Shirley kitap kapağı

37. bölüm / 37

Bölüm Xxxvıı. — Son.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 37Şu an: Bölüm Xxxvıı. — Son.
  1. 1 Bölüm I. — Levilik.3.574 kelime
  2. 2 İkinci Bölüm. — Vagonlar.4.196 kelime
  3. 3 Iıı. Bölüm. — Bay Yorke.2.365 kelime
  4. 4 Dördüncü Bölüm. — BAY YORKE (devam).3.087 kelime
  5. 5 V. Bölüm — Hollow’un Kulübesi4.143 kelime
  6. 6 Bölüm Vı. — Corıolanus.5.021 kelime
  7. 7 Bölüm Vıı. — Çayda Papaz Yardımcıları.7.163 kelime
  8. 8 Vııı. Bölüm — Nuh ve Musa.4.264 kelime
  9. 9 Ix. Bölüm — Brıarmaıns5.883 kelime
  10. 10 Bölüm X. — Evde Kalmış Kadınlar.4.954 kelime
  11. 11 Xı. Bölüm. — Fıeldhead.4.517 kelime
  12. 12 Bölüm Xıı. — Shırley ve Carolıne.5.447 kelime
  13. 13 Xııı. Bölüm — İşle İlgili Yeni Haberleşmeler.6.878 kelime
  14. 14 Bölüm Xıv. — Shırley İyi İşlerle Kurtulmaya Çalışıyor.3.715 kelime
  15. 15 Xv. Bölüm — Bay Donne’un Ayrılışı.3.694 kelime
  16. 16 Bölüm Xvı. — Pentekost Yortusu.3.118 kelime
  17. 17 Bölüm Xvıı. — Okul Şenliği.4.220 kelime
  18. 18 Bölüm Xvııı. — Kibar Okura Atlaması Tavsiye Edilen, Aşağı Tabakadan Kişilerin Tanıtıldığı Bölüm.2.994 kelime
  19. 19 Xıx. Bölüm. — Bir Yaz Gecesi.4.162 kelime
  20. 20 Xx. Bölüm — Yarın.3.342 kelime
  21. 21 Xxı. Bölüm. — Bayan Pryor.4.642 kelime
  22. 22 Bölüm Xxıı. — İki Hayat.2.797 kelime
  23. 23 Xxııı. Bölüm — Akşam Dışarı Çıkmak5.231 kelime
  24. 24 Xxıv. Bölüm — Ölüm Gölgesi Vadisi5.104 kelime
  25. 25 Xxv. Bölüm — Batı Rüzgârı Esiyor.2.089 kelime
  26. 26 Xxvı. Bölüm — Eski Yazı Defterleri.4.718 kelime
  27. 27 Xxvıı. Bölüm. — İlk Entelektüel Kadın.5.968 kelime
  28. 28 Xxvııı. Bölüm — Febe5.241 kelime
  29. 29 Xxıx. Bölüm. — Louıs Moore.2.286 kelime
  30. 30 Xxx. Bölüm — Rushedge—bir İtiraf Odası.3.975 kelime
  31. 31 Bölüm Xxxı. — Amca ve Yeğen.3.910 kelime
  32. 32 Xxxıı. Bölüm. — Okul Çocuğu ve Orman Perisi.3.127 kelime
  33. 33 Xxxııı. Bölüm — Martın’in Taktikleri2.591 kelime
  34. 34 Bölüm Xxxıv. — Ev İçi Eziyet Vakası—dinî Görevleri Yerine Getirmede Dindarca Azmin Dikkate Değer Bir Örneği.1.985 kelime
  35. 35 Xxxv. Bölüm — İşlerin Biraz İlerlediği, Ama Pek Değil.3.200 kelime
  36. 36 Xxxvı. Bölüm. — Okul Odasında Yazılanlar.5.746 kelime
  37. 37 Bölüm Xxxvıı. — Son.3.714 kelime · Okuduğun bölüm

BÖLÜM XXXVII.

SON.
Evet, sevgili okur, artık hesapları kapatmalıyız. Bu anlatıda tanıştığımız kişilerden bazılarının son hâllerini kısaca anlatacağım; ardından seninle el sıkışıp şimdilik ayrılacağız.

Papaz yardımcılarına dönelim—çok sevilen ama uzun süre ihmal edilenlere. Buyurun, alçakgönüllü liyakat! Görüyorum ki Malone çağrıma hemen karşılık veriyor. Kendi tasvirini duyunca tanıyor.

Hayır, Peter Augustus; seninle konuşacak bir şeyimiz yok. Olmaz. Yaptıklarının ve kaderinin dokunaklı öyküsünü anlatmaya kalkarsak kendimize hâkim olamayız. Ayırt etme gücü olan halkın tuhaf takıntıları bulunduğunu, çıplak gerçeğin işe yaramadığını, yalın olguların hazmedilemediğini bilmiyor musun, Peter? Gerçek domuzun ciyaklamasının eskiden olduğu gibi bugün de hoş karşılanmadığını bilmiyor musun? Hayatının ve sohbetlerinin sonunu anlatsam halk çığlıklar içinde histeriye kapılır, amonyaklı tuz ve yakılmış tüyler için çılgınca bağırırdı. Burada ‘İmkânsız!’ denir, orada ‘Gerçek dışı!’ diye karşılık verilir, ardından ağırbaşlı bir kararla ‘Sanatsız!’ ilan edilirdi. Şunu iyi belle: Gerçek, yalın hakikati her sunduğunda, nedense hep yalan diye suçlanır—sahiplenmez, bir kenara atar, yoksullara bırakırlar; oysa kendi hayalinin ürünü, sırf kuruntu, apaçık kurmaca benimsenir, el üstünde tutulur, güzel, uygun, tatlı bir doğallık diye adlandırılır. Sahte küçük piç bütün şekerlemeleri alır; dürüst, meşru yavruya tokat düşer. Dünyanın hâli böyledir, Peter; sen de meşru çocuk olduğuna, kaba, yıkanmamış ve haylaz olduğuna göre, çekilmelisin.”

