Shirley kitap kapağı

27. bölüm / 37

Xxvıı. Bölüm. — İlk Entelektüel Kadın.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 37Şu an: Xxvıı. Bölüm. — İlk Entelektüel Kadın.
  1. 1 Bölüm I. — Levilik.3.574 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm. — Vagonlar.4.196 kelime
  3. 3 Iıı. Bölüm. — Bay Yorke.2.365 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm. — BAY YORKE (devam).3.087 kelime
  5. 5 V. Bölüm — Hollow’un Kulübesi4.143 kelime
  6. 6 Bölüm Vı. — Corıolanus.5.021 kelime
  7. 7 Bölüm Vıı. — Çayda Papaz Yardımcıları.7.163 kelime
  8. 8 Vııı. Bölüm — Nuh ve Musa.4.264 kelime
  9. 9 Ix. Bölüm — Brıarmaıns5.883 kelime
  10. 10 Bölüm X. — Evde Kalmış Kadınlar.4.954 kelime
  11. 11 Xı. Bölüm. — Fıeldhead.4.517 kelime
  12. 12 Bölüm Xıı. — Shırley ve Carolıne.5.447 kelime
  13. 13 Xııı. Bölüm — İşle İlgili Yeni Haberleşmeler.6.878 kelime
  14. 14 Bölüm Xıv. — Shırley İyi İşlerle Kurtulmaya Çalışıyor.3.715 kelime
  15. 15 Xv. Bölüm — Bay Donne’un Ayrılışı.3.694 kelime
  16. 16 Bölüm Xvı. — Pentekost Yortusu.3.118 kelime
  17. 17 Bölüm Xvıı. — Okul Şenliği.4.220 kelime
  18. 18 Bölüm Xvııı. — Kibar Okura Atlaması Tavsiye Edilen, Aşağı Tabakadan Kişilerin Tanıtıldığı Bölüm.2.994 kelime
  19. 19 Xıx. Bölüm. — Bir Yaz Gecesi.4.162 kelime
  20. 20 Xx. Bölüm — Yarın.3.342 kelime
  21. 21 Xxı. Bölüm. — Bayan Pryor.4.642 kelime
  22. 22 Bölüm Xxıı. — İki Hayat.2.797 kelime
  23. 23 Xxııı. Bölüm — Akşam Dışarı Çıkmak5.231 kelime
  24. 24 Xxıv. Bölüm — Ölüm Gölgesi Vadisi5.104 kelime
  25. 25 Xxv. Bölüm — Batı Rüzgârı Esiyor.2.089 kelime
  26. 26 Xxvı. Bölüm — Eski Yazı Defterleri.4.718 kelime
  27. 27 Xxvıı. Bölüm. — İlk Entelektüel Kadın.5.968 kelime · Okuduğun bölüm
  28. 28 Xxvııı. Bölüm — Febe5.241 kelime
  29. 29 Xxıx. Bölüm. — Louıs Moore.2.286 kelime
  30. 30 Xxx. Bölüm — Rushedge—bir İtiraf Odası.3.975 kelime
  31. 31 Bölüm Xxxı. — Amca ve Yeğen.3.910 kelime
  32. 32 Xxxıı. Bölüm. — Okul Çocuğu ve Orman Perisi.3.127 kelime
  33. 33 Xxxııı. Bölüm — Martın’in Taktikleri2.591 kelime
  34. 34 Bölüm Xxxıv. — Ev İçi Eziyet Vakası—dinî Görevleri Yerine Getirmede Dindarca Azmin Dikkate Değer Bir Örneği.1.985 kelime
  35. 35 Xxxv. Bölüm — İşlerin Biraz İlerlediği, Ama Pek Değil.3.200 kelime
  36. 36 Xxxvı. Bölüm. — Okul Odasında Yazılanlar.5.746 kelime
  37. 37 Bölüm Xxxvıı. — Son.3.714 kelime

XXVII. BÖLÜM.

İLK ENTELEKTÜEL KADIN.
Miss Keeldar ile amcasının karakterleri uyuşmuyordu; hiçbir zaman da uyuşmamıştı. Amcası çabuk öfkelenirdi, oysa Shirley canlı ve ataktı. Amcası zorba, Shirley özgürlüğüne düşkündü. Amcası dünyaya bağlıydı; Shirley ise belki romantikti.

Yorkshire’a boşuna gelmemişti. Görevi belliydi ve bunu vicdanlı biçimde yerine getirmeye kararlıydı. Yeğeninin evlenmesini, ona uygun bir eş bulmayı, onu münasip bir kocanın himayesine vermeyi ve ondan sonsuza dek elini eteğini çekmeyi büyük bir kaygıyla istiyordu.

Talihsizlik şuydu ki Shirley ile amcası, bebekliğinden beri “uygun” ve “münasip” sözcüklerinin anlamı konusunda anlaşamıyorlardı. Shirley onun tanımını bugüne dek hiç kabul etmemişti; hayatının en önemli adımında bunu kabul etmeye razı olup olmayacağı da şüpheliydi.

Sınav çok geçmeden geldi.

Bay Wynne, oğlu Samuel Fawthrop Wynne için resmen evlilik teklifinde bulundu.

“Kesinlikle uygun! Son derece münasip!” diye hüküm verdi Bay Sympson. “Borçsuz, güzel bir mülk; gerçek bir servet, iyi bağlantılar. Bu iş olmalı!”

Yeğenini meşe kaplı salona çağırttı; orada onunla baş başa kaldı. Teklifi bildirdi, kendi görüşünü söyledi ve ondan olur vermesini istedi.

Olur vermedi.

“Hayır; Samuel Fawthrop Wynne’le evlenmeyeceğim.”

“Nedenini soruyorum. Bir gerekçe duymalıyım. Her bakımdan sana fazlasıyla layık.”

Şöminenin önünde duruyordu. Arkasındaki beyaz mermer raf ve korniş kadar solgundu; gözleri iri iri açılmış, ışıldıyor, gülümsemiyordu.

“Ben de bu genç adamın hangi bakımdan bana layık olduğunu soruyorum.”

“Senin paranının iki katına, sağduyunun iki katına, seninkilere denk bağlantılara ve saygınlığa sahip.”

“Benim servetim yüz katı olsa bile ona sevgime dair yemin etmezdim.”

“Lütfen itirazlarını belirt.”

“Aşağılık, sıradan bir sefahat hayatı sürmüş. Onu küçümsememin ilk nedeni bu olsun.”

“Miss Keeldar, beni dehşete düşürüyorsunuz!”

“Bu davranışı bile onu ölçülemez bir aşağılık çukuruna düşürüyor. Zekâsı benim saygı duyabileceğim hiçbir ölçüye ulaşmıyor; bu da ikinci bir engel. Görüşleri dar, duyguları körelmiş, zevkleri kaba, görgüsü bayağı.”

“Adam saygın, varlıklı biri! Onu reddetmen küstahlık.”

“Kesinlikle reddediyorum! Bu konuyla beni rahatsız etmeyi bırakın; yasaklıyorum!”

“Hiç evlenmeye niyetin var mı, yoksa bekâr kalmayı mı tercih ediyorsun?”

“Bu soruya yanıt isteme hakkınız olduğunu kabul etmiyorum.”

“Acaba unvan sahibi birinin, ülkenin bir lordunun elini istemesini mi bekliyorsun?”

“Elimi vereceğim bir lordun yaşadığından şüpheliyim.”

“Ailenizde delilik olsaydı, seni deli sanırdım. Tuhaflığın ve kendini beğenmişliğin çılgınlığın sınırına dayanıyor.”

“Belki sözümü bitirmeden o sınırı aştığımı görürsünüz.”

“Bundan daha azını beklemiyorum. Çılgın, akıl almaz kız! Sakın adımızı uygunsuz bir evlilikle lekelemeye kalkma!”

“Adımız mı! Benim adım Sympson mı?”

“Neyse ki değil! Ama dikkatli ol; benimle oyun oynanmasına izin vermem!”

“Sağduyu ve yürürlükteki hukuk adına, benim istediğim ve sizin onaylamadığınız bir seçim yaparsam ne yapabilir, ne yapabilirsiniz?”

“Dikkat et! Dikkat et!” diye uyardı; sesi de eli de titriyordu.

