Cranford kitap kapağı

3. bölüm / 16

Bölüm Iıı. — Eskiden Kalma Bir Aşk Hikâyesi

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 16Şu an: Bölüm Iıı. — Eskiden Kalma Bir Aşk Hikâyesi

BÖLÜM III.

ESKİDEN KALMA BİR AŞK HİKÂYESİ
Bayan Jenkyns’in ölümünden sonra Cranford’la ilişkim muhtemelen kesilir diye düşünmüştüm; hiç değilse bu ilişkiyi mektupla sürdürmek gerekecekti. Mektuplaşma, yüz yüze görüşmeyle, bazen gördüğüm kurutulmuş bitki kitaplarının (sanırım bu kitaba “Hortus Siccus” diyorlar) yol kenarı ve çayırlardaki taze, canlı çiçeklerle ilişkisi gibidir. Bu yüzden, Bayan Jenkyns’e yaptığım yıllık ziyarete her zaman bir hafta daha ekleyip yanında kaldığım Bayan Pole’den bir mektup alınca sevindim. Mektubunda beni kendisine konuk olmaya çağırıyordu. Kabul ettiğimi bildirmemden iki gün kadar sonra da Bayan Matty’den bir not geldi. Biraz dolambaçlı ve son derece alçakgönüllü bir dille, Bayan Pole’a gitmeden önce ya da oradan döndükten sonra bir iki hafta yanında kalabilirsem kendisini ne kadar mutlu edeceğimi anlatıyordu. “Çünkü,” diye yazmıştı, “sevgili kız kardeşimin ölümünden beri sunabileceğim hiçbir çekiciliğim kalmadığını biliyorum; arkadaşlarımın bana eşlik etmesini ancak onların iyiliğine borçlu olabilirim.”

Elbette Bayan Pole’a yaptığım ziyareti bitirir bitirmez sevgili Bayan Matty’nin yanına geleceğime söz verdim. Cranford’a varışımın ertesi günü onu görmeye gittim; evin Bayan Jenkyns olmadan nasıl görüneceğini merak ediyor, her şeyin değişmiş olmasından da biraz korkuyordum. Bayan Matty beni görür görmez ağlamaya başladı. Ziyaretimi beklerken açıkça telaşlanmıştı. Elimden geldiğince teselli ettim; verebileceğim en iyi tesellinin, ölen kız kardeşinden söz ederken yüreğimden gelen içten övgüler olduğunu anladım. Kız kardeşine yakıştırdığım her erdemi duydukça Bayan Matty başını yavaşça salladı. Sonunda sessizce akıp duran gözyaşlarını daha fazla tutamadı; mendilinin ardına saklanıp hıçkıra hıçkıra ağladı.

“Sevgili Bayan Matty,” dedim ve elini tuttum; çünkü dünyada kimsesiz kalmış olmasının ne kadar üzücü olduğunu ona nasıl anlatacağımı gerçekten bilmiyordum. Mendilini indirdi ve şöyle dedi:

“Canım, bana Matty dememeni tercih ederim. O bu adı sevmezdi; ama korkarım ben onun sevmediği nice şeyi yaptım, şimdi de o yok! Lütfen bana Matilda der misin, sevgilim?”

Söz verdim; o gün Bayan Pole’la yeni adı kullanmaya başladım. Zamanla Bayan Matilda’nın bu konudaki isteği Cranford’da duyuldu ve hepimiz daha samimi olan eski adı bırakmaya çalıştık; ama pek başarılı olamayınca sonunda bu çabadan vazgeçtik.

Bayan Pole’un yanındaki ziyaretim çok sakindi. Bayan Jenkyns uzun zamandır Cranford’da önderliği elinde tuttuğundan, artık o olmayınca nasıl davet vereceklerini bilemiyorlardı. Bayan Jenkyns’in de her zaman başköşeyi bıraktığı Muhterem Bayan Jamieson şişman ve hareketsizdi; yaşlı hizmetçilerinin insafına kalmıştı. Hizmetçileri davet vermesi gerektiğine karar verirse bunu kendisine hatırlatırlardı; vermezlerse o da konuyu öylece bırakırdı. Bayan Pole örgü örerken, ben de babamın gömleklerini dikerken ondan eski zaman hikâyeleri dinlemeye daha çok vaktim kalıyordu. Cranford’a her gidişimde yanıma epeyce düz dikiş işi alırdım; çünkü pek okumadığımız ve pek yürümediğimiz için işlerimi tamamlamak açısından buradaki zaman çok elverişliydi. Bayan Pole’un hikâyelerinden biri, uzun yıllar önce belli belirsiz sezilmiş ya da kuşkulanılmış bir aşkın gölgesiyle ilgiliydi.

