Bölümler 37Şu an: İkinci Bölüm. — Vagonlar.
- 1 Bölüm I. — Levilik.3.574 kelime
- 2 İkinci Bölüm. — Vagonlar.4.196 kelime · Okuduğun bölüm
- 3 Iıı. Bölüm. — Bay Yorke.2.365 kelime
- 4 Dördüncü Bölüm. — BAY YORKE (devam).3.087 kelime
- 5 V. Bölüm — Hollow’un Kulübesi4.143 kelime
- 6 Bölüm Vı. — Corıolanus.5.021 kelime
- 7 Bölüm Vıı. — Çayda Papaz Yardımcıları.7.163 kelime
- 8 Vııı. Bölüm — Nuh ve Musa.4.264 kelime
- 9 Ix. Bölüm — Brıarmaıns5.883 kelime
- 10 Bölüm X. — Evde Kalmış Kadınlar.4.954 kelime
- 11 Xı. Bölüm. — Fıeldhead.4.517 kelime
- 12 Bölüm Xıı. — Shırley ve Carolıne.5.447 kelime
- 13 Xııı. Bölüm — İşle İlgili Yeni Haberleşmeler.6.878 kelime
- 14 Bölüm Xıv. — Shırley İyi İşlerle Kurtulmaya Çalışıyor.3.715 kelime
- 15 Xv. Bölüm — Bay Donne’un Ayrılışı.3.694 kelime
- 16 Bölüm Xvı. — Pentekost Yortusu.3.118 kelime
- 17 Bölüm Xvıı. — Okul Şenliği.4.220 kelime
- 18 Bölüm Xvııı. — Kibar Okura Atlaması Tavsiye Edilen, Aşağı Tabakadan Kişilerin Tanıtıldığı Bölüm.2.994 kelime
- 19 Xıx. Bölüm. — Bir Yaz Gecesi.4.162 kelime
- 20 Xx. Bölüm — Yarın.3.342 kelime
- 21 Xxı. Bölüm. — Bayan Pryor.4.642 kelime
- 22 Bölüm Xxıı. — İki Hayat.2.797 kelime
- 23 Xxııı. Bölüm — Akşam Dışarı Çıkmak5.231 kelime
- 24 Xxıv. Bölüm — Ölüm Gölgesi Vadisi5.104 kelime
- 25 Xxv. Bölüm — Batı Rüzgârı Esiyor.2.089 kelime
- 26 Xxvı. Bölüm — Eski Yazı Defterleri.4.718 kelime
- 27 Xxvıı. Bölüm. — İlk Entelektüel Kadın.5.968 kelime
- 28 Xxvııı. Bölüm — Febe5.241 kelime
- 29 Xxıx. Bölüm. — Louıs Moore.2.286 kelime
- 30 Xxx. Bölüm — Rushedge—bir İtiraf Odası.3.975 kelime
- 31 Bölüm Xxxı. — Amca ve Yeğen.3.910 kelime
- 32 Xxxıı. Bölüm. — Okul Çocuğu ve Orman Perisi.3.127 kelime
- 33 Xxxııı. Bölüm — Martın’in Taktikleri2.591 kelime
- 34 Bölüm Xxxıv. — Ev İçi Eziyet Vakası—dinî Görevleri Yerine Getirmede Dindarca Azmin Dikkate Değer Bir Örneği.1.985 kelime
- 35 Xxxv. Bölüm — İşlerin Biraz İlerlediği, Ama Pek Değil.3.200 kelime
- 36 Xxxvı. Bölüm. — Okul Odasında Yazılanlar.5.746 kelime
- 37 Bölüm Xxxvıı. — Son.3.714 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
İKİNCİ BÖLÜM.
VAGONLAR.
Akşam zifiri karanlıktı: yıldızlar ve ay, gri yağmur bulutlarının ardında sönmüştü—gündüz olsaydı gri görüneceklerdi; geceyse kara. Malone doğayı yakından gözlemlemeye meraklı biri değildi; doğadaki değişikliklerin çoğu gözünden kaçardı. Nisanın en değişken gününde kilometrelerce yürür, yerle göğün güzel cilveleşmesini hiç görmezdi: bir güneş ışınının tepeyi öpüp yeşil bir aydınlıkla gülümsettiğini ya da bir sağanağın tepesini bulutun alçak, dağınık saçlarıyla örterek üzerine ağladığını fark etmezdi. Bu yüzden şimdi göğün nasıl göründüğünü—doğuda Stilbro demir dökümhanelerinin ufka titrek, uğursuz bir parıltı düşürdüğü yer dışında simsiyah, örtülü ve sağanakla yıkanmış bir kubbeyi—bulutsuz, ayazlı bir gecenin göğüyle karşılaştırmaya kalkmadı. Takımyıldızların ve gezegenlerin nereye gittiğini sormaya, o beyaz adacıkların süslediği “siyah-mavi” gökyüzü okyanusunun dinginliğini özlemeye de zahmet etmedi; şimdi onun altında daha ağır ve yoğun bir başka okyanus dalgalanıyor, göğü örtüyordu. Başını biraz öne eğerek inatla yoluna devam etti; İrlandalı alışkanlığıyla şapkasını ensesine oturtmuştu. Yolun döşeli olduğu yerde, “pat pat” diye geçit yolundan yürüdü; taşların yerini yumuşak çamurun aldığı, tekerlek izleri suyla dolmuş çukurlarda “şap şup” ilerledi. Yalnızca belli başlı işaretlere bakıyordu: Briarfield Kilisesi’nin kulesine; ileride de Redhouse’un ışıklarına. Burası bir handı. Oraya vardığında, yarı perdeli pencereden görünen ateş parıltısı, yuvarlak bir masadaki bardaklar ve meşe sedire kurulmuş eğlence düşkünleri, papaz yardımcısını neredeyse yolundan alıkoyuyordu. Bir bardak viski ve suyu özlemle düşündü. Yabancı bir yerde olsa bu isteğini hemen gerçekleştirirdi; ama o mutfakta toplananlar Bay Helstone’un kendi cemaatindendi; hepsi onu tanırdı. İçini çekip yoluna devam etti.
