Bölümler 37Şu an: Bölüm I. — Levilik.
- 1 Bölüm I. — Levilik.3.574 kelime · Okuduğun bölüm
- 2 İkinci Bölüm. — Vagonlar.4.196 kelime
- 3 Iıı. Bölüm. — Bay Yorke.2.365 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — BAY YORKE (devam).3.087 kelime
- 5 V. Bölüm — Hollow’un Kulübesi4.143 kelime
- 6 Bölüm Vı. — Corıolanus.5.021 kelime
- 7 Bölüm Vıı. — Çayda Papaz Yardımcıları.7.163 kelime
- 8 Vııı. Bölüm — Nuh ve Musa.4.264 kelime
- 9 Ix. Bölüm — Brıarmaıns5.883 kelime
- 10 Bölüm X. — Evde Kalmış Kadınlar.4.954 kelime
- 11 Xı. Bölüm. — Fıeldhead.4.517 kelime
- 12 Bölüm Xıı. — Shırley ve Carolıne.5.447 kelime
- 13 Xııı. Bölüm — İşle İlgili Yeni Haberleşmeler.6.878 kelime
- 14 Bölüm Xıv. — Shırley İyi İşlerle Kurtulmaya Çalışıyor.3.715 kelime
- 15 Xv. Bölüm — Bay Donne’un Ayrılışı.3.694 kelime
- 16 Bölüm Xvı. — Pentekost Yortusu.3.118 kelime
- 17 Bölüm Xvıı. — Okul Şenliği.4.220 kelime
- 18 Bölüm Xvııı. — Kibar Okura Atlaması Tavsiye Edilen, Aşağı Tabakadan Kişilerin Tanıtıldığı Bölüm.2.994 kelime
- 19 Xıx. Bölüm. — Bir Yaz Gecesi.4.162 kelime
- 20 Xx. Bölüm — Yarın.3.342 kelime
- 21 Xxı. Bölüm. — Bayan Pryor.4.642 kelime
- 22 Bölüm Xxıı. — İki Hayat.2.797 kelime
- 23 Xxııı. Bölüm — Akşam Dışarı Çıkmak5.231 kelime
- 24 Xxıv. Bölüm — Ölüm Gölgesi Vadisi5.104 kelime
- 25 Xxv. Bölüm — Batı Rüzgârı Esiyor.2.089 kelime
- 26 Xxvı. Bölüm — Eski Yazı Defterleri.4.718 kelime
- 27 Xxvıı. Bölüm. — İlk Entelektüel Kadın.5.968 kelime
- 28 Xxvııı. Bölüm — Febe5.241 kelime
- 29 Xxıx. Bölüm. — Louıs Moore.2.286 kelime
- 30 Xxx. Bölüm — Rushedge—bir İtiraf Odası.3.975 kelime
- 31 Bölüm Xxxı. — Amca ve Yeğen.3.910 kelime
- 32 Xxxıı. Bölüm. — Okul Çocuğu ve Orman Perisi.3.127 kelime
- 33 Xxxııı. Bölüm — Martın’in Taktikleri2.591 kelime
- 34 Bölüm Xxxıv. — Ev İçi Eziyet Vakası—dinî Görevleri Yerine Getirmede Dindarca Azmin Dikkate Değer Bir Örneği.1.985 kelime
- 35 Xxxv. Bölüm — İşlerin Biraz İlerlediği, Ama Pek Değil.3.200 kelime
- 36 Xxxvı. Bölüm. — Okul Odasında Yazılanlar.5.746 kelime
- 37 Bölüm Xxxvıı. — Son.3.714 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
SHIRLEY.
BÖLÜM I.
LEVİLİK.
Son yıllarda İngiltere'nin kuzeyine bol bol papaz yardımcısı yağdı: tepelerde sık sık karşınıza çıkarlar; her cemaatin bir ya da birkaç tane papaz yardımcısı vardır; hepsi pek faal olacak yaştadır ve çok hayırlı işler yapmaları gerekir. Ama söz edeceğimiz yıllar son yıllar değil; yüzyılın başına dönüyoruz. Son yıllar—şimdiki yıllar—tozlu, güneşten kavrulmuş, sıcak, kurak; öğle vaktinden kaçacak, siestada onu unutacak, gün ortasını uyuyarak geçirecek ve şafağı düşleyeceğiz.
Okur, bu girişten yola çıkarak önünüzde romantik bir hikâye hazırlanıyor sanıyorsanız, hiç bu kadar yanılmamıştınız. Duygusallık, şiir ve düşlere mi yordunuz? Tutku, heyecan ve melodram mı bekliyorsunuz? Beklentilerinizi dizginleyin; ölçüyü alçak tutun. Önünüzde gerçek, serinkanlı ve sağlam bir şey var; pazartesi sabahı kadar romantizmden uzak bir şey: işi gücü olan herkesin kalkıp işe koyulması gerektiğini bilerek uyandığı bir pazartesi sabahı gibi. Heyecandan hiç tatmayacağınız kesinlikle söylenmiyor; belki yemeğin ortalarına doğru, sonlarına yakın bir yerde tadına bakarsınız. Ama sofraya konacak ilk yemeğin, bir Katoliğin—evet, bir Anglikan Katoliğinin bile—Kutsal Hafta'da Kutsal Cuma günü yiyebileceği türden bir yemek olması kararlaştırıldı: yağsız, soğuk mercimek ve sirke; mayasız ekmek ve acı otlar; kızarmış kuzu eti yok.