“Neden? Üzerimde nasıl bir gücünüz var ki? Sizden niye korkayım?”

“Dikkatli olun, hanımefendi!”

“Elbette çok dikkatli olacağım, Bay Sympson. Evlenmeden önce saygı duymaya, hayranlık beslemeye, sevmeye karar verdim.”

“Saçmalık! Uygunsuz, kadınlığa yakışmaz!”

“Bütün kalbimle sevmeye. Bilmediğiniz bir dilde konuştuğumu biliyorum; ama anlaşılıp anlaşılmamam umurumda değil.”

“Ya bu sevgin bir dilenciye yönelirse?”

“Bir dilenciye yönelmez. Dilencilik saygı uyandıran bir durum değil.”

“Sıradan bir kâtibe, bir tiyatro oyuncusuna, oyun yazarına ya da—ya da——”

“Cesaretinizi toplayın, Bay Sympson! Ya da ne?”

“Herhangi bir edebiyat ayaktakımına ya da sefil, sızlanan bir sanatçıya.”

“Sefil, zavallı, sızlanan tiplere hiç ilgim yok; edebiyata ve sanatlara ise var. O bakımdan sizin Fawthrop Wynne’in bana nasıl uyacağını merak ediyorum. Bir notu bile yazım yanlışı yapmadan yazamıyor; yalnızca spor gazetesi okuyor; Stilbro’ Dilbilgisi Okulunun en aptal öğrencisiydi!”

“Bir hanımefendiye yakışmayan sözler! Tanrım, sonu ne olacak?” Ellerini ve gözlerini kaldırdı.

“Sam Wynne’le Hymen’in sunağına asla gitmeyeceğim.”

“Sonu ne olacak? Onu aklını dinlemeye zorlayabilmem için yasalar neden daha katı değil?”

“Kendinizi avutun, amca. Britanya’da serflik hüküm sürse ve siz çar olsanız bile beni bu adıma zorlayamazdınız. Bay Wynne’e yazacağım. Bu konuda daha fazla zahmete girmeyin.”

Talihin değişken olduğu atasözüdür; ama kaprisi çoğu zaman aynı yönden, benzer bir şansı tekrar tekrar getirmeye dönüşür. Görünüşe göre Miss Keeldar ya da serveti, o sıralar çevrede büyük yankı uyandırmış ve daha önce aklına gelmeyecek çevrelerde bile iz bırakmıştı. Bay Wynne’in ardından, hepsi az çok uygun sayılabilecek üç teklif daha geldi. Amcası bunların her birini sırayla yeğeninin önüne koydu; Shirley de hepsini birbiri ardına reddetti. Aralarında kusursuz karakterli ve hayli varlıklı birden fazla beyefendi vardı. Amcasından başka pek çok kişi, bu kadar küstahça seçici davranırken ne istediğini ve kimi tuzağa düşürmeyi umduğunu sordu.

Sonunda dedikoducular onun davranışının sırrını çözdüklerini sandılar; amcasıysa bundan emindi. Üstelik bu keşif, yeğenini ona bambaşka bir ışıkta gösterdi ve o da davranışını buna göre baştan sona değiştirdi.

Son zamanlarda Fieldhead ikisine birden dar gelmeye başlamıştı. Yumuşak huylu teyze onları barıştıramıyordu; kızları da kavgalarını görünce buz kesiyordu. Gertrude ile Isabella saatlerce giyinme odalarında fısıldaşıyor, cüretkâr kuzenleriyle yalnız kalırlarsa edepli bir korkuyla ürperiyorlardı. Ama dediğim gibi, sonra bir değişiklik oldu. Bay Sympson’ın öfkesi yatıştı, ailesi de rahatladı.

Nunnely köyünden, eski kilisesinden, ormanından ve manastır harabelerinden söz edilmişti. Orada ayrıca “manastır” denilen bir malikâne vardı: Briarfield’daki ya da Whinbury’deki bütün konaklardan daha eski, daha büyük ve daha görkemli bir yer. Üstelik köyün unvan sahibi bir beyi, bir baroneti vardı; Briarfield ile Whinbury bununla övünemezdi. Köyün en gurur duyduğu ve en kıymet verdiği bu mülk, yıllardır yalnızca kâğıt üzerinde var gibiydi. Uzak bir taşrada yaşayan genç baronet, Yorkshire’daki arazisinde tanınmıyordu.

Miss Keeldar, Cliffbridge’in modaya uygun kaplıcasında kaldığı sırada arkadaşlarıyla birlikte Sir Philip Nunnely’yle tanışmıştı. Kumsalda, kayalıklarda, çeşitli gezinti yollarında, hatta zaman zaman beldenin halka açık balolarında onunla tekrar tekrar karşılaştılar. Sir Philip yalnız görünüyordu. Tavırları hiç gösterişsizdi; cana yakın denemeyecek kadar sadeydi, gururludan ziyade ürkekti. Onların sohbetine tenezzül etmiyor değildi; bundan hoşnut görünüyordu.

Shirley, içten davranan herkesle kolayca ve çabucak dostluk kurabilirdi. Sir Philip’le yürüyüp sohbet etti; bazen teyzesi ve kuzenleriyle onun yatında gezintiye çıktılar. Onu nazik ve mütevazı bulduğu için seviyor, kendisini eğlendirebildiğini görmekten hoşlanıyordu.

Küçük bir kusuru vardı—kusursuz dostluk da nerede görülmüş?—Sir Philip edebiyata meraklıydı. Şiirler, soneler, kıtalar, baladlar yazıyordu. Miss Keeldar, belki de bu eserleri okumaya ve ezberden söylemeye biraz fazla düşkün olduğunu düşünüyordu; belki kafiyelerin daha kusursuz, ölçünün daha ahenkli, mecazların daha özgün, ilhamın daha ateşli olmasını diliyordu. Her hâlükârda, Sir Philip şiirlerinden söz açınca irkilir, konuşmayı başka yöne çevirmek için çoğunlukla elinden geleni yapardı.

Sir Philip, sırf en uzun baladlarını kulağına okuyabilmek için onu köprüde ay ışığında yürümeye ikna ederdi. Dalgaların kumsala vuruşunun yumuşak ve yatıştırıcı biçimde duyulduğu, tenha kır köşelerine götürürdü onu. Baş başa kaldıklarında, önlerinde deniz uzanırken, çevrelerini bahçelerin kokulu gölgesi sararken, arkalarında yüksek kayalıklar yükselirken, son sonelerini çıkarıp duygudan titreyen bir sesle okumaya koyulurdu. Yazdıkları kafiyeli olsa da şiir olmadığını bilmiyor gibiydi. Shirley’nin yere eğilmiş gözleri ve huzursuz yüzü, bunu bildiğini ve bu iyi, sevimli beyefendinin tek kusuru yüzünden içten içe utandığını gösteriyordu.

Shirley, onu Musalar’a yönelik bu fanatik tapınmadan olabildiğince incelikle vazgeçirmeye sık sık çalışırdı. Bu onun tek saplantısıydı; sıradan konuların hepsinde gayet aklı başındaydı. Shirley de onu sıradan konulara çekmek için uğraşırdı. Sir Philip bazen Nunnely’deki mülkünü sorardı; Shirley sorularını uzun uzun yanıtlamaktan büyük mutluluk duyardı. Eski manastırı, vahşi ormanlık parkı, asırlık kiliseyi ve köyü anlatmaktan hiç usanmaz; ona ata yadigârı salonlarında kiracılarını çevresine toplayacağı mülküne dönmesini öğütlemeyi de ihmal etmezdi.

Sir Philip, Shirley’yi biraz şaşırtarak öğüdünü harfi harfine dinledi ve eylülün sonlarına doğru gerçekten manastıra geldi.

Kısa süre sonra Fieldhead’e uğradı; bu ilk ziyareti son olmadı. Mahallenin her yanını dolaştıktan sonra, Briarfield’daki gri malikânenin ağır meşe kirişlerinin altı kadar hoş bir sığınak bulamadığını söyledi. Kendi eviyle kıyaslandığında burası sıkışık ve gösterişsiz bir yerdi ama hoşuna gitmişti.

