Bölümler 37Şu an: Bölüm Xıv. — Shırley İyi İşlerle Kurtulmaya Çalışıyor.
- 1 Bölüm I. — Levilik.3.574 kelime
- 2 İkinci Bölüm. — Vagonlar.4.196 kelime
- 3 Iıı. Bölüm. — Bay Yorke.2.365 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — BAY YORKE (devam).3.087 kelime
- 5 V. Bölüm — Hollow’un Kulübesi4.143 kelime
- 6 Bölüm Vı. — Corıolanus.5.021 kelime
- 7 Bölüm Vıı. — Çayda Papaz Yardımcıları.7.163 kelime
- 8 Vııı. Bölüm — Nuh ve Musa.4.264 kelime
- 9 Ix. Bölüm — Brıarmaıns5.883 kelime
- 10 Bölüm X. — Evde Kalmış Kadınlar.4.954 kelime
- 11 Xı. Bölüm. — Fıeldhead.4.517 kelime
- 12 Bölüm Xıı. — Shırley ve Carolıne.5.447 kelime
- 13 Xııı. Bölüm — İşle İlgili Yeni Haberleşmeler.6.878 kelime
- 14 Bölüm Xıv. — Shırley İyi İşlerle Kurtulmaya Çalışıyor.3.715 kelime · Okuduğun bölüm
- 15 Xv. Bölüm — Bay Donne’un Ayrılışı.3.694 kelime
- 16 Bölüm Xvı. — Pentekost Yortusu.3.118 kelime
- 17 Bölüm Xvıı. — Okul Şenliği.4.220 kelime
- 18 Bölüm Xvııı. — Kibar Okura Atlaması Tavsiye Edilen, Aşağı Tabakadan Kişilerin Tanıtıldığı Bölüm.2.994 kelime
- 19 Xıx. Bölüm. — Bir Yaz Gecesi.4.162 kelime
- 20 Xx. Bölüm — Yarın.3.342 kelime
- 21 Xxı. Bölüm. — Bayan Pryor.4.642 kelime
- 22 Bölüm Xxıı. — İki Hayat.2.797 kelime
- 23 Xxııı. Bölüm — Akşam Dışarı Çıkmak5.231 kelime
- 24 Xxıv. Bölüm — Ölüm Gölgesi Vadisi5.104 kelime
- 25 Xxv. Bölüm — Batı Rüzgârı Esiyor.2.089 kelime
- 26 Xxvı. Bölüm — Eski Yazı Defterleri.4.718 kelime
- 27 Xxvıı. Bölüm. — İlk Entelektüel Kadın.5.968 kelime
- 28 Xxvııı. Bölüm — Febe5.241 kelime
- 29 Xxıx. Bölüm. — Louıs Moore.2.286 kelime
- 30 Xxx. Bölüm — Rushedge—bir İtiraf Odası.3.975 kelime
- 31 Bölüm Xxxı. — Amca ve Yeğen.3.910 kelime
- 32 Xxxıı. Bölüm. — Okul Çocuğu ve Orman Perisi.3.127 kelime
- 33 Xxxııı. Bölüm — Martın’in Taktikleri2.591 kelime
- 34 Bölüm Xxxıv. — Ev İçi Eziyet Vakası—dinî Görevleri Yerine Getirmede Dindarca Azmin Dikkate Değer Bir Örneği.1.985 kelime
- 35 Xxxv. Bölüm — İşlerin Biraz İlerlediği, Ama Pek Değil.3.200 kelime
- 36 Xxxvı. Bölüm. — Okul Odasında Yazılanlar.5.746 kelime
- 37 Bölüm Xxxvıı. — Son.3.714 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM XIV.
SHIRLEY İYİ İŞLERLE KURTULMAYA ÇALIŞIYOR.
“Elbette onun Shirley’yle evleneceğini biliyorum,” sabah kalktığında ilk sözü bu oldu. “Onunla evlenmeli de. Robert’a yardım edebilir,” diye kararlılıkla ekledi. “Ama evlenince beni unutacak,” diye düşündü ardından acıyla. “Ah, beni bütünüyle unutacak! Peki Robert tamamen elimden alınırsa ne yapacağım? Nereye sığınacağım? Benim Robert’ım! Keşke haklı olarak benim diyebilsem. Ama ben yoksul ve hiçbir şeye gücü yetmeyen biriyim; Shirley ise servet ve güç. Üstelik güzel, bir de seviyor. Bunu inkâr edemem. Bu, çıkar uğruna yapılan bir evlilik değil. Onu, kendisine sevildiğini hissetmekten gurur duyacağı türden duygularla seviyor—ya da sevecek. Geçerli hiçbir itiraz ileri sürülemez. Öyleyse evlensinler. Ama sonrasında onun için hiçbir şey olmayacağım. Kız kardeşi olmakmış, bütün o laflarmış; umurumda değil. Robert gibi bir erkek için ya her şey olacağım ya da hiçbir şey. Bu güçsüzce ikirciklilik, sahte bir erdem gösterisi çekilmez. O ikisi bir kez birleşti mi, kesinlikle yanlarından ayrılacağım. Çevrelerinde oyalanıp ikiyüzlülük etmek, ruhum başka duygularla kıvranırken dostluğun sakin duygularını taşıyormuş gibi davranmak gibi bir alçaklığa düşmeyeceğim. Onların ortak dostu olmayı da azılı düşmanı olmayı da beceremem; aralarına giremem, üzerlerinden de geçemem. Robert gözümde birinci sınıf bir adam. Onu sevdim, seviyorum, sevmek zorundayım. Yapabilseydim karısı olurdum; olamayacağıma göre onu bir daha hiç görmeyeceğim yere gitmeliyim. Tek seçenek var: ya onun bir parçasıymışım gibi ona bağlı kalmak ya da iki kutup kadar uzağa düşmek. Öyleyse ayır bizi, Tanrım. Hemen ayır.”