Son yıllarda, diyorum, İngiltere'nin kuzeyine bol bol papaz yardımcısı yağdı; ama bin sekiz yüz on bir-on iki yıllarında bu bereketli yağmur henüz yağmamıştı.
O zamanlar papaz yardımcısı kıttı: yıpranmış yaşlı rektörlere ve cemaat papazlarına yardım eli uzatacak, Oxford ya da Cambridge'den dinç bir genç meslektaşa maaş ödeyebilmeleri için gerekli parayı sağlayacak bir Pastoral Yardım kurumu ya da Ek Papaz Yardımcıları Derneği yoktu. Havarilerin bugünkü halefleri, Dr. Pusey'nin öğrencileri ve Propaganda'nın aletleri, o sırada beşik örtülerinin altında büyüyor ya da leğenlerde vaftiz edilip yeniden doğuyorlardı. Onlardan herhangi birine bakarak, dantel başlıklarının İtalyan ütüsüyle kolalanmış çift fırfırlarının alnını çevrelediği çocuğun, önceden belirlenmiş, özel olarak kutsanmış Aziz Paul, Aziz Petrus ya da Aziz Yuhanna halefi olduğunu tahmin edemezdiniz. Uzun geceliğinin kıvrımlarında, bir gün cemaatinin ruhlarını acımasızca bunaltacağı beyaz cübbeyi; o tuhaf, gömleği andıran giysiyi, daha önce kürsüden yukarı hiç sallanmamışken minberde havaya kaldırarak eski usul papazını şaşkına çevireceğini de sezemezdiniz.
Yine de kıtlık günlerinde bile papaz yardımcıları vardı: bu değerli bitki nadirdi, ama bulunabilirdi. Yorkshire'ın West Riding bölgesinde ayrıcalıklı sayılabilecek bir yöre, yirmi millik bir çevrede çiçek açmış üç Harun değneğine sahip olmakla övünebilirdi. Göreceksiniz onları, okur. Whinbury kıyısındaki derli toplu bahçeli eve girin, küçük salona doğru ilerleyin. İşte oradalar, akşam yemeğindeler. Sizi onlarla tanıştırayım: Whinbury papaz yardımcısı Bay Donne; Briarfield papaz yardımcısı Bay Malone; Nunnely papaz yardımcısı Bay Sweeting. Burası, küçük bir kumaşçı olan John Gale'in evi; Bay Donne'nin kaldığı yer. Bay Donne, meslektaşlarını kendisiyle birlikte yiyip içmeye davet edecek kadar nazik davranmış. İkimiz de davete katılalım, görülecekleri görelim, duyulacakları duyalım. Şimdilik yalnızca yemek yiyorlar; onlar yerken biz de aralarında konuşalım.
Bu beyler gençliklerinin baharındalar; o çekici yaşın bütün enerjisine sahipler. İçlerine kapanık yaşlı papazları bu enerjiyi pastoral görevlere yöneltmek ister; onları sık sık okulları özenle denetlemeye, cemaatlerindeki hastaları ziyaret etmeye teşvik eder. Ama genç Levililer bu işleri sıkıcı bulur; enerjilerini başka bir uğraşa harcamayı yeğlerler. Bu uğraş başkalarının gözünde dokuma tezgâhındaki dokumacının işinden daha can sıkıcı, daha tekdüze görünse de onlara bitmek bilmez bir haz ve meşgale sağlar.
Sözünü ettiğim şey, birbirlerinin kaldıkları yerlere gidip gelmeleri; bir tur değil, yıl boyunca sürdürdükleri üçgen biçiminde bir ziyaret trafiği. Mevsimin, havanın önemi yok; anlaşılmaz bir hevesle kar, dolu, rüzgâr, yağmur, çamur ve toza göğüs gerip birbirlerinde akşam yemeği yemeye, çay içmeye ya da gece yemeğine gitmeye koyulurlar. Onları çeken şeyin ne olduğunu söylemek zor. Dostluk değil, çünkü buluşur buluşmaz kavga ederler. Din de değil; aralarında dinin adı bile geçmez. Arada sırada ilahiyattan söz edebilirler, ama dindarlık mı? Asla. Yeme içme sevgisi de değil: her biri kendi kaldığı yerde de meslektaşının evindeki kadar iyi et, puding, demli çay ve lezzetli kızarmış ekmek bulabilir. Ev sahipleri Bayan Gale, Bayan Hogg ve Bayan Whipp, “Başka hiçbir şey için değil, millete zahmet vermek için,” diyor. “Millet” derken elbette kendilerini kastediyorlar; çünkü bu karşılıklı istilalar yüzünden sürekli dert içindeler.
