki kat cesur davranırdık. Gündüzleri dükkân sahiplerinden ve köylülerden tuhaf hikâyeler dinlerdik: Gecenin köründe kasabada dolaşan arabalar, keçeyle nallanmış atlarca çekiliyor; koyu renk giysili adamlarca korunuyordu. Herhalde gözetimsiz bir ev ya da kilitlenmemiş bir kapı arıyorlardı.
Kendisinin çok cesur olduğunu ileri süren Bayan Pole, bu haberleri toplayıp düzenleyerek en korkunç görünecek hale getiren başlıca kişiydi. Fakat Bay Hoggins’in eski püskü şapkalarından birini isteyip girişine astığını öğrendik. (En azından ben) evine girilmesi macerasından gerçekten hoşlanıp hoşlanmayacağı konusunda kuşkuluydum; oysa olmasını çok istediğini söylüyordu. Bayan Matty ödlek olduğunu gizlemezdi, ama ev idaresinden sorumlu kişinin denetim görevini düzenli olarak yerine getirirdi. Yalnız denetim saati giderek erkene alındı; sonunda altı buçukta evi dolaşır, Bayan Matty de “gece daha çabuk geçsin diye” yediyi biraz geçe yatağa giderdi.
Cranford uzun zamandır dürüst ve ahlaklı bir kasaba olmakla övünmüştü. Öyle ki başka türlü davranamayacak kadar zarif ve iyi terbiye sahibi olduğunu sanmaya başlamış, bu dönemde karakterine sürülen lekeyi iki kat ağır hissetmişti. Ama hırsızlıkların hiçbir Cranford sakini tarafından yapılamayacağına birbirimizi temin ederek avunduk. Kasabanın üzerine bu utancı getiren bir yabancı ya da yabancılar olmalıydı; Kızılderililerle ya da Fransızlarla yaşıyormuşuz gibi önlem almamıza yol açan da onlardı.
Gece savunma ve tahkimat düzenimizi bu son karşılaştırmayla anlatan Bayan Forrester’dı. Babası Amerikan Savaşı’nda General Burgoyne’un emrinde hizmet etmiş, kocası İspanya’da Fransızlarla savaşmıştı. Gerçek olduğu bilinen küçük hırsızlıklarla söylenti olarak kalan ev ve yol soygunlarının bir şekilde Fransızlarla bağlantılı olduğu düşüncesine yatkındı. Hayatının bir döneminde Fransız casusları fikrinden derinden etkilenmişti; bu düşünce aklından bir türlü bütünüyle silinmiyor, zaman zaman yeniden filizleniyordu. Şimdiki kuramı şuydu: Cranford halkı kendine fazla saygı duyuyor, kasabanın yakınında yaşamaya tenezzül eden aristokratlara fazla minnettarlık besliyordu; bu yüzden yetiştirilişlerini dürüst ya da ahlaklı davranmayarak lekelemeleri düşünülemezdi. Öyleyse soyguncular yabancıydı; yabancıysalar neden başka ülkelerden gelmiş olmasınlardı? Başka ülkelerden geldilerse Fransızlardan daha olası kim olabilirdi? Signor Brunoni bir Fransız gibi kırık dökük İngilizce konuşuyordu. Türkler gibi türban takmıştı ama Bayan Forrester, türban takmış Madame de Staël’in bir baskısını ve sihirbazın sahneye çıktığına tıpatıp benzeyen giysiler içinde Bay Denon’un başka bir baskısını görmüştü. Böylece Fransızların da Türkler gibi türban taktığı açıkça ortaya çıkıyordu. Signor Brunoni’nin Fransız olduğuna hiç kuşku yoktu: İngiltere’nin zayıf ve korumasız yerlerini keşfe gelmiş bir Fransız casusuydu ve elbette suç ortakları da vardı. Kendisine gelince, Bayan Forrester, Bayan Pole’un “George Hanı”ndaki macerası hakkında hep kendi düşüncesini taşımıştı; herkes bir adam olduğuna inanırken iki adam görmüştü. Fransızların, İngilizlerin bilmediği türlü yöntemleri vardı; buna şükrediyordu. Sihirbazı görmeye gitmek konusunda da içi hiç rahat etmemişti; papaz orada olsa bile bu, yasak bir işe fazlasıyla benziyordu. Kısacası, Bayan Forrester daha önce hiç görmediğimiz kadar heyecanlanmıştı. Bir subayın kızı ve dul eşi olduğundan, elbette onun düşüncesine önem veriyorduk.