Şimdi anayoldan ayrılması gerekiyordu; Hollow Değirmeni’ne kalan mesafeyi tarlaların içinden geçen kestirme bir yolla epey kısaltabilirdi. Tarlalar dümdüz ve tekdüzeydi. Malone dümdüz ilerledi, çitleri ve duvarları aştı. Yalnızca bir yapının yanından geçti; büyük, malikâneye benzeyen, ama biçimi düzensiz bir binaydı. Önce yüksek bir alınlık, sonra uzun bir cephe, ardından alçak bir alınlık, sonra da kalın, yüksek bir baca yığını görülüyordu. Arkasında birkaç ağaç vardı. Hava karanlıktı; hiçbir pencerede mum ışığı yoktu. Her yer bütünüyle sessizdi; saçaklardan akan yağmurla rüzgârın bacaların çevresinde ve dalların arasından geçerken çıkardığı, biraz vahşi ama çok hafif ıslıktan başka ses duyulmuyordu.
Bu binayı geçince, şimdiye dek dümdüz uzanan tarlalar hızla aşağı doğru eğimleniyordu. Aşağıda, içinden suyun aktığı duyulan bir vadi olduğu belliydi. Derinlerde bir ışık parlıyordu. Malone rotasını o işarete çevirdi.
Küçük, beyaz bir eve ulaştı—yoğun karanlığa rağmen beyaz olduğu seçiliyordu—ve kapıyı çaldı. Yüzü canlı renkli bir hizmetçi kapıyı açtı. Elindeki mum, dar bir koridoru ve sonunda dar bir merdiveni aydınlatıyordu. Kızıl çuha kaplı iki kapı ve basamaklardan inen kızıl bir halı şeridi, açık renk duvarlar ve beyaz zeminle tezat oluşturuyor; küçücük iç mekânı temiz ve ferah gösteriyordu.
“Bay Moore evde sanırım?”
“Evet efendim, ama içeride değil.”
“İçeride değil! Öyleyse nerede?”
“Değirmende, muhasebe odasında.”
Tam o sırada kızıl kapılardan biri açıldı.
“Vagonlar geldi mi, Sarah?” diye sordu bir kadın sesi; aynı anda kapıdan bir kadın başı uzandı. Bir tanrıçanın başı olmayabilirdi—şakaklarının iki yanında duran bigudiler buna hiç ihtimal vermiyordu—ama bir Gorgon’un başı da değildi; yine de Malone onu öyle görmüş gibiydi. Kocaman cüssesine rağmen utangaçça geriye, yağmurun içine çekildi; “Ben yanına giderim,” diyerek kısa bir sokaktan, karanlık bir avludan geçti ve koca, kara değirmene doğru telaşla ilerledi.
İş saati bitmiş, “işçiler” gitmişti. Makineler durmuş, değirmen kapanmıştı. Malone binanın çevresini dolaştı. Kurum bağlamış koca duvarının bir yerinde başka bir ışık çatlağı buldu; başka bir kapıyı çaldı. Bunu, shillelagh sopasının kalın ucuyla davul çalar gibi güçlüce vurarak yaptı. Anahtar döndü; kapı açıldı.
“Joe Scott sen misin? Vagonlardan ne haber, Joe?”
“Hayır, benim. Bay Helstone beni gönderdi.”
“Ah! Bay Malone.” Bu adı söylerken sesinde duyulabilecek en hafif hayal kırıklığı tınısı vardı. Kısa bir duraksamadan sonra, kibar ama biraz resmî bir tavırla devam etti:
“Lütfen içeri buyurun, Bay Malone. Bay Helstone’un sizi bunca yolu zahmet ettirmeyi gerekli görmesine çok üzüldüm. Hiç gerek yoktu—ona da söyledim—hele böyle bir gecede. Ama buyurun.”
Malone, görünüşü seçilemeyen karanlık bir odadan geçerek konuşanın ardından aydınlık, ferah bir odaya girdi. Geceyle sisin çifte karanlığını delmeye çalışan gözlerine burası son derece aydınlık görünüyordu; ama güzel ateşi ve masanın üzerinde parıldayan zarif tasarımlı lambası dışında, çok sade bir yerdi. Tahta döşeme halısızdı; yeşile boyalı, sert sırtlı üç dört sandalye bir zamanlar bir çiftlik evinin mutfağını döşemişe benziyordu. Sağlam, ağır bir yazı masası, sözü edilen masa ve taş rengi duvarlara asılmış, inşaat ve bahçe planlarıyla makine tasarımlarını gösteren çerçeveli birkaç kâğıt, odanın eşyalarını tamamlıyordu.
Oda sade olsa da Malone’un hoşuna gitmiş gibiydi. Islak paltosunu ve şapkasını çıkarıp astıktan sonra romatizmalıymış gibi duran sandalyelerden birini ocağın yanına çekti; dizlerini kızıl ızgaranın neredeyse içine soktu.
“Rahat bir yeriniz var Bay Moore; burada kendi başınıza pek rahat yaşıyorsunuz.”
“Evet; ama eve geçmek isterseniz kız kardeşim sizi görmekten memnun olur.”
“Yok, sağ olun! Hanımlar kendi hâllerinde daha rahat eder. Ben hiçbir zaman kadınlarla arası iyi olan biri olmadım. Beni dostum Sweeting’le karıştırmıyorsunuz, değil mi Bay Moore?”
“Sweeting! Hangisi o? Çikolata rengi paltolu beyefendi mi, küçük beyefendi mi?”