Bay Sweeting’e yol açın.

İşte geliyor; kolunda karısıyla—Yorkshire’ın en görkemli ve en iri kadını Bayan Sweeting, eskiden Miss Dora Sykes. Bay Sweeting rahat gelir getiren bir papazlık görevine henüz atanmış, Bay Sykes da Dora’ya hatırı sayılır bir çeyiz verebilecek durumdaydı; en mutlu koşullar altında evlendiler. Cemaatlerinin ve geniş bir dost çevresinin sevgisini kazanarak uzun ve mutlu bir hayat sürdüler.

İşte! Sanırım cilayı pek güzel atmış oldum.

Buyurun, Bay Donne.

Bu beyefendi, sevgili okur, senin de benim de umabileceğimizden çok daha iyi çıktı. O da son derece aklı başında, sakin, hanım hanımcık ufak tefek bir kadınla evlendi. Bu evlilik onu adam etti. Örnek bir aile babası ve gerçekten etkin bir cemaat papazı oldu (ama bir papaz olarak, ölene dek papazlık etmeyi vicdanen reddetti). Kâsenin ve tabağın dışını en iyi cila tozuyla parlattı; sunağın ve tapınağın eşyalarıyla bir döşemeci gayreti, bir marangoz özeniyle ilgilendi. Küçük okulu, küçük kilisesi, küçük papaz evi—hepsini o yaptırdı; bunlar da ona şeref kazandırdı. Her biri kendi alanında örnekti. Mimaride tekdüzelik ve zevk, dinde tutarlılık ve içtenlikle aynı şey olsaydı, Bay Donne ne güzel bir Hristiyan sürüsünün çobanı olurdu! Bay Donne’nin ustalaştığı tek bir sanatta hiçbir ölümlü onu geçemedi: dilencilik. Bütün yapıları için gereken parayı tek başına dilenerek topladı. Bu işte planı kavrayışı ve eylem alanı eşsizdi. Yüksekten alçağa herkesten—ayakkabısız kulübe çocuğundan taçlı düke kadar—dilenirdi. Dilenme mektuplarını dört bir yana gönderdi: yaşlı Kraliçe Charlotte’a, kızları prenseslere, oğulları kraliyet düklerine, Prens Naip’e, Lord Castlereagh’a, o sırada görevde olan bakanların tümüne; daha da şaşırtıcısı, bu kişilerin her birinden bir şeyler koparmayı başardı. Cimri yaşlı Kraliçe Charlotte’tan beş sterlin, sefih büyük oğlundan iki gine aldığı kayda geçmiştir. Bay Donne dilenme gezilerine çıktığında baştan aşağı tunçtan bir zırh kuşanırdı. Dün yüz sterlin vermiş olman, bugün senden iki yüz sterlin istemesine engel değildi. Bunu yüzüne söyler, on ihtimalden dokuzunda da parayı alırdı. İnsanlar ondan kurtulmak için para verirdi. Yine de parayla bir miktar iyilik yaptı. Yaşadığı dönemde işe yaradı.”}],

Belki Bay Malone’un Briarfield cemaatinin sahnesinden vakitsiz ve ansızın çekilip gitmesinin ardından (nasıl olduğunu bilemezsin, okur; güzel ve hoş olana duyduğun zarif düşkünlüğün bedelini merakından ödemek zorundayız), yerine başka bir İrlandalı papaz yardımcısı, Bay Macarthey geldiğini belirtmeliyim. Bu beyefendinin ülkesine, Malone’un ülkesine verdiği zararın ölçüsünde onur kazandırdığını içtenlikle söyleyebilirim. Peter ne kadar azgın, gürültücü ve—son sıfatı burada kullanmayacağım; yoksa sır açığa çıkar—ise, o da o kadar terbiyeli, ağırbaşlı ve vicdanlı çıktı. Cemaatinde sadakatle çalıştı. Hem pazar okulları hem gündüz okulları onun yönetiminde defne ağaçları gibi serpilip gelişti. Elbette insan olduğundan kusurları da vardı. Ne var ki bunlar, düzenli ve ağırbaşlı bir din adamına yaraşır kusurlardı; pek çok kişinin erdem sayacağı türdendi. Bir Muhalifle çaya davet edilmesi onu bir hafta boyunca dengeden çıkarırdı. Bir Quaker’ın kilisede şapkasıyla durması, vaftiz edilmemiş bir insanın Hristiyan töreniyle gömüleceği düşüncesi, Bay Macarthey’nin beden ve zihin düzenini altüst etmeye yeterdi. Bunların dışında aklı başında ve mantıklı, çalışkan ve yardımseverdi.

