Mathilda kitap kapağı

13. bölüm / 18

Hayal Diyarları[88]

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 18Şu an: Hayal Diyarları[88]

HAYAL DİYARLARI[88]
Dünyanın Kraliçesi Roma’da, beni sefalete ve umutsuzluğa sürükleyen bir felakete uğradım[89]—Parlak güneş ve derin mavi gökyüzü içimi eziyordu ama hiçbir şey İnsan sesinden daha tiksindirici değildi—Tiber kıyılarında yürümeyi severdim; oralarda kimseler olmazdı. Sirokko estiğinde, hızla geçen bulutların Aziz Petrus Bazilikası’nın ve Roma’nın sayısız kubbesinin üzerinden geçişini izlerdim. Güneş parladığındaysa ışığı gözyaşları içindeki gözlerime yansıyacak kadar göz alıcı ve neşeli olan gökyüzünden gözlerimi çevirip akarsuya bakardım; hızla akışı mutluluğun çabucak çekip gitmesine, bulanık rengi de kederin kasvetine benzerdi—

Uyudum mu, bilmiyorum; yoksa umutsuzluktan karmakarışık zihnim ve gözyaşlarından hiç kurumayan gözlerimle yerde oturduğum o uzun saatlerden birinde mi oldu, onu da bilmiyorum. Ama burada, her daim tapındığım güzel bir ruh beni ziyaret etti; zihnimi kemiren o korkunç anılardan uzaklaştırarak bana duyduğum hayranlığın karşılığını vermeye çalıştı. Gerçi bu yaramaz ruh önce sahte bir rol oynadı: kara kanatlarla, kasvetli bir yüzle çıkagelip bütün acılarımı büyütmekten zevk alıyor gibiydi. Küçücük umutlar belirdiğinde onları elimden alıyor, yerlerine devasa korkular koyuyordu; onun peri eliyle bu korkular pek yakında, kapıda ve kaçınılmaz görünüyordu. Bazen deliliğin eşiğindeyken beni acımasızca bırakıp teselli etmeden, yalnızca ağır ve kurşun gibi bir uykuyu bana bırakıyordu; başka zamanlarsa daha az can yakan düşünceleri en korkunç olanlara ustalıkla bağlıyor ve ben farkına varmadan önüme umutlar seriyordu—beyhude ama teselli edici umutlar[90]—

Bir gün bu güzel ruh—adının Fantasia olduğunu söylemişti—teselli dolu hâllerinden biriyle yanıma geldi. Ruh hâlinin rengini alıyor gibi görünen kanatları ne neşeli ne de kasvetliydi; kekliğinkiler gibi güzeldi. Güzel gözleri sönmek bilmez bir ateşle yanıp tutuşsa da ağır gözkapaklarıyla uzun, siyah kirpikleri bu ateşi gölgeliyor, yumuşatıyordu. Bana şöyle seslendi: “Sevdiklerini yitirdiğin için yas tutuyorsun. Sonsuza dek gittiler; gücüm ne denli büyük olursa olsun onları sana geri getiremem. Gerçi değneğimi senin üzerinde sallarsam, yanaklarına değen yumuşak esintide onların nazik ruhlarını hissedeceğini sanırsın; uzaktan gelen rüzgârın ve suların sesi de sana, yaşadıkları için sevinmeni söyleyen seslerini anımsatabilir. Bu kederini dindirmez ama şimdi gözlerinden akan, ıstırap ve umutsuzluk dolu gözyaşlarından daha tatlı gözyaşları dökersin. Bunu yapabilirim; ayrıca seni henüz ziyaret etmediğin birçok eyaletimi, o peri diyarlarımı görmeye götürebilirim. Güzellikleri, ağır geçen zamanın oyalanıp gitmesini sağlar. Buyruğum altında, eski ozanların ziyaret ettiği ve dünyaya bir vahiy gibi anlatılan manzaraları gördüğü pek çok güzel yer var. Gelecekteki tapınanlarım için güzel çayırları ya da dehşet verici kayalıkları, güzellerin veya korkunç varlıkların yurt tuttuğu nice yeri hâlâ saklıyorum. Eskiden seni, dehşetli korkularıyla uykunu kaçıran yerlerden birine götürmüştüm[91]; ama şimdi daha hoş görüntülere ihtiyacın var. Sana yeni manzaralar göstereceğime söz vermiyorum, yine de izleyicilerimin sık sık ziyaret ettiği bir yere götürürsem en azından yeni bileşimler göreceksin; bunlar seni sevindirmese bile içini ferahlatır. Peşimden gel—”