Çok geçmeden Bayan Matilda’nın evine taşınacağım gün geldi. Beni rahat ettirecek düzenlemeler konusunda çekingen ve kaygılıydı. Eşyalarımı boşaltırken sık sık odadan çıkıp geri geliyor, ateşi karıştırıyordu; ateş de bu kadar sık karıştırıldığı için daha kötü yanıyordu.

“Çekmecelerin yeterli mi, canım?” diye sordu. “Kız kardeşim onları nasıl düzenlerdi, tam bilmiyorum. Çok iyi yöntemleri vardı. Eminim bir hizmetçiye bir haftada bundan daha iyi ateş yakmayı öğretirdi; oysa Fanny dört aydır yanımda.”

Hizmetçiler konusu sürekli bir şikâyet kaynağıydı; buna pek şaşırmıyordum. Cranford’un “kibar çevresinde” beyefendiler az bulunup neredeyse hiç görülmezken, alt sınıflarda onların ya da benzerlerinin—yakışıklı genç erkeklerin—haddi hesabı yoktu. Güzel, derli toplu hizmetçi kızların seçebileceği pek çok arzulanır “talibi” vardı. Bayan Matilda gibi erkeklerden ve evlilikten gizemli bir biçimde korkmasalar da hanımları, güzel hizmetçilerinin aklını marangozun, kasabın ya da bahçıvanın çelmesinden kaygılanmakta haklı olabilirdi. Bu adamlar işleri gereği eve gelmek zorundaydı ve talihsizlik bu ya, çoğu yakışıklı ve bekârdı. Fanny’nin sevgilileri varsa—Bayan Matilda ondan o kadar çok flört etmesinden kuşkulanıyordu ki Fanny bu kadar güzel olmasaydı tek bir sevgilisi bile olmadığına inanırdım—hanımı için sürekli bir kaygı kaynağıydı. İşe girerken yaptığı anlaşma gereğince “talip” kabul etmesi yasaktı. Önlüğünün kenarını kıvırıp gayet masum bir tavırla, “Lütfen hanımım, hiçbir zaman bir seferde birden fazla olmadı,” demiş olsa da Bayan Matty o bir kişiyi bile yasaklamıştı. Ama mutfağın peşini bir erkek görüntüsü bırakmıyordu. Fanny bunun yalnızca hayal gücü olduğunu söyledi; yoksa gece kilere bir iş için girdiğimde bir erkek ceketinin eteklerinin bulaşık odasına doğru hızla kaybolduğunu kendim gördüğümü söylerdim. Başka bir akşam, saatlerimiz durmuş olduğundan duvar saatine bakmaya gittiğimde, açık mutfak kapısının arkasıyla saat arasına sıkışmış genç bir adama fazlasıyla benzeyen tuhaf bir görüntü vardı. Fanny’nin mumu aceleyle alıp saat kadranına gölge düşürdüğünü düşündüm; saatin kaç olduğunu da kilise saatine bakınca anladığımız üzere, yarım saat erken söyledi. Ama kuşkularımı Bayan Matty’ye anlatıp kaygısını artırmadım. Üstelik ertesi gün Fanny, “Biliyor musunuz hanımım, mutfakta öyle tuhaf gölgeler oluyor ki orada kalmaktan neredeyse korkuyorum,” dedi; “çünkü saat altı çayından Bayan’ımız onda dua için zili çalana kadar tek bir canlı bile görmüyorum.”