Tam o sırada kasabada yangın gibi yayılan haberlerin ne kadarının doğru, ne kadarının yanlış olduğunu gerçekten bilmiyorum. Ama o günlerde Cranford’dan yaklaşık sekiz mil uzaktaki küçük bir kasaba olan Mardon’da evlere ve dükkânlara duvarlarda açılan deliklerden girildiğine inanmak için her türlü neden varmış gibi görünüyordu. Tuğlalar gecenin köründe sessizce sökülüp taşınıyor, içeride ya da dışarıda hiç ses duyulmadan iş tamamlanıyormuş. Bayan Matty bunu duyunca umutsuzluğa kapıldı. “Bu durumda kilitlerin, sürgülerin, pencerelerdeki zillerin ve her gece evi dolaşmanın ne faydası var?” dedi. “Son numara tam bir sihirbaz işi. Artık Signor Brunoni’nin bu işin arkasında olduğuna inanıyorum.”
Bir öğleden sonra, saat beş sularında, kapının aceleyle vurulmasıyla irkildik. Bayan Matty, pencereden bakıp geleni gözetleyene kadar kapıyı kesinlikle açmamasını söylemek için Martha’yı koşturmamı istedi. Gelen kişi yukarı bakıp kim olduğunu söyleyeceği sırada yüzü siyah kreple örtülü birini görürse başına indirmek üzere eline bir tabure aldı. Ama gelenler yalnızca Bayan Pole ile Betty’ydi. Bayan Pole yukarı, elinde küçük bir sepetle çıktı; çok heyecanlı olduğu belliydi.
Sepetini ondan almak için elimi uzatınca bana, “Dikkat et!” dedi. “Gümüş eşyalarım. Bu gece evimi soymaya kalkacaklarına eminim. Bayan Matty, konukseverliğinize sığınmaya geldim. Betty, George’da kuzeniyle yatacak. İzin verirseniz bütün gece burada oturabilirim; ama evim bütün komşulardan çok uzakta. Avaz avaz bağırsak bile sesimizi duyurabileceğimizi sanmıyorum!”
“Ama,” dedi Bayan Matty, “sizi bu kadar korkutan ne? Evin çevresinde dolanan adamlar mı gördünüz?”
“Ah, evet!” diye karşılık verdi Bayan Pole. “Çok kötü görünüşlü iki adam evimin önünden üç kez, ağır ağır geçti. Yarım saat bile olmadı, İrlandalı bir dilenci kadın da geldi; çocuklarının açlıktan ölmek üzere olduğunu ve hanımla konuşması gerektiğini söyleyerek Betty’yi ite kaka geçip neredeyse içeri giriyordu. Bakın, ‘hanım’ dedi; oysa holde bir şapka asılıydı, ‘bey’ demesi daha doğal olurdu. Betty kapıyı yüzüne kapadı; sonra yanıma geldi. Kaşıkları topladık ve işten dönen Thomas Jones’u görene kadar salonun penceresinde oturup izledik. Onu çağırdık, kasabaya kadar bize eşlik etmesini istedik.”
Korkana dek bu kadar cesur olduğunu ileri süren Bayan Pole’a karşı zafer kazanabilirdik; ama insanın zaaflarını paylaştığını görmekten öyle memnunduk ki onunla alay etmedik. Ona odamı seve seve verdim, geceyi Bayan Matty’nin yatağını paylaşarak geçirdim. Ama yatmaya gitmeden önce iki hanım, hafızalarının kuytu köşelerinden öyle korkunç hırsızlık ve cinayet hikâyeleri çıkardılar ki tir tir titremeye başladım. Bayan Pole, ansızın kapıldığı paniğin haklı olduğunu kanıtlamak için yaşadığı dehşet verici olaylardan söz etmeye can atıyordu. Bayan Matty de ondan geri kalmak istemiyor, her hikâyenin üstüne daha korkuncunu ekliyordu. Bu da bana, birbirine üstün hangi hayranlık verici ezgiyi çıkarabileceğini göstermek için yarışan bülbülle müzisyenin eski hikâyesini tuhaf biçimde hatırlattı; ta ki zavallı Filomela yere yığılıp ölene dek.