Adaleti seven okurların, Bay Robert Moore’un canına kasteden kişiyi bulup yakalama ve hak ettiği cezaya çarptırma konusunda şimdiye dek suç sayılacak ölçüde ihmal gösterdiğimi fark etmiş olacaklarından kuşkum yok. İstekli okurlarımı usulca ama heyecanlı bir dansa kaldırmak için ne güzel fırsattı: hukukla İncil’in, zindanın, sanık kürsüsünün ve “ölüm sancısının” dansına. Hoşuna gidebilirdi, okur; ama benim hoşuma gitmezdi. Benimle konum kısa sürede çatışır, sonra da tökezleyip kalırdım. Gerçeklerin beni bu girişimden bütünüyle akladığını görmek sevindirdi. Katil hiç cezalandırılmadı; çünkü yakalanmamıştı. Yakalanmamıştı, çünkü peşine düşülmemişti. Yargıçlar sanki ayağa kalkıp yiğitçe işler yapacaklarmış gibi kıpırdanıp durdular; ama Moore, daha önce yaptığı gibi onları harekete geçirmek ve yönlendirmek yerine küçük kulübesindeki sedirde yatıp gizlice gülüyor, solgun yabancı yüzünün her çizgisiyle alay ediyordu. Bunun üzerine yargıçlar bir kez daha düşündüler; zorunlu birtakım işlemleri tamamladıktan sonra meseleyi sessizce kapatmaya ihtiyatla karar verdiler ve öyle de yaptılar.

Moore onu kimin vurduğunu biliyordu; Briarfield’daki herkes de biliyordu. Bu kişi, daha önce sözünü ettiğimiz, yarı aklını yitirmiş dokumacı Michael Hartley’den başkası değildi; dinde çılgın bir Antinomiyan, siyasette ise gözü dönmüş bir eşitlikçiydi. Zavallı adam, Moore’a suikast girişiminden bir yıl sonra delirium tremens’ten öldü; Robert da cenazesini kaldırması için perişan dul karısına bir gine verdi.

Kış geçip gitti; ardından bahar, ışıklı ve gölgeli, çiçekli ve sağanaklı bir akışla geldi. Şimdi yazın tam ortasındayız: 1812 Haziranı’nın ortasında.

Hava yakıp kavuruyor. Gökyüzü koyu lacivert, kızıl altın renginde. Mevsime uyuyor; çağa uyuyor; ulusların bugünkü ruhuna uyuyor. On dokuzuncu yüzyıl dev cüsseli delikanlılığının keyfini sürüyor; Titan delikanlı oyununda dağları kökünden söküyor, azgın eğlencesinde kayaları fırlatıyor. Bu yaz Bonaparte at sırtında; ordusuyla Rus çöllerini baştan başa geçiyor. Yanında Fransızlar, Polonyalılar, İtalyanlar ve Ren kıyılarının çocukları var; altı yüz bin kişi. Eski Moskova’ya doğru ilerliyor. Eski Moskova surlarının altında kaba saba Kazak onu bekliyor. Barbar stoacı! Üzerine yuvarlanan uçsuz bucaksız yıkımdan korkmadan bekliyor. Güvenini bir kar bulutuna bağlıyor; ıssız düzlük, rüzgâr ve dolu fırtınası onun sığınağı; müttefikleri doğa güçleri: hava, ateş, su. Peki bunlar kim? Yehova’nın tahtının önünde daima nöbet tutan üç korkunç başmelek. Beyazlara bürünmüş, altın kuşaklarla kuşanmış duruyorlar; Tanrı’nın gazabıyla ağzına kadar dolu kâseleri kaldırıyorlar. Onların zamanı öç günüdür; işaretleriyse, “görkeminin sesiyle gürleyen” ordular Rabbinin sözüdür.

“Karın hazinelerine girdin mi hiç? Ya da sıkıntı vakti, savaş ve cenk günü için sakladığım dolu hazinelerini gördün mü?”

“Haydi gidin. Tanrı’nın gazap kâselerini yeryüzüne boşaltın.”

Öyle de oldu. Yeryüzü ateşle kavruldu; deniz “ölü bir adamın kanı gibi” oldu; adalar gözden kayboldu; dağlardan eser kalmadı.

O yıl Lord Wellington İspanya’da yönetimi ele aldı. Kendi kurtuluşları uğruna onu başkomutan yaptılar. O yıl Badajoz’u aldı, Vittoria’da savaştı, Pampeluna’yı ele geçirdi, San Sebastian’a hücum etti; yine o yıl Salamanca’da zafer kazandı.

Manchesterlılar, savaş olaylarını böyle kısaca özetlediğim için beni bağışlayın; gerçi bunun önemi yok. Lord Wellington artık sizin gözünüzde ömrünü tamamlamış yaşlı bir beyefendiden ibaret. Bazılarınızın ona “bunamış” dediğini sanıyorum; yaşı ve bedensel gücünü yitirmesiyle alay ettiniz. Siz ne büyük kahramanlarsınız! Yarı tanrının ölümlü yanını ayaklar altına almaya sizin gibilerin hakkı var. Rahatınıza bakıp alay edin; küçümsemeniz onun yüce, yaşlı yüreğini asla kıramaz.