“Küçük olan; Nunnely’li. Sykes kızlarının şövalyesi; altısına da âşık, ha ha!”
“O civarda, sanırım birine özel olarak âşık olmaktansa hepsine birden âşık olmak daha iyi.”
“Ama birine ayrıca âşık. Donne’la ben onu hanımlar arasından birini seçmeye zorladığımızda, sizce kimi söyledi?”
Bay Moore tuhaf, sakin bir gülümsemeyle, “Elbette Dora’yı ya da Harriet’i,” diye karşılık verdi.
“Ha ha! Çok iyi tahmin. Ama neden bu ikisini seçtin?”
“Çünkü en uzun boylu, en güzel olanlar onlar; en azından Dora en irisi. Dostunuz Bay Sweeting ise ufak tefek ve narin yapılı biri olduğuna göre, bu tür durumlarda sık rastlanan bir kurala uyarak zıddını tercih ettiğini düşündüm.”
“Haklısın; Dora’ymış. Ama hiç şansı yok, değil mi Moore?”
“Papaz yardımcılığından başka neyi var Bay Sweeting’in?”
Bu soru Malone’u öyle eğlendirdi ki cevap vermeden önce tam üç dakika güldü.
“Sweeting’in nesi mi var? David’in arpı var, ya da flütü; fark etmez. Bir tür sahte altın cep saati var; aynı cinsten yüzüğü, aynı cinsten gözlüğü de. Sahip oldukları bunlar.”
“Miss Sykes’ı yalnızca elbiselerle nasıl geçindirmeyi düşünüyor?”
“Ha ha! Harika! Onu bir dahaki görüşümde bunu soracağım. Bu küstahlığı yüzünden onunla alay edeceğim. Ama yaşlı Christopher Sykes’ın ona eli açık davranacağını umuyordur kuşkusuz. Zengin değil mi? Büyük bir evde yaşıyorlar.”
“Sykes’ın işi epey büyük çaplı.”
“Öyleyse zengin olmalı, ha?”
“Öyleyse servetini değerlendirmek için yapacak çok işi olmalı; bugünlerde kızlarına çeyiz vermek üzere işinden para çekmeyi düşünmesi, benim şu kulübeyi yıkıp harabelerinin üzerine Fieldhead kadar büyük bir ev dikmeyi düşlemem kadar olası.”
“Geçen gün ne duyduğumu biliyor musun, Moore?”
“Hayır. Belki de böyle bir değişiklik yapmaya hazırlandığımı duymuşsundur. Briarfield’ın dedikoducuları bunu da daha saçma şeyleri de söyleyebilir.”
“Fieldhead’i kiralayacağını duydum (bu arada, bu gece önünden geçerken kasvetli bir yer gibi göründü gözüme) ve oraya bir Miss Sykes’ı evin hanımı olarak yerleştirmeye niyetliymişsin; kısacası evlenecekmişsin, ha ha! Bakalım hangisi? Kesin Dora. En güzelinin o olduğunu söylemiştin.”
“Briarfield’a geldiğimden beri kaç kez evleneceğime karar verilmiştir acaba? Bu civardaki bekâr kadınların hepsini sırayla bana yakıştırdılar. Önce iki Miss Wynn; önce esmer olanı, sonra sarışını. Ardından kızıl saçlı Miss Armitage; sonra olgun Ann Pearson. Şimdiyse bütün Miss Sykes ailesini omuzlarıma yüklüyorsun. Bu dedikodunun dayanağını Tanrı bilir. Kimsenin evine gidip gelmem; kadınlarla dostluk aramakta en az sizin kadar isteksizim, Bay Malone. Whinbury’ye gidersem, yalnızca Sykes’a ya da Pearson’a muhasebe bürosunda uğramak içindir; oradaki konuşmalarımız evlilikten başka konulara döner, aklımız da kur yapma, yuva kurma, çeyiz gibi şeylerle meşgul olmaz. Satamadığımız kumaşlar, çalıştıramadığımız işçiler, işletemediğimiz fabrikalar, değiştiremeyeceğimiz şu ters giden olaylar; sanırım şu sıralar yüreğimizi epey dolduruyor ve aşk meşk gibi hayallere pek yer bırakmıyor.”
“Sana bütünüyle katılıyorum, Moore. Bir düşünceden ötekilerden daha çok nefret ediyorsam, o da evlilik düşüncesidir; derken, sırf duygu işi olan o bayağı, zayıf anlamıyla evlilikten söz ediyorum: iki yoksul budalanın, duygusal bir bağ kurma kuruntusuyla sefaletlerini birleştirmeye razı olması. Saçmalık! Ama görüşlerinde saygınlık, çıkarlarında kalıcılık gözetilerek kurulabilecek yararlı bir birliktelik o kadar da kötü sayılmaz, değil mi?”
“Hayır,” diye karşılık verdi Moore, dalgın dalgın. Konu ilgisini çekmemiş gibiydi; sözünü sürdürmedi. Bir süre dalgın bir ifadeyle ateşe baktıktan sonra birden başını çevirdi.
“Dinle!” dedi. “Tekerlek sesi duydun mu?”
Ayağa kalkıp pencereye gitti, açtı ve kulak verdi. Çok geçmeden pencereyi kapattı. “Yalnızca yükselen rüzgârın sesi,” dedi, “bir de biraz kabarıp çukurdan hızla akan dere. Arabaların saat altıda gelmesini bekliyordum; şimdi neredeyse dokuz.”
“Ciddi soruyorum, bu yeni makinelerin kurulması seni tehlikeye sokar mı?” diye sordu Malone. “Helstone öyle olacağını düşünüyor gibi.”
