Mathilda kitap kapağı

18. bölüm / 18

Hayal Diyarları’na Notlar

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 18Şu an: Hayal Diyarları’na Notlar

HAYAL DİYARLARI’NA NOTLAR
[88] Burada Hayal Diyarları—A’nın, Mathilda’da terk edilmiş hayalî çerçeveyi içeren açılış bölümü yayımlanmıştır. Bu bölüm kendi başına da ilgi çekicidir; Mary’nin Shelley gibi Platon’u da okuduğunu, özellikle de Mathilda’nın yazımının Mary’nin kendi kederi ve bunalımıyla yakından bağlantılı olduğunu gösterir. İlk bölüm oldukça iyi bir kaba taslaktır. Noktalama, çoğunlukla çizgilerden ibarettir ya da hiç yoktur; ayrıca bazı düzeltmeler bulunur. Ancak bu müsveddenin geri kalanında veya Hayal Diyarları—B’de görüldüğü kadar çok değişiklik yoktur.

[89] Mary’nin en büyük çocuğu William, 7 Haziran 1819’da Roma’da öldü.

[90] Mary Shelley’nin günlüğündeki iki kayıtla karşılaştırınız. 27 Ekim 1822 tarihli, yayımlanmamış bir kayıt şöyledir: “Daha önce Mathilda’yı yazdığımda, perişan olmama rağmen, esinim sefilliğimi geçici olarak bastırmaya yetmişti.” 2 Aralık 1834 tarihli başka bir kayıt ise R. Glynn Grylls tarafından Mary Shelley’de (Londra: Oxford University Press, 1938), s. 194’te kısaltılmış ve bir ölçüde bozulmuş biçimde aktarılmış; ardından Profesör Jones tarafından yeniden yayımlanmıştır (Günlük, s. 203). Kaydın tamamı şöyledir: “Hayal gücüm bana ne kadar az zarar verdi, ne kadar çok iyilik etti!—Delik deşik edilmiş zavallı kalbim onda merhem buldu; duyarlılığımın kalkanı oldu.—Bazen Sefalet’in onu kenara ittiği dönemler oldu; hatırlamaya ürperdiğim dönemlerdi bunlar. Ama peri yalnızca kenara çekilmişti, zamanını kolluyordu; ilk fırsatta ... ışıl ışıl yüzü içeri baktı ve ölümcül kederin ağırlığı hafifledi.”

[91] Frankenstein’a açık bir gönderme.

[92] Fantasia’nın sözlerini (ve Diotima’nın sözlerini), Platon’un Phaidon’unda bilgelik ile erdemin ilişkilendirilmesiyle, Devlet’teki Er mitiyle ve Şölen’deki sevgi ve güzellik öğretisiyle karşılaştırınız.

[93] Platon’un Şölen’ine bakınız. Mary’nin Shelley’nin Essays, Letters from Abroad, etc. (1840) adlı eserinin kendi nüshasına düştüğü nota göre Shelley, bu adı bitmemiş düzyazı öyküsü The Coliseum’da Yabancı’nın eğitmeni için kullanmayı planlamıştı. Öykü, Mathilda’dan önce, 1818-1819 kışında yazılmıştı. Muhtemelen Mary de aynı sıralarda, modern Roma’da yeniden hayata dönen eski bir Romalı olan Valerius’u konu alan, bitmemiş ve yayımlanmamış bir öykü yazıyordu. Valerius da Shelley’nin Yabancı’sı gibi Kolezyum’da karşılaştığı bir kadın tarafından eğitiliyordu. Mary’nin öyküsü başka yönlerden de Shelley’ninkine dayanır.

[94] Mathilda.

[95] Bu genç adam için bir örnek bulamıyorum; yine de bazı yönlerden Shelley’ye benziyor.

