Bölümler 18Şu an: Mathılda[1] — Bölüm I
- 1 Mathılda[1] — Bölüm I2.053 kelime · Okuduğun bölüm
- 2 İkinci Bölüm1.102 kelime
- 3 Üçüncü Bölüm1.588 kelime
- 4 Bölüm IV2.141 kelime
- 5 Bölüm V1.580 kelime
- 6 Bölüm VI1.099 kelime
- 7 Bölüm VII2.695 kelime
- 8 Bölüm VIII2.111 kelime
- 9 Bölüm IX1.635 kelime
- 10 Bölüm X2.114 kelime
- 11 Bölüm XI1.933 kelime
- 12 Bölüm XII2.108 kelime
- 13 Hayal Diyarları[88]3.383 kelime
- 14 Bölüm 264 kelime
- 15 Yazarın Dipnotları:29 kelime
- 16 Önsöze Dipnotlar:387 kelime
- 17 Mathılda’ya Notlar3.417 kelime
- 18 Hayal Diyarları’na Notlar733 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
MATHILDA[1]
BÖLÜM I
Floransa. 9 Kasım 1819
Saat henüz dört; ama kış ve güneş çoktan battı: açık, ayazlı gökte eğik ışınlarını yansıtacak bulut yok; yine de havanın kendisi hafif bir pembeliğe bürünmüş ve bu pembelik yerdeki karın üzerine de vurmuş. Issız, geniş bir fundalığın ortasında, tek başıma bir kulübede yaşıyorum: bana yaşam belirtisi taşıyan hiçbir ses ulaşmıyor. Issız ovayı beyaz örtüsüne bürünmüş görüyorum; yalnızca öğle güneşinin, sivri tepeli şu küçük tümseklerin üstünde açtığı birkaç siyah leke var. Kar düşerken kayıp ovadakinden daha ince bir tabaka hâlinde oralara tutunmuş. Havuzları kaplayan sert buzları birkaç kuş gagalıyor; çünkü don uzun zamandır sürüyor.[2]
Tuhaf bir ruh hâli içindeyim.[3] Dünyada yapayalnızım, hem de yapayalnız. Talihsizlik beni soldurup geçti; ölmek üzere olduğumu biliyorum ve mutluyum, sevinçliyim. Nabzımı yokluyorum; hızla atıyor. İnce elimi yanağıma koyuyorum; yanağım yanıyor. İçimde, son kıvılcımlarını saçan hafif, çabuk tükenen bir canlılık var. Bir başka kışın karlarını asla görmeyeceğim; bir başka yaz güneşinin hayat veren sıcaklığını bir daha hissedemeyeceğime inanıyorum. İşte bu inançla trajik öykümü yazmaya başlıyorum. Belki benimki gibi bir öykü benimle birlikte ölmeli; ama tarif edemediğim bir duygu beni yazmaya yöneltiyor ve bedenim de zihnim de en küçük dürtüye karşı koyamayacak kadar güçsüz. İçimde yaşam güçlü olduğu zamanlar, öykümde onu dile getirmeye elvermeyen kutsal bir dehşet bulunduğunu düşünürdüm; şimdi, ölmek üzereyken, onun gizemli korkularını kirletiyorum. Eumenides’in korusu gibi: oraya ölmekte olanlardan başkası giremez; Oidipus da ölmek üzere.[4]
Ne yazıyorum? Düşüncelerimi toparlamalıyım. Ölümümde bu sayfaları teslim alacak dostum dışında, bunları okuyacak biri var mı bilmiyorum. Öykümü yalnız sana anlatmıyorum; çünkü yazacaklarımı sadece sen okuyacak olsaydın dostluğumuzu anmanın bana vereceği haz gereksiz olurdu. Öyleyse öykümü yabancılara yazıyormuş gibi anlatacağım. Yalnızlığımın, gözyaşlarımın ve hepsinden çok, aşılmaz ve sevgiden yoksun sessizliğimin nedenini bana sık sık sordun. Yaşarken cesaret edemedim; ölümümde gizemi açığa çıkarıyorum. Başkaları bu sayfaları şöyle bir gözden geçirip geçecek; ama senin için, Woodville, iyi ve sevecen dostum, bunlar, ölürken bile sana duyduğu minnetle içi ısınan, kalbi kırık bir kızın değerli anıları olacak:[5] felaketlerimi anlatan satırlara gözyaşların düşecek; biliyorum, düşecek. Yaşadığım sürece bana gösterdiğin anlayış için sana teşekkür ediyorum.