“Keşke makineler, yani dokuma tezgâhları buraya güvenle gelip bu fabrikanın duvarları içine yerleştirilse. Kuruldukları an, tezgâh kırıcıların karşısına dikilmeye hazırım. Beni ziyarete gelsinler de sonuçlarına katlansınlar. Fabrikam benim kalemim.”
“Böyle aşağılık alçaklardan insan tiksiniyor,” dedi Malone, derin düşüncelere dalmış gibi. “Bu gece bir grubun kapına dayanmasını neredeyse isterdim; ama gelirken yol çok sakindi. Ortalıkta kimseyi görmedim.”
“Redhouse yolundan mı geldin?”
“Evet.”
“O yolda bir şey olmaz. Tehlike Stilbro’ yönünde.”
“Tehlike olduğunu mu düşünüyorsun?”
“Bu adamların başkalarına yaptıklarını bana da yapabilirler. Aradaki tek fark şu: saldırıya uğrayan üreticilerin çoğu sanki felce uğruyor. Örneğin Sykes’ın apre atölyesi ateşe verilip yerle bir edildiğinde, kumaşı germe çerçevelerinden koparılıp tarlada paramparça bırakıldığında, alçakları bulup cezalandırmak için hiçbir girişimde bulunmadı; sansarın pençesindeki tavşan gibi boyun eğip vazgeçti. Bense, kendimi tanıyorsam, mesleğimin, fabrikamın ve makinelerimin yanında dururum.”
“Helstone, bunların senin üç tanrın olduğunu; ‘Konsey Emirleri’nin senin için yedi ölümcül günahın başka bir adı sayıldığını; Castlereagh’ın Deccal’in, savaş yanlılarının da lejyonlarının olduğunu söylüyor.”
“Evet; hepsinden nefret ediyorum, çünkü beni mahvediyorlar. Yoluma çıkıyorlar. İlerleyemiyorum. Onlar yüzünden planlarımı hayata geçiremiyorum. Olumsuz etkileriyle her adımda önüme set çekildiğini görüyorum.”
“Ama zenginsin, işlerin de yolunda, Moore?”
“Satamadığım kumaşlar bakımından çok zenginim. Şuradaki depoma girip tavana kadar yığılmış top top kumaşlara bakmalısın. Roakes ile Pearson da aynı durumda. Eskiden onların pazarı Amerika’ydı, ama Konsey Emirleri o pazarı ellerinden aldı.”
Malone, bu tür bir konuşmayı canlı biçimde sürdürmeye pek hazır görünmüyordu. Çizmelerinin topuklarını birbirine vurmaya ve esnemeye başladı.
“Bir de,” diye devam etti Bay Moore, konuğun sıkıldığını gösteren belirtileri fark edemeyecek kadar kendi düşüncelerine dalmıştı, “Whinbury ile Briarfield’ın şu gülünç dedikoducularının evlilik meselesiyle insanı durmadan darlamasına ne demeli? Sanki hayatta yapılacak tek şey bir genç kadına, onların deyişiyle, ‘ilgi göstermek’; sonra onunla kiliseye gitmek; ardından balayı yolculuğuna çıkmak; sonra bir dizi ziyaret yapmak ve sonra da, sanırım, ‘çoluk çocuğa karışmak’mış gibi. Ah, que le diable emporte!” Bir enerjiyle başladığı haykırışı yarıda kesti ve daha sakin bir sesle ekledi: “Sanırım kadınlar yalnızca bunları konuşup düşünüyor, erkeklerin zihninin de benzer şeylerle meşgul olduğunu doğal olarak sanıyorlar.”
“Elbette, elbette,” diye onayladı Malone, “ama aldırma onlara.” Islık çaldı, sabırsızca çevresine bakındı; bir şeye çok ihtiyaç duyuyor gibiydi. Bu kez Moore onun işaretlerini fark etti ve anlaşılan ne demek istediğini de kavradı.
“Bay Malone,” dedi, “ıslak yolda yürüdükten sonra bir şeyler yemek içmek istersiniz. Konuk ağırlamayı unutmuşum.”
“Hiç de değil,” diye karşılık verdi Malone; yine de sonunda doğru noktaya basılmış gibi görünüyordu. Moore kalkıp bir dolap açtı.
“Her türlü ihtiyacımı kendim karşılamayı, yediğim her lokma ve içtiğim her yudum için şu kulübedeki kadınlara bağlı kalmamayı tercih ederim,” dedi. “Akşamları sık sık burada tek başıma kalıp yemek yer, fabrikada Joe Scott’la uyurum. Bazen kendi bekçim de olurum. Az uykuya ihtiyacım var; güzel bir gecede tüfeğimle bir iki saat çukurda dolaşmak hoşuma gider. Bay Malone, pirzola pişirebilir misiniz?”
“Bana bırakın. Üniversitedeyken yüzlerce kez yaptım.”
“Öyleyse tabakta pirzola var, ızgara da burada. Çabuk çevirin. Suyunu içinde tutmanın sırrını biliyor musunuz?”
“Bana güvenin; göreceksiniz. Bir bıçakla çatal uzatır mısınız, lütfen?”
Papaz yardımcısı ceketinin manşetlerini sıvadı ve hararetle yemeği pişirmeye koyuldu. Üretici masaya tabaklar, bir somun ekmek, siyah bir şişe ve iki bardak koydu. Sonra yine aynı iyi stoklanmış köşeden, yani dolabından küçük bir bakır çaydanlık çıkardı; köşedeki büyük taş küpten aldığı suyla doldurup cızırdayan ızgaranın yanındaki ateşe koydu, limon, şeker ve küçük bir porselen punç kâsesi çıkardı. Punç hazırlarken kapının tıklatılmasıyla yanlarına gitmek zorunda kaldı.
“Sen misin Sarah?”
“Evet efendim. Akşam yemeğine gelir misiniz, efendim?”
“Hayır; bu gece eve gelmeyeceğim, fabrikada uyuyacağım. Kapıları kilitle, hanımına da yatmasını söyle.”