Dediğim gibi, Bay Donne ve konukları akşam yemeğindeler; Bayan Gale onlara hizmet ediyor, ama gözlerinde mutfaktaki kızgın ateşten bir kıvılcım var. Zaman zaman, fazladan ücret almadan bir dostu yemeğe çağırma ayrıcalığının—kiraya verdiği odaların şartlarına bu da dahildir—son zamanlarda fazlasıyla kullanıldığını düşünüyor. Hafta daha perşembe gününe yeni gelmiş; pazartesi Briarfield papaz yardımcısı Bay Malone kahvaltıya gelmiş, akşam yemeğinde de kalmış. Salı günü Bay Malone ile Nunnely papaz yardımcısı Bay Sweeting çaya gelmiş, gece yemeğine kadar kalmış, boş yatağı işgal etmiş ve çarşamba sabahı kahvaltıda da ona eşlik etmişler. Şimdi perşembe günü, ikisi de akşam yemeğinde buradalar ve Bayan Gale geceyi de burada geçireceklerinden neredeyse emin. Fransızca konuşabilseydi, “Bu kadarı da fazla,” derdi.
Bay Sweeting tabağındaki rosto dilimini küçük küçük kesip etin çok sert olduğundan yakınıyor; Bay Donne de biranın bayat olduğunu söylüyor. Evet, en kötüsü bu: Biraz nazik davransalar, Bayan Gale bu kadar aldırmazdı. Önlerine konandan memnun görünseler, o da umursamazdı. Ama “bu genç papazlar o kadar burnu havada ve küçümseyiciler ki herkesi ayaklarının altında görüyorlar. Hizmetçi tutmadığı, annesi gibi evin işlerini kendi yaptığı için ona nezaket göstermiyorlar; bir de durmadan Yorkshire'ın usullerini, Yorkshirelıları kötülüyorlar.” Bayan Gale de tam bu yüzden içlerinden hiçbirinin gerçek beyefendi olduğuna ya da soylu bir aileden geldiğine inanmıyor. “Yaşlı papazlar bütün şu üniversite delikanlılarından daha değerlidir; görgüden anlar, yüksekten alçağa herkese iyi davranırlar.”
“Biraz daha ekmek!” diye seslendi Bay Malone. İki hecelik bu uzatılmış sesleniş, onun yonca ve patates diyarının yerlisi olduğunu hemen belli ediyordu. Bayan Gale, Bay Malone'dan öteki ikisinden daha çok nefret ediyordu; ama ondan korkuyordu da. Malone uzun boylu, iri yapılı bir adamdı; bacaklarıyla kolları da tam bir İrlandalınınkiler gibiydi. Yüzü de gerçekten İrlandalıydı—Milesian yüzü, Daniel O'Connell'inkine benzer bir yüz değil; belli bir İrlandalı soylu sınıfına özgü, keskin hatlı Kuzey Amerika yerlisi yüzü. Kölelerden oluşan bir mülkün sahibine daha çok yakışan, taş kesilmiş, mağrur bir hali vardı; özgür köylülerin toprak ağasına değil. Bay Malone'nin babası kendisine beyefendi derdi; yoksul ve borç içindeydi, bir de akıl almaz ölçüde kibirliydi. Oğlu da ona benziyordu.
Bayan Gale somunu uzattı.
“Kes şunu, kadın,” dedi konuğu; “kadın” da ekmeği kesti. İçinden gelse papazı da keserdi; Yorkshirelı ruhu, adamın buyurgan tavrına isyan ediyordu.
Papaz yardımcılarının iştahı yerindeydi; et “sert” olmasına rağmen epeyce yediler. “Bayat biradan” da hatırı sayılır miktarda içtiler; Yorkshire pudingi ve iki büyük kâse sebze de çekirge sürüsünün önündeki yapraklar gibi ortadan kayboldu. Peynire de gereken ilgiyi gösterdiler; ardından tatlı niyetine gelen “baharatlı kek” ise bir görüntü gibi silinip gitti, bir daha bulunamadı. Bayan Gale'in altı yaşındaki oğlu ve varisi Abraham mutfakta kekin ağıtını yaktı. Kekin kendisine kalacağını hesaplamıştı; annesi boş tabağı aşağı indirince sesini yükseltip acı acı ağladı.
Bu sırada papaz yardımcıları oturup ölçülü bir keyifle, gösterişsiz bir şaraptan yudumluyorlardı. Bay Malone, doğrusu şarap yerine viskiyi tercih ederdi; ama İngiliz olan Bay Donne bu içkiden bulundurmuyordu. Yudumlarken siyaseti, felsefeyi ya da edebiyatı tartışmadılar; bu konular o zaman da her zamanki gibi ilgilerini hiç çekmiyordu. Uygulamaya ya da öğretiye ilişkin ilahiyatı bile konuşmadılar. Yalnızca kilise disiplininin küçük ayrıntılarını, kendilerinden başka herkes için sabun köpüğü kadar boş görünen önemsiz meseleleri tartıştılar. Meslektaşları birer kadehle yetinirken iki kadeh şarabı içmeyi beceren Bay Malone, kendi tarzınca giderek neşelendi: biraz küstahlaştı, kabadayıca bir ses tonuyla kabalık etti ve kendi parlak esprilerine gürültüyle güldü.