“Ah!” diye karşılık verdim. “Sesine itaat etmekte ne zaman ağır davrandım? Doğrusu, kimi zaman seni çağırdım ama gelmedin. Peki ne zaman en ufak işaretinin ardından gitmedim; dünyamızda ister sevinç ister keder olsun, her şeyi bırakıp senin dünyanda sen beni gönderene dek, gitmek istemeye istemeye seninle kalmadım? Ama şimdi üzerime çöken kederin ağırlığı, senin hızlı ve kanatlı hareketlerini izleyebilmem için gereken hafifliği benden alıyor. Ah, yolun ortasında tek bir düşünce beni yere serebilir; sen ise Şan Krallığı’na benden hızlı varır, beni burada karanlıkta bırakırsın.”

“Nankör!” diye karşılık verdi Ruh. “Sana destek olacağımı ve seni teselli edeceğimi söylemiyor muyum? Kanatlarım ağır adımlarına yardım edecek; üzerini örten sisi dağıtmaları için rüzgârlarıma buyuracağım. Seni, seni rahatsız eden kahkahaları duymayacağın, gözlerini kamaştıran güneşi görmeyeceğin bir yere götüreceğim. Elysium Diyarları’nın en kasvetli yollarından bazılarını seçeriz—”

“Elysium Diyarları mı!” diye haykırdım, sesim birden tizleşerek. “Öyleyse görecek miyim?” Nefesim kesildi; bilmek için can attığım şeyi soramadım. Dost ruh daha ağırbaşlı bir sesle karşılık verdi: “Yas tuttuğun kişileri görmeyeceğini söyledim. Ama artık gitmeliyim. Peşimden gel; yoksa gözyaşlarını şimdi dindiren ruhun seni terk edecek ve seni ağlar hâlde, yapayalnız bırakacağım.”

“Git,” diye karşılık verdim. “Peşinden gelemem; yalnızca burada oturup kederlenebilir, sonsuza dek gidenleri görmeyi özleyebilirim; çünkü yalnızca onlarla ilgili şeyleri dinleyebilirim—”

Ruh beni inleyip ağlamaya, güneşin sonsuz karanlıkta sönmesini dilemeye, bütün evreni—havayı, suları, her şeyi—tarifsiz ve çaresiz sefaletimin sorumlusu saymaya bıraktı. Fantasia yeniden geldi; her gelişinde peşinden gitmem için beni ayartıyordu. Ama peşinden gitmek, bir süreliğine, anıları her şeyim olan o sevdiklerimi düşünmeyi bırakmak demekti; onlar bana eziyet etseler de gitmeye cesaret edemiyordum. “Yanımda kal!” diye haykırdım. “Acı düşüncelerimi daha güzel renklere bürümeme yardım et. Gerçek olmasa da bana umut ver; geçmişte kalanların, bir daha asla dönmeyecek olsalar bile, görüntülerini göster. Acımı dağıtamıyorum, zalim peri; beni bırakıp gidiyor musun? Ah, sen gidince bütün sevincim sönüyor ama peşinden gelemem—”