Sonradan uzun süre aklımdan çıkmayan hikâyelerden biri, Cumberland’daki büyük bir evde, belli bir panayır günü yalnız bırakılan bir kızın hikâyesiydi. Öteki hizmetçiler eğlenceye gitmiş, aile de Londra’da bulunuyordu. Derken bir seyyar satıcı çıkagelmiş; büyük, ağır yükünü mutfağa bırakıp akşam almaya geleceğini söylemiş. Eğlenecek bir şeyler arayarak ortalıkta dolaşan kız, av bekçisinin kızıymış; holde asılı duran bir tüfek gözüne ilişince işlemelerini incelemek için tüfeği indirmiş. Tüfek, açık mutfak kapısından ateş almış, yükü vurmuş ve içinden ağır ağır koyu renkli bir kan ipliği sızmaya başlamış. (Bayan Pole bu kısmı anlatırken nasıl da keyiflenirdi; her sözcüğün üzerinde, sanki bundan zevk alıyormuş gibi dururdu!) Kızın cesaretini anlatan devam kısmınıysa daha hızlı geçiştirdi. Benim aklımda yalnızca, kızın bir yolunu bulup hırsızları kızgın İtalyan maşalarıyla şaşırttığı, sonra maşaları yağa daldırıp kararttığı kaldı.
Sabah ne duyacağımızı dehşetle merak ederek ayrıldık; ben ise gecenin bir an önce bitip geçmesini içten içe diliyordum. Hırsızların karanlık bir kuytudan Bayan Pole’un gümüş eşyalarını götürdüğünü görmüş olabileceklerinden ve böylece evimize saldırmak için iki nedenleri bulunduğundan öyle korkuyordum ki.
Bize eşlik etmesini istedi
Ertesi gün Lady Glenmire ziyarete gelene kadar olağandışı hiçbir şey duymadık. Mutfaktaki şömine demirleri, Martha’yla onları arka kapıya dayalı biçimde, çubuk oyunu çubukları gibi, biri dış panellere dokunsa korkunç bir gürültüyle devrilecek biçimde ustalıkla yığdığımız yerde aynen duruyordu. Böylece uyanıp telaşa kapılsak ne yapacağımızı düşünmüş; hırsızların kim olduklarını teşhis edebileceğimizi sanmamaları için Bayan Matty’ye yatak örtülerinin altına yüzümüzü saklamamızı önermiştim. Ama çok titreyen Bayan Matty bu fikri kesin bir dille reddetti ve onları yakalayıp sabaha kadar tavan arasına kilitlemek için elinden geleni yapmasının topluma karşı bir görevi olduğunu söyledi.
Lady Glenmire gelince onu neredeyse kıskandık. Bayan Jamieson’ın evine gerçekten saldırı olmuştu; en azından mutfak pencerelerinin altındaki çiçek tarhlarında, “erkeklerin bulunmaması gereken yerde” erkek ayak izleri görülüyordu; Carlo da gece boyunca dışarıda yabancılar varmış gibi havlamıştı. Bayan Jamieson’ı Lady Glenmire uyandırmıştı. Üçüncü kattaki Bay Mulliner’ın odasına bağlı zili çalmışlar; çağrıya karşılık gecelik takkeli başı merdiven korkuluğunun üzerinden görününce korkularını ve nedenlerini anlatmışlardı. Bunun üzerine Bay Mulliner yatak odasına çekilip kapıyı kilitlemişti (sabah onlara söylediğine göre hava cereyanından korktuğu için), pencereyi açmış ve varsayılan hırsızlar yanına gelirse onlarla savaşacağını yiğitçe haykırmıştı. Fakat Lady Glenmire’ın belirttiği gibi, bu pek teselli sayılmazdı; hırsızlar ona ulaşmadan önce Bayan Jamieson’ın ve kendisinin odalarının önünden geçmek zorunda kalacaklardı. Korumasız alt katlarda hırsızlık fırsatları varken tavan arasına çıkıp evin şampiyonuna ulaşmak için bir kapıyı zorlayacaklarsa, gerçekten de son derece kavgacı olmaları gerekirdi. Lady Glenmire kabul odasında bir süre bekleyip dinledikten sonra Bayan Jamieson’a yatmalarını önermişti; ama Bayan Jamieson oturup nöbet tutmazsa rahat edemeyeceğini söylemişti. Bunun üzerine sıcak tutacak biçimde örtünüp kanepeye yerleşmiş; saat altıda odaya giren hizmetçi onu orada uyuyakalmış bulmuştu. Lady Glenmire ise yatağına gitmiş, ama bütün gece uyumamıştı.