Öğleden sonra geç saatlerde de benzer düşünceler zihninde dönüp duruyordu. Tam o sırada düşüncelerine musallat olan kişilerden biri oturma odasının penceresinin önünden geçti. Miss Keeldar yavaşça yürüyordu; adımlarında ve yüzünde, durgun olduğu zamanlar bakışına ve tavrına sinen özlemle kayıtsızlığın o karışımı vardı. Canlandığında kayıtsızlık tümüyle silinir, özlem sıcak bir neşeyle harmanlanırdı; kahkahasına, gülümsemesine, bakışına öyle kendine özgü, duygulu bir tat katardı ki ondan çıkan neşe “tencerenin altındaki dikenlerin çıtırtısına” benzemezdi.
Odaya girer girmez Caroline’e, “Söz verdiğin hâlde bu öğleden sonra beni görmeye gelmemen ne demek?” dedi.
Miss Helstone, çok da doğru olarak, “Canım istemedi,” diye karşılık verdi.
Shirley ona çoktan delici bir bakış yöneltmişti.
“Hayır,” dedi, “beni sevmek istemediğini görüyorum. Yine güneşsiz, kasvetli havalarından birindesin; bir insanın varlığını yanında istemediğin zamanlardan. Böyle hâllerin oluyor. Farkında mısın?”
“Uzun kalmayı mı düşünüyorsun Shirley?”
“Evet. Çayımı içmeye geldim; gitmeden önce içeceğim. Öyleyse, rica edilmesini beklemeden şapkamı çıkaracağım.”
Şapkasını çıkardı, sonra elleri arkasında, halının üzerinde durdu.
Caroline’i keskin ama düşmanca olmayan, hatta acıyan bir bakışla süzmeyi sürdürerek, “Yüzünde pek hoş bir ifade var,” diye devam etti. “Kendi kendine yetiyor gibi görünüyorsun; yalnızlığı arayan, yaralı bir geyik. Shirley yaralı olduğunu ve kanadığını öğrenirse seni hırpalar diye mi korkuyorsun?”
“Shirley’den hiç korkmam.”
“Ama bazen ondan hoşlanmıyor, sık sık da kaçınıyorsun. Shirley hor görüldüğünü ve kendisinden kaçınıldığını hisseder. Dün gece eve dönerken yanında olan kişiyle yürümemiş olsaydın bugün başka biri olurdun. Papaz evine kaçta vardın?”
“Saat ona kadar.”
“Hımm! Bir mili yürümek kırk beş dakikanı aldı. Oyalanan sen miydin, Moore mu?”
“Shirley, saçma sapan konuşuyorsun.”
“Onun saçmaladığına şüphem yok; ya da bin beter, saçmalıyormuş gibi göründü. Şu anda gözlerinin yansımasını alnında görüyorum. Güvenilir bir sağdıç bulabilsem onu düelloya çağırmak istiyorum. Öyle öfkeliyim ki! Dün gece de böyleydim, bütün gün de böyle kaldım.”
Bir süre sustuktan sonra devam etti: “Nedenini sormuyorsun, küçük sessiz, aşırı mütevazı şey; sırlarımı davet etmeden kucağına dökmemi hak etmiyorsun. Doğrusu, dün akşam Moore’u korkunç bir niyetle gizlice izleyesim geldi. Tabancalarım var; kullanmayı da bilirim.”
“Bırak bu lafları Shirley! Kimi vuracaktın, beni mi Robert’ı mı?”
“Belki hiçbirinizi. Belki kendimi—büyük olasılıkla da bir yarasayı ya da ağaç dalını. Kuzenin bir köpek yavrusu: sessiz, ciddi, aklı başında, sağduyulu, hırslı bir köpek yavrusu. Karşımda durup yarı sert, yarı yumuşak bir sesle konuştuğunu, kararlılığıyla beni ezdiğini (bunu yaptığına eminim) görüyorum; sonra—ona tahammül edemiyorum!”
Miss Keeldar odada hızlı adımlarla yürümeye başladı; genel olarak erkeklere, özel olarak da kiracısına tahammülü olmadığını enerjik bir biçimde tekrarlıyordu.
Caroline biraz kaygıyla, “Yanılıyorsun,” diye itiraz etti. “Robert ne köpek yavrusu ne de kadınların peşinde koşan bir erkek; buna kefil olabilirim.”
“Sen mi kefil olacaksın? Bu konuda sözüne inanacağımı mı sanıyorsun? Senin tanıklığına herkesten önce kuşkuyla yaklaşırım. Moore’un servetini artırmak için sağ elini bile kesip verirsin.”