Ruhun beni bırakıp gittiği böyle bir boğuşmanın ardından bir gün, duyduğum aşırı kederi dağıtmaya çalışarak ırmak kıyısında yürüdüm. Yorgunluktan bitkin düşüp gözlerim yaşlarla ağırlaşınca ağaçların gölgesine uzanıp uyuyakaldım. Uzun süre uyudum; uyandığımda nerede olduğumu bilmiyordum. Irmağı da uzaktaki şehri de göremedim. Söğütlerin gölgelediği, çiçek açmış mersinlerle çevrili güzel bir pınarın yanında yatıyordum. Az ötede, ince uzun çamlarla selviler havayı delip geçiyor gibiydi; yerler kısa yosunlarla ve güzel kokulu fundalıklarla örtülüydü. Gökyüzü maviydi ama Roma’daki gibi göz kamaştırıcı değildi. Her yanda uzun yollar, aralarında çimenlikler bulunan ağaç kümeleri ve usulca akan ırmaklar görüyordum. “Neredeyim?” diye haykırdım[.] Etrafıma bakınca Fantasia’yı gördüm. Gülümsedi; o gülümseyince büyüleyici manzaranın her yanı daha da güzelleşti. Pınarda gökkuşakları oynaşıyor, ayaklarımızın dibindeki fundalık çiçekleri sanki daha yeni çiylenmiş gibi görünüyordu. “Sen uyurken seni yakaladım,” dedi, “bir süre daha tutsağım olarak kalacaksın. Seni bu huzurlu bahçelerde yaşayanlardan bazılarıyla tanıştıracağım. Coşkun mutlulukları senin ağır kederinle hoş olmayan bir karşıtlık yaratacak kişilerle değil; buradaki başlıca kaygısı bilgi ve erdem edinmek olanlarla ya da az önce kaygı ve acıdan kurtuldukları için henüz yaşama sevincini tam olarak yeniden kazanamamış olanlarla tanıştıracağım. Elysium Bahçeleri’nin bu bölümü, senin dünyanda öğrenim ve eylem yoluyla bilge ve erdemli olmayı isteyenlere ayrılmıştır; buradaysa aynı amaca tefekkür yoluyla ulaşmaya çalışırlar. Sonunda varacakları yeri hâlâ bilmezler ama yeryüzünde yalnızca kimilerinin varsaydığı bir şeyi açıkça bilirler: Şimdiki ve gelecekteki mutlulukları zihinsel gelişimlerine bağlıdır. Yalnızca bu evrenin biçimlerini incelemekle kalmaz, kendi zihinlerinin derinliklerini araştırır; Atinalı filozofların ele aldığı bütün yüce konuları görüşüp konuşmayı severler. Derin duygular besleseler de tutkularını harekete geçirecek dış koşullar olmadığı için yaşamlarının tekdüze ve sıkıcı olduğunu düşünebilirsin. Oysa bu bilgeler, her şeyde ve sevgilerini uyandıran her güzel renk ya da biçimde bilgelik bulmaya yatkındır. Üstelik buraya varana dek uzun yıllar geçer. Bilgi özlemiyle yanıp tutuşan, dar görüşlülüğünden bunalan bir ruh yeryüzünüzden kurtulunca, onu karşılamak ve evrenin gizemlerine gözlerini açmak için birçok ruh bekler. Bu yolculuklarda çoğu zaman yüzyıllar geçer. Sonunda bilgilerini sindirmek ve düşünceyle hayal gücünün anıları işlemesi sayesinde daha da bilgeleşmek için buraya çekilirler[92]. Uygun zaman geldiğinde, neredeyse sınırsız bilgeliğe sahip varlıkların yaşayacağı başka bir dünyaya gitmek üzere bu bahçeden ayrılırlar. Ama bu dünyanın ne olduğunu sen kavrayabilirsin ne de ben sana anlatabilirim. Burada göreceğin ruhlardan bazıları doğanın sırlarını henüz bilmez. Yeryüzünde kaygı ve kederin tükettiği, erdem uğruna çabalayan ama acı yüzünden bilgiden yoksun kalmış kişilerdir bunlar. Daha bilge yoldaşlarıyla konuşarak dinginliklerini yeniden kazanmak ve bilgiye susamayı öğrenmek için burada biraz zaman geçirirler. Sevdiklerini yeniden göreceklerini artık güvenle umar; onlardan ayrı kalmalarına yol açanın yalnızca bilgisizlik olduğunu bilirler. Senin dünyanda iyilikseverlik ve adaletin güzelliğini bilmeyenlerse ayrı yerlere konur. Kimi kötü ruh tarafından sahiplenilir ve iyi ruhun boşuna aradığı kişiler olur. Kötüleri yola getirmekten hoşlanan O ise elinden geldiğince çoğunu alıp hizmetkârlarına teslim eder; cezalandırılsınlar diye değil, eğitilip öğretilsinler diye. Erdem sevgisini kazandıklarında, bilgi sevgisini geliştirecekleri bu bahçelere layık hâle gelirler.”