Çok geçmeden Shirley’nin panelli salonunda oturmak yetmez oldu. Oraya başkaları gelip gidiyor, Sir Philip de bereketli ilham perisinin en yeni ürününü ona gösterecek sakin bir anı nadiren bulabiliyordu. Onu hoş çayırlara çıkarmalı, durgun suların kıyısında gezdirmeliydi. Shirley baş başa gezintilerden kaçındığı için onu kendi arazilerine, görkemli ormanına; daha uzak yerlere, Wharfe’ın kestiği ormanlara ve Aire’in suladığı vadilere götürmek üzere geziler düzenledi.

Bu kadar özenli ilgi Miss Keeldar’a itibar kazandırdı. Amcasının geleceği önceden gören ruhu parlak bir gelecek sezdi. Şimdiden, sol ayağını sağ dizine atıp kayıtsız bir tavırla “baronet yeğenim” diye rahatça söz edeceği günü uzaktan kokluyordu. Yeğeni artık onun gözünde “deli bir kız” değil, “son derece aklı başında bir kadındı.” Bayan Sympson’la özel konuşmalarında ondan “gerçekten üstün, tuhaf ama çok zeki biri” diye söz eder olmuştu. Ona büyük bir saygıyla davranıyor, kapıları açıp kapamak için hürmetle ayağa kalkıyor; genellikle Shirley’nin pek de emin biçimde tutmadığı eldiven, mendil ve başka eşyaları yerden almak için eğilip yüzünü kızartıyor, başını ağrıtıyordu. Kadın zekâsının erkek bilgeliğinden üstünlüğüne dair esrarengiz şakalar yapıyor; “Fieldhead’den yüz mil uzakta olmayan bir zatın” kumandanlığı ve taktikleri konusunda yaptığı beceriksiz hataya dair anlaşılmaz özürlere girişiyordu. Kısacası, paten giymiş bir horoz kadar keyifli görünüyordu.

Yeğeni onun manevralarını izliyor, imalarını soğukkanlılıkla karşılıyordu; görünüşe bakılırsa bunların nereye varacağını yarı yarıya bile anlamıyordu. Baronet’in gözdesi olduğu açıkça söylendiğinde, onun kendisinden hoşlandığına inandığını ve kendisinin de onu sevdiğini söyledi. Gururlu, düşkün bir annenin tek oğlu ve kendisine hayran kız kardeşlerinin tek erkek kardeşi olan bir rütbeli erkeğin bu kadar iyi yürekli ve genel olarak bu kadar aklı başında olabileceğini hiç düşünmemişti.

Zaman, Sir Philip’in ondan hoşlandığını gerçekten kanıtladı. Belki Bay Hall’un fark ettiği “tuhaf çekiciliği” onda da bulmuştu. Shirley’nin yanına gitgide daha sık uğradı; sonunda öyle sık gelmeye başladı ki, onun varlığı Sir Philip için vazgeçilmez bir uyarıcı olmuş gibiydi. Bu sıralarda Fieldhead’in çevresinde tuhaf duygular dolaşıyordu; bazı odalarını huzursuz umutlar ve bitkin kaygılar doldurmuştu. Ev halkından bazıları konağın çevresindeki sessiz tarlalarda huzursuzca dolaşıyor, sinirleri geren bir beklenti duygusu herkesi sarıyordu.

Bir şey açıktı: Sir Philip küçümsenecek biri değildi. Sevimliydi; zekâsı çok parlak olmasa da akıllıydı. Miss Keeldar onun hakkında Sam Wynne için acı acı söylediği “duyguları körelmiş, zevkleri kaba, görgüsü bayağı” sözlerini söyleyemezdi. Yaratılışında incelik vardı; sanatlara karşı çok seçici olmasa da sahici bir sevgisi vardı; bütün tavırlarında İngiliz beyefendisi olduğu belliydi. Soyu ve servetine gelince, ikisi de elbette Shirley’nin sahip olabileceklerinin çok ötesindeydi.

Shirley’nin neşeli mizacı, ilk başta onun görünüşüyle ilgili gülümseten ama kötü niyet taşımayan birkaç yorum yapmasına yol açmıştı. Çocuk gibi görünüyordu. Yüz hatları sıradan ve küçük, saçları kumral, boyu posu pek de etkileyici değildi. Ama Shirley bu konuda alay etmeyi kısa sürede bıraktı; başkası ona yakışıksız bir gönderme yapsa öfkelenmeye bile başladı. “Hoş bir yüzü var,” diye savunuyordu; “yüreğinde üç Roma burnundan, Abşalom’un saçlarından ya da Saul’un heybetli cüssesinden daha değerli bir şey var.” Talihsiz şiir merakı için elinde az ve seyrek kullandığı sivri bir söz saklı tutuyordu; ama bu konuda bile kendi dışında kimsenin alay etmesine katlanmıyordu.

Kısacası, işler öyle bir noktaya gelmişti ki Bay Yorke’un öğretmen Louis’e o sıralarda söylediği sözler durumu tam anlamıyla özetliyordu.

“Senin Robert denen kardeşin bana kalırsa ya budalanın biri ya da deli. İki ay önce bütün kozlar elinde diye yemin edebilirdim; şimdi ülkeyi dolaşıp haftalarca Londra’da pinekliyor, döndüğünde de mat olduğunu görecek. Louis, ‘İnsan işlerinde bir gelgit vardır; kabardığı anda yakalanırsa talih getirir, ama kaçırılırsa bir daha geri dönmez.’ Ben olsam Robert’a yazar, bunu hatırlatırdım.”

“Robert, Miss Keeldar’a talip miydi?” diye sordu Louis; sanki bu düşünce ilk kez aklına gelmişti.

“Böyle bir niyet taşımasını ben önermiştim; o da bunu gerçekleştirebilirdi, çünkü kız ondan hoşlanıyordu.”

“Komşu olarak mı?”

“Ondan daha fazlası olarak. Adı anıldığında yüzünün, renginin değiştiğini gördüm. Dediğim gibi, delikanlıya yaz ve eve gelmesini söyle. Sonuçta bu küçük baronetten daha iyi bir beyefendi.”

“Bay Yorke, beş parasız bir maceracının zengin bir kadına talip olmasını küstahça, aşağılıkça bulmuyor musunuz?”

“Ah, yüksek fikirlerden, ince elenmiş duygulardan yanaysan söyleyecek sözüm yok. Ben sade, pratik bir adamım. Robert o göz kamaştırıcı ödülü, sünepe bir aristokrat bozuntusuna bırakmaya razıysa benim için sorun yok. Onun yaşında, onun yerinde, onun elinde böyle fırsatlar varken ben başka türlü davranırdım. Ne baronet, ne dük, ne de prens, sevgilimi mücadele etmeden elimden alabilirdi. Ama siz öğretmenler ne ciddi adamlarsınız; size danışmak neredeyse papazla konuşmak gibi.”

Shirley bu sıralar kendisine gösterilen ilgi ve iltifatlara rağmen bütünüyle şımarmamış, iyi yaradılışını tümüyle yitirmemiş görünüyordu. Herkesin dilinde artık adı Moore’la anılmaz olmuştu; uzakta bulunan adamı görünüşte unutmuş olması da bu sessizliği doğrular gibiydi. Ama onu bütünüyle unutmadığı, hâlâ ona sevgiyle olmasa bile ilgiyle baktığı, o sıralarda Louis’in ani bir hastalığa yakalanması üzerine ona gösterdiği artan ilgiden anlaşılıyordu. Robert’ın öğretmen kardeşine karşı alışkanlıkla tuhaf biçimde bir soğuk mesafeyle bir itaatkâr saygı arasında gidip gelirdi: bazen varlıklı mirasçı ve geleceğin Nunnely Leydisi vakarıyla yanından geçip gider, bazen de utangaç okul kızlarının sert öğretmenlerine seslenişi gibi ona seslenirdi. Bakışlarıyla karşılaştığında bir an fildişi boynunu gerer, nar kırmızısı dudaklarını büzer; bir sonraki an, onun itaatsizlik hâlinde ceza verme gücü varmışçasına, ciddi bakışının kınamasını büyük bir pişmanlıkla kabul ederdi.

Louis Moore, sakat öğrencisi ve Bay Hall’la birlikte ziyaret etmeyi alışkanlık edindikleri yoksul kulübelerden birinde, birkaç gün boyunca onu yatağa düşüren ateşi kapmış olabilir. Her hâlükârda hastalandı; bir iki gün hastalığa sessizce direnmeye çalıştıktan sonra odasında yatmak zorunda kaldı.