Ama yeter. Öyküme başlayacağım: bu son görevim ve onu tamamlayacak kadar gücüm olmasını umuyorum. Hiçbir suç kaydetmiyorum; kusurlarım kolayca bağışlanabilir, çünkü kötü niyetten değil, muhakeme yetersizliğinden doğdular. Benden daha doğru davranıp daha bilge olsaydı, başıma gelen felaketlerden kaçınabileceğini pek az kişinin söyleyeceğine inanıyorum. Kaderimi zorunluluk, korkunç bir zorunluluk yönetti. Beni, bir zamanlar yalnızca sevinç soluyan, sıcak bir sevgiyle ve iyilikten duyduğu hazla dolup taşan, şimdi ancak ölümle son bulacak ve artık son bulmak üzere olan bu mutsuzluğa bağlayan kalın, elmas sertliğindeki zinciri kırmak için benimkinden daha güçlü eller gerekiyordu; sanırım insan gücünden de güçlü eller. Ama kendimi unuttum, öyküm henüz anlatılmadı. Birkaç dakika durup buğulu gözlerimi sileceğim ve şimdiki belirsiz ama ağır mutsuzluk duygusunu geçmişin daha keskin duygularında yitirmeye çalışacağım.[6]
İngiltere’de doğdum. Babam soylu bir adamdı:[7] babasını küçük yaşta yitirmiş, zayıf karakterli annesi tarafından, varlıklı bir soyluya yaraşacağını düşündüğü bütün hoşgörüyle yetiştirilmişti. Eton’a, ardından üniversiteye gönderilmiş; çocukluğundan itibaren büyük miktarda parayı dilediğince harcamasına izin verilmişti. Böylece, bu imkânlara sahip bir çocuğun yatılı okulda her zaman edindiği bağımsızlığın tadını daha ilk gençliğinden başlayarak çıkarmıştı.
Bu koşulların etkisiyle tutkuları, kök salıp doğalarına göre çiçek ya da ayrık otu gibi büyüyebilecekleri verimli bir toprağa kavuştu. Her zaman kendi başına davranmasına izin verilmesi, karakterinin erken yaşta belirginleşip güçlü biçimde şekillenmesine yol açtı; karakteri, keskin gözlü bir gözlemcinin erdemlerin ve talihsizliklerin tohumlarını görebileceği çeşitlilikte bir görünüm sergiliyordu. Geçici heveslerini, görünürdeki şiddetleri yüzünden tutkular diye adlandırdığı bu hevesleri doyurmak için büyük meblağları savurmasına neden olan sorumsuz savurganlığı, çoğu kez sınırsız bir cömertlik biçiminde ortaya çıkıyordu. Ancak başkalarının ihtiyaçlarıyla içtenlikle ilgilenirken kendi arzularını da sonuna kadar tatmin ediyordu. Parasını veriyordu, ama armağanları uğruna kendi isteklerinden hiçbirini feda etmiyordu; değer vermediği zamanını ve her ne biçimde olursa olsun harekete geçirmekten mutluluk duyduğu sevgisini veriyordu.
Kendi arzuları başkalarınınkilerle karşı karşıya gelseydi aşırı bencil davranacağını söylemiyorum; ama böyle bir sınavdan hiç geçmedi. Refah içinde büyümüş, onun bütün imkânlarından yararlanmıştı; herkes onu seviyor ve isteklerini yerine getirmeye çalışıyordu. Arkadaşlarının keyifli vakit geçirmesi için durmadan çabalıyordu; ama onların mutluluğu onun mutluluğuydu. Başkalarının duygularını okul çocuklarında alışılmış olandan daha fazla gözettiyse, bunun nedeni toplumsal mizacının, herkesin yüzü kendi yüzü kadar kaygısız olmadıkça huzur bulamamasıydı.