Ama gelin dostlar, ister Quaker ister pamuklu kumaş basımcısı olun, bir barış kongresi düzenleyelim ve zehrimizi usulca akıtalım. Kanlı savaşlardan ve kasap generallerden yakışıksız bir coşkuyla söz edip durduk; şimdi sıra sizin alanınızdaki bir zafere geldi. 18 Haziran 1812’de Konsey Emirleri kaldırıldı ve abluka altındaki limanlar açıldı. Çok iyi bilirsiniz—hatırlayacak yaşta olanlarınız—o gün Yorkshire’ı ve Lancashire’ı haykırışlarınızla titrettiğinizi. Briarfield çan kulesindeki çanları çalanlar çanı çatlatmıştı; sesi bugün bile bozuk. Tüccarlar ve İmalatçılar Derneği Stilbro’da birlikte yemek yedi; hepsi eve öyle bir halde döndü ki karıları bunu bir daha görmek istemezdi. Liverpool, sazlıklarının arasında gök gürültüsüyle ürkütülmüş bir su aygırı gibi şahlanıp homurdandı. Amerikalı tüccarların bazıları felç geçireceklerini sandı ve kendilerini kan aldırmaya yatırdı. Hepsi, akıllı insanlar gibi, bu refahın ilk anında spekülasyonun bağrına atılmaya, gelecekte bir gün derinliklerinde yitip gidecekleri yeni güçlükleri kazıp çıkarmaya hazırdı. Yıllardır biriken stoklar göz açıp kapayıncaya dek tükendi. Ambarlar boşaldı, gemiler yüklendi; iş çoğaldı, ücretler yükseldi; iyi günler gelmiş gibiydi. Bu umutlar aldatıcı olabilirdi ama parlaktı; hatta bazıları için gerçek oldu. O dönemde, yalnızca o haziran ayında, nice sağlam servet kazanıldı.

Bir eyaletin tamamı sevince boğulunca en yoksul sakini bile bayram havasını tadar; halk çanlarının sesi, en kuytu yuvayı bile neşelenmeye çağırır. Caroline Helstone da ticaret zaferinin yaşandığı gün her zamankinden özenli giyinip en güzel muslin elbisesini kuşanarak öğleden sonrayı Fieldhead’de geçirmeye, büyük bir olay için hazırlanan giysi ve süsleri gözetmeye giderken böyle düşünmüştü; bu işlerde son söz, kusursuz zevkine güvenilen Caroline’a bırakılmıştı. Sunakta giyilecek çelenği, duvağı ve elbiseyi o seçti. Daha sıradan günler için de türlü giysilerle modeller belirledi; gelinin fikrini pek sormadı. Zaten o hanım o sıralar biraz söz dinlemez bir ruh hâlindeydi.

Louis güçlük çıkacağını önceden sezmişti ve gerçekten de öyle oldu. Nişanlısı evlilik gününü günlerce, haftalarca, aylarca erteleyerek onu çileden çıkarmıştı. Önceleri ertelemesini tatlı bahanelerle geçiştirip Louis’yi avutmuş, sonunda da onun ağırbaşlı ama kararlı yaradılışını, hem tatlı hem dayanılmaz zorbalığına karşı isyana sürüklemişti.

Onu kararını vermeye götürmek için sanki bir fırtına darbesi gerekmişti; ama sonunda sabit bir güne bağlanmıştı işte. Sevgiye yenik düşmüş, bir yeminle bağlanmış yatıyordu.

Böylece yenilmiş ve kısıtlanmış hâlde, çöllerde zincire vurulmuş herhangi bir canlı gibi solup duruyordu. Onu neşelendirebilecek tek kişi esir alanıydı; özgürlüğünü yitirmesini ancak onun yanındayken unutabiliyordu. Louis yokken tek başına oturuyor ya da dolaşıyor, az konuşup daha da az yiyordu.

Düğün hazırlıklarına hiç yardım etmiyordu; bütün düzenlemeleri Louis yapmak zorunda kaldı. Resmî olarak Fieldhead’in efendisi olmasına haftalar varken, gerçekte çoktan oranın sahibiydi. O, gelmiş geçmiş en az buyurgan, en iyi yürekli efendiydi; ama hanımı mutlak söz sahibiydi. Shirley hiçbir şey söylemeden, hiç direnmeden tahtından çekildi. Kendisine ne yapması gerektiği sorulduğunda, “Bay Moore’a gidin, Bay Moore’a sorun,” diye yanıt veriyordu. Varlıklı bir gelinin talibinin buyruk bekleyen ast rolünden böyle bütünüyle kurtulması, başköşeye geçmeye böyle kaçınılmaz biçimde zorlanması görülmüş şey değildi.

Miss Keeldar bu davranışında kısmen yaradılışına göre hareket etmişti; ama bir yıl sonra söylediği bir söz, bunun kısmen de bilinçli bir tutum olduğunu gösterdi. “Louis,” demişti, “yönetmekten vazgeçmeseydi hükmetmeyi asla öğrenemezdi. Hükümdarın yetersizliği, başbakanın yeteneklerini ortaya çıkardı.”

Yaklaşan düğününde Miss Helstone’un nedime olması tasarlanmıştı; ama Talih ona başka bir rol biçmişti.