Bir akşam dikenli yatağında dönüp duruyordu. Yanından ayrılmayan Henry başucunda sadakatle beklerken, Bayan Gill’in ya da hizmetçinin olamayacak kadar hafif bir kapı tıklatması genç Sympson’ı kapıya çağırdı.

“Bay Moore bu gece nasıl?” diye sordu karanlık koridordan alçak bir ses.

“İçeri girip kendiniz görün.”

“Uyuyor mu?”

“Keşke uyuyabilse. Gelin, onunla konuşun, Shirley.”

“Bundan hoşlanmaz.”

Ama konuşan içeri girdi. Shirley’nin eşikte duraksadığını gören Henry elinden tuttu ve onu kanepeye doğru çekti.

Loş ışık Miss Keeldar’ın siluetini ancak seçtiriyordu; yine de zarif giysisini ortaya çıkarıyordu. Aşağıda, Sir Philip Nunnely’nin de aralarında bulunduğu bir davetli topluluğu vardı. Kadınlar şimdi salondaydı; ev sahibi de oradan sıvışıp Henry’nin öğretmenini ziyarete gelmişti. Bembeyaz elbisesi, ak kolları ve boynu, boğazını çevreleyip göğsünde titreşen ince altın zinciri hasta odasının karanlığında tuhaf biçimde parıldıyordu. Hâli ağırbaşlı ve dalgındı. Yumuşak bir sesle konuştu.

“Bay Moore, bu gece nasılsınız?”

“Pek ağır hasta olmadım, şimdi daha iyiyim.”

“Susadığınızdan yakındığınızı duydum. Size biraz üzüm getirdim; bir tane yiyebilir misiniz?”

“Hayır; ama beni düşündüğünüz için teşekkür ederim.”

“Yalnızca bir tane.”

Elindeki küçük sepeti dolduran iri üzüm salkımından bir tane koparıp dudaklarına uzattı. Louis başını sallayıp kızarmış yüzünü öte yana çevirdi.

“Öyleyse size başka ne getirebilirim? Meyve istemiyorsunuz ama dudaklarınızın kuruduğunu görüyorum. Hangi içeceği tercih edersiniz?”

“Bayan Gill bana kızarmış ekmek suyu veriyor. En çok onu seviyorum.”

Birkaç dakika sessizlik oldu.

“Acı çekiyor musunuz? Bir yeriniz ağrıyor mu?”

“Pek az.”

“Sizi hasta eden neydi?”

Sessizlik.

“Bu ateşe neyin yol açtığını merak ediyorum. Sizce nedeni ne?”

“Belki bataklık havası—sıtma. Sonbahardayız; ateşli hastalıkların bol görüldüğü bir mevsim.”

“Bay Hall’la birlikte Briarfield’daki, hatta Nunnely’deki hastaları sık sık ziyaret ettiğinizi duydum. Kendinizi kollamalısınız; gözü peklik akıl kârı değil.”

“Bu bana, Miss Keeldar, belki de bu odaya girmenizin ya da bu yatağa yaklaşmanızın doğru olmayacağını hatırlattı. Hastalığımın bulaşıcı olduğunu sanmıyorum. Pek korkmuyorum”—bir çeşit gülümsemeyle ekledi—“size de geçeceğinden; ama neden en ufak bir riski bile göze alasınız? Beni bırakın.”

“Sabredin, birazdan giderim; ama gitmeden önce sizin için bir şey yapmak isterim—ufacık bir hizmet...”

“Aşağıda sizi merak ederler.”

“Hayır; beyler hâlâ sofradalar.”

“Fazla oyalanmazlar. Sir Philip Nunnely içkiye düşkün biri değil; az önce yemek odasından salona geçtiğini duydum.”

“O bir hizmetçi.”

“Sir Philip; adımlarını tanıyorum.”

“İşitme duyunuz keskinmiş.”

“Hiç körelmez; şu sıralar daha da keskinleşmiş gibi. Sir Philip dün gece çaya gelmişti. Size getirdiği bir şarkıyı ona söylediğinizi duydum. Saat on birde giderken sizi kaldırıma çağırıp akşam yıldızına bakmanızı istediğini duydum.”

“Sinirleriniz pek hassas olmalı.”

“Elinizi öptüğünü duydum.”

“İmkânsız!”

“Hayır; odam holün üstünde, penceresi de tam giriş kapısının üzerinde. Ateşli olduğumu hissettiğim için pencereyi biraz aralamıştım. Basamaklarda onunla on dakika kaldınız. Konuşmanızı, her kelimeyi duydum; vedalaşmasını da. Henry, bana biraz su ver.”

“Bırakın, ben vereyim.”

Ama genç Sympson’dan bardağı almak için yarı doğruldu ve onun yardımını kabul etmedi.

“Sizin için hiçbir şey yapamaz mıyım?”

“Hiçbir şey; çünkü bana huzurlu bir gece uykusu sağlayamazsınız, şu anda istediğim tek şey de bu.”

“İyi uyuyamıyor musunuz?”

“Uyku beni terk etti.”

“Ama pek hasta olmadığınızı söylemiştiniz.”

“Sağlığım yerindeyken de sık sık uyuyamam.”

“Elimde olsa sizi en dingin uykulara yatırırdım—derin, sessiz, düşsüz bir uykuya.”

“Tümüyle yok olmak! Böyle bir şey istemiyorum.”

“En çok arzuladığınız şeylerin düşleriyle.”

“Korkunç yanılsamalar! Uyku sayıklamaya, uyanmak da ölüme dönerdi.”

“Arzularınız öyle hayalî şeyler değil; siz hayalperest biri değilsiniz.”

“Miss Keeldar, öyle düşündüğünüzü tahmin ediyorum; ama karakterim, belki de son çıkan romanın bir sayfası kadar açık değildir size.”

“Olabilir. Yine de bu uykuyu—onu yastığınıza davet edip gönlünü kazanmak isterdim. Bir kitap alıp birkaç sayfa okusam? Yarım saatimi ayırabilirim.”

“Teşekkür ederim, ama sizi alıkoymayacağım.”

“Alçak sesle okurdum.”

“İşe yaramaz. Ateşim var ve öyle kolay heyecanlanıyorum ki kulağımın dibinde yumuşak, kumru gibi titreşen bir sese dayanamazdım. Gitmeniz daha iyi.”

“Peki, gidiyorum.”

“İyi geceler demeyecek misiniz?”

“Elbette, efendim, elbette. Bay Moore, iyi geceler.” (Shirley çıkar.)

“Henry oğlum, artık yat. Dinlenmenin vakti geldi.”

“Efendim, bütün gece başucunuzda beklemek beni mutlu eder.”

“Buna gerek yok. İyileşiyorum. Hadi, git.”

“Beni kutsayın, efendim.”

“Tanrı seni korusun, en iyi öğrencim!”

“Bana hiç en sevgili öğrencim demiyorsunuz!”

“Hayır, demem; bundan sonra da demeyeceğim.”

Miss Keeldar, eski öğretmeninin nazik davranışını geri çevirmesine belki içerlemişti. Kesin olan, bir daha böyle bir teklifte bulunmamasıydı. Gün içinde hafif adımları galeride sık sık duyulsa da kapısının önünde bir daha durmadı; “kumru gibi titreşen sesi” de hasta odasının sessizliğini ikinci kez bozmadı. Zaten orası kısa süre sonra hasta odası olmaktan çıktı; Bay Moore’un sağlam bünyesi rahatsızlığını çabucak yendi. Birkaç gün içinde hastalığı atlattı ve öğretmenlik görevine döndü.

“Eski günlerin” öğretmenle öğrencisi üzerindeki hükmünü hâlâ koruduğu, onun bazen aralarındaki mesafeyi birden kapatıp Shirley’nin mesafeli tavrını kararlı, sakin bir elle bastırışından belliydi.

Bir öğleden sonra Sympson ailesi arabayla gezintiye çıkmıştı. Onların beraberliğinden bir süreliğine kurtulmaya hiç hayır demeyen Shirley, kendi deyişiyle işleri olduğu için evde kalmıştı. İş dediği—birkaç mektup yazmaktan ibaretti—araba avlu kapısından çıkar çıkmaz bitiverdi; Miss Keeldar da bahçeye yöneldi.