“Ama yalan söylemem. Doğruyu söyleyeceksem, dün gece bana yalnızca nezaket gösterdiğini temin etmeliyim; hepsi bu.”
“Nasıl davrandığını sormadım. Tahmin edebiliyorum. Kapımdan çıkarken uzun parmaklarıyla elini tuttuğunu pencereden gördüm.”
“Bunda bir şey yok. Yabancı değilim, biliyorsun. Eski bir tanıdığıyım, üstelik kuzeniyim.”
Miss Keeldar, “Öfkeliyim; meselenin özü bu,” diye karşılık verdi. Biraz sonra ekledi: “Bütün huzurum onun manevraları yüzünden bozuldu. Sürekli seninle benim arama giriyor. O olmasa iyi dost olurduk; ama şu bir seksenlik köpek yavrusu dostluğumuzu durmadan gölgeliyor. Hep görmeyi istediğim şeyi tekrar tekrar kesip örtüyor; arada bir seni benim gözümde baş belası, can sıkıcı biri hâline getiriyor.”
“Hayır Shirley, hayır.”
“Öyle yapıyor. Bu öğleden sonra arkadaşlığımı istemedin; bunu ağır buluyorum. Sen zaten biraz içine kapanıksın; ama ben yalnız yaşayamayan, sosyal biriyim. Rahatsız edilmeden bırakılmış olsaydık sana öyle değer veriyorum ki sonsuza kadar yanımda olmana katlanırdım; bir an bile senden kurtulmayı dilemem. Sen benim için aynı şeyi söyleyemezsin.”
“Shirley, istediğin her şeyi söyleyebilirim. Shirley, senden hoşlanıyorum.”
“Yarın beni Eriha’ya yollayacaksın Lina.”
“Yollamayacağım. Her gün sana daha çok alışıyor—seni daha çok seviyorum. Biliyorsun, birdenbire coşkulu bir dostluk kuramayacak kadar İngilizim; ama sen sıradan insanlardan çok daha iyisin, her gün gördüğümüz genç hanımlardan çok farklısın. Sana saygı duyuyor, değer veriyorum; yanımda olduğunda bana asla yük olmazsın, asla. Söylediklerime inanıyor musun?”
Miss Keeldar pek inanmış görünmeden gülümsedi. “Biraz,” diye karşılık verdi, “ama sen tuhaf birisin. Sessiz görünüyorsun; yine de içinde, kolayca ulaşılıp takdir edilemeyecek bir güç ve derinlik var. Üstelik mutlu değilsin.”
“Mutsuz insanlar nadiren iyi olur. Demek istediğin bu mu?”
“Hiç de değil. Demek istediğim, mutsuz insanlar çoğu zaman kendi düşüncelerine dalar; benim gibi arkadaşlarla sohbet edecek hâlleri olmaz. Bir de insanı yalnızca kedere boğmakla kalmayıp içten içe kemiren bir mutsuzluk türü var; korkarım seninki de öyle. Acımam sana iyi gelir mi Lina? Gelirse Shirley’den biraz al; bolca sunuyor ve sahici olduğuna kefil oluyor.”
“Shirley, benim hiç kız kardeşim olmadı; senin de olmadı. Ama şu an birden, kız kardeşlerin birbirlerine nasıl hissettiklerini anlıyorum: hayatlarına işlemiş bir sevgi bu; hiçbir duygu sarsıntısı onu kökünden sökemez, ufak tefek kavgalar onu yalnızca bir an için çiğner; baskı kalkınca daha taze filizlensin diyedir bu. Hiçbir tutku sonunda onun önüne geçemez; sevginin kendisi bile ancak güç ve samimiyet bakımından onunla yarışabilir. Aşk bizi çok incitiyor Shirley. Öyle eziyetli, öyle yıpratıcı ki alevi gücümüzü tüketiyor. Sevgideyse acı da ateş de yok; yalnızca besin ve merhem var. Sen—yalnızca sen—yakınımdayken destek buluyor, huzura kavuşuyorum Shirley. Şimdi bana inanıyor musun?”
“İnancıma hoş gelen bir öğretiyse ona hemen inanırım. Demek gerçekten dostuz Lina, aramıza kara gölge girse bile?”
“Gerçekten dostuz,” diye karşılık verdi öteki; Shirley’i kendine çekip oturttu. “Ne olursa olsun.”