Bayan Pole bunları duyunca büyük bir memnuniyetle başını salladı. O gece Cranford’da bir şeyler olacağından emindi; nitekim olmuştu. Hırsızların önce onun evine saldırmayı düşündükleri apaçık ortadaydı; ama kendisinin ve Betty’nin tetikte olduğunu, gümüş eşyaları da götürdüklerini görünce taktik değiştirmiş, Bayan Jamieson’ların evine gitmişlerdi. Carlo, iyi bir köpek gibi havlamasaydı neler olacağını kim bilebilirdi!
Zavallı Carlo! Havlayacağı günler neredeyse tükenmişti. Mahalleye dadanan çetenin ondan korkup korkmadığını; yoksa söz konusu gece kendilerini boşa çıkardığı için öç alacak kadar kindar olup onu zehirleyip zehirlemediğini; ya da daha eğitimsiz kimilerinin düşündüğü gibi, fazla beslenip az hareket etmekten inme geçirerek mi öldüğünü kimse bilmiyordu. Her ne olursa olsun, şu kesin ki bu olaylı geceden iki gün sonra Carlo ölü bulundu; zavallı bacakları koşar gibi kasılıp uzanmıştı. Sanki alışılmadık bir çabayla, peşindeki kaçınılmaz ölümden kurtulabilirmiş gibi.
Yıllarca üzerimize atlayan eski tanıdığımız Carlo için hepimiz üzülmüştük; gizemli ölümü de içimizi iyice huzursuz etmişti. Signor Brunoni’nin bu işte parmağı olabilir miydi? Tek bir emir sözüyle bir kanaryayı öldürmüş gibiydi; iradesi ölümcül bir güce sahip görünüyordu. Kim bilir, belki de hâlâ mahallede dolaşıp türlü korkunç şeyler diliyordu!
Akşamları bu kuruntuları aramızda fısıldaşırdık; ama sabah olup gün ışıyınca cesaretimiz geri gelir, bir hafta içinde Carlo’nun ölümünün şokunu atlatırdık. Bayan Jamieson hariç. Zavallı kadın, kocasının ölümünden bu yana hiçbir olaydan bu kadar etkilenmemişti. Hatta Bayan Pole, Saygıdeğer Bay Jamieson’ın epey içki içip karısını çok huzursuz ettiğini, bu nedenle Carlo’nun ölümünün daha büyük bir dert bile olabileceğini söyledi. Ama Bayan Pole’un sözlerinde hep bir parça alaycılık vardı. Her neyse, bir şey açıktı: Bayan Jamieson’ın biraz ortam değiştirmesi gerekiyordu. Bay Mulliner bu konuda çok etkileyici konuşuyordu; hanımının hâlini sorduğumuzda başını sallıyor, iştahsızlığından ve kötü geçen gecelerinden uğursuz bir havayla söz ediyordu. Haklıydı da; çünkü Bayan Jamieson sağlıklıyken iki özelliği varsa, bunlar iştahla yemek yemesi ve güzelce uyumasıydı. Ne yiyebiliyor ne uyuyabiliyorsa, gerçekten keyifsiz ve sağlıksız olmalıydı.
Cranford’a besbelli çok alışmış olan Lady Glenmire, Bayan Jamieson’ın Cheltenham’a gitmesi fikrinden hoşlanmıyordu. Bay Mulliner’ın evin saldırıya uğradığı gece çok korktuğunu ve o zamandan beri birçok kadını koruma sorumluluğunun kendisine ağır geldiğini birden fazla kez söylediğini, oldukça açık biçimde ima etmişti. Sebebi ne olursa olsun, Bayan Jamieson Bay Mulliner’ın eşliğinde Cheltenham’a gitti; Lady Glenmire da evde kaldı. Görünürdeki görevi, hizmetçi kızların erkek arkadaş edinmesini önlemekti. Hoş görünümlü bir ejderhaya benziyordu; Cranford’da kalacağı kesinleşir kesinleşmez Bayan Jamieson’ın Cheltenham ziyaretinin dünyanın en iyi şeyi olduğuna karar verdi. Edinburgh’daki evini kiraya vermişti ve o sırada kalacak evi yoktu; bu yüzden görümcesinin rahat evini gözetme işi hem elverişli hem de hoşuna giden bir düzenlemeydi.