Gelgelelim Fanny’nin ayrılması gerekti; Bayan Matilda da yeni hizmetçiyi yerleştirip düzene sokmama yardım etmem için kalmamı rica etti. Babamdan eve dönmemi istemediğini öğrendikten sonra kabul ettim. Yeni hizmetçi, kırsalda yetişmiş, sert mizaçlı ama dürüst görünüşlü bir kızdı; daha önce yalnızca bir çiftlikte çalışmıştı. İşe alınmaya geldiğinde görünüşü hoşuma gitmişti; Bayan Matilda’ya onu evin işleyişine alıştıracağıma söz verdim. Bu işleyişin kuralları, Bayan Matilda’nın kız kardeşinin onaylayacağını düşündüğü kurallardı. Bayan Jenkyns hayattayken pek çok ev kuralı ve düzenlemesi hakkında bana kederli fısıltılarla yakınırdı. Ama o artık yokken, gözdesi olduğum için benim bile değişiklik önermeye cesaret edebileceğimi sanmıyorum. Örneğin, yemeklerde “babam, din adamının evi”nde uygulanan biçimlere sıkı sıkıya bağlıydık. Bu yüzden her zaman şarap ve tatlı bulunurdu; ama sürahiler yalnızca davet olduğunda doldurulur ve kalan şaraba pek dokunulmazdı; yine de bir sonraki kutlama gelene kadar her gün akşam yemeğinden sonra kişi başı iki kadeh şarap içerdik. O zaman kalan şarabın durumu aile meclisinde incelenirdi. Tortular çoğu zaman yoksullara verilirdi; ama son davette—belki de beş ay önce—epeyce şarap kaldıysa, bu şarap mahzenden getirilen yeni bir şişedeki şaraba katılırdı. Zavallı Yüzbaşı Brown şarabı pek sevmezdi sanırım; ilk kadehini hiç bitirmediğini fark etmiştim, oysa askerlerin çoğu birkaç kadeh içer. Tatlıya gelince, Bayan Jenkyns kuşüzümleriyle bektaşiüzümlerini kendisi toplardı. Bazen ağaçtan yeni koparılmış hâllerinin daha lezzetli olacağını düşünürdüm; ama Bayan Jenkyns’in gözlemlediği gibi, öyle olsaydı yazın tatlısız kalırdık. Böylece kişi başı iki kadehimiz, başta bir tabak bektaşiüzümü, yanlarda kuşüzümüyle bisküviler ve altta iki şarap sürahisiyle kendimizi pek kibar hissederdik. Portakal mevsimi gelince tuhaf bir âdet uygulanırdı. Bayan Jenkyns meyveyi kesmek istemezdi; gözlemlediğine göre suyu nereye aktığı bilinmeden akıp giderdi. Portakalı emmek (sanırım bu iş için daha üstü kapalı bir kelime kullanırdı) meyvenin tadını çıkarmanın tek yoluydu; ama bunun küçük bebeklerin sık sık yaptığı bir şeyle hoş olmayan bir benzerliği vardı. Bu yüzden portakal mevsiminde tatlıdan sonra Bayan Jenkyns’le Bayan Matty sessizce ayağa kalkar, birer portakal alır ve portakalı emmenin keyfini çıkarmak üzere kendi odalarının mahremiyetine çekilirlerdi.

Böyle zamanlarda bir iki kez Bayan Matty’yi kalmaya ikna etmeye çalışmış, kız kardeşi hayattayken bunu başarmıştım. Bir paravan kaldırır, bakmazdım; onun da söylediği gibi, sesi fazla rahatsız edici çıkarmamaya çalışırdı. Ama artık yalnız kalmıştı; onu sıcak yemek odasında benimle kalıp portakalını istediği gibi yemeye çağırınca dehşete kapılmış gibi oldu. Her konuda böyleydi. Bayan Jenkyns’in kurallarını koyan kişi artık itiraz edilemeyecek bir yere gittiğinden, bu kurallar her zamankinden de katılaşmıştı. Bayan Matilda diğer her konuda aşırı ölçüde uysal ve kararsızdı. Fanny’nin bir sabah yemek konusunda onu yirmi kez kararından döndürdüğünü gördüm; hem de o küçük yaramazın keyfine göre. Bazen Bayan Matilda’nın zayıflığından yararlanıp kafasını karıştırdığını ve akıllı hizmetçisinin eline daha çok düştüğünü hissettirmeye çalıştığını düşünürdüm. Martha’nın nasıl biri olduğunu görmeden Bayan Matty’den ayrılmamaya karar verdim. Güvenilir olduğunu görürsem, her küçük kararda hanımını rahatsız etmemesini söyleyecektim.