“Öyleyse gel, Baş Belası’ndan başka bir şey konuşalım.” Tam o sırada papaz içeri girdi ve Miss Keeldar’ın sözünü etmek üzere olduğu “başka şey” ayrılacağı ana kadar bir daha açılmadı. Ayrılırken koridorda birkaç dakika oyalanıp şöyle dedi: “Caroline, sana içime çöken büyük bir yükten söz etmek istiyorum. Vicdanım, bir suç işlemişim ya da işlemek üzereymişim gibi hiç rahat değil. Anlamalısın, bu benim özel vicdanım değil; toprak sahibi, malikâne sahibi vicdanım. Demir pençeli bir kartalın pençesine düştüm. Pek de onaylamadığım sert bir etkinin altına girdim ama ona karşı koyamıyorum. Korkarım yakında, düşünmekten hiç hoşlanmadığım bir şey yapılacak. İçimi rahatlatmak ve elimden geldiğince zararı önlemek için bir dizi hayır işi yapmaya karar verdim. O yüzden birdenbire aşırı derecede hayırseverleştiğimi görürsen şaşırma. Nereden başlayacağımı bilmiyorum; bana akıl vermelisin. Bu konuyu yarın daha uzun konuşuruz. Şu mükemmel Miss Ainley’den Fieldhead’e gelmesini iste. Kendimi onun eğitmenliğine vermeyi düşünüyorum. Ne değerli bir öğrencisi olacak! Lina, ona iyi niyetli ama ihmal edilmiş biri olduğumu çıtlat; böylece yardım dernekleri ve benzeri şeyler hakkındaki bilgisizliğime daha az şaşırır.”
Ertesi sabah Caroline, Shirley’i masasının başında ciddi ciddi otururken buldu. Önünde bir hesap defteri, bir deste banknot ve ağzına kadar dolu bir kese vardı. Son derece ciddi, ama biraz da şaşkın görünüyordu. Fieldhead’deki ev işlerinin haftalık masraflarına şöyle bir göz gezdirip nereden kısabileceğini araştırdığını; aşçı Bayan Gill’i de az önce huzuruna kabul edip onu, Shirley’nin aklını kaçırmış olduğu düşüncesiyle gönderdiğini söyledi. “Ona tutumlu olmanın görev olduğunu, alışık olmadığı bir biçimde anlattım,” dedi. “Ekonomi üzerine öyle güzel nutuk attım ki kendime şaştım; çünkü bu fikir benim için yepyeni. Yakın zamana kadar bu konuda ne düşünmüş ne de konuşmuştum. Ama hepsi kuramdan ibaretmiş; iş uygulamaya gelince hiçbir şeyi kısamadım. Bir libre tereyağını bile azaltacak, ne et suyunun üstündeki yağı, ne domuz yağını, ekmeği, soğuk eti ya da mutfağın başka bir yan ürününü nereye harcadığımızı kesin olarak ortaya çıkaracak bir soruşturmayı sürdürecek kararlılığım yoktu. Fieldhead’de hiç şenlik ışıkları yakmadığımızı biliyorum ama açıklaması imkânsız birkaç libre mumun ne olduğunu da soramadım. Mahalleye çamaşır yıkamıyoruz; yine de sabunla çamaşır suyuna ayrılan kalemleri sessizce seyrettim. O miktarlar, bu malzemelerle ilgili durumumuzu öğrenmek isteyen en kaygılı soruşturmacıyı bile tatmin ederdi. Ben et oburu değilim, Bayan Pryor da değil, Bayan Gill de değil; yine de kasap faturalarının bunu—yok, bunun aksini—kanıtlayan rakamlarını görünce yalnızca tereddüt edip gözlerimi biraz açmakla yetindim. Caroline, bana gülebilirsin ama beni değiştiremezsin. Bazı konularda ödlek olduğumu biliyorum. İçimde ahlaki korkaklığın bayağı bir alaşımı var. Bayan Gill’in önünde başımı eğip kızardım; oysa benden özür dileyip itiraflarda bulunması gereken oydu. Onun düzenbaz olduğunu ima etmeye, hele kanıtlamaya yetecek cesareti bile kendimde bulamadım. Bende ne vakur bir sakinlik ne de gerçek bir cesaret var.”
“Shirley, bu nasıl bir kendine haksızlık etme nöbeti? Kadınlar hakkında iyi konuşmaya pek yatkın olmayan amcam, İngiltere’de senin kadar gerçekten korkusuz on bin erkek bulunmadığını söyler.”
“Bedensel tehlikeden korkmam; tehlike karşısında hiç telaşlanmam. Bay Wynne’in kocaman kızıl boğası böğürerek tam önümde doğrulup, çamurlu, asık başını eğerek üzerime koştuğunda, çuha çiçeğiyle kaplı çayırdan tek başıma geçiyordum ama soğukkanlılığımı yitirmedim. Buna karşılık Bayan Gill’i utançtan kıpkırmızı kesilmiş görmekten korktum. Caroline, bazı konularda akıl gücün benimkinin iki katı—on katı. Bir boğanın yanından, ne kadar sakin görünürse görünsün, geçmeye seni kimse ikna edemez; ama sen hizmetçime yanlış yaptığını kararlılıkla gösterir, sonra onu yumuşak ve bilgece uyarır, en sonunda da sanırım pişman görünüyorsa onu pek güzel bağışlardın. Bense böyle davranamam. Yine de abartılı ölçüde aldatılmış olmamıza rağmen hâlâ gelirimizle giderimizi denk getirdiğimizi görüyorum. Elimde para var ve bununla mutlaka iyilik yapmalıyım. Briarfield yoksullarının durumu kötü; onlara yardım edilmeli. Sence ne yapmalıyım Lina? Parayı hemen dağıtsam daha iyi olmaz mı?”