Fantasia konuşurken bahçenin yollarında yürüyen ya da çimenliklerde oturup düşünen veya sohbet eden çeşitli insan toplulukları gördüm. Birkaçı birlikte oturduğum pınara doğru yaklaştı. Yaklaştıklarında en öndeki kişinin kırk yaşlarında bir kadın olduğunu fark ettim. Gözleri derin bir ateşle yanıyor, yüzündeki her çizgi coşku ve bilgelik anlatıyordu. Dudaklarına şiir yerleşmiş gibiydi; güzel biçimliydi. Genç olmamasına rağmen her hareketi anlatılamayacak kadar zarifti. Siyah saçları başının çevresine örgüler hâlinde sarılmış, kaşlarının etrafına bir şerit bağlanmıştı. Belini geniş bir kuşağın sardığı sade bir tunik giymişti; sol kolunun üzerinden bir manto sarkıyordu. Çevresinde, her iki cinsiyetten birkaç genç vardı; sözlerini can kulağıyla dinliyor, ondan yayılan ilhamı, kimi hayranlık dolu bir şaşkınlıkla kimi dikkatle, gözlerini onun zihnini yansıtan etkileyici yüzüne dikerek yakalamaya çalışıyorlardı. “Şimdi gidiyorum,” dedi Fantasia, “ama ruhumu seninle bırakıyorum; o olmazsa bu manzara silinip gider. Seni iyi bir topluluğun içinde bırakıyorum. Gözleri göğün en güzel gezegeni gibi herkesi kendine baktıran şu kadın, Sokrates’in hocası Kâhin Diotima’dır[93]. Çevresindekiler, dünyadan henüz kurtulmuş kişilerdir; oradayken düşünmeden yaşamış ya da bilgi arayışlarında yanlış yola sapmışlardı. Diotima onlara doğruyu ve bilgeliği gösteriyor; hepsinin bir gün çıkacağı evren yolculuğuna hazır olacakları zaman gelene dek onlara öncülük ediyor. Elveda—”

Şimdi de en nazik okurdan bağışlanmamı dilemeliyim. Diotima’nın sözlerini, eşsiz bilgeliğini ve göksel belagatini kayda geçirecek kadar güçlü değilim[.] Tekrarlayacaklarım ay ışığında görünen bir ağacın soluk gölgesi gibi olacak: Biçiminin bir kısmı korunacak ama içinde yaşam olmayacak. Diotima’nın düşüncelerini ölümlülerden yalnızca Platon kayda geçirebilirdi. Bu yüzden onun sözleri üzerinde fazla durmayacağım; yaşayan dudakların aktarabileceği, daha dünyevi öğrencilerinin sözlerini anlatmakla yetineceğim[.]

Diotima pınara yaklaşıp yanındaki yosunlu bir tümseğe oturdu; öğrencileri de yakınında çimenlere yerleşti. Tam yanı başında oturduğum hâlde beni fark etmeden konuşmasını sürdürdü; kimi zaman dinleyicilerinden birine, kimi zaman ötekine sesleniyordu. Sözlerini aktarmaya girişmeden önce, özellikle etkilemek istediği anlaşılan bu kişilerin önde gelenlerini anlatacağım. Biri, yirmi üç yaşlarında, olağanüstü güzelliğinin doruğunda bir kadındı. Altın sarısı saçları bukleler hâlinde omuzlarına dökülüyordu. Ela gözlerini ağır gözkapakları gölgeliyor; aralık dudaklı ağzı duyarlılık soluyor gibiydi[94]. Ama düşünceli ve mutsuz görünüyordu. Yanakları solgundu; acı çekmeye alışmış gibiydi. Şimdi dinlediği dersler, hayatında dinlediği ilk bilgelik sözleriymiş izlenimi veriyordu. Yanındaki genç bambaşka görünüyordu: Bedeni neredeyse bir gölgeden ibaret kalacak kadar erimişti. Yüz hatları güzel ama ince ve yıpranmıştı; gözleri, çökmüş yüzüne can veriyormuş gibi parlıyordu. Alnı genişti ama bakışlarında, bilgelik ararken içinden çıkmayı boşuna denediği gizemli labirentlere dolanmış olduğunu anlatan bir kuşku ve şaşkınlık vardı. Diotima konuşurken yüzünün rengi hızla değişiyor, yüzündeki esnek kaslar zihninde uyanan her izlenimi yansıtıyordu. Hayattayken çok çalışmış ama cılız bedeni yaşamın sırf çabasının ağırlığı altında ezilmiş birine benziyordu. Zekâ kıvılcımı içinde alışılmadık bir güçle yanıyordu; yaşam kıvılcımıysa her an sönmenin eşiğinde gibiydi[95]. Şimdilik bu topluluktaki başka kimseyi anlatmayacağım; bunun yerine Diotima’nın sözlerinden birkaçını belleğimde canlandırmak için bütün dikkatimle uğraşacağım. Sözleri ateş gibiydi ama belleğimde izleri silik[96]—