Martha son derece patavatsız ve açık sözlüydü; bunun dışında canlı, iyi niyetli ama pek cahil bir kızdı. Yanımızda henüz bir hafta bile kalmamıştı ki Bayan Matilda’yla ben, Hindistan’da yirmi ya da otuz yıl geçirmiş bir kuzeninden gelen mektubu görünce bir sabah şaşkına döndük. Ordu Rehberi’nde gördüğümüz kadarıyla yakın zamanda İngiltere’ye dönmüştü; yanında da İngiliz akrabalarıyla hiç tanıştırılmamış, hastalıklı karısı vardı. Binbaşı Jenkyns, İskoçya’ya giderken bir gece Cranford’da kalmak için kendisiyle karısının gelebileceğini yazmıştı. Bayan Matilda onları evinde ağırlayamayacaksa handa kalacaklardı; o durumda gün içinde olabildiğince çok yanında olmayı umuyorlardı. Bayan Matilda’nın dediğine göre onları elbette kabul edebilirdi; bütün Cranford, kız kardeşinin yatak odasının boş olduğunu biliyordu. Yine de Binbaşı’nın Hindistan’da kalıp kuzenlerini tamamen unutmuş olmasını ne kadar isterdi, eminim.

“Ah, ne yapacağım?” diye çaresizce sordu. “Deborah hayatta olsaydı, bir beyefendi misafirle nasıl ilgilenileceğini bilirdi. Giyinme odasına ustura mı koymalıyım? Aman Tanrım, hiç yok ki! Deborah onları bulundururdu. Terlikler, elbise fırçaları da?” Bunların hepsini muhtemelen yanında getireceğini söyledim. “Yemekten sonra şarabını içmesi için ne zaman kalkıp yanından ayrılacağımı nereden bileceğim? Deborah bunu ne güzel yapardı; tam da kendini göstereceği bir iş olurdu. Sence kahve ister mi?” Kahve işini üstlendim; Martha’ya servis yapmayı öğreteceğimi söyledim—kabul etmek gerekir ki bu konuda çok yetersizdi—ve Binbaşı’yla Bayan Jenkyns’in, taşra kasabasında tek başına yaşayan bir hanımın sakin düzenini anlayacaklarından kuşkum olmadığını belirttim. Ama Bayan Matilda çok telaşlıydı. Sürahileri boşaltıp mahzenden iki yeni şişe şarap getirmesini sağladım. Martha’ya talimat verirken Bayan Matilda’nın orada bulunmasını engelleyebilmeyi isterdim; çünkü kızcağız ağzı açık, ikimizi birden dinlerken Bayan Matilda sık sık söze girip yeni bir talimat veriyor ve kafasını karıştırıyordu.

“Sebzeleri dolaştır,” dedim (şimdi anlıyorum ki bu aptalcaydı; çünkü sakin ve gösterişsiz bir biçimde yapabileceğimizden fazlasını amaçlıyordu). Kızın şaşkın bakışını görünce ekledim: “Sebzeleri herkese götür, sebzelerden kendileri alsınlar.”

“Önce hanımlara gitmeyi unutma,” diye araya girdi Bayan Matilda. “Servis yaparken her zaman beylerden önce hanımlara git.”

“Siz nasıl söylerseniz öyle yaparım hanımım,” dedi Martha, “ama delikanlıları daha çok severim.”

Martha’nın bu sözü bizi çok rahatsız edip şaşırttı; yine de kötü bir niyeti olduğunu sanmıyorum. Genel olarak talimatlarımızı gayet iyi uyguladı; yalnız patatesleri dolaştırırken Binbaşı beklediği kadar çabuk almayınca onu dürttü.