“Hayır, Shirley; bunu doğru dürüst beceremezsin. Hayırseverlik konusundaki tek fikrinin, gelişigüzel ve cömertçe şilinler, yarım kronlar dağıtmak olduğunu sık sık gördüm; bu da sürekli suistimale açık. Başına türlü işler açılmasın diye bir başbakana ihtiyacın var. Miss Ainley’i kendin önermiştin; ona ben başvuracağım. Bu arada uslu duracağına ve paranı savurmayacağına söz ver. Ne çok paran var Shirley! Hepsiyle kendini ne kadar zengin hissediyor olmalısın.”
“Evet, kendimi önemli hissediyorum. Muazzam bir para değil ama nasıl harcanacağından ben sorumluyum; bu sorumluluk da beklediğimden çok daha ağır basıyor içime. Briarfield’de neredeyse açlıktan ölen aileler varmış. Kendi kiracılarımın bir kısmı da sefil durumda. Onlara yardım etmeliyim, edeceğim.”
“Bazıları yoksullara sadaka vermememiz gerektiğini söylüyor Shirley.”
“Böyle söyledikleri için büyük budalalar. Aç olmayanların hayırseverliğin insanı alçalttığı üzerine gevezelik etmesi kolaydır; ama hayatın kısalığını da acılarını da unutuyorlar. Hiçbirimizin ömrü uzun değil. Kibirli felsefenin kuruntularını zerre kadar önemsemeden, darlık ve keder dönemlerini elimizden geldiğince birbirimize destek olarak geçirelim.”
“Ama zaten başkalarına yardım ediyorsun Shirley. Şimdiye dek de çok bağış yaptın.”
“Yeterli değil. Daha çok vermeliyim; yoksa söylüyorum sana, bir gün kardeşimin kanı bana karşı göklere haykıracak. Çünkü sonunda, siyasi kışkırtıcılar buraya gelip çevreyi ateşe vermeye kalkarsa, mülküme saldırılırsa bir kaplan gibi savunacağım onu; biliyorum, yapacağım. Merhamet yanımdayken sesini dinleyeyim. Bir kez o ses kabadayıların meydan okuyan haykırışında boğulursa içim direnmeyi, onları bastırmayı isteyen dürtülerle dolar. Yoksullar bir kez toplanıp ayak takımı olarak başkaldırırsa, bir aristokrat gibi onlara karşı dönerim. Bana zorbalık ederlerse meydan okumalıyım; saldırırlarsa direnmeliyim ve direneceğim.”
“Robert gibi konuşuyorsun.”
“Robert gibi hissediyorum, yalnız daha ateşli. Robert’a, değirmenine ya da çıkarlarına dokunsunlar, onlardan nefret ederim. Şimdilik ben bir patrisyen değilim; çevremdeki yoksulları da avam saymıyorum. Ama bana ya da benim olanlara şiddetle haksızlık edip sonra da bize buyruk vermeye kalkarlarsa, sefilliklerine duyduğum acımayı, yoksulluklarına duyduğum saygıyı unutur; cehaletlerini küçümser, küstahlıklarına öfkelenirim.”
“Shirley, gözlerin nasıl da parlıyor!”
“Çünkü ruhum yanıyor. Sen de benim gibi Robert’ın kalabalığın gücüyle ezilmesine izin verir miydin?”
“Robert’a senin kadar yardım edebilecek gücüm olsaydı, bunu senin yapmayı düşündüğün gibi kullanırdım. Ona senin olabileceğin kadar iyi bir dost olabilseydim, senin yapmayı düşündüğün gibi ölümüne onun yanında dururdum.”
“Lina, şimdi gözlerin parlamasa da ışıldıyor. Göz kapaklarını indiriyorsun ama içlerinde ateşlenmiş bir kıvılcım gördüm. Neyse, henüz kavga çıkmadı. Benim istediğim, kötülüklerin önüne geçmek. Yoksulların zenginlere duyduğu bu acı öfkenin acılarından doğduğunu gece gündüz aklımdan çıkaramıyorum. Bizi kendilerinden çok daha mutlu saymasalardı bizden nefret etmez, bizi kıskanmazlardı. Bu acıları hafifletmek, dolayısıyla bu nefreti azaltmak için bolluğumdan cömertçe vermeme izin ver; bağışın daha çok işe yaraması için de akıllıca dağıtılsın. Bunun için kararlarımıza açık, sakin, pratik bir akıl katmalıyız. Hadi, Miss Ainley’i çağır.”
Caroline başka bir şey söylemeden şapkasını takıp çıktı. Belki Shirley de Caroline da planlarını Bayan Pryor’a danışmayı düşünmedi diye şaşırtıcı gelebilir; ama danışmamakla akıllıca davrandılar. İçgüdüleri onlara, Bayan Pryor’a danışmanın onu ancak acı veren bir sıkıntıya sokacağını söylüyordu. Miss Ainley’den çok daha bilgili, daha çok okumuş, daha derin düşünen biriydi; ama yönetme gücü, işleri yürütme becerisi yoktu. Bir hayır işine kendi mütevazı katkısını seve seve verirdi; gizlice sadaka dağıtmak ona uygundu. Fakat geniş kapsamlı kamusal planlarda yer alamazdı; böyle planlar ortaya atmasıysa söz konusu bile değildi. Shirley bunu biliyordu; bu yüzden Bayan Pryor’u, ona yalnızca eksiklerini hatırlatıp hiçbir işe yaramayacak görüşmelerle üzmedi.