Bitkilerini sulamaya yetecek vakitte eve geldi. Bu küçük işi bitirmişti. Suladığı son çiçek, evin arkasındaki sakin, yeşil bir köşede açan bir gül ağacıydı. Bitkiyi güzelce sulamıştı; şimdi bir dakika dinleniyordu. Duvarın yanında yontma taştan bir parça duruyordu—bir keşişten kalma yadigâr; belki de vaktiyle bir haçın kaidesiydi. Manzarayı daha iyi görebilmek için üzerine çıktı. Bir elinde hâlâ sulama kabı vardı; damlalar akmasın diye öteki eliyle güzel elbisesini hafifçe yana tutuyordu. Duvarın üzerinden, ıssız tarlalara baktı; göğe karşı yan yana yükselen alacakaranlıkta üç ağacın ötesine, uzakta ıssız bir yolun başındaki yalnız alıç ağacına göz gezdirdi. Şenlik ateşlerinin yakılmaya başladığı karanlık kırlara baktı. Yaz akşamı ılıktı; çanların ezgisi neşeliydi; ateşlerin mavi dumanı yumuşak, kızıl alevleri parlak görünüyordu. Güneşin battığı gökte, yukarılarında gümüş bir nokta—sevda yıldızı—parıldıyordu.

Caroline o akşam mutsuz değildi; tam tersine. Ama bakarken iç çekti ve iç çektiği sırada bir kol beline dolanıp usulca orada durdu. Caroline kimin yaklaştığını biliyor gibiydi; dokunuşla irkilmedi.

“Venüs’e bakıyorum, anne. Şuna bak, ne güzel. Işığı, şenlik ateşlerinin koyu kızıllığının yanında ne kadar da beyaz!”

Yanıt, daha sıkı bir kucaklayış oldu. Caroline dönüp baktı; Bayan Pryor’un anaç yüzüne değil, esmer, erkeksi bir yüze bakıyordu. Sulama kabını düşürüp kaideden indi.

“Bir saattir ‘anne’yle oturuyordum,” dedi gelen adam. “Uzun uzun konuştuk. Sen bu arada neredeydin?”

“Fieldhead’deydim. Shirley her zamanki gibi yaramaz, Robert. Sorulan hiçbir şeye ne evet ne hayır diyor. Tek başına oturuyor. Kederli mi, kayıtsız mı anlayamıyorum. Onu harekete geçirmeye ya da azarlamaya kalksan, yarı özlemli yarı umursamaz bir bakış atıyor; sen de onun kadar tuhaf ve şaşkın hâlde oradan ayrılıyorsun. Louis onunla ne yapacak, bilemiyorum. Ben erkek olsaydım, onunla evlenmeye kalkışmaya cesaret edemezdim sanırım.”

“Boş ver onları. Birbirleri için yaratılmışlar. Garip ama Louis onu bu tuhaflıkları yüzünden daha da çok seviyor. Yapabilirse onu yola getirir. Yine de Louis’yi zorluyor. Bu kadar sakin yaradılışlı bir adam için fırtınalı bir kur yapma dönemi geçirdi; ama görüyorsun, sonunda zafer onun olacak. Caroline, seninle konuşmak için geldim. Bu çanlar neden çalıyor?”

“Nefret ettiğin o korkunç yasanın, Konsey Emirleri’nin kaldırılması için. Memnunsun, değil mi?”

“Dün bu saatlerde deniz yolculuğum için kitapları paketliyordum. Kanada’ya götürmekte özgür olduğumu düşündüğüm tek eşyalarım onlardı; birkaç giysi, tohum, kök ve alet de vardı. Seni terk etmeye gidiyordum.”

“Beni terk etmeye mi? Beni terk etmeye mi?”

Küçük parmakları onun koluna kenetlendi; korkuyla konuşup korkuyla baktı.

“Artık değil, artık değil. Yüzüme bak; evet, iyice bak. Ayrılık umutsuzluğu yüzümden okunuyor mu?”

Yüzüne ışık vurmuş bir çehre gördü; yüzün kendisi alacakaranlıkta olsa da bütün çizgileri ışıl ışıldı. Bu yüz, görkemli hatlarının gücüyle üzerine umut, şefkat ve sevinç saçıyordu.

“Bu kaldırılma sana iyi gelecek mi—çok iyi, hemen mi?” diye sordu.

“Konsey Emirleri’nin kaldırılması beni kurtarıyor. Artık iflas etmeyeceğim; artık işi bırakmayacağım; artık İngiltere’den ayrılmayacağım; artık yoksul olmayacağım; borçlarımı ödeyebileceğim; ambarlarımdaki bütün kumaşlar elimden çıkarılacak, üstelik çok daha fazlası için sipariş alacağım. Bugün, hayatımda ilk kez, talihimin üstüne güvenle bina kurabileceğim geniş ve sağlam bir temel atıyor.”

Caroline onun sözlerini yutarcasına dinledi; elini ellerinin arasına aldı ve derin bir soluk verdi.

“Kurtuldun mu? Ağır güçlüklerin kalktı mı?”

“Kalktı. Nefes alabiliyorum. Harekete geçebilirim.”

“Nihayet! Ah, Tanrı’nın inayeti ne güzel! Şükret O’na, Robert.”

“Tanrı’nın inayetine şükrediyorum.”