Binbaşı ile karısı geldiklerinde gayet sessiz, gösterişsiz insanlardı; sanırım bütün Doğu Hindistanlılar gibi ağırkanlıydılar. Yanlarında iki hizmetçi getirmeleri bizi biraz şaşırttı: Binbaşı’nın Hintli erkek hizmetçisi ve karısı için yaşlı, ağırbaşlı bir hizmetçi kadın. Ama handa kaldılar; hizmetçiler de efendilerinin rahatına özenle baktıkları için sorumluluğumuzun büyük bölümünü üstlerinden aldılar. Martha, elbette, Doğu Hindistanlı adamın beyaz sarığına ve esmer tenine aval aval bakmayı hiç bırakmadı. Akşam yemeğinde hizmet ederken Bayan Matilda’nın da ondan biraz uzak durduğunu gördüm. Hatta onlar gittikten sonra bana, adamın Mavi Sakal’ı hatırlatıp hatırlatmadığını sordu. Genel olarak ziyaret son derece hoş geçti; Bayan Matilda hâlâ bunun sohbetini ediyor. O sırada Cranford’u pek heyecanlandırmıştı; hatta Bayan Matilda’nın bir beyefendinin giyinme odasının düzeni hakkındaki sorularına verdiği nazik yanıtlar için teşekkür etmeye gittiğimde, ilgisiz ve saygıdeğer Bayan Jamieson’ı bile birkaç ilgi sözü söylemeye yöneltti. İtiraf etmeliyim ki yanıtları, İskandinav kâhinesinin yorgun tavrıyla verilmişti—

“Bırakın, bırakın da dinleneyim.”

Şimdi de aşk hikâyesine geliyorum.

Anlaşılan Bayan Pole’un, akrabalık derecesi bir ya da iki kuşak öteden olan bir kuzeni varmış; bu kuzen çok eskiden Bayan Matty’ye evlenme teklif etmiş. Kuzen Cranford’dan dört beş mil uzakta, kendi mülkünde yaşıyormuş; ama malı mülkü bir yeomandan daha yüksek bir sınıfa girmesine yetecek kadar büyük değilmiş. Daha doğrusu, “alçakgönüllülüğü taklit eden gurur”la, kendi sınıfından pek çok kişinin yaptığı gibi toprak sahipleri arasına yükselmek için çabalamayı reddetmiş. Thomas Holbrook, Esq. diye anılmasına izin vermezmiş; hatta bu şekilde hitap edilen mektupları geri gönderip Cranford postanesindeki kadına adının “küçük toprak sahibi çiftçi Bay Thomas Holbrook” olduğunu bildirirmiş. Ev işlerine dair bütün yenilikleri reddedermiş; yazın evin kapısı açık, kışın kapalı durmalıymış; hizmetçiyi çağırmak için ne kapı tokmağı ne de zil bulunurmuş. Kapıyı kilitli bulursa, bu işi yumruğuyla ya da bastonunun topuzuyla görürmüş. Kökü insanlığın derinliklerine dayanmayan her inceliği küçümsermiş. İnsanlar hasta değilse sesini alçaltmaya gerek görmezmiş. Yörenin ağzını kusursuz konuşur, sohbetinde de sık sık kullanırmış; bana bunları anlatan Bayan Pole, rahmetli papaz dışında, onun yüksek sesle okumasını duyduğu herkesten daha güzel ve duygulu okuduğunu da ekledi.

“Peki Bayan Matilda onunla neden evlenmemiş?” diye sordum.

“Ah, bilmiyorum. Sanırım o razıydı; ama bilirsin, Kuzen Thomas papazla Bayan Jenkyns’in gözünde yeterince beyefendi sayılmazdı.”

“İyi ama onunla evlenecek olan onlar değildi ki,” dedim sabırsızca.

“Hayır; ama Bayan Matty’nin kendi sınıfından aşağı biriyle evlenmesini istemediler. Bilirsin, o papazın kızıydı; bir şekilde Sir Peter Arley’yle de akrabaydılar. Bayan Jenkyns bunu çok önemserdi.”

“Zavallı Bayan Matty!” dedim.

“Yok canım, bildiğim bundan ibaret: evlenme teklif etmiş, reddedilmiş. Bayan Matty ondan hoşlanmamış olabilir; Bayan Jenkyns de tek kelime etmemiş olabilir. Bu yalnızca benim tahminim.”