Okuldayken rekabet duygusu ve doğal yetenekleri, sınıflarda yaşıtları arasında öne çıkmasını sağladı. Üniversitedeyse kitapları bir kenara bıraktı; öğrenebileceği başka dersler olduğuna inanıyordu. Artık hayata atılacaktı ve okul çocuğunu yaramazlıktan alıkoymak için kullanılan bir pranga saydığı öğrenimi küçümseyecek kadar gençti; öğrenimin hayatla gerçek bir bağı olmadığına inanıyordu. Hayatın bilgeliğini binicilikte, kumarda ve benzeri uğraşlarda arıyor, bunlara çok daha fazla ilgi gösteriyordu. Böylece üniversitenin bütün çılgınlıklarına hızla katıldı; ama yüreği bunların kirletemeyeceği kadar iyi biçimlenmişti. Belki hafifti ama asla soğuk değildi. İçten ve anlayışlı bir dosttu; ne var ki onun zihnini açmasına yardım edebilecek, ya da eski düşünce birikimini tüketerek yenilerini aramasını sağlayabilecek üstünlükte veya eşitlikte kimseyle karşılaşmamıştı. Çevresindekilerden daha hızlı hüküm verdiğini düşünüyordu. Yetenekleri, soyluluğu ve serveti onu arkadaş topluluğunun başına geçirmişti; orada yalnızca hoşnut olmakla kalmamış, bu konumuyla övünmüştü. Dünyada erişmeye değer tek tutkunun bu olduğuna inanıyordu.
Dar bir düşünce dünyasının tuhaf etkisiyle, bütün dünyayı yalnızca kendi küçük topluluğuyla ilişkisi olup olmamasına göre değerlendiriyordu. Yakın çevresinin gözden düşürdüğü görüşleri tuhaf ve modası geçmiş sayıyordu; aynı zamanda dogmatikleşmiş, bir yandan da doğru kabul edebileceği tek düşünce çizgisine uymamaktan korkar olmuştu. Dışarıdan bakanların çoğuna, eleştiriyi umursamıyor ve kamuoyunun önyargılarına büyük bir küçümsemeyle sırt çeviriyor gibi görünüyordu. Ama dünyanın geri kalanına zafer kazanmışçasına tepeden bakarken, kendi topluluğuna karşı kendini gizleyen bir alçakgönüllülükle siniyor; topluluğun başı olmasına rağmen, arkadaşlarının onayını alacağından emin olmadan bir düşünce ya da duygu dile getirmeye cesaret edemiyordu.
Yine de bu sevgili dostlarından sakladığı bir sırrı vardı; çocukluğundan beri içinde beslediği bir sır. Üniversitedeki arkadaşlarını sevmesine karşın, içlerinden hiçbirine bu sırrı emanet etmezdi; onların inceliğine ya da anlayışına güvenemezdi. Âşıktı. Tutkusunun yoğunluğunun alay konusu olmasından korkuyordu; onun yaşamının özü olduğunu hissettiği şeyi arkadaşlarının önemsiz ve geçici sayarak aşağılamasına katlanamazdı.
Aile malikânesinin yakınında, varlıklı olmayan bir beyefendi yaşardı; üç güzel kızı vardı. En büyükleri açık ara en güzeliydi; ama güzelliği başka niteliklerine eklenmiş bir özellikten ibaretti: zekâsı açık ve güçlü, mizacı melekler kadar yumuşaktı. O ve babam bebekliklerinden beri oyun arkadaşıydı. Diana, çocukluğunda bile annesinin gözdesiydi; bu güzel, canlı kızın yaşı ilerledikçe annesinin ona duyduğu düşkünlük arttı ve böylece babam okul ve üniversite tatillerinde[8] sürekli onunla birlikte oldu. Romanlar ve uygar toplumlarda gençleri tutkularla henüz gerçekten karşılaşmadan onların varlığını öğrenmeye götüren çeşitli yollar, her izlenime olağanüstü açık olan babamı derinden etkilemişti. Diana on bir yaşındayken babamın en sevdiği oyun arkadaşıydı; ama babam şimdiden aşk diliyle konuşuyordu. Diana ondan neredeyse iki yaş büyük olmasına rağmen, aldığı eğitim, en azından duyguları bilme ve ifade etme bakımından onu daha çocuksu kılmıştı. Babamın ateşli aşk sözlerini masumca karşılıyor, ne anlama geldiklerini bilmeden karşılık veriyordu. Hiç roman okumamış, yalnızca kendinden küçük kız kardeşleriyle vakit geçirmişti; aşk ile dostluk arasındaki farkı nereden bilebilirdi? Zekâsı gelişip aralarındaki yakınlığın gerçek niteliğini ona gösterdiğinde, sevgisi çoktan çocukluk arkadaşına bağlanmıştı. Tek korkusu, başka çekiciliklerin ve değişkenliğin babamı çocukken verdiği sözlerden dönmeye yöneltmesiydi.