“Ben de, senin için!” diye karşılık verdi. Dindarca gözlerini kaldırdı.

“Artık daha çok işçi çalıştırabilir, daha iyi ücret verebilir, daha akıllı ve cömert planlar yapabilir, biraz iyilik edip daha az bencil olabilirim. Artık Caroline, bir evim—gerçekten benim diyebileceğim bir yuvam—olabilir; artık da—”

Derin sesi kesilince sustu.

“Ve artık,” diye sürdürdü, “artık evliliği düşünebilir, bir eş arayabilirim.”

Konuşması için uygun bir an değildi. Konuşmadı.

“Bağışlanmayı alçakgönüllülükle uman ve başkalarını bağışlayan Caroline, ona çektirdiğim her şeyi, ona haince yaşattığım o uzun acıyı, bedeninin ve ruhunun benim yüzümden çektiği bütün hastalıkları bağışlar mı? Benim zavallı hırsımı, alçakça tasarılarımı bildiği hâlde unutabilir mi? Bunların kefaretini ödememe izin verir mi? Bir zamanlar zalimce terk ettiğim, gönül eğlendirmek uğruna hoyratça oynadığım, aşağılıkça incittiğim gibi, şimdi de sadakatle sevmeme, şefkatle kollamama, özenle başımın üstünde tutmama izin verir mi?”

Caroline’ın eli hâlâ elindeydi; hafif bir sıkışla karşılık verdi.

“Caroline benim mi?”

“Caroline senin.”

“Ona değer vereceğim. Değerini yüreğimde hissediyorum; onunla birlikte olma ihtiyacı hayatıma karışmış durumda. Damarlarımda dolaşan kanı ne kadar kıskanıyorsam, onun mutluluğunu ve esenliğini de o kadar kıskanacağım.”

“Ben de seni seviyorum, Robert; sana sadakatle bakacağım.”

“Bana sadakatle mi bakacaksın? Sadakatle bakmak! Sanki şu gül, bu sert gri taşı fırtınadan korumaya söz veriyor! Ama kendi yolunca bana kol kanat gerecek. Bu eller tadabileceğim her rahatlığın nazik hizmetkârları olacak. Kendi varlığımla birleştirmeyi arzuladığım kişinin bana huzur, merhamet ve saflık getireceğini biliyorum; bunlar benim özümde yabancısı olduğum şeyler.”

Caroline birden kederlendi; dudağı titredi.

“Güvercinimi ürküten ne?” diye sordu Moore; Caroline ona sokulup sonra huzursuzca geri çekilmişti.

“Zavallı annem! Onun kimsesi yok, bir ben varım. Ondan ayrılmam mı gerekecek?”

“Bunu düşündüm, biliyor musun? ‘Anne’yle konuştuk.”

“Ne istediğini, ne arzuladığını söyle; kabul etmem mümkün mü, düşüneyim. Ama senin için bile onu terk edemem. Senin hatırın için bile kalbini kıramam.”

“Ben vefasızken o vefalıydı, öyle değil mi? Ben hasta yatağının yanına hiç uğramadım; o başından ayrılmadan bekledi.”

“Ne yapmam gerek? Ondan ayrılmak dışında her şeyi yaparım.”

“Ben istediğim sürece ondan asla ayrılmayacaksın.”

“Yakınımızda oturabilir mi?”

“Bizimle yaşayacak; yalnız kendine ait odaları ve hizmetçisi olacak. Bu koşulu kendisi öne sürdü.”

“Geliri olduğunu biliyorsun; alışkanlıklarıyla birlikte onu bütünüyle bağımsız kılıyor, değil mi?”

“Bunu bana, bir başkasını hatırlatan yumuşak bir gururla söyledi.”

“Hiç karışıp duran biri değildir, dedikodu yapması da imkânsızdır.”

“Onu tanıyorum, Cary. Ama ketumluğun ve sağduyunun timsali olmak yerine tam tersi biri olsaydı bile ondan korkmazdım.”

“Yine de kayınvaliden olacak, öyle mi?” Konuşan kadın muzipçe başını salladı. Moore gülümsedi.

“Louis’yle ben, kayınvalidelerinden korkan erkeklerden değiliz, Cary. Düşmanlarımız hiçbir zaman evimizin içinden çıkmadı, bundan sonra da çıkmayacak. Kayınvalidem beni çok sevecek, kuşkum yok.”

“Sevecek, hem de kendi sessiz yoluyla, bilirsin. Duygularını gösteren biri değildir; onu sessiz, hatta soğuk gördüğünde gücendiğini sanma; yalnızca huyu böyle. Ne zaman aklını karıştırsa, onun adına açıklama yapmam için bana güven; anlattıklarıma her zaman inan, Robert.”

“Elbette, hiç kuşkusuz! Şakayı bir yana bırakırsak, onunla benim çok iyi anlaşacağımızı hissediyorum—daha iyisi olamaz. Hortense, biliyorsun, bizim Fransızcadaki anlamıyla son derece alıngandır; isteklerinde de belki her zaman makul değildir. Yine de sevgili, dürüst kızcağızı hayatım boyunca ne duygularını incittim ne de onunla ciddi biçimde tartıştım.”

“Hayır; ona karşı son derece düşünceli, hatta en şefkatli biçimde hoşgörülüsün; anneme karşı da öyle olacaksın. Baştan ayağa beyefendisin, Robert; kendi ocağının başında olduğun kadar hiçbir yerde kusursuz bir beyefendi değilsin.”