Bayan Pole, “şu cani çete” diye adlandırdığı iki erkekle bir kadından kaçarken attığı kararlı adımlar yüzünden kendini kahraman ilan etmeye pek hevesliydi. Onların görünüşlerini parlak bir dille betimliyor, hikâyeyi her anlatışında tiplerine yeni bir kötülük belirtisi eklediğini fark ediyordum. Biri uzundu; hikâye bitmeden boyu devasa olmuştu. Elbette saçları siyahtı; derken alnına ve sırtına kadar inen, dolaşmış, dağınık tutamları da belirmişti. Öteki kısa boylu ve geniş yapılıydı; onu son kez duymadan önce omzunda bir kambur bitmişti. Saçları kızıldı, zamanla havuç rengine dönüştü. Bir de gözünde kayma olduğundan, hatta belirgin biçimde şaşı olduğundan neredeyse emindi. Kadına gelince, gözleri öfkeyle parlıyor, erkeksi görünüşüyle tam bir hırçın kadını andırıyordu; büyük olasılıkla kadın kılığına girmiş bir erkekti. Sonraları çenesindeki sakaldan, erkeksi sesinden ve yürüyüşünden de söz etmeye başladık.
Bayan Pole o öğleden sonra yaşananları soran herkese anlatmaktan pek hoşlanıyordu; ama başkaları hırsızlık maceralarıyla o kadar övünmüyordu. Cerrah Bay Hoggins, kendi kapısında, sundurmanın gölgesine saklanmış iki haydutun saldırısına uğramıştı. Onu öyle etkili biçimde susturmuşlardı ki zili çalmasıyla hizmetçinin kapıyı açması arasında geçen sürede soyulmuştu. Bayan Pole bu soygunu “kendi adamlarının” yaptığından emindi. Haberi duyduğu gün dişlerini muayene ettirmeye ve Bay Hoggins’i sorgulamaya gitti. Sonra bize uğradı; böylece ilk haberin yarattığı heyecan ve telaş henüz üzerimizdeyken, onun duyduklarını doğrudan kaynağından işittik. Olay daha bir gece önce olmuştu.
“Eh!” dedi Bayan Pole, hayatın ve dünyanın nasıl bir yer olduğuna karar vermiş birinin kararlılığıyla otururken (böyle insanlar asla sessizce yürümez, pat diye otururlar), “eh, Bayan Matty! Erkek dediğin erkek işte. Her ananın oğlu, Samson’la Süleyman’ın tek bedende birleşmişi sayılmak ister: yenilemeyecek, alt edilemeyecek kadar güçlü; aklı çelinip kandırılamayacak kadar bilge. Dikkat ederseniz, olayları hep önceden görürler; ama kimseyi uyarmak için olaylar yaşanmadan önce tek kelime etmezler. Babam erkekti; bu cinsi iyi bilirim.”
Konuşa konuşa nefesi kesilmişti. Gerekli arada koro olup konuşmaya katılmaktan memnuniyet duyardık; ama bu cins aleyhindeki tiradına hangi erkeğin vesile olduğunu ya da ne diyeceğimizi tam bilemediğimizden yalnızca hep birlikte ciddi ciddi başımızı sallayıp, yumuşak bir sesle “Gerçekten de onları anlamak çok güç!” demekle yetindik.
“Bir düşünün hele,” dedi. “Kalan dişlerimden birini çektirme riskini göze aldım (insan bir cerrah-dişçinin eline düştü mü onun insafına kalıyor; ben şahsen ağzımı pençelerinden kurtarana kadar onlara hep tatlı dil dökerim), ama bütün bunlara rağmen Bay Hoggins dün gece soyulduğunu itiraf edemeyecek kadar erkek çıktı.”
“Soyulmadı mı!” diye haykırdı hepimiz bir ağızdan.
“Bana öyle demeyin!” diye haykırdı Bayan Pole; bir anlığına bile kandırılabileceğimizi düşünmemize öfkelenmişti. “Betty’nin bana anlattığı gibi soyulduğuna inanıyorum; bunu itiraf etmeye utanıyor. Kendi kapısının önünde soyulması da doğrusu pek aptalca; herhâlde böyle bir şeyin Cranford sosyetesindeki gözündeki değerini artırmayacağını düşünüyor ve gizlemeye çalışıyor. Ama geçen hafta avlusundaki erzak dolabından çalındığı anlaşılan bir koyun boynunun çalınmasına ilişkin ufak bir hırsızlık olayını abartılı duymuş olmalıyım, diyerek beni kandırmaya çalışmasına gerek yoktu. Üstelik onu kedinin aldığını düşündüğünü söyleyecek kadar da küstahça davrandı. İşin aslını öğrenebilsem, eminim evimin çevresinde casusluk eden, çocuklarının açlıktan öldüğünü söyleyen o İrlandalı kadın kılığına girmiş adam çıkardı.”