Miss Ainley için, kendisine bu kadar uygun projeleri görüşmek üzere Fieldhead’e çağrıldığı gün ne güzel bir gündü! Kâğıt, kalem, mürekkep ve hepsinden önemlisi para önüne konmuş, masada büyük bir saygı ve incelikle yerini almış; Briarfield’in yoksul ve muhtaçlarına nasıl düzenli yardım edileceğine dair bir plan hazırlaması istenmişti. Hepsini tanıyordu, ihtiyaçlarını incelemiş, yardım için gerekli kaynakları bulabilse onlara en iyi nasıl destek olabileceğini defalarca düşünmüştü. Bu işi yürütecek yetkinliğe sahipti. İki genç kadının hevesle sorduğu soruları açık ve hızlı biçimde cevaplayabildiğini; yanıtlarıyla çevresindeki insanlardan ne kadar çok işe yarar bilgi edindiğini onlara gösterebildiğini gördükçe, yumuşak huylu yüreği sessiz bir sevinçle doldu.
Shirley, Miss Ainley’in kullanımına 300 sterlin verdi. Parayı görünce Miss Ainley’in gözleri sevinç gözyaşlarıyla doldu; çünkü paranın açları doyuracağını, çıplakları giydireceğini, hastaları rahatlatacağını şimdiden görüyordu. Paranın harcanması için sade ve akla yatkın bir planı hemen hazırladı. Fieldhead’in hanımının örneğini başkalarının da izleyeceğinden kuşkusu olmadığını, böylece daha aydınlık günlerin başlayacağını söyledi. Ek bağışlar toplamaya, bir fon oluşturmaya çalışacaktı; ama önce din adamlarına danışması gerekiyordu. Evet, bu konuda kararlıydı. Bay Helstone’a, Doktor Boultby’ye ve Bay Hall’a danışılmalıydı; çünkü yalnızca Briarfield değil, Whinbury ile Nunnely de yardıma muhtaçtı. Onların izni olmadan tek bir adım atmasının küstahlık olacağını ileri sürdü.
Din adamları Miss Ainley’in gözünde kutsal kişilerdi; kişinin ne kadar önemsiz olduğunun hiçbir önemi yoktu, makamı onu kutsal kılardı. Önemsiz işlerdeki kibirleriyle onun patiklerini bağlamaya, pamuklu şemsiyesini taşımaya ya da yün şalını düzeltmeye bile değmeyecek papaz yardımcılarını dahi saf ve içten coşkusuyla, henüz sütten kesilmemiş azizler gibi görürdü. Küçük kusurları, akıl almaz saçmalıkları ne kadar açıkça gösterilirse gösterilsin onları göremezdi; din adamlarının kusurlarına kördü. Beyaz cüppeleri, bütün günahlarını örterdi.
Shirley, yeni seçtiği başbakanındaki bu zararsız hayranlığı bildiğinden, papaz yardımcılarının paranın harcanmasında söz sahibi olmayacağını, işe karışmamaları gerektiğini özellikle şart koştu. Elbette papazların sözü geçmeliydi; onlara güvenilebilirdi. Biraz deneyimleri, biraz sağduyuları vardı; en azından Bay Hall, hemcinslerine karşı şefkat ve sevgi sahibiydi. Ama onların emrindeki gençler bir yana konmalı, geri planda tutulmalı ve yaşlarına, yeteneklerine en çok sessizliğin ve itaatin yakıştığı öğretilmeliydi.
Miss Ainley bu sözleri bir parça dehşetle dinledi. Ama Caroline, Bay Sweeting’i yumuşakça birkaç sözle övünce yeniden sakinleşti. Sweeting gerçekten de onun gözdesiydi. Bay Malone ile Bay Donne’a saygı duymaya çalışıyordu; ama Sweeting küçük kulübesine geldiğinde ona ikram ettiği pandispanya dilimleriyle çuha çiçeği şarabını ya da çuha çiçeği tomurcuğu şarabını hep gerçek bir anne şefkatiyle sunardı. Aynı zararsız ikramı bir kez Malone’a da sunmuştu; ama o zat ikramı öyle açıkça küçümsemişti ki Miss Ainley bunu bir daha tekrarlamaya cesaret edememişti. Donne’a bu ikramı her zaman sunar, onun beğenisinin iki dilim kek yemesi ve üçüncüyü cebine koymasıyla kesin biçimde kanıtlanmasına sevinirdi.
İyilik yapılacak yerde yorulmak bilmeden çalışan Miss Ainley, planını göstermek ve onaylarını alçakgönüllülükle rica etmek için üç papazın yanına on millik bir yürüyüşe hemen çıkacaktı. Ama Miss Keeldar bunu yasakladı ve onun yerine o akşam Fieldhead’de küçük, seçkin bir toplantı düzenleyip din adamlarını bir araya getirmeyi önerdi. Miss Ainley de onlarla buluşacak, plan en üst düzey kapalı toplantıda bütün ayrıntılarıyla görüşülecekti.