Geri döndü.
“Ev halkını güzelce hizaya sokmuşsunuz,” dedi Malone, eğilip kızıl korların üzerinde duran pirzolaları özenle çevirirken; yüzü de korlar gibi kızarmıştı. “Zavallı Sweeting gibi kadınların buyruğunda değilsiniz. O adam—vay, yağ nasıl da sıçrıyor! Elimi yaktı—kadınların yöneteceği bir kaderin kurbanı. Seninle benim ahırımızda, evlendiğimizde, kısrak sözü geçmeyecek, Moore. Al sana güzelce kızarmış olanı; suyu da içinde.”
“Bilmem; bunu hiç düşünmedim. Kısrak güzel ve uysalsa neden olmasın?”
“Pirzolalar pişti. Punç hazır mı?”
“Bir bardak dolusu var. Tadına bakın. Joe Scott ve adamları döndüğünde, tezgâhları sağlam getirmiş olmaları şartıyla bundan onlara da düşer.”
Malone akşam yemeği boyunca pek keyiflendi. Önemsiz şeylere kahkahalarla güldü, kötü şakalar yapıp kendi şakalarına alkış tuttu; kısacası, anlamsızca gürültücü oldu. Ev sahibi ise her zamanki gibi sessizdi. Okur, artık bu ev sahibinin nasıl göründüğü hakkında biraz fikir edinmenin vakti geldi. Masada otururken onu tasvir etmeye çalışmalıyım.
İlk bakışta muhtemelen tuhaf görünümlü diyeceğiniz bir adamdır: ince yapılı, esmer, solgun ve görünüşü çok yabancıdır; gölgelere karışan saçları alnına gelişigüzel düşer. Tuvaletine pek az zaman ayırdığı anlaşılıyor; yoksa saçını başını daha zevkli biçimde düzenlerdi. Yüz hatlarının ince, güneyli bir simetriye, yontulmuşçasına belirgin bir berraklığa ve düzgünlüğe sahip olduğunun farkında değil gibidir. Bunu gözlemci de onu iyice inceleyene dek fark etmez; kaygılı yüzü, çökük ve biraz yıpranmış yüz çizgileri, güzelliği gölgeler. Gözleri iri, ciddi ve gridir; bakışları dikkatli ve düşünceli, yumuşaklıktan çok araştırıcı, cana yakın olmaktan çok düşüncelidir. Dudaklarını bir gülümsemeyle araladığında yüzü hoş görünür; o anda bile açık yürekli ya da neşeli değildir ama ağırbaşlı bir çekiciliğin etkisini hissedersiniz. Bu çekicilik, ister gerçekten ister yanıltıcı biçimde olsun, düşünceli, belki de iyi huylu bir mizacı; ev hayatında uzun süre dayanabilecek sabırlı, hoşgörülü, belki de vefalı duyguları düşündürür. Hâlâ gençtir, otuzundan fazla göstermez; boyu uzundur, bedeni incedir. Konuşma tarzıysa rahatsız edicidir. Telaffuzunu ve sözlerini özenli bir kayıtsızlıkla kullansa da tuhaf yabancı aksanı bir İngiliz’in, hele bir Yorkshirelının kulağını tırmalar.
Gerçekten de Bay Moore yarı İngilizdi, o kadar bile sayılmazdı. Anne tarafından yabancı soylardan geliyordu; kendisi de yabancı bir ülkede doğmuş ve çocukluğunun bir bölümünü orada geçirmişti. Doğuştan melez biri olarak birçok konuda melezlere özgü duygular taşıması muhtemeldi; yurtseverlik de bunlardan biriydi. Partilere, mezheplere, hatta iklimlere ve geleneklere bağlanmaya yatkın olmadığı anlaşılıyordu. Talihinin geçici olarak kendisini sürüklediği topluluktan kişiliğini yalıtma eğilimi taşıması ve genel çıkarlara yönelik insancıl kaygıları bir yana bırakıp Robert Gérard Moore’un çıkarlarını ilerletmeyi en akıllıca yol sayması da mümkündü; çünkü anılan Gérard Moore kendini bu genel çıkarlardan büyük ölçüde ayrı görüyordu. Ticaret, Bay Moore’un ailesinden devraldığı meslekti: Anversli Gérard’lar iki yüzyıldır tüccardı. Bir zamanlar varlıklı tüccarlardı; ancak iş hayatının belirsizlikleri ve yükümlülükleri başlarına gelmiş, felaketle sonuçlanan spekülasyonlar kredilerinin temellerini yavaş yavaş sarsmıştı. Şirket on iki yıldır sallantılı bir zeminde duruyordu; sonunda Fransız Devrimi’nin sarsıntısıyla bütünüyle yıkılıp gitmişti. Bu çöküş, Anvers şirketiyle yakın bağlantısı olan İngiliz ve Yorkshirelı Moore şirketini de içine aldı. Anvers’te yaşayan ortaklardan Robert Moore, Hortense’in babası Constantine Gérard’ın şirketteki hissesini miras alacağı umuduyla Hortense Gérard’la evlenmişti. Daha önce gördüğümüz gibi, Hortense babasının hissesini değil, şirketin yükümlülüklerindeki payını miras aldı. Bu borçlar alacaklılarla yapılan bir uzlaşmayla usulüne uygun biçimde tasfiye edilmiş olsa da, bazıları oğlu Robert’ın bunları da miras kabul ettiğini, bir gün borçları ödeyip çöken Gérard ve Moore şirketini eski büyüklüğüne en azından eşit ölçekte yeniden kurmayı umduğunu söylüyordu. Geçmişte yaşananları çok dert ettiği bile düşünülüyordu. Kasvetli bir annenin yanında, yaklaşan felaketlerin korkusuyla geçen çocukluk ve acımasızca kopup gelen fırtınanın sularına gömüp soldurduğu bir yetişkinlik zihne derin bir acı verebilirse, onun zihninde de bu izler altın harflerle yazılmamıştı.