Ama sevgileri her geçen gün daha tutkulu ve şefkatli oldu. Babam büyüdükçe büyüyen bu tutku, her yeteneğine ve her duygusuna dolanmıştı; ancak hayatıyla birlikte yitip gidebilirdi. Aşklarını ikisinin dışında kimse bilmiyordu. Başka her konuda arkadaşlarının kınamasından çekindiği gibi, varlık bakımından kendisinden aşağıda olan birini gerçekten sevdiği için de kınanmaktan korkuyordu; yine de karşılaştığı güçlükleri aşacak cesareti toplayabildiği anda Diana’yla birleşme kararını hiçbir şey bir an bile sarsamadı.
Diana, babamın en derin sevgisini bütünüyle hak ediyordu. Bu kadar temiz bir yüreğe, kendi dürüstlüğüne sarsılmaz bir güvenle ve başkalarının dürüstlüğüne inançla birleşmiş böylesine gerçek bir ruh alçakgönüllülüğüne sahip olmakla övünebilecek insan azdı. Doğduğundan beri gözlerden uzak bir hayat sürmüştü. Annesini çok küçükken yitirmişti; babası ise kendini onun eğitimine adamıştı. Onun için benimsediği eğitim düzenini etkileyen kendine özgü pek çok düşüncesi vardı. Diana, Yunan ve Roma kahramanlarını, ayrıca yüzyıllar önce yaşamış İngiliz kahramanlarını iyi tanıyordu; ama günün olaylarından neredeyse habersizdi. En azından son elli yılda yaşamış yazarların pek azını okumuştu; bu istisna dışında okudukları çok geniş bir alanı kapsıyordu. Bu yüzden hayatın ve toplumun gizemlerine babamdan daha az aşina görünse de bilgisi daha derin ve daha sağlam temellere dayanıyordu. Güzelliğiyle tatlılığı onu büyülememiş olsaydı bile, zekâsı babamı hep etkisi altında tutardı. Babam onu kendine yol gösteren biri olarak görüyordu; hayranlığı öylesine büyüktü ki, Diana’nın zaman zaman onda uyandırdığı aşağılık duygusunu zihninde daha da güçlendirmekten zevk alıyordu.[9]
Babam on dokuz yaşındayken annesi öldü. Bunun üzerine üniversiteden ayrıldı, eski arkadaşlarından bir süre uzaklaşıp Diana’sının yakınlarına çekildi ve bütün tesellisini onun tatlı sesinde, daha da sevgili okşayışlarında buldu. Arkadaşlarından bu kısa ayrılık, bağımsızlığını ilan etme cesareti verdi. Niyetlendiği evlilikle alay etseler bile, evlendikten sonra bunu yapmaya cesaret edemeyeceklerini düşünüyordu. Bu nedenle, biraz güçlükle de olsa vasisinin rızasını aldı; sevdiği kadının babasının rızasını almak daha kolay oldu. Niyetini başka hiç kimseye söylemeden, yirminci yaş gününe vardığında Diana’nın kocası olmuştu.
Diana’yı tutkuyla seviyordu; onun şefkati, aklını yalnızca ona yöneltmesine yetecek bir çekiciliğe sahipti. Üniversitedeki birkaç arkadaşını onu görmeye çağırdı; ama onların hafifliği tiksinti uyandırdı. Diana, onu çocukluğunda tutan perdeyi yırtmıştı: artık bir erkek olmuştu ve üniversite arkadaşlarının içi boş sözlerine ve düşüncelerine nasıl katılmış olduğuna, bir an olsun böyle kişilerin kınamasından nasıl korktuğuna şaşıyordu. Eski dostluklarını değişkenlikten değil, gerçekten kendisine layık olmadıkları için bıraktı. Diana bütün kalbini dolduruyordu; onunla birleşince yeni ve daha iyi bir ruh kazanmış gibi hissediyordu. Hayatın gerçek amaçlarını öğrenirken Diana onun yol göstericisiydi. Eski uğraşlarını bırakıp hemcinsleri arasında seçkin bir toplum üyesi, bir yurtsever ve hakikatle erdemin aydınlanmış bir savunucusu olmak üzere kendini yavaş yavaş biçimlendirmesini sağlayan, Diana’nın sevgili öğretileriydi. Onu güzelliği ve sevimli mizacı için seviyordu; ama üstün bilgeliği saydığı şey için daha da çok seviyor gibiydi. Birlikte ders çalışıyor, ata biniyorlardı; hiç ayrılmıyor, aralarına nadiren üçüncü bir kişiyi alıyorlardı.