Shirley, kıdemli din adamlarını bir araya getirmeyi başardı. Yaşlı evlenmemiş kadın gelmeden önce bütün beyleri son derece neşeli bir havaya da sokmuştu. Doktor Boultby ile Bay Helstone’u kendisi üstlendi. İlki inatçı, öfkeli, kendi fikirlerine bağlı ve dikbaşlı yaşlı bir Galliydi; ama yaptığı iyilikler az değildi, gerçi bunları yaparken biraz gürültü koparırdı. İkincisini zaten tanıyoruz. İkisine de, özellikle yaşlı Helstone’a, dostça bir yakınlık duyuyordu; onlara karşı pek sevimli davranmakta hiç zorlanmadı. Onları bahçede gezdirdi, çiçek topladı, onlara sevecen bir kız evlat gibi davrandı. Bay Hall’u Caroline’a bıraktı; daha doğrusu Bay Hall kendini Caroline’ın ilgisine bıraktı.
İkisi aynı davette bulunduğunda Bay Hall genellikle Caroline’ı arardı. Kadınların hepsi onu sevse de kadın düşkünü biri değildi; biraz kitap kurduydu, uzağı zor görür, gözlük takar, ara sıra dalıp giderdi. Yaşlı hanımlara bir oğul gibi iyi davranırdı. Her meslekten ve her sınıftan erkek onunla iyi geçinirdi. Dürüstlüğü, sadeliği, içtenliği, karakterinin soyluluğu ve dindarlığının samimiyetiyle yüceliği ona her sınıftan dost kazandırmıştı. Yoksul kilise kâtibiyle mezarcısı ona bayılır, kilisenin soylu hamisi ona büyük saygı duyardı. Yalnız genç, güzel, modaya uyan ve şık hanımların yanında biraz çekingenleşirdi. Kendisi görünüşte, tavırda, konuşmada sade bir adamdı; onların gösterişinden, zarafetinden ve havalarından çekinir gibiydi. Ama Miss Helstone ne gösteriş yapar ne de havalara girerdi; doğal zarafeti çok sakindi, toprağa yakın bir kır çiçeğinin güzelliği kadar sessizdi. Bay Hall akıcı, neşeli, hoşsohbet biriydi. Caroline da baş başa kaldıklarında konuşabilirdi. Bir davette Bay Hall’un gelip yanındaki sandalyeye oturmasını severdi; böylece Peter Augustus Malone’dan, Joseph Donne’dan ya da John Sykes’tan korunmuş olurdu. Bay Hall da fırsatını buldukça bu ayrıcalıktan yararlanırdı. Bekâr bir erkeğin bekâr bir kadına böyle ilgi göstermesi normal koşullarda dedikoducuları harekete geçirirdi; ama Cyril Hall kırk beş yaşında, saçları biraz dökülmüş ve hafif kırlaşmıştı. Kimse onun Miss Helstone’la evleneceğini söylemiyor ya da düşünmüyordu. Kendisi de öyle düşünmüyordu. Kitaplarına ve cemaatine çoktan bağlanmıştı. Gözlüklü ve bilgili kız kardeşi Margaret bekârlık hayatını mutlu kılıyordu; artık hayatını değiştirmek için çok geç olduğunu düşünüyordu. Üstelik Caroline’ı güzel bir küçük kız olduğu zamandan beri tanıyordu. Defalarca dizine oturmuş, ona oyuncaklar alıp kitaplar vermişti. Caroline’ın dostluğuna evlatça bir saygının karıştığını hissediyordu; onun duygularına başka bir anlam vermeye yeltenemezdi. Huzurlu zihni, güzel bir yansımayı derinlikleri bulanıklaşmadan seyredebilirdi.
Miss Ainley geldiğinde herkes onu içtenlikle karşıladı. Bayan Pryor ile Margaret Hall, kanepede aralarında ona yer açtılar. Üçü oturunca, neşeli ve düşüncesiz kişiler için değersiz ve çekicilikten yoksun görünecek bir üçlü oluşturdular: orta yaşlı bir dul kadınla gözlüklü, sade görünümlü iki yaşlı evlenmemiş kadın. Oysa acı çekmiş, kimsesiz pek çok insanın bildiği gibi, bu üçlünün kendine özgü sakin bir değeri vardı.
Shirley sözü açıp planı gösterdi.
“Bunu kimin kaleme aldığını biliyorum,” dedi Bay Hall, Miss Ainley’e bakıp iyilikseverce gülümseyerek. Onun onayı hemen kazanılmıştı. Boultby kaşlarını çatmış, alt dudağını öne uzatmış, dinleyip düşünüyor; rızasının fazla önemli olduğunu, aceleyle verilemeyeceğini düşünüyordu. Helstone, kadınlara özgü bir kurnazlığın iş başında olduğundan, etekli bir şeylerin gizlice fazla nüfuz kazanmaya ve kendini fazlasıyla önemli kılmaya çalıştığından kuşkulanıyormuş gibi, tetikte ve kuşkulu bir ifadeyle çevresine keskin bir bakış attı. Shirley bu ifadeyi yakalayıp anladı. “Bu taslağın önemi yok,” dedi kayıtsızca. “Yalnızca bir çerçeve, basit bir öneri. Beyler, kendi kurallarınızı yazmanız rica olunur.”