Ne var ki, yeniden kurmaya yönelik büyük bir amacı olsa bile, bu amaca ulaşmak için büyük kaynakları kullanacak durumda değildi. Küçük adımlarla yetinmek zorundaydı. Ataları şu liman kentinde depolara, şu iç bölgelerdeki kasabalarda fabrikalara, kentte bir konağa ve kırda bir malikâneye sahipken Yorkshire’a geldiğinde, kendisine açık tek yolun, ücra bir bölgenin ücra bir köşesinde bir kumaş fabrikası kiralamak; yanındaki kulübeyi konut edinmek ve atına otlak, kumaş germe çerçevelerine de yer açmak için fabrika deresinin çağlayarak aktığı çukuru çevreleyen sarp, engebeli araziden birkaç dönüm eklemek olduğunu gördü. Bütün bunları, savaş yıllarında koşulların zor ve her şeyin pahalı olması nedeniyle oldukça yüksek bir kirayla, o sırada reşit olmayan bir çocuğa ait Fieldhead arazisinin mütevellilerinden kiralamıştı.
Bu öykünün başladığı sırada Robert Moore bölgede yalnızca iki yıldır yaşıyordu; bu süre içinde en azından çalışkan biri olduğunu kanıtlamıştı. Bakımsız kulübe, derli toplu ve zevkli bir konuta dönüştürülmüştü. Engebeli arazinin bir bölümünü bahçeye çevirmiş, orayı olağanüstü, hatta Flamanlara özgü bir titizlik ve özenle ekip biçmişti. Eski bir yapı olan ve eski makinelerle donatılmış fabrikasına gelince; bu makineler artık verimsiz ve çağdışı kalmıştı. Moore en başından beri tesisin tüm düzenlemelerini ve donanımını şiddetle küçümsediğini göstermişti. Amacı köklü bir yenilik yapmaktı; bunu sermayesinin çok sınırlı elverdiği ölçüde hızla gerçekleştirmişti. Sermayesinin darlığı ve ilerlemesini engellemesi ruhunu fena hâlde eziyordu. Moore hep ileri atılmak isterdi. “İleri!” sözü ruhuna kazınmıştı; ama yoksulluk dizginliyordu onu. Dizginler çok sıkı çekildiğinde, bazen mecazen ağzı köpürürdü.
Böyle bir ruh hâlindeyken, ilerleyişinin başkalarına zarar verip vermediğini uzun uzadıya düşünmesi beklenemezdi. Yöre yerlisi olmadığı ve orada uzun süre yaşamamış olduğu için, yeni buluşlar eski işçileri işsiz bıraktığında bunu yeterince önemsemedi. Haftalık ücretlerini artık ödemediği insanların günlük ekmeklerini nereden bulduğunu kendine hiç sormadı. Bu umursamazlığıyla, Yorkshire’ın aç yoksullarının çok daha yakın bir hak iddiasında bulunduğu binlerce kişiye benziyordu.
Anlattığım dönem, İngiliz tarihinin ve özellikle kuzey eyaletlerinin tarihinin karanlık bir dönemiydi. Savaş doruğundaydı. Bütün Avrupa savaşa sürüklenmişti. İngiltere, yorulmamış olsa bile, uzun süren direnişle yıpranmıştı; evet, halkının yarısı da savaştan bıkmış, ne pahasına olursa olsun barış diye haykırıyordu. Ulusal onur birçok kişinin gözünde içi boş bir sözden ibaretti; çünkü gözlerini kıtlık karartmıştı ve bir lokma et uğruna doğuştan haklarını satabilirlerdi.
Napolyon’un Milano ve Berlin kararnamelerinin yol açtığı, tarafsız devletlerin Fransa’yla ticaretini yasaklayan “Konsey Emirleri”, Amerika’yı gücendirerek Yorkshire yünlü dokuma ticaretinin başlıca pazarını kesmiş ve bu ticareti böylece yıkımın eşiğine getirmişti. Daha küçük dış pazarlar mallara doymuş, artık yenilerini kabul etmiyordu. Brezilya, Portekiz ve Sicilya’nın hepsi neredeyse iki yıllık tüketimi karşılayacak kadar mal doluydu. Bu kriz sırasında kuzeyin temel sanayilerinde, gereken işçi sayısını büyük ölçüde azaltan bazı makine buluşları kullanılmaya başlandı; binlerce kişiyi işsiz bırakıp yaşamlarını sürdürmenin meşru yollarından yoksun kıldı. Ardından kötü bir hasat geldi. Sıkıntı doruğa çıktı. Aşırı yük altında ezilen tahammül, isyana kardeşlik elini uzattı. Kuzey kontluklarının tepelerinde bir tür ahlaki depremin sarsıntıları hissediliyordu. Ama böyle durumlarda her zamanki gibi kimse pek aldırmadı. Bir imalat kentinde yiyecek isyanı çıktığında, bir kumaş tüylendirme fabrikası yakılıp kül edildiğinde ya da bir üreticinin evine saldırılıp eşyaları sokağa atıldığında ve ailesi canını kurtarmak için kaçmak zorunda kaldığında, yerel yargıçlar kimi zaman önlem aldı, kimi zaman almadı. Bir elebaşı yakalanır ya da daha sık görüldüğü üzere yakalanmaktan kurtulurdu; gazetelerde konuyla ilgili birkaç paragraf yayımlanır, mesele orada kapanırdı. Tek mirasları emekleri olan ve bu mirastan yoksun kalan; iş bulamadıkları için ücret, ücret alamadıkları için de ekmek bulamayan bu insanlara gelince, belki de kaçınılmaz olarak acı çekmeye bırakılmışlardı. Buluşların ilerleyişini durdurmak, gelişmelerini engelleyerek bilime zarar vermek olmazdı; savaş sona erdirilemezdi; etkili bir yardım örgütlenemezdi. O hâlde yardım yoktu; işsizler kaderlerine boyun eğip keder ekmeğini yediler, elem suyunu içtiler.