Huzurlu bir sonbahar günüydü. Pastoralara genişçe yayılan pastırma yazının altın rengi her şeyi yumuşatıyordu. Kızıl kahverengi ormanlar yapraklarını dökecek olgunluğa erişmişti ama hâlâ yapraklarla doluydu. Solmuş ama kurumamış funda çiçeklerinin moru tepeleri renklendiriyordu. Dere, rüzgârın izini sürmediği, ağaçlıklı kıyılarında esmediği sessiz bir bölgeden geçerek Hollow’a doğru akıyordu. Fieldhead bahçelerinde tatlı bir solgunluğun izleri vardı. O sabah süpürülmüş yollara sarı yapraklar yeniden dökülmüştü. Çiçeklenme, hatta meyve verme mevsimi geçmişti; ama ağaçlarda az da olsa elma vardı. Solmuş yaprak kümeleri arasında yalnızca şurada burada solgun, narin bir çiçek açmıştı.

Shirley, yatakların arasında düşüncelere dalarak gezinirken bu tek tük çiçekleri—soylarının son örneklerini—topladı. Rengi ve kokusu olmayan küçük bir demeti kemerine tuttururken Henry Sympson evden topallayarak çıkıp ona seslendi.

“Shirley, daha acil bir işiniz yoksa Bay Moore sizi dersliğinde görmek ve biraz Fransızca okuduğunuzu duymak istiyor.”

Haberci, sanki her zamanki bir işi bildiriyormuş gibi, isteği son derece doğal bir şekilde iletti.

“Bay Moore bunu söylemeni mi istedi?”

“Elbette; neden olmasın? Hadi, gel de Sympson Grove’daki gibi olalım yine. O günlerde ne güzel ders saatleri geçirirdik.”

Miss Keeldar belki de o zamandan beri koşulların değiştiğini düşünüyordu; yine de bir şey demedi, kısa bir süre düşündükten sonra Henry’nin peşinden sessizce gitti.

Dersliğe girince, eskiden yaptığı gibi ölçülü bir reveransla başını eğdi. Şapkasını çıkarıp Henry’ninkinin yanına astı. Louis Moore, önünde açık duran kitabın sayfalarını çeviriyor, bazı bölümlerin altını kalemiyle çiziyordu. Onun reveransını başını hafifçe oynatarak karşıladı, ama ayağa kalkmadı.

“Birkaç gece önce bana okumayı önermiştiniz,” dedi. “O zaman sizi dinleyemedim. Şimdi bütün dikkatimi size verebilirim. Fransızcada biraz alıştırma yapmak da fena olmaz. Aksanınızın paslanmaya başladığını fark ettim.”

“Hangi kitabı alayım?”

“İşte Saint-Pierre’in ölümünden sonra yayımlanan eserleri. ‘Amazondan Parçalar’ı birkaç sayfa okuyun.”

Louis’nin kendi yanına önceden koyduğu sandalyeyi kabul etti; kitap masanın üzerindeydi, ikisinin arasında tek bir kitap vardı. Gür bukleleri öyle aşağı sarkıyordu ki Louis’in sayfayı görmesini engelliyordu.

“Saçınızı arkaya alın,” dedi.

Shirley bir an, isteğe uyup uymayacağından pek emin değilmiş gibi durdu. Gözünden kaçamak bir parıltı profesörün yüzüne kaydı. Belki ona sertçe ya da çekingenlikle bakmış olsaydı, belki yüzünde kararsız bir çizgi belirseydi başkaldırır ve ders o anda biterdi; ama Louis sadece onun dediğini yapmasını bekliyordu—mermer kadar sakin, serin. Shirley saçlarını kulağının arkasına attı. Yüz hatlarının hoş bir biçimi, yanağının gençliğin pürüzsüzlüğü ve dolgunluğu sayesinde güzelliğini koruması iyi olmuştu; yumuşak bir gölge olmaksızın yüz çizgileri zarafetini yitirebilirdi. Ama o anki birlikteliklerinde bunun ne önemi vardı? Ne Kalypso ne de Eukharis, Mentor’u büyülemeye çalışıyordu.

Okumaya başladı. Dil, diline yabancılaşmıştı; takılıyor, okuduğu parça acele nefeslerle kesilip İngiliz aksanının sesleriyle bozuluyordu. Durdu.

“Yapamıyorum. Lütfen bana bir paragraf okuyun, Bay Moore.”

Louis’in okuduğunu tekrarladı. Üç dakika içinde onun aksanını kaptı.

Parça bitince onaylayan bir sesle, “Çok iyi,” dedi.

“Fransızcam neredeyse yeniden yerine geldi, değil mi?”

“Artık eskisi gibi Fransızca yazamazsınız, değil mi?”

“Ah, hayır! Şimdi uyum kurallarını iyice karıştırırdım.”

“‘İlk Bilgin Kadın’ ödevini yazamaz mıydınız?”

“O saçmalığı hâlâ hatırlıyor musunuz?”

“Her satırını.”

“Size inanmıyorum.”

“Kelimesi kelimesine tekrarlayacağıma söz veririm.”

“İlk satırda kalakalırdınız.”

“Deneyin bakalım.”

“Deneyin.”

Şu dizeleri ezbere okumaya koyuldu. Fransızca söyledi; ama bazı okurlar anlamayacağı için bizim çevirmemiz gerekiyor.

“İnsanlar yeryüzünde çoğalmaya ve kız çocukları doğurmaya başlayınca, Tanrı oğulları insan kızlarının güzel olduğunu gördüler; seçtikleri kızların hepsini kendilerine eş aldılar.”

Bu, zamanın şafağında, sabah yıldızları henüz yerlerine konmamışken ve hep birlikte şarkı söylüyorlarken yaşanmıştı.

Çağ öylesine uzak ki sabah alacakaranlığının çiyli, gri sisi onu belirsiz bir örtüyle kaplıyor; geleneklerin belirgin özellikleri, yerlerin açık seçik çizgileri algımızdan kaçıp araştırmayı boşa çıkarıyor. O zamanlar dünyanın var olduğunu, insanların yeryüzünü doldurduğunu, tutkuları, duygudaşlıkları, acıları ve sevinçleriyle insan doğasının gezegene hayat verip ona ruh kattığını bilmek yeter.

Yeryüzünün belli bir yerine belli bir kabile yerleşmiş; kabilenin ırkı bilinmiyor, o yerin hangi bölge olduğu söylenmiyor. O çağın olaylarından söz ederken aklımıza genellikle Doğu gelir; ama Batı’da, Güney’de, Kuzey’de yaşam olmadığını kim söyleyebilir? Bu kabilenin Asya’da palmiye korularının altında konaklamak yerine, Avrupa denizlerimizdeki adaların meşe ormanlarında dolaşmadığını kim kanıtlayabilir?

Gözümde canlanan yer ne kumlu bir ova ne de sınırları belli, küçücük bir vahadır. Kayalık yamaçlı bir orman vadisi önümde derinlere iniyor; ağaç üstüne ağaç yığılmış, kahverengi bir gölgeyle kaplı. Burada insanlar yaşıyor, ama sayıları o kadar az, yaşadıkları patikalar da o kadar sık dallı ve üstü kapalı ki ne sesleri duyuluyor ne kendileri görülüyor. Yabanıl mı bunlar? Kuşkusuz. Çoban değneğiyle ve yayla yaşarlar; yarı çoban, yarı avcıdırlar, sürüleri avları gibi başıboş dolaşır. Mutlu mudurlar? Hayır, bugün bizden daha mutlu değiller. İyi insanlar mıdır? Hayır, bizden daha iyi değiller. Doğaları bizimkiyle aynı—hepimiz insanız. Bu kabilede çok sık mutsuz olan biri de var: Hem annesini hem babasını yitirmiş bir çocuk. Kimse bu çocuğu umursamıyor. Bazen karnını doyuruyorlar, ama çoğu zaman unutulup gidiyor. Bir kulübe ona nadiren kapısını açıyor; evi kovuk bir ağaçla soğuk bir mağara. Terk edilmiş, yitip gitmiş, başıboş yaşayan bu çocuk kendi türünden çok vahşi hayvanlarla ve kuşlarla vakit geçiriyor. Açlıkla soğuk yoldaşı; keder başında, yalnızlık çevresinde kol geziyor. Kimsenin umursamadığı ve değer vermediği bu çocuk ölmeli; ama yaşıyor ve büyüyor. Yeşil yaban ona annelik ediyor; onu sulu meyvelerle, tatlı köklerle ve kuru yemişlerle besliyor.