Sıra sıra her arkadaşını alaya aldı. Malone'nin hazırda tuttuğu bir dizi şakası vardı; bu tür neşeli buluşmalarda her zamanki gibi bunları düzenli biçimde ortaya dökerdi. Nüktelerini pek değiştirmezdi; zaten kendini hiçbir zaman tekdüze bulmuş gibi görünmez, başkalarının ne düşündüğünü de hiç umursamazdı. Bay Donne'ye aşırı zayıflığıyla, havaya kalkık burnuyla ilgili imalarda bulundu; yağmur yağdığında ya da yağacak gibi olduğunda giydiği, iplikleri çıkmış çikolata rengi paltoyu alaya alan keskin laflar etti. Bay Donne'nin kendi malı olan, kullandığı belli başlı Londra ağzı ifadeleri ve telaffuz biçimleri üzerine de eleştiriler savurdu; üslubuna kattıkları zarafet ve incelikle, doğrusu, dikkate değer oldukları söylenebilirdi.
Bay Sweeting boyuyla dalga geçilmesine katlanıyordu. Malone'nin atletik yapısının yanında, boyu posu bir çocuğunkinden farksızdı. Müzik yetenekleriyle de alay ediliyordu: flüt çalar, ilahileri bir seraf gibi söylerdi; en azından cemaatindeki bazı genç hanımlar böyle düşünüyordu. Ona “hanımların gözdesi” diye burun kıvrılıyor; zavallı Bay Sweeting'in hâlâ biraz sevgi duyduğu annesiyle kız kardeşleri hakkında takılıyorlardı. O da kimi zaman, bedeninden doğal şefkat duygusu bir şekilde çıkarılmış olan rahip Paddy'nin yanında onlardan söz edecek kadar akılsızdı.
Kurbanlar bu saldırılara kendi usullerince karşılık verdiler. Bay Donne, başka türlü biraz sallantıda duran ağırbaşlılığının tek dayanağı olan yapmacıklı bir kendinden hoşnutluk ve yarı somurtkan bir kayıtsızlıkla; Bay Sweeting ise korunacak bir ağırbaşlılığı olduğunu hiç iddia etmeyen, hafif ve tasasız mizacının umursamazlığıyla.
Malone'nin takılmaları fazla kırıcı olmaya başlayınca—ki bu çok geçmeden oldu—ötekiler, o gün yolda yanından geçerken kaç oğlanın arkasından “İrlandalı Peter!” diye bağırdığını sorarak durumu tersine çevirmeye çalıştılar. (Malone'nin adı Peter Malone'du—Rahip Peter Augustus Malone.) Rahiplerin ceplerinde dolu tabancalar, ellerinde bir şillelagh taşıyarak pastoral ziyaretlere gitmesinin İrlanda'da âdet olup olmadığını öğrenmek istediler; “vele”, “firrum”, “hellum”, “storrum” gibi kelimelerin ne anlama geldiğini sordular (Bay Malone, veil, firm, helm, storm kelimelerini her zaman böyle telaffuz ederdi). Zihinlerinin doğuştan gelen inceliğinin esinlediği başka misilleme yöntemlerine de başvurdular.
Elbette bu işe yaramadı. Ne iyi huylu ne de soğukkanlı olan Malone kısa sürede öfkeden deliye döndü. Bağırıp çağırdı, el kol hareketleri yaptı; Donne ile Sweeting güldü. Malone, yüksek Kelt sesinin son perdesiyle onlara Saksonlar ve züppeler diye hakaret etti; onlar da fethedilmiş bir ülkenin yerlisi olduğunu söyleyerek onunla alay etti. Malone “memleketi” adına isyan tehdidinde bulundu, İngiliz yönetimine karşı acı nefretini dile getirdi; ötekiler paçavralardan, dilencilikten ve salgın hastalıklardan söz etti. Küçük salon savaş alanına döndü; bu kadar şiddetli hakaretlerin ardından düello çıkacağını sanırdınız. Bay ve Bayan Gale'in gürültüden telaşlanıp huzuru sağlaması için bir polis çağırmaması şaşılasıydı. Ama bu tür gösterilere alışkındılar. Papaz yardımcılarının birlikte akşam yemeği yemeden ya da çay içmeden böyle küçük bir idman yapmadıklarını iyi bilirlerdi. Sonuç konusunda rahat olmalarının nedeni, bu papaz kavgalarının gürültülü olduğu kadar zararsız, sonuçsuz olduğunu bilmeleriydi. Bu gece hangi şartlarda ayrılırlarsa ayrılsınlar, ertesi sabah dünyanın en iyi dostları olarak buluşacaklarından emindiler.