“Bu övgü hoşuma gitti; çok tatlı. Caroline’ımın beni böyle görmesinden memnunum.”

“Annem de senin hakkında benim gibi düşünüyor.”

“Umarım tıpatıp aynı değildir?”

“Seninle evlenmek istemiyor—kendini beğenme; ama geçen gün bana şöyle dedi: ‘Canım, Bay Moore’un tavırları hoş; nezaketle içtenlik havasını bir arada taşıyan ender beyefendilerden biri.’”

“‘Anne’ biraz insan sevmez, değil mi? Erkek milleti hakkında pek iyi düşünmüyor?”

“Hepsini bir tutup yargılamaktan kaçınır; ama hayranlık duyduğu istisnalar var: Louis ve Bay Hall, son zamanlarda da sen. Bir zamanlar senden hoşlanmazdı; bunu biliyordum, çünkü senden hiç söz etmezdi. Ama Robert—”

“Evet, şimdi ne oldu? Aklına ne geldi?”

“Amcamı daha görmedin, değil mi?”

“Gördüm. ‘Anne’ onu odaya çağırdı. Bazı koşullarla razı oldu. Bir eşi geçindirebileceğimi kanıtlarsam onunla evlenebilirmişim; hem de onun sandığından, övünmek için söyleyeceklerimden çok daha iyi geçindiririm.”

“Zengin olursan paranı hayırlı işlerde kullanırsın, değil mi Robert?”

“Kullanacağım; nasılını sen söylersin. Aslında benim de bazı tasarılarım var; bir gün kendi ocağımızın başında oturup konuşuruz. Hayır işlerine koşmanın gereğini gördüm; bencilliğin düpedüz budalalık olduğunu öğrendim. Caroline, şimdi söyleyeceklerimi önceden görüyorum. Bu savaş çok geçmeden sona erecek. Ticaretin önümüzdeki birkaç yıl boyunca gelişmesi muhtemel. İngiltere ile Amerika arasında kısa bir anlaşmazlık çıkabilir, ama uzun sürmez. Bir gün—belki daha on yıl geçmeden—Louis’yle Briarfield papaz bölgesini aramızda paylaşsak ne dersin? Louis her hâlükârda güç ve servet sahibi olacak. Yeteneklerini gömmeyecek. İyiliksever bir adam; üstelik azımsanmayacak bir zekâsı da var. Aklı yavaş işler ama güçlüdür. Çalışması gerek. Ağır ağır işleyebilir, ama iyi işler. Bölge yargıcı olacak—Shirley öyle olacağını söylüyor. İzin verse, bu onuru ona kazandırmak için sabırsızca, vakitsizce harekete geçerdi; ama o izin vermiyor. Her zamanki gibi acele etmeyecek. Fieldhead’in sahibi olmasının üzerinden daha bir yıl geçmeden, bütün bölge onun sessiz etkisini hissedecek ve gösterişsiz üstünlüğünü kabul edecek. Bir yargıca ihtiyaç var; zamanla bu görevi ona kendi istekleriyle, gönülsüzlük etmeden verecekler. Herkes müstakbel karısına hayran; zamanla herkes onu da sevecek. O, herkesin beğendiği türden biridir: bon comme le pain—en seçici damaklara bile her gün sunulacak ekmek; bebeğe de yaşlıya da iyi gelir, yoksulu besler, zengine sağlık verir. Shirley, kaprislerine, tuhaflıklarına, dolambaçlı yollarına ve gecikmelerine rağmen ona delicesine düşkün. Bir gün onu, kendisinin bile dileyebileceği kadar herkesçe sevilen biri olarak görecek. Louis ayrıca herkesin saygısını kazanacak, herkesçe el üstünde tutulacak, akıl danışılan ve güvenilen biri olacak—hem de gereğinden fazla. Öğütleri hep yerinde, yardımı hep iyi niyetli olacak. Çok geçmeden ikisi de elverişsiz ölçüde rağbet görecek. Bazı sınırlar koyması gerekecek. Bana gelince, tasarladığım gibi başarıya ulaşırsam, kazancım onunla Shirley’nin gelirini artıracak. Değirmen mülklerinin değerini ikiye katlayabilirim. Şu karşıdaki çorak Hollow’u sıra sıra kulübelerle, kulübe bahçeleriyle donatabilirim——”

“Robert! Koruluğu da mı söküp atacaksın?”

“Beş yıl geçmeden koruluk yakacak odun olacak. Güzel, yabanıl dere yatağı yumuşak eğimli bir yola dönüşecek; yeşil doğal set, taş döşeli bir cadde olacak. Karanlık dere yatağında kulübeler, ıssız yamaçlarda kulübeler yükselecek. Çakıllı, engebeli patika; değirmenimin küllerinden döşenmiş, düz, sağlam, geniş, kapkara, isli bir yola dönüşecek. Değirmenim, Caroline—değirmenim bugünkü avlusunun tamamını kaplayacak.”

“Korkunç! Mavi tepelerin havasını Stilbro’nun dumanlı havasına çevireceksin.”

“Briarfield vadisinden Pactolus’un sularını akıtacağım.”

“Ben dereciği bin kat daha çok seviyorum.”