Bu iklimin havasında hayatı şefkatle besleyen bir şey var. Çiylerinde de her derde deva bir merhem bulunmalı. Yumuşak mevsimleri hiçbir tutkuyu, hiçbir duyuyu aşırıya vardırmıyor; ılıman havası uyumu besliyor; meltemleri gökten saf düşüncenin, daha da saf duyguların tohumunu indiriyor sanki. Kayalıkların ve yaprakların biçimi tuhafça eğri büğrü değil; çiçeklerin ve kuşların renkleri göz alıcı ölçüde parlak değil. Ormanların bütün heybetinde dinginlik, tazeliğinde şefkat var.

Çiçeğe ve ağaca, geyiğe ve kumruya bahşedilen yumuşak güzellik, ormanın büyüttüğü bu çocuktan da esirgenmemiş. Yapayalnız büyümüş; dimdik ve zarif bir genç kız olmuş. Doğa onun yüzünü ince bir kalıba dökmüş; hastalık darbeleriyle bozulmamış ilk çizgileri saf ve düzgün biçimde olgunlaşmış. Ne kavurucu, kuru bir rüzgâr bedeninin yüzeyine hoyratça dokunmuş ne de yakıcı güneş saçlarını kıvırıp soldurmuş. Bedeni ağaçların arasında fildişi gibi parlıyor; saçları gür, uzun ve parlak; dik ateşlerle kamaşmamış iri, açık gözleri gölgede ışıldıyor, dolgun ve nemli. Rüzgâr alnını açtığında, gözlerinin üzerinde geniş ve aydınlık bir alın beliriyor—bilgi bir gün gelirse altın harflerle yazabileceği temiz, açık bir sayfa. Bu yabanıl, kimsesiz genç kızda ne kötülük ne de boşluk görürsünüz. Ormanda zararsızca, düşünceli düşünceli dolaşıyor; ama bu kadar eğitimsiz birinin ne düşünebileceğini kestirmek kolay değil.

Tufan’dan önceki bir yaz gününün akşamında, yapayalnızdı—kabilesinden hiçbir iz kalmamıştı; kabile kim bilir kaç fersah uzağa, nereye gitmişti. Vadiden yukarı çıkıp Gündüz’ün vedasını, Gece’nin gelişini izlemeye koyuldu. Durağı, bir ağacın örttüğü kayalık çıkıntıydı. Çim ve yosun tutmuş meşe kökleri oturacak bir yer, sık yapraklı dallarıysa bir gölgelik oluşturuyordu.

Gündüz ağır ağır, görkemle çekildi; mor bir ateşin içinden geçip ormanlardan yükselen vahşi, alçak sesli bir koronun vedasıyla uzaklaştı. Ardından Gece, ölüm kadar sessizce geldi. Rüzgâr dindi, kuşlar sustu. Şimdi her yuvada eşler mutlulukla yan yana; erkek ve dişi geyik yataklarında güven içinde huzurla uyuyordu.

Genç kız oturuyordu; bedeni dingin, ruhu kıpır kıpırdı. Ama aklından geçirmekten çok hissediyor, umut etmekten çok diliyor, tasarlamaktan çok hayal kuruyordu. Dünyanın, göğün ve gecenin sınırsız kudretini duyumsuyordu. Kendini her şeyin merkezinde görüyordu—unutulmuş küçücük bir hayat zerresi, ulu yaratıcı kaynaktan istemeden fırlamış bir ruh kıvılcımı; şimdi kapkara bir kovuğun içinde kimsenin fark etmediği bir ışıkla boşa yanıp tükeniyordu. Böyle yanıp sönerek yok mu olacaktı; yaşayan ışığı hiçbir işe yaramadan, hiç görülmeden, hiç gereksinim duyulmadan mı kalacaktı—çobanın, yolcunun, bilgenin ya da rahibin yol gösterici diye izlemeyeceği, kehanet diye okumayacağı, yıldızsız bir gökteki bir yıldız gibi mi? Aklının ateşi böylesine parlakken, hayatı bu kadar canlı, gerçek ve güçlü atarken, içinde bir şey huzursuzca kıpırdanıp Tanrı vergisi bir gücü durmadan ileri sürüyor, onu kullanacak bir alan bulması gerektiğini dayatıyorken, bu mümkün müydü diye sordu kendine.

Göğe ve akşama baktı. Gök ve akşam da ona baktı. Eğilip aşağıda silikçe uzanan kıyıyı, tepeyi, ırmağı araştırdı. Sorduğu her şey ona kehanetlerle karşılık veriyordu. Duydu, etkilendi; ama anlayamadı. Ellerini başının üzerinde birleştirerek kaldırdı.

“Yol gösterin—yardım edin—teselli edin—gelin!” diye haykırdı.

Ne bir ses vardı ne de cevap veren biri.

Diz çöküp gözlerini yukarı dikerek sabırla bekledi. Şu gök kapalıydı; ağırbaşlı yıldızlar yabancı ve uzakta parlıyordu.

Sonunda ıstırabının gerilmiş bir teli gevşedi; yukarıda bir Şey’in yumuşadığını düşündü; uzaklardaki bir Şey yaklaşır gibi geldi; Sessizlik konuşuyor gibiydi. Dil yoktu, sözcük yoktu, yalnızca bir tını.

Yeniden—ince, dolgun, yüce bir tını; alçak, yumuşak bir ses, fırtınanın fısıltısı gibi, alacakaranlığı dalgalandırdı.

Bir kez daha, daha derinden, daha yakından, daha berrak biçimde, ahenkle yankılandı.

Yeniden—Gök ile Yer arasında belirgin bir ses duyuldu.

“Havva!”

Bu kadının adı Havva değilse, başka adı yoktu. Ayağa kalktı. “Buradayım.”

“Havva!”

“Ey Gece (konuşan ancak Gece olabilir), buradayım!”

Ses, alçalarak Yeryüzü’ne ulaştı.

“Havva!”

“Rab,” diye haykırdı, “işte kulun!”

Kendi inancı vardı—her kabilenin bir inancı olurdu.

“Teselli getiren biri olarak geldim!”

“Rab, tez gel!”

Akşam umutla al al kesildi; Hava soluk soluğa kaldı; daha önce doğmuş olan Ay, büyüyerek yükseldi ama ışığı hiçbir şekli göstermedi.

“Bana doğru eğil, Havva. Kollarıma gir; böylece dinlen.”

“Böyle yaslanıyorum sana, ey görünmez ama varlığını hissettiğim! Sen kimsin?”

“Havva, gökten diri bir içecek getirdim. İnsanoğlunun kızı, kadehimden iç!”

“İçiyorum: Sanki en tatlı çiy, gürül gürül akan bir ırmak gibi dudaklarıma değiyor. Kurak yüreğim canlanıyor; kederim hafifliyor; sıkışmışlığım, çırpınışım sona eriyor. Gece de değişiyor! Orman, tepe, ay, engin gökyüzü—hepsi değişiyor!”

“Hepsi değişiyor ve sonsuza dek. Görüşündeki karanlığı alıyorum; yetilerinin zincirlerini çözüyorum! Yolundaki engelleri dümdüz ediyorum; varlığımla boşluğu dolduruyorum. Yitik yaşam zerresini kendime mal ediyorum. Unutulmuş halde yanıp duran ruh kıvılcımını kendime alıyorum!”

“Ah, al beni! Ah, beni kendine kat! Bu bir tanrı.”

“Bu, Tanrı’nın oğullarından biri—seni kıpırdatan yaşam payında kendini hisseden biri. Kendi olanı geri almasına, umutsuzca yitip gitmesin diye onu besleyip desteklemesine izin verilmiştir.”

“Tanrı’nın oğlu! Gerçekten seçilmiş miyim?”