Bay Hoggins’in gösterdiği samimiyetsizliği hakkıyla kınayıp erkekleri genel olarak yerden yere vurduktan, onu da bu cinsin temsilcisi ve örneği saydıktan sonra, Bayan Pole geldiğinde konuşmakta olduğumuz konuya döndük. Yani ülkenin şu karışık hâlinde, Bayan Matty’nin Bayan Forrester’dan aldığı daveti kabul etmeye ne kadar cesaret edebileceğimizi konuşuyorduk. Bayan Forrester her zamanki gibi düğün yıldönümünü kutlamak için saat beşte onunla çay içmeye, sonrasında da sakin bir pool oyunu oynamaya çağırmıştı. Yolların tehlikeli olmasından korktuğu için bizi davet ederken biraz çekindiğini söylemişti. Ama belki içimizden biri sedana binmeyi kabul eder, ötekiler de hızlı yürüyerek sedancılarının uzun adımlarla ilerleyen temposuna yetişir ve hep birlikte kasabanın bir banliyösü olan Over Place’e sağ salim varabilirdik. (Hayır, bu fazla büyük bir söz: Cranford’dan karanlık ve ıssız bir yolun yaklaşık iki yüz yarda ayırdığı küçücük bir ev kümesi.) Bayan Pole’un da evinde benzer bir not bulacağına kuşku yoktu; bu yüzden ziyareti çok iyi olmuş, hep birlikte durumu konuşabilmemizi sağlamıştı. Bu daveti hepimiz reddetmeyi daha çok isterdik; ama böyle yaparsak Bayan Forrester’ı pek mutlu ya da bahtlı geçmemiş hayatını tek başına anmak zorunda bırakmanın nazik olmayacağını düşündük. Bayan Matty ve Bayan Pole yıllardır bu vesileyle onun konuğu olurdu; şimdi de yiğitçe bayraklarını direğe çivilemeye, arkadaşlarına bağlı kalmak uğruna Karanlık Yol’dan geçmeye karar verdiler.
Ama akşam olup Bayan Matty sedana kapatılmadan önce —soğuk algınlığı olduğu için sandalyede gitmesine karar verilen oydu— kutudan fırlayan kukla gibi sedana yerleştirileceği sırada sedancılara yalvardı: başlarına ne gelirse gelsin onu orada bağlı bırakıp kaçmasınlar, yoksa öldürülecekti. Söz verdikten sonra bile yüzünü bir şehit kararlılığıyla gerdiğini gördüm; camın ardından bana kederli ve uğursuz bir baş hareketiyle veda etti. Neyse ki sağ salim vardık, yalnızca biraz nefesimiz kesilmişti; çünkü Karanlık Yol’da en hızlı kim yürüyebilecek diye yarışmıştık. Zavallı Bayan Matty’nin de fena hâlde sarsıldığından korkuyorum.
Bayan Forrester, böylesi tehlikeleri göze alıp onu görmeye gelişimize karşılık fazladan hazırlık yapmıştı. Hizmetçilerinin ne ikram edeceğini bilmiyormuş gibi kibarca davranmanın alışılmış bütün gerekleri yerine getirilmişti. İlginç bir konuşma başlamasaydı akşamın geri kalanı ahenk ve Preferans oyunuyla geçecek gibiydi; konuşmanın nasıl başladığını bilmiyorum ama elbette Cranford çevresine dadanan hırsızlarla ilgiliydi.
Karanlık Yol’un tehlikelerine göğüs gerip böylece cesaretimizle biraz ün kazanmıştık; ayrıca, herhâlde erkeklerden —yani Bay Hoggins’ten— daha dürüst olduğumuzu kanıtlamak da istiyorduk. Bu yüzden her birimiz korkularımızı ve aldığımız özel önlemleri anlatmaya başladık. Benim en büyük korkumun gözler olduğunu itiraf ettim: bana bakan, beni gözetleyen, donuk ve düz, tahtadan bir yüzeyin ardından parlayan gözler. Paniğe kapılmışken aynaya yaklaşmaya cesaret etsem onu mutlaka çevirip arkasını bana döndürürdüm; çünkü arkamda, karanlıktan bana bakan gözleri görmekten korkardım. Bayan Matty’nin kendini bir itirafta bulunmaya hazırladığını gördüm; sonunda söze başladı. Daha kız olduğu zamanlardan beri, yatağa girerken son bacağını yatağın altında saklanan birinin yakalamasından korktuğunu itiraf etti. Daha genç ve çevikken uzaktan koşup sıçrayarak iki bacağını da birden güvenle yatağa atarmış; ama zarifçe yatağa girmekle övünen Deborah bundan hep rahatsız olduğu için bu alışkanlığını bırakmış. Şimdiyse o eski korku sık sık içine düşüyormuş; özellikle de Bayan Pole’un evine saldırıldığından beri. (Saldırının gerçekten olduğuna neredeyse inanmıştık.) Yatağın altına bakıp orada saklanan, yüzünde sert ve yırtıcı bir ifadeyle insana bakan bir adam görmek de pek hoş olmayacağından başka bir yöntem düşünmüş. Belki Martha’ya çocukların oynadığı türden, bir penilik bir top almasını söylediğini fark etmişsinizdir. Artık her gece bu topu yatağın altına yuvarlıyormuş: öteki taraftan çıkarsa mesele yokmuş; çıkmazsa zilin ipine elini koyuyor, sanki hizmetkârların çağrısına koşmasını bekliyormuş gibi John’la Harry’ye seslenmeye hazırlanıyormuş.