“İyiyi kötülükten tartıp ayırmak için,” dedi konuşmasını sürdürerek, “hakkaniyetli bir el gerekir. Yeryüzünde bu ikisi birbirine ayrılmaz biçimde dolanmıştır; kötü görünen şeyi atmak istersen ona, emeğini boşa çıkaran nice yararlı neden ya da sonuç tutunur. Yeryüzündeyken, ıssız bir yerde gece sessizliğinde yürüdüğüm ve yıldızların çokluğunu, güzel adacıklarla bezenmiş denize yansıyan ayın yumuşak ışığını gördüğüm zamanlar oldu. Hafif meltem yanağıma değip geçerken sevgi sözleri gibi beni yatıştırıp avutunca, zihnim sanki onu yeryüzüne hapseden bedenden ayrılıyor ve gördüğüm manzarayla hızlı bir zihinsel sezgiyle birleşiyordu. Hissettim—Sonra haykırdım: ‘Ah dünya, ne güzelsin! Ah ışıl ışıl evren, sana tapanı gör! Her şeyi kaplayan güzellik ve uyum ruhu; şimdi ruhumu kanatlandıran, ışığı ve meltemleri sen nasıl da canlandırdın! Derin ve anlaşılmaz ruh, sana duyduğum hayranlığı anlatmam için bana sözcükler ver. Zihnim baş döndürücü bir hızla uzaklara taşınıyor ama güzelliğini nasıl duyduğumu dille anlatamıyorum! Sessizlik ya da bülbülün şarkısı, önümüzden sessizce uçup giden bir kuşun anlık görüntüsü—her şey seninle canlanmış görünüyor; hepsinden çok da dünyalarla bezenmiş derin gökyüzü!’ Rüzgârlar uğuldayıp denizi hırpaladığında, korkunç şimşekler çevreme düşüyor gibi olduğunda bile duyduğum kutsal dehşete sevgi karışmıştı; güzelliğin yüceliği içime derinden işlemişti. Güzel bir yüz gördüğümde, ağırbaşlı bir müzik duyduğumda ya da ilahi bilgeliğe tapanlardan birinin dudaklarından dökülen belagatli sözleri işittiğimde de aynı şeyi hissettim. Güzel bir hayvan, hatta ağaçların zarif dalgalanışlarıyla cansız nesneler bile içimde aynı derin sevgi ve güzellik duygusunu uyandırdı. Bu duygu, beni canlı kılıp manzaranın nedenini ve ona can vereni aramaya heveslendirdi; yine de derinliğiyle, sanki sorularıma cevabı çoktan bulmuşum gibi beni doyurdu. Sanki o büyük bütünün bir parçası olduğumu hissederek evrenin gerçeğini ve sırrını bulmuştum. Ama hücreme çekilip dünyanın türlü hareket ve eylemlerini inceleyip düşündüğümde kötülüğün ağırlığı aklımı karıştırdı. Yaratılışı düşündüğümde, birbirine bağlanmış sonsuz bir kötülük zinciri gördüm: Denizde kalabalıkları yutup yok eden büyük balinadan, onunla beslenip onu çılgına çeviren küçük balıklara; avına eziyet etmekten zevk alan kediye kadar, bütün yaratılışın acıyla dolu olduğunu gördüm. Her yaratık bir başkasının sefaleti sayesinde var oluyor gibiydi; ölüm ve yıkım, canlılar dünyasının parolasıydı. İnsan da öyleydi. Yeryüzünün en uygar yeri Atina’da bile ne çok aşağılık tutku vardı: Kıskançlık, kötülük, büyük ve iyi olan her şeyi küçümsemeye yönelik huzursuz bir arzu! Yüce varlığın egemenliğindeki topraklarda, insanın[97] kır hayvanlarından çok daha aşağıya düşürüldüğünü[?], birbirlerinin yüreklerini yiyip bitirdiğini, başkalarının çöküşüyle mutlu olduğunu gördüm. Boyunlarını bükmüş, acımasız bakışlarla zavallı birinin peşine takılmışlardı; mümkünse onlar da onun kadar, sefil tutkularının kölesiydi. Bunların uygarlığın sonuçları olduğunu düşünüp de ilkel dünyaya döndüğümdeyse, karşılığında hiçbir soylu duygu vermeyen bilgisizlikten başka bir şey görmedim. Soylu, hatta insanca hiçbir şeye dokunmamış; yaşama sevgisini alçak bir güç arzusuyla, yıkıma yönelik şeytani bir tutkuyla birleştiren bir hayvandı bu. Duygularının ve bencil tutkularının sürüklediği ama soylu, hatta insanca hiçbir şeyden etkilenmeyen bir varlık gördüm—”