Saygıdeğer çift mutfak ateşinin yanında oturmuş, Malone'nin yumruğunun maun salon masasının yüzeyine art arda, tok seslerle vuruşunu dinliyordu. Her darbeyi sürahilerin ve bardakların titreyip şıngırdaması, İngiliz tartışmacıların alaycı kahkahaları ve tek başına kalmış İrlandalının kekeleye kekeleye nutuk çekmesi izliyordu. Tam böyle otururlarken dış kapının önünde bir ayak sesi duyuldu; kapı tokmağı sert bir vuruşla titredi.
Bay Gale gidip kapıyı açtı.
“Yukarıda, salonda kim var?” diye sordu bir ses. Burundan gelen, kesik kesik konuşan, hayli dikkat çekici bir sesti.
“Ah, Bay Helstone, siz misiniz efendim? Hava karanlık, sizi neredeyse göremedim; artık hava erkenden kararıyor. Buyurun içeri, efendim.”
“Önce içeri girmeme değip değmeyeceğini öğrenmek istiyorum. Yukarıda kim var?”
“Papaz yardımcıları, efendim.”
“Ne! Hepsi mi?”
“Evet, efendim.”
“Burada mı yemek yediler?”
“Evet, efendim.”
“Peki.”
Bu sözlerle içeri biri girdi: siyahlar giymiş, orta yaşlı bir adam. Mutfaktan doğruca iç kapıya yürüdü, kapıyı açtı, başını öne uzatıp dinlemeye koyuldu. Dinleyecek bir şey vardı; yukarıdaki gürültü o sırada her zamankinden de yüksekti.
“Vay canına!” diye kendi kendine söylendi; sonra Bay Gale'e dönüp, “Sık sık böyle mi oluyor?” diye sordu.
Bay Gale kilise yöneticiliği yapmıştı; din adamlarına karşı hoşgörülüydü.
“Gençler efendim, biliyorsunuz; gençler,” dedi özür dilercesine.
“Gençlermiş! Sopayı hak ediyorlar. Yaramaz çocuklar! John Gale, iyi bir Anglikan olmak yerine Muhalif olsaydın, sana da aynısını yaparlardı—kendilerini rezil ederlerdi; ama ben——”
Cümlesini böylece yarıda kesip iç kapıdan geçti, kapıyı arkasından çekti ve merdivenleri çıktı. Üst kattaki odaya vardığında birkaç dakika daha dinledi. Sonra haber vermeden içeri girdi ve papaz yardımcılarının karşısında durdu.
Hepsi sustu; oldukları yerde kaldılar; içeri dalan da öyle. Kısa boylu ama dimdik duran, geniş omuzlarının üzerinde şahin başı, gagası ve gözü taşıyan bu adamın başında bir Rehoboam, yani kürek biçimli şapka vardı; karşısında bulunduğu kişilerin huzuruna çıkarken şapkayı kaldırmayı ya da çıkarmayı gerekli görmüyordu. Kollarını göğsünde kavuşturdu, genç dostlarını—dost sayılırlarsa tabii—rahat rahat süzdü.
“Vay canına!” diye başladı; sesi artık burundan değil, derinden—hem de çok derinden—geliyordu. Bilerek boğuk ve mağaramsı hale getirilmişti: “Ne! Pentekost mucizesi yeniden mi gerçekleşti? Yarık diller yine mi indi? Neredeler peki? Az önce ses bütün evi doldurdu. On yedi dili de iş başında duydum: Partlar, Medler, Elamlılar; Kapadokyalılar, Pontoslular ve Asyalılar; Frigyalılar ve Pamfilyalılar; Mısır'dakiler ve Kirene çevresindeki Libya'nın o bölgesinde yaşayanlar; Roma'dan gelen yabancılar; Yahudiler ve mühtediler; Giritliler ve Araplar. İki dakika önce bu odada hepsinin bir temsilcisi olmalıydı.”
“Kusura bakmayın, Bay Helstone,” diye söze başladı Bay Donne. “Lütfen oturun efendim. Bir kadeh şarap alır mısınız?”
Nezaket sözlerine karşılık gelmedi. Siyah ceketli şahin devam etti:
“Diller armağanı mı dedim? Neyin armağanı! Bölümü, kitabı, Ahit'i karıştırmışım: İncil'i yasayla, Elçilerin İşleri'ni Tekvin'le, Kudüs kentini Şinar ovasıyla. Bu bir armağan değil; gevezelikleriyle beni sağır eden şey dillerin karışmasıydı. Siz mi havarisiniz? Ne! Üçünüz de mi? Hayır elbette; küstah Babil duvarcılarısınız, ne eksik ne fazla!”
“Efendim, dostça bir akşam yemeğinin ardından bir kadeh şarap eşliğinde yalnızca biraz sohbet ediyorduk—Muhaliflerin işini bitiriyorduk!”
“Aa, Muhaliflerin işini bitiriyordunuz, öyle mi? Malone, Muhaliflerin işini mi bitiriyordu? Bana kalırsa kendi havari arkadaşlarının işini bitirmeye daha çok benziyordu. Üçünüz, aşağıdaki Metodist şapelinde canlanma toplantısının hararetine kapılan vaiz terzi Moses Barraclough ve cemaati kadar gürültü çıkararak birbirinizle kavga ediyordunuz. Kimin kabahatli olduğunu biliyorum. Suçlu sensin, Malone.”