“Bir daha hiç görmemiş mi onu?” diye sordum.

“Hayır, sanmıyorum. Kuzen Thomas’ın evi Woodley, Cranford’la Misselton’ın tam ortasında. Bayan Matty’ye evlenme teklif ettikten kısa süre sonra Misselton’ı kendi pazar kasabası olarak kullanmaya başladığını biliyorum; o zamandan beri de Cranford’a bir ya da iki kereden fazla geldiğini sanmıyorum. Bir keresinde Bayan Matty’yle High Street’te yürüyorduk; birden benden sıyrılıp Shire Lane’e saptı. Birkaç dakika sonra Kuzen Thomas’la karşılaşınca irkildim.”

Bir süre hayaller kurduktan sonra, “Kaç yaşında?” diye sordum.

“Sanırım yetmiş yaşlarında olmalı, canım,” dedi Bayan Pole; kurduğum hayalleri sanki barutla havaya uçurup parçalara ayırarak.

Çok geçmeden—en azından Bayan Matilda’yı uzun süre ziyaret ettiğim sırada—Bay Holbrook’u görme fırsatım oldu; üstelik otuz ya da kırk yıllık ayrılığın ardından eski aşkıyla ilk karşılaşmasına da tanık oldum. Dükkâna yeni gelmiş renkli ipeklerden, yeni bir genişlik eklenmesi gereken gri-siyah bir mousseline-de-laine kumaşla uyuşacak olanı seçmeye yardım ediyordum. O sırada uzun boylu, zayıf, Don Kişot’u andıran yaşlı bir adam yün eldiven almaya geldi. Daha önce hiç görmediğim bu dikkat çekici adamı, Bayan Matty dükkâncıyı dinlerken epey dikkatle izledim. Yabancı, pirinç düğmeli mavi bir ceket, boz renk pantolon ve tozluk giymişti; kendisiyle ilgilenilene kadar parmaklarıyla tezgâha vurdu. Dükkân çırağı, “Bugün size ne göstermekten mutluluk duyarım efendim?” diye sorunca, cevap verirken Bayan Matilda’nın irkildiğini, ardından birden oturduğunu gördüm; hemen kim olduğunu anladım. Öteki dükkâncıya iletilmesi gereken bir şey sormuştu.

“Bayan Jenkyns, metresi iki şilin iki peni olan siyah sarsenet kumaşı istiyor”; Bay Holbrook bu adı duymuştu ve iki adımda dükkânın öbür ucundan yanlarına geldi.

“Matty—Bayan Matilda—Bayan Jenkyns! Tanrım! Sizi tanıyamazdım. Nasılsınız? Nasılsınız?” Dostluğunun sıcaklığını kanıtlarcasına elini durmadan sıktı. Ama kendi kendine söyler gibi “Sizi tanıyamazdım!” sözünü o kadar sık tekrarladı ki, kurmaya heveslenebileceğim her romantik hayal onun tavrıyla dağılıp gitti.

Yine de dükkânda kaldığımız süre boyunca bizimle konuştu. Sonra, satın almadığımız eldivenlerle dükkâncıyı bir yana gönderip “Başka zaman efendim, başka zaman!” diyerek bizimle eve yürüdü. Danışanım Bayan Matilda’nın da dükkândan aynı ölçüde şaşkın bir hâlde çıktığını söylemekten memnunum; ne yeşil ne de kırmızı ipek almıştı. Bay Holbrook’un eski aşkıyla yeniden karşılaşmanın içten, yüksek sesli sevinciyle dolup taştığı belliydi. Aradan geçen değişikliklerden söz etti; Bayan Jenkyns’ten “Zavallı kardeşiniz! Neyse, hepimizin kusurları var,” diye bahsetti; Bayan Matty’yi yakında yeniden göreceğini umduğunu defalarca söyleyerek vedalaştı. Bayan Matty doğruca odasına gitti; erken çay saatimize kadar geri dönmedi. Döndüğünde ağlamış gibi görünüyordu.

Bay Holbrook ... bize veda etti

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…