“Sonra insanda var olduğunu ve içimde yandığını hissettiğim türlü yetilerde teselli aradığımda, mutluluğumu ve gururumu oluşturan sevgiyle güzellikle birlik ruhunun batıl inanca dönüşüp alçaldığını gördüm. Yalnızca iyi meyveler verebilecek doğal gelişme yolundan saptırılmıştı: Gövdesine zalimlik, bağnazlık ve acımasız zorbalık aşılanmış; bu aşılar da kendilerine uygun meyveler vermişti. İnsanlarla bir araya geldiğimde duyduğum ses sevginin ve erdemin sesi miydi, yoksa bencillik ve kötülüğün mü? Her durumda ona hep sefalet eşlik ediyordu; insanlığın gözyaşları, iç çekişlerin sürekli dalgalandırdığı ve gülümsemelerin nadiren aydınlattığı uçsuz bucaksız bir deniz oluşturuyordu. Bilgeliği görüş alanından çıkarıp resmin yalnızca tek yüzünü göstermek, yaratılışın yeryüzünden görülen gerçek bir portresidir.”

Ama dünyanın iyiliğiyle kötülüğünü karşılaştırıp bunları iki ayrı ilkeye bölmek istediğimde, birbirlerine ayrılmaz biçimde dolanmış olduklarını gördüm; yeniden şaşkınlığa ve kuşkuya kapıldım. Dünyayı kusurlu bir yaratım sayabilirdim: Yaratıcı’nın işlemek zorunda kaldığı maddeler kötüyse, bunları bir araya getirmenin kötü sonuçlarını ancak hafifletebilirdi. Ama birçok yerde, özellikle de insan zihninde, beni çaresiz bırakan keyfî bir kötücüllük gördüm: yaramazlıktan duyulan haz, sırf kötülük olsun diye kötülüğü sevme; kalabalığın taraf tutması, alçaklığın erdem karşısında zafer kazanışına yüreğinin derinliklerinde verdiği korkakça alkış… Bunlar içimi acıyla doldurdu. Acı veren, bitmek bilmeyen düşünceler kuşkularımı daha da artırdı. İyiliksever bir Tanrı’ya en ufak bir kötülük yükleme küfrünü işlemeye cesaret edemedim. Öyleyse yaratılışı kime yüklemeliydim? İki ilkeye mi? Hangisi üstündü? İkisi de kesinlikle bağımsızdı; çünkü iyi ruh kötülüğün var olmasına, kötü ruh da iyiliğin var olmasına izin veremezdi. Makul bir çözüme ulaştıramadığım bu kuşkulardan yorulmuş, kurar kurmaz yıktığım kuramları düşünmekten usanmıştım. Bir akşam Hymettus’un tepesinde, güneş kızıl denize batarken güzel manzarayı seyrediyordum. Atina’ya baktım ve içimden şöyle haykırdım: “Ey insanların kaynayan kovanı! Surlarının içinde ne kahramanlıklar, ne alçaklıklar yaşanıyor! Ah, hem iyiler hem kötüler için ne hesapsız sefaletler var! Kendinize özgür diyorsunuz, ama her özgür insanın özgürlüğünü kurmak için on kölesi var; bu köleler de sizin gibi insan, ama konumları yüzünden bütün alçaklık ve iğrençliklere mahkûm edilmişler. Yine de şu kentte şimdi atan nice yürekte yüce düşünceler, insan soyunun tümünü kurtarması gerektiğini düşündüğüm bir yüce gönüllülük yaşıyor. İyi insan mutsuzsa, yüreğinde onu doyuracak bir şey yok mu? İç rahatlığı; yıkılmış umutları, lekelenmiş bir adı, parçalanmış sevgileri ve uygar yaşamın bütün sefaletlerini telafi edebilir mi?”

Ey Güneş, ne güzelsin! Seni karşılayan altın deniz ne görkemli! Yüreğim huzur içinde; hiçbir kederim yok. Kutsal bir sevgi duyularımı yatıştırıyor. Zihnim de çevremdeki doğanın anlatılmaz güzelliğine katılıyormuş gibi hissediyorum. Ne yapmalıyım? Dünyaya karışıp bu dinginliği bozmalı mıyım? Acı içindeki yüreğimle sefalet manzarasını arayıp nedenini mi keşfetmeliyim, yoksa umutsuzca bilgi arayışından vazgeçip bu dünyanın sunduğunu söyledikleri zevklere mi adanmalıyım? Hayır! Bilgeleşeceğim! Kendi yüreğimi inceleyeceğim; orada, sahip olduğum erdemlerin kaynağını bulabildiğim ölçüde bulup başkalarına da kendi ruhlarında onları nasıl arayacaklarını öğreteceğim. Hayatımın yol gösteren yıldızı gibi görünen, içimdeki bu dinmek bilmez güzellik sevgisinin nereden doğduğunu bulacağım. Onu nasıl doğru yöne çevirebileceğimi ve hayran olduğum o güzelliğe hangi sevgiyle daha çok benzeyebileceğimi öğreneceğim. Beni yücelten, kendimi sandığım kişi yapan tanrısal duygunun izini sürdüğümde, başkalarına da öğreteceğim. Tek bir mürit kazanırsam, tek bir başka zihne sevmeleri gereken güzelliğin ne olduğunu, özlemeleri gereken şefkatin ne olduğunu, varoluşlarının gerçek amacının ne olduğunu —ki bu bütün insanların gerçek amacı olmalıdır— öğretebilirsem, işte o zaman tatmin olacak ve yeterince iş yaptığımı düşüneceğim.”