“Ben mi efendim?”
“Evet, sen. Sen gelmeden önce Donne ile Sweeting sakindi; sen gitsen yine sakin olurlar. Kanalı geçerken İrlandalı huylarını da arkanda bıraksaydın keşke. Dublinli öğrenci tavırları burada sökmez. Connaught'ın vahşi bataklık ve dağlık bir bölgesinde kimsenin ses çıkarmayacağı davranışlar, düzgün bir İngiliz cemaatinde bunları yapanları utanca düşürür; daha da kötüsü, yalnızca mütevazı uzantıları oldukları kutsal kurumu da utandırır.”
Yaşlı küçük beyefendinin bu gençleri azarlayışında, belki duruma pek de uygun olmayan bir vakar vardı. Dimdik, bir harita çubuğu gibi duruyor; bir çaylak kadar keskin bakıyordu. Din adamı şapkası, siyah ceketi ve tozluklarına rağmen, inanç oğullarına öğüt veren saygıdeğer bir rahipten çok, astlarını azarlayan kıdemli bir subaya benziyordu. Müjde'nin yumuşaklığı, havarilere özgü iyilikseverlik, o keskin kahverengi yüze hiç uğramamış gibiydi; ama kararlılık yüz hatlarını sabitlemiş, sezgi de yüzüne kendi çizgilerini kazımıştı.
“Supplehough’la karşılaştım,” diye sürdürdü, “bu yağmurlu gecede çamurun içinde ağır ağır ilerliyordu; Milldean’daki muhaliflerin ibadethanesinde vaaz vermeye gidiyordu. Size söylediğim gibi, Barraclough’u bir toplantının ortasında, içine şeytan girmiş bir boğa gibi böğürürken duydum; sizi beylerse, yarım pint bulanık porto şarabınızın başında oyalanıp hırçın ihtiyar kadınlar gibi birbirinizi azarlarken buldum. Supplehough’un bir günde on altı yetişkini vaftiz etmesine şaşmamalı—ki bunu iki hafta önce yaptı; Barraclough’un, haylazın ve ikiyüzlünün teki olduğu hâlde, bütün dokumacı kızları çiçekli, kurdeleli hâlleriyle kendine çekmesine de şaşmamalı; kızlar, fıçısının tahta kenarından daha sert olan yumruklarını görmeye geliyorlar. Sizi yalnız bıraktıklarında, rektörleriniz—ben, Hall ve Boultby—arka çıkmadığında, kilisemizin kutsal ayinini çoğu kez bomboş duvarlara sunmanıza, kuru bir vaaz parçasını kilise görevlisine, orgcuya ve kapıcıya okumanıza da şaşmamalı. Ama bu kadar yeter. Malone’u görmeye geldim. Sana bir işim var, ey kaptan!”
“Nedir?” diye gönülsüzce sordu Malone. “Günün bu saatinde kaldırılacak cenaze olamaz.”
“Yanında silah var mı?”
“Silah mı efendim? Var, hem de kollarım bacaklarım.” Malone heybetli uzuvlarını öne çıkardı.
“Hadi oradan! Silah derken ateşli silahları kastediyorum.”
“Sizin bana verdiğiniz tabancalar var. Onlardan hiç ayrılmam. Geceleri başucumdaki sandalyeye kurulu hâlde koyarım. Bir de karaçalı sopam var.”
“Güzel. Hollow Değirmeni’ne gider misin?”
“Hollow Değirmeni’nde ne var?”
“Şimdilik hiçbir şey; belki de olmayacak. Ama Moore orada yalnız. Güvenebileceği bütün işçileri Stilbro’ya gönderdi; yerde yalnızca iki kadın kaldı. Önlerindeki yolun ne kadar açık olduğunu bilseler, iyi niyetlilerinden biri onu ziyaret etmek için güzel bir fırsat bulurdu.”
“Ben onun iyi niyetlisi değilim efendim. Onu umursamam.”
“Demek öyle! Malone, korkuyorsun.”
“Beni bundan daha iyi tanırsınız. Gerçekten bir kavga çıkma ihtimali olduğunu düşünsem giderdim; ama Moore tuhaf, çekingen bir adam, onu anladığımı hiçbir zaman iddia etmedim. Hoş sohbeti uğruna tek adım atmam.”
“Ama kavga çıkma ihtimali var; ortada kesin bir ayaklanma olmasa bile—ki doğrusu, bunun belirtisini görmüyorum—bu gece pek de sakin geçmeyecek gibi. Moore’un yeni makineler almaya karar verdiğini biliyorsun. Bu akşam Stilbro’dan iki vagon dolusu çerçeve ve makas gelmesini bekliyor. Gözetmen Scott ile seçme birkaç adam bunları almaya gitti.”
“Onları gayet güvenli ve sessizce getirirler efendim.”