“Bu ülkede yalnızca sen. Güzel olduğunu gördüm; bana ait olduğunu bildim. Bana kendi olanı kurtarma, ayakta tutma, sevip gözetme gücü verildi. Bende, yeryüzündeki o Seraf’ı, Deha denen varlığı tanı.”

“Şanlı damadım! Yücelerden gelen gerçek şafağım! Sonunda arzuladığım her şeye sahibim. Bir vahiy alıyorum. Çocukluğumdan beri peşimi bırakmayan karanlık ima, belirsiz fısıltı artık anlam kazanıyor. Aradığım kişi sensin. Tanrı’dan doğan, al beni, gelinin olayım!”

“Alçalmadan da bana ait olanı alabilirim. Havva’nın varlığını aydınlatan alevin ta kendisini sunaktan veren ben değil miydim? Yeniden gel, gönderildiğin göğe.”

Görünmez ama kudretli o Varlık, bir kuzuyu ağıla alır gibi onu bağrına bastı; yumuşak ama her yana yayılan o ses, müzik gibi yüreğinde titreşti. Gözü hiçbir görüntü algılamadı; ama görüşüne ve zihnine lekesiz havanın dinginliği, uçsuz bucaksız denizlerin kudreti, yürüyen yıldızların heybeti, çarpışan öğelerin enerjisi, geniş tabanlı tepelerin köklü dayanıklılığı ve hepsinden öte, kahramanca bir güzelliğin görkemi duyumsandı: Gece’nin üzerine zaferle atılıp gölgelerini yenen, ilahi bir güneş gibi.

Dehanın İnsanlık’la evlendiği saat böyleydi. Onların sonraki birleşmesinin öyküsünü kim anlatabilir? Mutluluğunu ve kederini kim resmedebilir? Tanrı’nın Kadın’la arasına düşmanlık koyduğu O’nun, bu bağı koparmak ya da saflığını kirletmek için nasıl ölümcül planlar kurduğunu kim anlatabilir? Yılan’la Seraf arasındaki uzun mücadeleyi kim kayda geçirebilir: Yalanların Babası’nın iyiliğe kötülüğü, bilgeliğe kibrini, yüceliğe bayağılığı, mutluluğa acıyı, tutkuya zehri nasıl sinsice kattığını? “Korkusuz Melek”in nasıl meydan okuduğunu, direndiğini, püskürttüğünü? Kirlenmiş kadehi nasıl tekrar tekrar arıttığını, alçalmış duyguyu yücelttiğini, sapmış dürtüyü düzelttiğini, gizlenen zehri açığa çıkardığını, küstah ayartmayı boşa çıkardığını—nasıl arındırıp haklı çıkardığını, gözleyip karşı koyduğunu? Bu sadık Seraf’ın, sabrıyla, gücüyle, Kaynağı Tanrı’dan aldığı o dile sığmaz yetkinlikle, zaman boyunca İnsanlık adına nasıl iyi bir mücadele verdiğini? Zaman sona erip yolun sonunda Ölüm’le karşılaştığında, ete kemiğe bürünmemiş koluyla Sonsuzluğun kapılarını tutarken, Deha’nın ölmekte olan gelinini nasıl sımsıkı tuttuğunu, geçişin ıstırabı boyunca ona nasıl destek olduğunu, onu zaferle kendi yurduna, Cennet’e taşıdığını, Yaratıcısı Yehova’ya kurtarılmış olarak nasıl geri verdiğini ve sonunda Meleklerin, Başmeleklerin önünde Ölümsüzlük tacını başına nasıl taktığını?

Bu şeylerin tarihçesini kim yazabilir?

“Bu kompozisyonu hiçbir zaman düzeltemezdim,” dedi Moore sözünü bitirince Shirley. “Sansür kaleminiz kınayan çizgiler çekmişti; ne anlama geldiklerini çözmeye boşuna uğraştım.”

Öğretmenin masasından bir pastel boya almış, kitabın kenarına küçük yapraklar, sütun parçaları, kırık haçlar çiziyordu.

“Fransızcanın yarısı unutulmuş olabilir ama Fransızca dersindeki alışkanlıklar kalmış, görüyorum,” dedi Louis. “Kitaplarım şimdi de eskiden olduğu gibi senin elinde güvende olmazdı. Yeni ciltlettiğim Saint-Pierre kitabı yakında Racine’im gibi olurdu—Miss Keeldar’ın işareti her sayfaya işlenmiş.”

Shirley, parmaklarını yakmış gibi pasteli bıraktı.

“Ödevimdeki kusurların ne olduğunu söyleyin,” dedi. “Dilbilgisi hataları mıydı, yoksa içeriğine mi itiraz ettiniz?”

“Çizdiğim çizgilerin kusurlara işaret ettiğini hiç söylemedim. Öyle olduğunu varsaydın; ben de itiraz etmedim.”

“Peki başka ne anlama geliyorlardı?”

“Artık önemi yok.”

“Bay Moore,” diye seslendi Henry, “Shirley’e eskiden ezbere ne güzel söylediği parçalardan birkaçını tekrarlatın.”

“Bir parça isteyeceksem ‘Ehlileştirilmiş At’ı isterim,” dedi Moore; Miss Keeldar’ın kök olana dek kısalttığı kalemi çakısıyla açıyordu.

Başını yana çevirdi; doğal örtülerinden yoksun boynu ve duru yanağı, sıcak bir pembeliğe büründü.

“Ah, görüyorsunuz ya, unutmamış efendim,” dedi Henry sevinçle. “Ne kadar yaramazlık ettiğini biliyor.”

Shirley’in büyümesine izin vermediği bir gülümseme dudağını titretti; yüzünü eğip bir koluyla, bir de öne eğilince yeniden salınan bukleleriyle yarı yarıya gizledi. “Gerçekten de başkaldırmıştım,” diye yanıtladı.

“Başkaldırmış!” diye yineledi Henry. “Evet; seninle baban fena halde kavga etmiştiniz. Hem ona hem annene, Bayan Pryor’a ve herkese kafa tutmuştun. Seni aşağılamış olduğunu söylemiştin—”

“Beni aşağılamıştı,” diye araya girdi Shirley.

“Bir de hemen Sympson Grove’dan ayrılmak istiyordun. Eşyalarını topladın, baban da sandığından dışarı attı. Annem ağladı, Bayan Pryor ağladı; ikisi de ellerini ovuşturarak, sabırlı olman için yalvardı. Sense eşyalarınla ve önünde kapağı açık sandığınla yerde diz çökmüş, öylece bakıyordun, Shirley; bakıyordun—hiddet nöbetlerinden birindeydin. Böyle zamanlarda yüz hatların bozulmaz; donuklaşır ama çok güzel kalır. Neredeyse öfkeli görünmezsin, yalnızca kararlı ve biraz aceleci olursun; yine de önüne çıkan bir engeli yıldırım çarpmış gibi parçalayacağın hissedilir. Babamın umudu kesildi, Bay Moore’u çağırdı.”

“Yeter, Henry.”

“Hayır, yetmez. Bay Moore’un nasıl başardığını pek bilmiyorum; yalnız babama, heyecanın gutunu azdıracağını söylediğini hatırlıyorum. Sonra hanımlarla sakince konuşup onları uzaklaştırdı. Ardından sana, Miss Shirley, şimdi konuşmanın ya da ders vermenin faydasız olduğunu söyledi; ama çay takımları tam da o sırada dersliğe getirilmişti, kendisi çok susamıştı ve senin eşyalarını toplamaya ara verip ona ve bana birer fincan çay hazırlarsan memnun olacaktı. Geldin. Başta konuşmadın ama kısa süre sonra yumuşayıp neşelendin. Bay Moore bize Kıta Avrupası’nı, savaşı, Bonaparte’ı anlatmaya başladı—ikimiz de dinlemeyi severdik bunları. Çaydan sonra o akşam hiçbirimizin yanından ayrılmamasını söyledi; yeniden yaramazlık etmeyelim diye gözünün önünden ayrılmamıza izin vermeyecekti. Bir yanına ben, öbür yanına sen oturduk. Çok mutluyduk. Hayatımda bundan güzel bir akşam geçirmedim. Ertesi gün sana, küçük hanım, bir saat ders verdi; sonra Bossuet’den ezberlemen için bir parça seçerek cezanı kesti: ‘Ehlileştirilmiş At’. Eşyalarını toplamak yerine onu öğrendin, Shirley. Bir daha kaçıp gitmekten söz etmedik. Bay Moore bir yıl boyunca bu konuda seninle şakalaştı.”