Sefalet nefret doğurur. Bu acı çekenler, ekmeklerini ellerinden aldığına inandıkları makinelerden nefret ettiler; makineleri barındıran binalardan, o binaların sahibi olan üreticilerden de. Şu anda sözünü ettiğimiz Briarfield’da, Hollow fabrikası en iğrenç yer sayılıyordu; yarı yabancı, ilerleme davasına sonuna kadar bağlı Gérard Moore ise en çok nefret edilen adamdı. Moore’un mizacına, genel olarak nefret edilmek ters düşmekten çok uyuyordu; özellikle de nefret edilmeye yol açan şeyin doğru ve yararlı olduğuna inandığında. Bu gece, tezgâh yüklü arabalarının gelişini muhasebe odasında beklerken içinde savaşçı bir heyecan vardı. Malone’un gelişi ve arkadaşlığı ona hiç hoş gelmemiş olabilirdi. Yalnız oturmayı yeğlerdi; sessiz, kasvetli, güvensiz bir yalnızlıktan hoşlanırdı. Bekçi tüfeği ona arkadaşlık etmeye yeterdi; çukurun dibindeki gürül gürül dere, kulağına en hoş gelen söylevi durmadan sunardı.
Üretici, on dakika kadar dünyanın en tuhaf bakışlarından biriyle, punçtan bolca içen papaz yardımcısını seyretmişti. Derken o sabit gri bakış, sanki Moore’la Malone’un arasına başka bir görüntü girmiş gibi birden değişti. Moore elini kaldırdı.
“Şşt!” dedi, Malone bardağıyla ses çıkarınca, Fransızlara özgü söyleyişiyle. Bir an dinledi, sonra ayağa kalkıp şapkasını taktı ve muhasebe odasının kapısından dışarı çıktı.
Gece durgun, karanlık ve ağırdı. Su hâlâ gürül gürül, hızla akıyordu; mutlak sessizlikte akışı neredeyse bir taşkın gibi duyuluyordu. Yine de Moore’un kulağı başka bir ses yakaladı; çok uzaktan geliyor, ama farklı, kesik kesik ve gürültülüydü: kısacası, taşlı yolda ağır tekerleklerin çıkardığı bir gıcırtıydı. Muhasebe odasına dönüp bir fener yaktı; onunla değirmen avlusundan aşağı yürüdü ve kapıları açmaya koyuldu. Büyük arabalar yaklaşıyordu; yük atlarının kocaman toynaklarının çamurda ve suda şapırdadığı duyuluyordu. Moore onlara seslendi.
“Hey, Joe Scott! Her şey yolunda mı?”
Joe Scott herhâlde soruyu duyamayacak kadar uzaktaydı. Cevap vermedi.
“Her şey yolunda mı, diyorum?” diye yine sordu Moore; fil gibi iri öndeki atın burnu neredeyse ona değiyordu.
Öndeki arabadan biri yola atladı; bir ses haykırdı: “He, he, şeytan! Her şey yolunda! Onları paramparça ettik.”
Sonra herkes kaçıştı. Arabalar olduğu yerde kaldı; artık başlarında kimse yoktu.
“Joe Scott!” Joe Scott’tan ses çıkmadı. “Murgatroyd! Pighills! Sykes!” Yine cevap yoktu. Bay Moore fenerini kaldırıp araçların içine baktı. Ne adam vardı ne de makine; arabalar boştu, terk edilmişti.
Bay Moore makinelerini severdi. Bu gece gelmeleri beklenen bu tezgâhları ve makasları satın almak için sermayesinin son kuruşunu riske atmıştı. Çıkarlarını yakından ilgilendiren önemli girişimlerin başarısı onların sağlayacağı sonuçlara bağlıydı. Neredeydiler?
“Onları paramparça ettik” sözleri kulaklarında çınladı. Bu felaket onu nasıl etkilemişti? Elindeki fenerin ışığında yüzü görünüyordu: kararlılık sahibi bir adamın, kararlılığının gücünün sınanacağı, dayanması ya da kırılması gerekeceği bir dönemece vardığında takındığı o tuhaf gülümsemeyle gevşemişti yüz hatları. Yine de sessiz, hatta kıpırtısız kaldı; çünkü o anda ne söyleyeceğini de ne yapacağını da bilmiyordu. Feneri yere koydu, kollarını göğsünde kavuşturup başını eğerek düşüncelere daldı.
Atlardan biri sabırsızca tepinince başını kaldırdı. Gözü o anda koşum takımının bir yerine iliştirilmiş beyaz bir şeyin parıltısını yakaladı. Fener ışığında bakınca bunun katlanmış bir kâğıt, bir mektup olduğu anlaşıldı. Dışında adres yoktu; içinde şu hitap yazılıydı:
“Hollow Değirmeni’nin Şeytanı’na.”
Mektubun geri kalanındaki pek tuhaf yazım biçimini taklit etmeyecek, metni okunaklı Türkçeye çevireceğiz. Şöyle diyordu:
“Cehennemlik makinelerin Stilbro’ Kırları’nda paramparça edildi; adamların da yol kenarındaki bir hendeğe el ve ayakları bağlı hâlde yatırıldı. Bunu, açlıktan kırılan ve bu işi bitirince evlerine dönüp aç karılarını ve çocuklarını bulacak olan adamlardan bir uyarı say. Yeni makineler getirir ya da eskisi gibi işine devam edersen bizden yine haber alacaksın. Sakın unutma!”