“Moore öyle diyor, kimseye ihtiyacı olmadığını da söylüyor. Yine de bir şey olursa tanıklık edecek biri olsun diye, en azından bir kişiye ihtiyacı var. Onu pek tedbirsiz buluyorum. Kepenkleri kapatmadan muhasebe odasında oturuyor; hava karardıktan sonra şuraya buraya çıkıyor, mahallenin gözbebeğiymiş ya da—oysa mahallenin nefret ettiği kişi olduğuna göre—hikâye kitaplarında dendiği gibi ‘dokunulmazmış’ gibi, vadinin yukarısına, Fieldhead Yolu’ndan aşağıya, korulukların arasına kadar dolaşıyor. Pearson’ın başına gelenden de, Armitage’ınkinden de ders almıyor; biri kendi evinde, öteki fundalıkta vuruldu.”
“Oysa ders alıp tedbir de görmeli efendim,” diye araya girdi Bay Sweeting. “Geçen gün duyduğumu duysa, alacağını düşünüyorum.”
“Ne duydun, Davy?”
“Mike Hartley’yi tanıyorsunuz, değil mi efendim?”
“Antinomist dokumacıyı mı? Evet.”
“Mike birkaç hafta üst üste içki içince, genellikle son soluğu Nunnely papaz evinde alır; Bay Hall’a vaazları hakkında içindekileri döker, amellere dayalı öğretisinin korkunç eğilimini yerer, kendisinin de bütün dinleyicilerinin de dış karanlıkta oturduğu konusunda onu uyarır.”
“Peki, bunun Moore’la ne ilgisi var?”
“Antinomist olmasının yanı sıra, şiddet yanlısı bir Jakoben ve eşitlikçi de efendim.”
“Biliyorum. Çok sarhoş olduğunda aklı hep kralları öldürmeye gider. Mike tarihten de az çok anlar; ‘kan öcünü alanın hakkını aldığı’ dediği zorbaların listesini sıralayışını dinlemek insanın içini açıyor. Taçlı başlara ya da siyaset uğruna öldürülmüş herhangi birine karşı işlenen cinayetlerden tuhaf bir haz alıyor. Moore’a karşı da tuhaf bir takıntısı olduğu kulağıma geldi. Senin ima ettiğin bu mu, Sweeting?”
“Doğru kelimeyi kullandınız efendim. Bay Hall, Mike’ın Moore’a karşı kişisel bir nefret beslemediğini düşünüyor. Mike, onunla konuşmaktan, peşinden koşmaktan bile hoşlandığını söylüyormuş; ama Moore’un ibret olsun diye cezalandırılmasına takmış kafayı. Geçen gün Bay Hall’a ondan Yorkshire’daki en zeki değirmenci diye söz edip onu övüyormuş; bu yüzden Moore’un seçilip kurban edilmesi, hoş kokulu bir sunu olarak adanması gerektiğini savunuyormuş. Sizce Mike Hartley aklı başında mı efendim?” diye safça sordu Sweeting.
“Bilemem, Davy. Delirmiş olabilir; yalnızca kurnaz da olabilir; belki ikisinden de biraz vardır.”
“Görüler gördüğünü söylüyor efendim.”
“Öyle mi! Görüler konusunda tam bir Hezekiel ya da Daniel. Geçen cuma gece yatmaya hazırlanırken çıkageldi; o öğleden sonra Nunnely Parkı’nda kendisine gösterilen bir görüden söz etti.”
“Anlatın efendim, ne görmüş?” diye üsteledi Sweeting.
“Davy, kafatasında kocaman bir hayret etme organı var senin. Malone’da hiç yok, görüyorsun. Ne cinayetler ne de görümler ilgisini çekiyor. Şu an nasıl da bomboş bakıyor; tam bir Saph!”
“Saph mı? Kimdi o efendim?”
“Bilmeyeceğini düşünmüştüm. Araştırıp bulabilirsin. İncil’de geçiyor. Adı ve soyundan başka bir şey bilmiyorum; ama çocukluğumdan beri Saph’ı gözümde hep bir kişiliğe büründürmüşümdür. Eminim dürüst, ağırkanlı ve talihsiz biriydi. Gob’da Sibbechai’nin eliyle sonu geldi.”
“Ama gördüğü şey neydi efendim?”