“Hiçbir parçayı bundan daha coşkulu söylememişti,” diye ekledi Moore. “O gün ilk kez, ana dilimin bir İngiliz kızın ağzında aksansız konuşulduğunu duyma zevkine eriştim.”

“Sonraki bir ay boyunca yaz kirazları kadar tatlıydı,” diye araya girdi Henry. “İyi, doyasıya bir kavga Shirley’in huyunu bulduğundan daha iyi bırakırdı.”

“Burada değilmişim gibi benden söz ediyorsunuz,” dedi yüzünü hâlâ kaldırmamış olan Miss Keeldar.

“Burada olduğundan emin misin?” diye sordu Moore. “Buraya geldiğimden beri, Fieldhead’in hanımına eski öğrencime ne olduğunu bilip bilmediğini sormak istediğim anlar oldu.”

“Şimdi burada.”

“Onu görüyorum; hem de pek alçakgönüllü. Ama Harry’ye de başkalarına da, bir an mütevazı bir çocuk gibi kızarıp yüzünü saklayan, sonraki an mermerden bir Juno gibi solgun ve mağrur biçimde başını kaldıran alçakgönüllülüğe fazla inanmasını öğütlemem.”

“Eskiden bir adamın yonttuğu heykele can verdiği söylenir; bazılarının da bunun tersine, canlı olanı taşa çevirme yeteneği olabilir.”

Moore, yanıtlamadan önce bu söz üzerinde durakladı. Hem etkilenmiş hem düşünceli bakışı, “Tuhaf bir söz; ne demek olabilir?” diyordu. Zihninde onu evirip çevirdi; derin ve ağır ağır düşünüyordu, metafizik üzerine kafa yoran bir Alman gibi.

“Bazı erkekler tiksinti uyandırır, böylece iyi yürekli insanı soğutur demek istiyorsun,” dedi sonunda.

“Ne ince yorum!” diye karşılık verdi Shirley. “Yorum hoşuna gittiyse doğru sayabilirsin. Umurumda değil.”

Bunu söyler söylemez başını kaldırdı; Louis’in tarif ettiği gibi bakışları mağrur, teni heykelinki kadar solgundu.

“İşte değişim!” dedi. “Daha hayal edilir edilmez gerçekleşiyor: Alçakgönüllü bir su perisi, erişilmez bir tanrıçaya dönüşüyor. Ama Henry istediği ezberden yoksun kalmamalı; Olympia onu memnun etmeye tenezzül edecek. Başlayalım.”

“İlk dizeyi bile unuttum.”

“Bense unutmadım. Belleğim yavaş işler ama sağlamdır. Bilgiyi de sevgiyi de ağır ağır edinirim. Edindiğim bilgi zihnime, duygu da göğsüme yerleşir; kendi kökü olmadığı için bir süre gürül gürül yeşerip sonra solan o hızlı filizler gibi değildir. Dikkat et, Henry! Miss Keeldar sana bir kıyak yapmayı kabul etti. ‘Şu ateşli, haşarı ata bakın,’ diye başlıyor.”

Miss Keeldar denemeyi kabul etti ama kısa süre sonra durdu.

“Baştan sona tekrarını duymadan sürdüremem,” dedi.

“Oysa ne çabuk öğrenilmişti—‘Çabuk kazanılan çabuk yiter,’” diye ders verdi öğretmeni. Parçayı ağır ağır, doğru ve etkileyici bir vurguyla okudu.

Shirley, öğretmeni sürdürdükçe yavaş yavaş kulak verdi. Önce ondan yana dönük olmayan yüzünü ona çevirdi. Moore susunca, onun dudaklarından alıyormuş gibi sözü devraldı; onun ses tonunu, aksanını, vurgularını aynen benimsedi; cümleleri onun okuduğu gibi okudu; tavrını, telaffuzunu, ifadesini yeniden yarattı.

Şimdi sıra onun bir istekte bulunmasındaydı.

“‘Atalya’nın Düşü’nü hatırla,” diye yalvardı, “ve oku.”

Onun için okudu. Shirley sözleri ondan aldı; onun dilini kendi dili kılmanın verdiği canlı heyecanı duydu. Biraz daha izin istedi; okuldan kalma parçaların tümü yeniden canlandı, onlarla birlikte Shirley’in eski okul günleri de.

Racine ve Corneille’in en güzel parçalarından bazılarını okumuş, sonra kızın sesinde kendi derin sesinin yankısını duymuştu; kız, sesini onunkine sadakatle uyduruyordu. La Fontaine’in en güzel fablı olan “Meşe ve Saz”ı öğretmen güzelce okumuş, öğrencisi de dersten coşkuyla yararlanmıştı. Belki şimdi ikisini birden bir duygu yakalamış, coşkularının harlı bir alev gibi parladığını ve Fransız şiirinin azıcık yakıtının artık bu alevi beslemeye yetmediğini hissetmişlerdi; belki de yutucu alevin içine yılbaşı kütüğü gibi atılacak koca bir İngiliz meşesi istiyorlardı. Moore, “İşte bizim en iyi parçalarımız! Daha dramatik, daha canlı, daha doğal hiçbir şeyimiz yok!” dedi.

Sonra gülümsedi ve sustu. Tüm varlığı dingin bir ışıkla yanıyor gibiydi. Şöminenin önünde duruyor, dirseğini rafına dayamış, mutluluğunu bozmayan düşüncelere dalıyordu.

Kısalmış sonbahar gününün üzerine alacakaranlık çökmüştü. Sarmaşıkların gölgelediği derslik pencerelerine, yüksek ekim rüzgârlarının henüz soldurmuş yaprakları süpürüp götürmediği bitkilerden ötürü göğün ışığı zar zor ulaşıyordu; ama ateş, konuşmaya yetecek kadar aydınlatıyordu.

Louis Moore şimdi öğrencisiyle Fransızca konuşuyordu; Shirley önce gülerek, duraksayarak ve kesik kesik yanıt verdi. Moore onu düzeltirken yüreklendiriyordu. Henry de derse katıldı; iki öğrenci, kolları birbirlerinin bellerinde, öğretmenlerinin karşısında duruyordu. Çoktan içeri girmek için izin istemiş ve almış olan Tartar, halının ortasına ağırbaşlıca oturmuş, kızıl közlerin arasındaki kömür parçalarından birdenbire fışkıran alevlere bakıyordu. Topluluk yeterince mutluydu ama—

“Zevkler haşhaş çiçekleri gibidir;

Çiçeği koparırsın—rengi solar gider.”

Avludaki taş döşemede tekerleklerin boğuk, gürültülü sesi duyuldu.

“Araba geri geldi,” dedi Shirley. “Yemek herhalde hazırdır, ben de daha giyinmedim.”

Bir hizmetçi Bay Moore’un mumunu ve çayını getirdi; çünkü öğretmenle öğrencisi genellikle öğle yemeği saatinde yemek yerdi.

“Bay Sympson ve hanımlar döndü,” dedi, “Sir Philip Nunnely de onlarla.”

“Nasıl da irkildin, elin nasıl titredi, Shirley!” dedi Henry, hizmetçi perdeyi kapatıp gittikten sonra. “Ama nedenini biliyorum—siz de biliyor musunuz, Bay Moore? Babamın ne tasarladığını biliyorum. Şu Sir Philip çirkin, küçük bir adam. Keşke gelmeseydi. Keşke kız kardeşlerimle ötekilerin hepsi De Walden Hall’da kalıp orada yemek yeseydi. Shirley yine size ve bana çay hazırlardı, Bay Moore; ne güzel bir akşam geçirirdik.”

Moore masasını kilitleyip Saint-Pierre kitabını kaldırıyordu. “Planın bu muydu, delikanlı?”

“Onaylamıyor musunuz, efendim?”

“Ütopyacı hiçbir şeyi onaylamam. Hayata demirden yüzüyle bak; Gerçek’in pirinç suratına dik dik bak. Çayı hazırla, Henry; bir dakikaya dönerim.”

Odadan çıktı; Shirley de başka bir kapıdan çıktı.

İçindekilere dön

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…