“Nunnely Ortak Arazisi’ni çitle çevirmek, sonra da çiftliklere bölmek için bir yasa çıkaracağım.”

“Ama Stilbro Kırları sana meydan okuyor, çok şükür! Bilberry Bataklığı’nda ne yetiştirebilirsin? Rushedge’de ne büyür?”

“Caroline, evi olmayanlar, açlar, işsizler uzak yakın her yerden Hollow Değirmeni’ne gelecek; Joe Scott onlara iş verecek, Bay Louis Moore da kiralayacakları bir konut sağlayacak, Bayan Gill ise ilk maaş gününe kadar onlara bir pay dağıtacak.”

Yüzüne bakıp gülümsedi.

“Cary, ne güzel bir pazar okulun olacak! Ne kadar bağış toplayacaksın! Shirley’yle Miss Ainley’yle birlikte yöneteceğiniz gündüz okulu da ne güzel olacak! Değirmen bir erkek ve bir kadın öğretmenin maaşını karşılayacak; toprak sahibi ya da kumaşçı da üç ayda bir çocuklara ziyafet verecek.”

Sessizce öpücük sundu; bu sunudan insafsızca yararlanıldı ve yaklaşık yüz öpücük koparıldı.

“Aşırı hayaller,” dedi Moore iç çekip gülümseyerek, “ama belki bazılarını gerçekleştirebiliriz. Bu arada çiy düşüyor. Bayan Moore, sizi içeri götüreyim.”

Ağustos ayı. Çanlar yalnız Yorkshire’da değil, İngiltere’nin dört bir yanında yeniden çınlıyor. İspanya’dan bir borazan sesi uzun zamandır duyuluyor; şimdi gittikçe yükseliyor ve Salamanca’nın kazanıldığını ilan ediyor. Bu gece Briarfield ışıl ışıl olacak. Bugün Fieldhead’deki kiracılar hep birlikte yemek yiyecek; Hollow Değirmeni’nin işçileri de benzer bir şenlik için toplanacak; okullarda büyük bir eğlence var. Bu sabah Briarfield kilisesinde iki nikâh kıyıldı: Antwerp’ten, merhum Charles Cave Keeldar’ın Fieldhead’li kızı Shirley ile Louis Gérard Moore; Hollow Değirmeni’nden Robert Gérard Moore ile Briarfield papazı, yüksek lisans derecesi sahibi Rahip Matthewson Helstone’un yeğeni Caroline.

İlk nikâhı Bay Helstone kıydı; Briarmains’ten Bay Hiram Yorke gelini teslim etti. İkinci nikâhta Nunnely papazı Bay Hall görev yaptı. Düğün alayındaki en dikkat çekici iki kişi, genç sağdıçlar Henry Sympson ile Martin Yorke’du.

Sanırım Robert Moore’un kehanetleri hiç değilse kısmen gerçekleşti. Geçen gün, rivayete göre bir zamanlar yemyeşil, ıssız ve yabanıl olan Hollow’dan geçtim; orada, fabrikacının gündüz düşlerinin taş, tuğla ve külden yapılmış hâlini gördüm: kül karası ana yolu, kulübeleri ve kulübe bahçelerini. Koca bir değirmen, Babil Kulesi kadar yüksek olmayı isteyen bir baca da gördüm. Eve dönünce yaşlı kahyama nereden geldiğimi anlattım.

“Evet,” dedi, “dünyada tuhaf değişiklikler oluyor. Eski değirmenin yapılışını hatırlıyorum; bütün bölgede yapılan ilk değirmendi. Sonra yıkıldığını, yeni değirmenin temel taşının konuluşunu görmek için kız yoldaşlarımla gidişimizi hatırlıyorum. İki Bay Moore bu iş için büyük bir şamata koparmıştı. Onlar da oradaydı, bir sürü seçkin kişi de; hanımları da ikisinin yanındaydı. Pek güzel, pek gösterişli görünüyorlardı. Ama Bayan Louis en gösterişlisiydi; hep öyle güzel elbiseler giyerdi. Bayan Robert daha sadeydi. Bayan Louis konuşurken gülümserdi. Yüzünde sahici, mutlu, neşeli, iyi huylu bir ifade olurdu; ama gözleri insanı delip geçerdi. Artık öyle hanımlar yok.”

“O zamanlar Hollow nasıldı, Martha?”

“Şimdikinden farklıydı; ama değirmenin, kulübenin, konağın olmadığı—iki mil çevrede yalnız Fieldhead’in bulunduğu—zamanları da anlatabilirim. Elli yıl önce bir yaz akşamı, annemin hava kararmak üzereyken koşarak içeri girdiğini hatırlıyorum; aklını yitirecek kadar korkmuştu. Fieldhead Hollow’da bir peri gördüğünü söylüyordu. Bu yörede görülen son periydi o; gerçi bundan kırk yıl öncesine kadar seslerini duyanlar olmuş. Issız ama güzel bir yerdi; meşe ve fındık ağaçlarıyla doluydu. Şimdi değişti.”

Hikâye anlatıldı. Şimdi aklı başında okurun ahlak dersi aramak için gözlüğünü taktığını sanıyorum. Ona yol göstermek, kavrayışına hakaret olur. Yalnızca, arayışında Tanrı yardımcısı olsun, derim!

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…