Böylece bolluk içinde doğan ve hep talihi yaver giden babam, bütün insanların karşılaşmaya yazgılı göründüğü güçlükler ve türlü hayal kırıklıklarıyla boğuşmadan mutluluğun en yüksek doruğuna tırmandı. Çevresi gün ışığıyla doluydu; güzellik dolu bulutlar manzarayı ilahi kılıyor, altlarında saklı duran çorak gerçeği ondan gizliyordu. Bu baş döndürücü doruktan, mutluluğuna sevinirken bir anda aşağıya çakıldı. Evliliklerinden on beş ay sonra ben doğdum; annem doğumumdan birkaç gün sonra öldü.
Babamın bir kız kardeşi o sırada yanındaydı. Babamdan neredeyse on beş yaş büyüktü; babasının önceki evliliğinden dünyaya gelmişti. Babası ölünce bu kız kardeş, annesinin akrabalarının yanına alınmıştı. Birbirlerini pek az görmüşlerdi ve yaradılışları birbirinden çok farklıydı. Sonradan bakımımı üstlenecek olan bu halam, bu felaketin babamın güçlü ve hassas karakterinde yarattığı etkiyi bana sık sık anlatırdı. Annemin ölümünden babamın ayrılışına kadar ondan tek bir söz bile duymamıştı: en derin kedere gömülmüş, kimseye aldırmıyordu; kimi zaman saatlerce gözlerinden yaşlar boşanıyor, kimi zamansa daha korkunç bir kasvet onu ele geçiriyordu. Dış dünyadaki her şey onun gözünde varlığını yitirmiş gibiydi; onu hareketsiz ve dilsiz umutsuzluğundan az da olsa çıkarabilecek tek şey, beni asla görmemesiydi. Başka kimsenin varlığına duyarsız görünüyordu; ama halam, onu kendine getirmek için bir deneme olarak beni odaya getirdiğinde, babam öfke ve şaşkınlığın her belirtisini göstererek hemen dışarı fırlıyordu. Bir ayın sonunda evinden ansızın ayrıldı; hiçbir hizmetçi eşlik etmeden [sic], niyetini kimseye sözle ya da yazıyla bildirmeksizin ülkenin o bölgesinden gitti. Halanın onun akıbetiyle ilgili kaygısı, ancak Hamburg’dan gönderdiği bir mektupla hafifledi.
On altı yaşıma gelene kadar anne babamı hatırlatan tek yadigâr olan o mektubun üzerine ne çok gözyaşı döktüm. Şöyle diyordu: “İstemeden size verdiğim kaygı için beni bağışlayın; ama onu sonsuza dek yitirdiğim, her şeyin onun ruhunu soluduğu o mutsuz adadayken beni bir büyü etkisi altında tutuyordu. Bu büyü bozuldu: İngiltere’den yıllarca, belki de sonsuza dek ayrıldım. Yine de bencil duyguların beni bütünüyle ele geçirmediğini kanıtlamak için, gerekli gördüğünüz bütün düzenlemeleri mektupla yapana dek bu kentte kalacağım. Buradan ayrıldığımda benden haber beklemeyin: şu an var olan bütün bağları koparmalıyım. Bir gezgin, zavallı bir dışlanmış olacağım—yapayalnız! Yapayalnız!” Mektubun başka bir yerinde benden söz etmişti: “Göremediğim, adını anmaya bile güçlükle cesaret ettiğim o mutsuz küçük varlığı korumanıza bırakıyorum. Ona iyi bakın, sevginizi esirgemeyin: bir gün onu sizden geri isteyebilirim; ama gelecek karanlık, bari bugününü mutlu edin.”
Babam Hamburg’da üç ay kaldı; oradan ayrılırken adını değiştirdi. Halam, aldığı yeni adı hiçbir zaman öğrenemedi; yalnızca belirsiz ipuçlarından Almanya ve Macaristan üzerinden Türkiye’ye giden yolu tuttuğunu tahmin edebildi.[10]
Böylece, tanıyan ve değerini bilen herkeste ilgi ve büyük beklentiler uyandırmış bu yüce ruh, bir anda sanki sönüp gitti. O andan sonra yalnızca kendisi için var oldu. Dostları onu, bir daha karşılarına çıkmayacak parlak bir düş gibi hatırladılar. Yıllar geçtikçe eskiden nasıl biri olduğunun anısı silikleşti; daha önce onların bir parçası ve umutlarının ortağı olan kişi artık yaşayanlar arasında sayılmıyordu.
Bölüm etkileşimi