Hemen yazı kutusunu getirdi; masanın başına eğilirken kendi kendine tuhafça gülümsüyordu. Bir kâğıtla yeni bir kalem çıkardı, masaya bir koltuk çekti ve elini yaşlı Helstone’a uzatarak onu koltuğa oturtmak için izin istedi. Bir an biraz kasıldı; bakır rengi alnını tuhaf biçimde kırıştırarak ayakta durdu. Sonunda mırıldandı: “Pekâlâ, ne karım ne de kızımsın; bu kez yönlendirilmeme izin vereceğim. Ama aklında olsun, yönlendirildiğimi biliyorum. Küçük kadın manevraların gözümü boyamaz.”
“Ah!” dedi Shirley, kalemi mürekkebe batırıp onun eline verirken. “Bugün beni Yüzbaşı Keeldar saymalısınız. Bu bütünüyle beyefendilere özgü bir iş; tamamen ikimizin işi, Doktor.” (Papaza böyle bir unvan takmıştı.) “Şuradaki hanımlar yalnızca yaverlerimiz; bütün işi karara bağlayana kadar konuşurlarsa başlarına geleceklerden kendileri sorumlu.”
Biraz sertçe gülümsedi ve yazmaya koyuldu. Çok geçmeden kendini durdurup sorular sormaya, meslektaşlarına danışmaya başladı; iki genç kızın kıvırcık başlarının ve yaşlı hanımların ağırbaşlı şapkalarının üzerinden küçümseyerek baktı, rahiplerin göz kırpan gözlükleriyle kır saçlarına gözünü dikti. Ardından gelen tartışmada üç beyefendinin tümü, övgüyü sonuna kadar hak edecek biçimde, kendi cemaatlerinin yoksullarını ve her birinin ayrı ihtiyaçlarını en ince ayrıntısına dek tanıdıklarını gösterdi. Her papaz nerede giysiye, nerede yiyeceğe ihtiyaç olduğunu, paranın nereye akıllıca harcanabileceğini biliyordu. Bellekleri nerede yetersiz kalırsa, Miss Ainley ya da Miss Hall’a danışarak eksiklerini tamamlayabilirlerdi; ama iki hanım da kendilerine söz verilmedikçe konuşmamaya dikkat etti. İkisi de öne çıkmak istemiyor, ama içtenlikle yararlı olmayı diliyordu; din adamları onları yararlı kılmayı kabul edince bu nimetle yetindiler.
Shirley papazların arkasında duruyor, ara sıra omuzlarının üzerinden eğilip yazdıkları kurallara ve hazırladıkları ihtiyaç sahipleri listesine göz atıyor, söylediklerini dinliyor, arada yine o tuhaf gülümsemesiyle gülümsüyordu. Kötü niyetli olmayan ama anlam yüklü, genellikle sevimli bulunamayacak kadar anlamlı bir gülümsemeydi bu. İnsanlar, içlerini fazla açık ve doğru okuyan hemcinslerinden pek hoşlanmaz. Özellikle kadınların yumuşak bir körlükle donatılması, şeylerin yüzeyinin altına hiç inmeyen, ılımlı ve buğulu gözlere sahip olması iyidir; her şeyi göründüğü gibi kabul etmelidirler. Bunu bilen binlercesi göz kapaklarını bilerek düşük tutar; ama en aşağıya çevrilmiş bakışın bile, gerektiğinde hayata gözcü gibi bakabileceği bir aralığı vardır. Bir keresinde genellikle uykulu sanılan bir çift mavi gözün gizlice tetikte olduğunu görmüştüm. İfadelerinden, kanımı donduran ve o kişide böylesine beklenmedik olan bu ifadeden, yıllardır ruhları sessizce okumaya alışık olduklarını anlamıştım. Dünya bu mavi gözlerin sahibine “iyi küçük hanım” derdi (İngiliz değildi). Sonradan huyunu öğrendim; ezber ettim, en uzak ve en gizli köşelerine dek inceledim. Avrupa’nın en usta, en derin, en ince entrikacısıydı.
Her şey sonunda Miss Keeldar’ın istediği gibi karara bağlandı. Din adamları planlarının ruhunu öylesine benimsemişlerdi ki, her biri elli sterlin bağışlayarak imza sırasının başına adlarını yazdılar. Bunun üzerine Shirley, Bayan Gill’e bu yemeği hazırlarken bütün hünerini kullanmasını önceden tembih etmiş olduğundan, akşam yemeğinin verilmesini emretti. Bay Hall obur bir adam değildi; yaradılıştan ölçülüydü ve lükse kayıtsızdı. Ama Boultby ile Helstone iyi pişmiş yemekleri severdi. Bu nedenle özenle hazırlanmış yemek onları pek keyiflendirdi. Beyefendilere yaraşır biçimde hakkını verdiler; Bay Donne yanlarında olsaydı yiyeceği gibi değil. İnce bir şarabı da seçici ama son derece ölçülü bir zevkle tattılar. Yüzbaşı Keeldar’ın zevkini övdüler; bu iltifat onu çok sevindirdi. Rahip konuklarını hoşnut edip memnun etmek onun amacıydı. Başarmıştı ve sevinçten ışıldıyordu.
İçindekilere dön
Bölüm etkileşimi