“Davy, dinleyeceksin. Donne tırnaklarını yiyor, Malone esniyor; o yüzden yalnız sana anlatacağım. Ne yazık ki Mike, başka birçok kişi gibi işsiz. Sir Philip Nunnely’nin kâhyası Bay Grame ona manastır arazisinde bir iş verdi. Mike’ın anlattığına göre, öğleden sonra geç vakitlere kadar çitleri budamakla meşgulmüş; hava kararmadan az önce uzaktan bir bando sandığı bir ses duymuş: borazanlar, kaval sesleri ve bir trompet. Ses ormandan geliyormuş; orada müzik çalmasına şaşırmış. Başını kaldırmış. Ağaçların arasında kırmızı gelincikler ya da beyaz alıç çiçekleri gibi kıpırdayan şeyler görmüş. Orman onlarla doluymuş; dışarı taşıp parkı doldurmuşlar. Sonra bunların asker olduğunu anlamış—binlerce, on binlerce asker; ama yaz akşamında bir tatarcık sürüsünden daha çok ses çıkarmıyorlarmış. Düzen aldıklarını ve alay alay parkın içinden geçtiklerini söylemiş. Onların ardından Nunnely Ortak Arazisi’ne kadar gitmiş; müzik hâlâ uzaktan, hafifçe çalıyormuş. Ortak arazide çeşitli manevralar yapışlarını izlemiş. Kırmızı giysili bir adam ortada durup onlara komuta ediyormuş. Söylediğine göre elli akrdan fazla alana yayılmışlar. Yarım saat boyunca gözünün önündelermiş; sonra sessizce yürüyüp gitmişler. Bütün o süre boyunca ne bir ses ne de ayak sesi duymuş; yalnızca ağır bir marş çalan hafif müziği işitmiş.
“Nereye gittiler efendim?”
“Briarfield yönüne. Mike peşlerinden gitmiş. Fieldhead’in yanından geçiyor gibilermiş ki, bir topçu birliğinin püskürtebileceği türden bir duman sütunu sessizce tarlalara, yola, ortak araziye yayılmış; mavi ve bulanık bir hâlde, dediğine göre, ta ayaklarının dibine kadar yuvarlanmış. Duman dağılınca yeniden askerlere bakmış, ama ortadan kaybolmuşlarmış; onları bir daha görmemiş. Kendisi bilge Daniel kesilen Mike, görüyü anlatmakla kalmamış, yorumunu da yapmış. Bunun kan döküleceğine ve iç savaş çıkacağına işaret ettiğini söylemiş.”
“Siz inanıyor musunuz efendim?” diye sordu Sweeting.
“Sen inanıyor musun, Davy? Ama hadi Malone, neden hâlâ gitmedin?”
“Moore’un yanında kalmayı kendiniz tercih etmediniz mi, ona şaşırdım efendim. Bu tür şeylerden hoşlanırsınız.”
“Nunnely’deki İncil Cemiyeti toplantısından eve dönerken Boultby’yi akşam yemeğine davet etme gafletinde bulunmasaydım kalırdım. Yerime seni göndereceğime söz verdim; bu arada, buna pek teşekkür ettiği söylenemez. Peter, seni değil beni tercih ederdi. Gerçekten yardıma ihtiyaç olursa yanınıza gelirim. Değirmen çanı uyarı verir. Şimdilik git—tabii (birden Bay Sweeting ile Bay Donne’a dönerek) Davy Sweeting ya da Joseph Donne gitmeyi tercih etmiyorsa. Ne dersiniz beyler? Bu görev onurlu; üstelik az da olsa gerçek bir tehlike de taşıyor. Hepinizin bildiği gibi memleketin hâli tuhaf; Moore’dan, değirmeninden ve makinelerinden yeterince nefret ediliyor. O yeleklerinizin altında şövalyece duygular, yürekleri hoplatan bir cesaret olduğunu biliyorum. Belki de gözdem Peter’ı fazla kayırıyorum. Küçük David şampiyon olsun, ya da kusursuz Joseph. Malone, sen sonuçta yalnızca kocaman, paldır küldür Saul’sun; zırhını ödünç vermeye yararsın. Çıkar ateşli silahlarını; değneğini al. Köşede duruyor.”
Malone imalı bir sırıtışla tabancalarını çıkarıp her bir kardeşine birer tane uzattı. Silahları hemen almadılar. Beyler, zarif bir mahcubiyetle kendilerine uzatılan silahtan birer adım uzaklaştılar.
“Onlara hiç dokunmam. Böyle bir şeye elimi hiç sürmedim,” dedi Bay Donne.
“Bay Moore’u neredeyse hiç tanımıyorum,” diye mırıldandı Sweeting.
“Madem eline hiç tabanca almadın, şimdi bir dene, ey Mısır’ın ulu satrabı. Küçük ozansa, Filistîlerle karşılaşırken flütünden başka silah taşımamayı yeğler herhâlde. Şapkalarını alın, Peter. İkisi de gidecek.”
“Hayır efendim, hayır Bay Helstone. Annem istemez,” diye yalvardı Sweeting.
“Ben de bu tür işlere karışmamayı ilke edinmişimdir,” dedi Donne.
Helstone alaycı bir gülümsemeyle karşılık verdi; Malone ise at kişnemesini andıran bir kahkaha attı. Sonra kollarını yeniden eski konumuna aldı, şapkasını ve sopasını aldı; “hayatında hiçbir kavgaya şimdi olduğu kadar hazır olmadığını, bu gece yirmi kir pas içindeki kumaş işçisinin Moore’un evini basmasını dilediğini” söyleyerek çıktı. Birkaç adımda merdivenleri indi; arkasından kapanan ön kapının gürültüsü evi sarstı.
İçindekilere dön
Bölüm etkileşimi