Elveda kuşkular; kötülük üzerine acı düşünceler; gördüğümüz her şeyin o büyük, daima açıklanamaz nedeni! Bütün bunları bilmemekten hoşnutum; zihnimi hiçbir sağlam temeli olmayan kuramlara dayandırmadığım için, evrenin o büyük sırrı hakkında hiçbir şey bilemeyeceğim sonucuna vardım. Önünde bir perde var; gözlerim onu delecek kadar keskin, kollarım da çekip indirecek kadar uzun değil. Kendi varoluşumun amacını inceleyeceğim. Ey evrensel sevgi, bana esin ver! Ey çevremde parıldadığını gördüğüm güzellik, seni hakkıyla anlayabilmem için beni yükselt! Uzun arayışımın vardığı sonuç buydu: Varoluşumun amacını aradım ve bunun, kişinin kendini tanıması olduğunu buldum. Bunu dar kapsamlı bir araştırma sanma. Yalnızca insan ruhunun dolambaçlı yollarını araştırmama yol açmadı; yeryüzünde, tanımayı amaçladığım o evrensel güzellikten bir parça taşımayan hiçbir şey olmadığını da gördüm. Gökteki yıldızların hareketleri, filozofların doğanın harikalarına dair ortaya çıkardığı her şey, ruhumun güzel olanı bütünüyle temaşa edip ondan haz almasına yükseldiği basamaklar gibiydi. Ey dünyadan henüz yeni ayrılanlar, yüreklerinizde hangi sevgi pınarlarının açılacağını, dünyanın sırları önünüze serildiğinde zihninizin hangi eşsiz hazları tadacağını ve evrenin güzelliğini tanıyacağınızı bilmiyorsunuz. Şimdi bilgi edinmeye heveslenen ruhlarınız, o zaman onun bilgisine kavuşup her kötülük zerresinden sıyrılarak dinlenecek; her şeyi bilerek, tabiri caizse evrenle kaynaşacak ve hayran olduğunuz o göksel güzelliğin bir parçası olacaksınız. [98]

Diotima sustu; derin bir sessizlik çöktü. Yanakları al al olmuş, gözleri onun gözlerinden aldığı ateşle yanan genç, bakışlarını hâlâ yüzüne dikmişti. Diotima’nın yüzü esinlenmişçesine göğe dönüktü. Güzel kadın başını yere eğdi ve derin bir iç çekişin ardından sessizliği ilk o bozdu—

“Ey en yüce kâhin,” dedi, “derslerin ne yeni, benim için ne kadar da tuhaf. Varoluşumuzun amacı buysa, yeryüzünde ne kadar yanlış bir yol izlemişim! Diotima, parçalanmış sevgilerin ve ölçülemez sefaletin ruhu nasıl soldurduğunu bilmiyorsun. Bütün evren gözlerimizin önüne açılınca yeryüzündeki yaşamımızın eylemleri ne kadar önemsiz görünüyor; ama orada tutkularımız derin ve karşı konulmaz. Umuda tutunarak ama umutsuzca, azgın akıntıda sürüklenirken kıyılarının güzelliğini görebilir miyiz? Oysa ruhum öyle bulanıktı ki kıyıları yansıtamadı. Varoluşumuzun amacı bilgiyse, bizi bilgelikten uzaklaştırıp benliğe kapanmış bir sefalete ve dar görüşlü bir bencilliğe sürükleyen tutkularla duygular neden içimize yerleştirilmiş? Bu bir sınav mı? Yeryüzünde sınavımı hakkıyla verdiğimi sanıyordum; son anlarımda da suçlanmayı hak etmediğimi düşünerek huzura kavuşmuştum. Ama sen bu duyguyu benden alıyorsun. Tutkularım benim her şeyimdi; içimi kaplayan umutsuz sefalet, ruhumu bütün sevgilerden ve güzellik imgelerinden yoksun bıraktı. Doğa benim için en kara gece gibiydi; güzelliğin ışınları karanlığıma sızdığında da gözlerimden yalnızca acı gözyaşları dökülmesine yol açıyordu. Ah, yeryüzünde sefaletin tesellisi nedir?”