Bu zekice düzeneğin hepsini alkışladık. Bayan Matty de hoşnut bir sessizliğe bürünüp, Bayan Forrester’a özel korkusunu anlatmasını ister gibi baktı.
Bayan Forrester, Bayan Pole’a yan gözle baktı ve konuyu biraz değiştirmeye çalışarak, komşu kulübelerden birinden bir oğlan çocuğu ödünç aldığını, geceleri yanında kalması karşılığında ailesine Noel’de yaklaşık 51 kilo kömür, oğlana da her akşam akşam yemeği vereceğini vaat ettiğini anlattı. Çocuk ilk geldiğinde olası görevlerini açıklamış; aklı başında olduğunu görünce ona Binbaşı’nın kılıcını vermiş (Binbaşı, rahmetli kocasıydı) ve geceleri kılıcı yastığının arkasına, keskin ağzı yastığın başucuna dönük olacak biçimde dikkatle koymasını istemiş. Keskin zekâlı bir delikanlı olduğuna emindi; Binbaşı’nın üç köşeli şapkasını görüp onu takmasına izin verilirse istediği gün iki İngiliz’i ya da dört Fransız’ı korkutabileceğini söylemişti. Ama şapka ya da başka bir şey giymekle vakit kaybetmemesini, bir ses duyarsa kılıcı çekilmiş hâlde sesin üstüne koşmasını yeniden tembihlemişti. Bu kanlı ve gözü kapalı talimatların bir kazaya yol açabileceğini, çocuk yıkanmak için kalkan Jenny’nin üstüne atılıp onun Fransız olmadığını anlayamadan kızı kılıçtan geçirebileceğini söyleyince Bayan Forrester bunun pek olası olmadığını belirtti; çünkü çocuk çok derin uyur, sabahları onu uyandırabilmeleri için genellikle iyice sarsmaları ya da üzerine soğuk su dökmeleri gerekirmiş. Bazen bu ölü gibi uykunun, zavallı delikanlının evde yarı aç yaşadığı için yediği doyurucu akşam yemeklerinden kaynaklandığını düşünüyormuş. Jenny’ye, geceleri ona güzelce yemek vermesini söylemiş.
Kanlı ve gözü kapalı talimatlar
Yine de bu, Bayan Forrester’ın kendine özgü çekingenliğini itiraf etmesi değildi; onu en çok neyin korkutacağını anlatması için ısrar ettik. Bir süre duraksayıp ateşi karıştırdı, mumların fitillerini kesti; sonra çınlayan bir fısıltıyla şöyle dedi:
“Hayaletler!”
Bayan Pole’a baktı; bakışı sanki, “Söyledim işte, arkasında da duracağım,” der gibiydi. Böyle bir bakış başlı başına meydan okumaydı. Bayan Pole, hazımsızlıktan, hayalet yanılsamalarından, göz yanılmalarından ve Dr Ferrier ile Dr Hibbert’in daha nice sözünden dem vurdu. Daha önce de söylediğim gibi, Bayan Matty hayaletlere biraz inanırdı; ettiği birkaç söz de Bayan Forrester’dan yanaydı. Bu destekle cesaretlenen Bayan Forrester, hayaletlerin dininin bir parçası olduğunu; orduda binbaşının dul eşi olarak neyden korkup neyden korkmamak gerektiğini elbette bildiğini söyledi. Kısacası, Bayan Forrester’ı ne daha önce ne de sonra bu kadar hararetli gördüm; çünkü çoğu konuda yumuşak huylu, alçakgönüllü, sabırlı yaşlı bir hanımdı. O gece ne kadar mürver şarabı ısıtılırsa ısıtılsın, Bayan Pole ile ev sahibesi arasındaki bu görüş ayrılığının anısını silemezdi. Gerçekten de mürver şarabı içeri getirildiğinde yeni bir tartışma patlak verdi; tepsiyi sendeleyerek taşıyan küçük hizmetçi Jenny, daha birkaç gece önce Karanlık Yol’da kendi gözleriyle hayalet gördüğüne tanıklık etmek zorunda kaldı; eve dönerken geçeceğimiz yol da tam orasıydı.