“Yine mi haber alacağım? Evet, sizden yine haber alacağım, siz de benden alacaksınız. Hemen konuşacağım sizinle. Stilbro’ Kırları’nda, birazdan benden haber alacaksınız.”
Arabaları kapıların iç tarafına çektikten sonra kulübeye doğru acele etti. Kapıyı açınca koridorda onu karşılamaya koşan iki kadına birkaç kelimeyi hızlı ama alçak sesle söyledi. Kısa, yatıştırıcı bir açıklamayla kadınlardan birinin görünürdeki telaşını dindirdi; ötekine şöyle dedi: “Değirmene git Sarah, anahtar orada; değirmen çanını elinden geldiğince yüksek sesle çal. Sonra başka bir fener alıp ön tarafı aydınlatmama yardım et.”
Atlarının yanına dönüp aynı hız ve özenle koşumlarını çıkardı, yemlerini verdi ve ahıra çekti. Bu sırada ara sıra durup değirmen çanını dinliyordu. Az sonra çan, düzensiz ama gür ve ürkütücü bir gürültüyle çalmaya başladı. Telaşlı, heyecanlı vuruşlar, usta bir elin düzenli çalacağı bir uyarıdan daha acil duyuluyordu. Böyle sakin bir gecede, alışılmadık bir saatte sesi uzaklara yayıldı. Redhouse’un mutfağındaki konuklar bu gürültüyle irkildi. “Hollow Değirmeni’nde sıradanın üstünde bir iş olmalı,” deyip fener istediler ve topluca olay yerine koştular. Parıldayan ışıklarıyla avluya doluşmalarından hemen sonra atların nal sesleri duyuldu; kürek biçimli şapkalı ufak tefek bir adam, tüylü küçük bir midillinin sırtında dimdik oturmuş hâlde hafifçe içeri sürdü; daha büyük bir ata binmiş yaveri de peşinden geliyordu.
Bu sırada Bay Moore, yük atlarını ahıra yerleştirdikten sonra binek atına eyer vurmuş, hizmetçisi Sarah’nın yardımıyla değirmeni aydınlatmıştı. Değirmenin geniş ve uzun ön cephesi şimdi ışıl ışıl parlıyor, avluyu da yeterince aydınlatarak karanlıktan doğabilecek karışıklık korkusunu ortadan kaldırıyordu. Şimdiden derinden gelen bir ses uğultusu duyuluyordu. Bay Malone sonunda muhasebe odasından çıkmıştı; daha önce başını ve yüzünü taş su testisine sokma ihtiyatını göstermişti. Bu önlem ve birden kopan telaş sayesinde, punçun aklını kısmen dağıttığı hâli neredeyse düzelmişti. Şapkasını başının arkasına kaydırmış, shillelagh sopasını sağ yumruğunda kavramıştı; Redhouse’tan yeni gelenlerin sorularına çoğunlukla rastgele cevap veriyordu. Bay Moore şimdi göründü ve kürek biçimli şapka ile tüylü midilli hemen karşısına dikildi.
“Ee Moore, bizimle ne işin var? Bu gece bize ihtiyacın olacağını düşünmüştüm: bana, buradaki hetmana,” dedi midillinin boynunu okşayarak, “bir de Tom’a ve onun savaş atına. Değirmen çanını duyar duymaz yerimde oturamadım; Boultby’yi akşam yemeğini tek başına bitirmeye bıraktım. Ama düşman nerede? Ortalıkta maskeli ya da yüzü karaya boyanmış kimse göremiyorum; pencerelerinde de tek bir cam kırılmamış. Saldırıya mı uğradın, yoksa bir saldırı mı bekliyorsun?”
“Hayır, hiç de öyle değil! Ne saldırıya uğradım ne de bir saldırı bekliyorum,” diye serinkanlılıkla cevap verdi Moore. “Çanı yalnızca iki üç komşunun Hollow’da kalmasını istediğim için çaldırdım; ben ve birkaç kişi daha Stilbro’ Kırları’na gideceğiz.”
“Stilbro’ Kırları’na mı? Ne yapmaya? Arabaları karşılamaya mı?”
“Arabalar bir saat önce eve vardı.”
“Öyleyse her şey yolunda. Daha ne istiyorsun?”
“Boş geldiler; Joe Scott ve yanındakiler de tezgâhlar da kırlarda kaldı. Şu karalamayı oku.”
Bay Helstone, içeriği daha önce verilen belgeyi alıp okudu.
“Hım! Sana da başkalarına yaptıklarının aynısını yapmışlar. Ama hendeğe atılmış zavallılar yardımı sabırsızlıkla bekliyordur. Böyle bir yerde kalmak için berbat bir yağmurlu gece. Tom’la ben sana eşlik ederiz. Malone değirmeni korumak için geride kalsın. Nesi var bunun? Gözleri yuvalarından fırlayacak gibi.”
“Bir pirzola yedi.”
“Öyle mi! Peter Augustus, dikkatli ol. Bu gece bir daha pirzola yeme. Bu mülkün komutası sana bırakılıyor; şerefli bir görev!”
“Yanımda kalacak biri var mı?”
“Şu an burada bulunanlardan isteyenler. Delikanlılar, kaçınız burada kalacak, kaçınız benimle ve Bay Moore’la Stilbro’ yolunun biraz ötesine gelip, tezgâh kırıcıların pusuya düşürüp saldırdığı adamları karşılayacak?”
Üç kişi gitmek için gönüllü oldu; geri kalanlar burada kalmayı yeğledi. Bay Moore atına binerken papaz, Peter Augustus’un onlara ulaşamaması için pirzolaları kilitleyip kilitlemediğini alçak sesle sordu. Üretici başını olumlu anlamda salladı ve kurtarma ekibi yola koyuldu.
İçindekilere dön
Bölüm etkileşimi