“Korkarım, çektiğin acılar yüreğini kırmış,” diye karşılık verdi Diotima. “Ama mücadele etseydin; yeryüzündeki bütün mutluluk umutlarının içinde solduğunu, buna karşılık arzunun ruhunu yaktığını gördüğünde, yanında seni güzelliği temaşa etmeye ve bilgi arayışına yükseltecek bir dostun olsaydı, belki içinde yeni umutların değil ama daha önce var olduğun tutku yaşamından ayrı, yeni bir yaşamın filizlendiğini görürdün. [99] Seni böylesine ele geçiren bu sefalet neydi, anlat bana. Yeryüzünde katlandığın duygu değişimlerini söyle. Ölümden sonra eylemlerimiz ve dünyaya ait çıkarlarımız gözümüzde hiçleşir; duygularımızın izleri ise kalır. Burada bize sonsuz düşünme konusu sağlayan, onların anılarıdır.”

Güzel kızın yanağına bir kızarıklık yayıldı. “Ah,” diye karşılık verdi, “nasıl bir öykü anlatmam, hangi karanlık ve çılgın tutkuları açığa vurmam gerekecek! Diotima, sen yeryüzünde yaşarken ruhun yalnızca kendi özüyle sevgi içinde kaynaşır, o yüreğin katlandığı türlü işkencelerden habersiz görünürdü. O yürek, karanlık ve derin tutkularla zincire vurulmuş bir ruhun cehennemi olan korkunç mücadelelere, onlarla duygudaşlık kurmamış olsa bile tanık olmuştu; bu tutkular onun cehennemiydi, ama onlardan kaçamıyordu. Bu bölgelerin sakinlerinin huzurlu dilinde, insan yüreğinin işkencelerini anlatmaya yetecek kadar yakıcı sözcükler var mı? Onları anlayabilir misin? Ya da onlarla herhangi bir şekilde duygudaşlık kurabilir misin? Ah, ben öldüğüm hâlde kurabiliyorum; geçmişin korkunç görüntüleri belleğimde canlanınca, yaşadığım zamanki gibi gözyaşlarına boğuluyorum.”

Güzel kız konuşurken benim gözlerim de acı gözyaşlarıyla doldu. Fantasia’nın ruhu içimde silikleşiyor gibiydi. Yaşaran gözlerimin önüne elimi koyup yeniden çektiğimde kendimi Tiber kıyısında, ağaçların altında buldum. Güneş batmak üzereydi; Aziz Petrus’un üzerine yayılan bulutları kızıl renge boyuyordu. Her yer sessizdi; insan sesi duyulmuyor, hava bile kıpırdamıyordu. Ayağa kalktım. İçimde duyduğum keder ve dinlediklerimin hatırasıyla sersemlemiş hâlde, insanları görebilmek için kente koştum; anılarımı unutmak için değil, neyin gerçek, neyin düş ya da en azından bu dünyaya ait olmadığını zihnime kazımak için. Roma’nın Corso caddesi arabalarla doluydu. Trinita dei’ Montes yokuşundan çıkarken çevremdeki kalabalıktan, anlamsızca vızıldaşan bu insanların boşluğundan ve güzellikten yoksun, hatta biçimsiz oluşlarından tiksindim. Bütün kente bakan odama koştum. Gece çökerken kent sakinleşti. Sessiz, güzel Roma, şimdi sana bakıyorum. Kubbelerin ay ışığında aydınlanıyor; güzel anıların hayaletleri gece esintisiyle harabelerin arasında süzülüyor. Sefil yüreğimi biraz olsun yatıştıran güzelliğini seyrederek gördüklerimi yazıyorum. Yarın Fantasia’yı yine çağırıp beni aynı yollarda gezdirmesini isteyecek, daha önce ihmal ettiğim düşleriyle beni ziyaret etmesi için ona sesleneceğim. Ah, henüz bana yararı dokunabilecekken şu dersi öğreneyim: Benimki gibi umutsuz ve mutsuz bir zihin için, bir anlığına unutmak, kendinden çıkıp uzaklaşabildiği bir an, acı dolu anılarla geçen bir ömürden değerlidir.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…