Bu son düşüncenin içime saldığı huzursuzluğa rağmen, Jenny’nin içinde bulunduğu duruma gülmeden edemedim; kendini, yönlendirici sorular sormaktan hiç çekinmeyen iki avukatın sorguya çekip çapraz sorguladığı bir tanık gibi bulmuştu. Vardığım sonuç, Jenny’nin hazımsızlığın yol açabileceğinden daha fazlasını kesinlikle görmüş olduğuydu. Beyazlar içinde, başı olmayan bir hanım görmüş; dediğinde diretmişti. Bayan Pole’un onu küçümseyen bakışları altında, hanımının gizli desteğini hissettiği belliydi. Üstelik bu başsız hanımı yalnız o değil, daha birçok kişi görmüştü: yol kenarında oturup derin bir keder içindeymiş gibi ellerini ovuşturuyormuş. Bayan Forrester ara sıra bize bilinçli bir zafer edasıyla baktı; ama kendi tanıdık yatağının örtülerinin altına gömülmeden önce Karanlık Yol’dan geçmesi gerekmiyordu.
Eve gitmek için giysilerimizi giyerken başsız hanım hakkında temkinli bir sessizlik içinde kaldık; hayaletin başı ve kulakları ne kadar yakındı, Karanlık Yol’daki bahtsız bedeniyle nasıl bir ruhsal bağ sürdürüyorlardı, bilemezdik. Bu yüzden Bayan Pole bile böyle konularda hafife alan sözler etmenin, kederli hayalet gövdesini gücendirme ya da aşağılamaya yol açabileceğini düşündü. En azından benim tahminim bu; çünkü giyinirken her zamanki telaşlı gürültüyü çıkarmak yerine, cenazede yas tutanlar gibi hüzünle pelerinlerimizi bağladık. Bayan Matty, hoş olmayan görüntüleri dışarıda bırakmak için tahtırevanın pencerelerinin perdelerini çekti. Adamlar, ya işlerinin bitmesine az kaldığı için keyiflerinden ya da yokuş aşağı indiklerinden, öyle hızlı ve neşeli bir tempoyla yola koyuldular ki Bayan Pole’la ben onlara yetişmek için canımızı dişimize taktık. Bayan Pole’un “Beni bırakmayın!” diye yalvarmaktan başka nefesi kalmamıştı; kolumu öyle sıkı kavramıştı ki hayalet olsa da olmasa da yanından ayrılamazdım. Adamlar yüklerinden ve hızlı tırıslardan yorulup, Headingley Geçidi’nin Karanlık Yol’dan ayrıldığı yerde durunca ne büyük rahatlık oldu! Bayan Pole kolumu bıraktı ve adamlardan birine tutundu—
“Bayan Matty’yi Headingley Geçidi’nden dolaştırmanız mümkün değil mi? Karanlık Yol’un kaldırımı çok sarsıyor, kendisi de pek güçlü sayılmaz.”
Tahtırevanın içinden boğuk bir ses duyuldu—
“Ah, ne olur devam edin! Ne oldu? Ne oldu? Devam etmek için size altı peni daha vereceğim; ne olur burada durmayın.”
“Ben de Headingley Geçidi’nden giderseniz size bir şilin vereceğim,” dedi Bayan Pole titrek bir vakarla.
İki adam homurdanarak kabul etti, tahtırevanı kaldırıp geçitten yürüdü. Bu yol, Bayan Pole’un Bayan Matty’nin kemiklerini koruma konusundaki nazik amacına kuşkusuz hizmet ediyordu; çünkü yol yumuşak, koyu çamurla kaplıydı. Orada düşmek bile kolay olurdu; ta ki ayağa kalkma vakti gelene kadar. O zaman çamurdan kurtulmak biraz güçleşebilirdi.
Bölüm etkileşimi