[96] Bu paragrafın ardından, müsveddede üzeri çizilmiş, tamamlanmamış bir paragraf gelir. Modern yaşamın karmaşıklığına ilişkin yorum ilgi çekicidir. Mary şöyle yazmıştır: “‘Az önce terk ettiğin dünya,’ dedi, ‘kuşku ve karmaşa, çoğu zaman da acı ve sefalet dünyasıdır. Kalabalığın bir parçası olduğum dönemden bu yana oradaki ıstırap biçimleri bana çok daha çeşitlenmiş gibi geliyor; modern duygular da o zamanlar bilinmeyen bir giriftlik kazanmış gibi görünüyor, ama şimdi perde yırtılıp kalkmış. Yeryüzünde derinden hissettiğin olaylar geride kaldı; şimdi onları bütün çıplaklıklarıyla görüyorsun. Bilgin ve sevgilerin dışında her şey bir düş gibi geçip gitti. Seni şimdi şaşırtıyor: önemsiz şeylerin sende nasıl böylesine etkili olduğu ve bu kadar geçici bir sahnenin olaylarının seni nasıl bu kadar derinden ilgilendirdiği. Yakınıyorsunuz dostlarım, siz…’”

[97] Sözcük mürekkeple lekelenmiş ve neredeyse okunaksızdır.

[98] Diotima’nın buradaki sonucunu, Şölen’deki şu sözleriyle karşılaştırınız: “Sevgiyi doğru bir yoldan izleyen biri, bu en yüce güzelliği düşünmeye başladığında, çabasının sonuna zaten dokunmuş olur. Bu yolda kendini eğiten ya da başkasının yönlendirmesiyle, güzel olan bu geçici şeylerden güzelliğin kendisine doğru yükselmeye başlayan kişi, sanki basamakları çıkar gibi, bir biçimin sevgisinden iki biçimin sevgisine, oradan da güzel olan bütün biçimlerin sevgisine geçer; güzel biçimlerden güzel alışkanlıklara ve kurumlara, kurumlardan güzel öğretilere ilerler. Sonunda, birçok öğreti üzerine düşünerek, yüce güzelliğin kendisinden başka bir şey olmayan öğretiye ulaşır; en sonunda onun bilgisine ve temaşasına varıp dinginliğe kavuşur.” (Shelley’nin çevirisi.) Sevgi, güzellik ve özbilgi yalnızca Platon’un değil, Shelley’nin düşünce ve şiirinin de anahtar kavramlarıdır; Shelley iyilik ile kötülüğün varlığı sorunuyla yakından ilgilenmiştir. Bu temalardan bazılarını Woodville, Mathilda’da tartışır. Mary’nin bu tekrarları çerçeveyi terk etme nedenlerinden biri olabilir.

[99] Mathilda’nın böyle bir dostu vardı; ancak kendisinin de kabul ettiği gibi, onun öğretilerinden pek yararlanmadı.

[100] Hayal Diyarları—B’de bu olayın daha uzun, üç buçuk sayfalık, üzeri çizilmiş başka bir anlatımı vardır. Yazarın Elysium bahçelerine dönüşünü, Diotima’nın Mathilda’yı teselli edişini ve Mathilda’dan öyküsünü anlatmasını isteyişini aktarır. Bahçelere bitişik patikalarda ve koruluklarda dolaştıktan sonra yazar, Diotima’yı Mathilda’nın yanında otururken bulur. “‘Gerçekten öyle,’ dedi; ‘sevgilerimiz yeryüzündeki bedenlerimizden uzun yaşar. Artık sona ermiş bu hayatta sevdiğin kişileri burada seni karşılar bulamamanın yarattığı düş kırıklığını da anlayabiliyorum. Ama bir gün hepiniz buluşacaksınız; bunun ne kadar yakında olacağı tümüyle sana bağlı. Bilgelik kazanman ve şu an seni bütünüyle kaplayan duyguya bağlı bencillikten sıyrılman sayesinde sonunda, şimdi hepimizin bölünmüş bir parçasını oluşturduğu o evrensel dünyayla bir olacaksın.’ Diotima, Mathilda’yı öyküsünü anlatmaya teşvik eder. Mathilda da bunu yaparak üzerine ağır bir yük gibi çöken bağlardan kurtulmayı umar ve ‘bu tuhaf keder öyküsünü anlatmaya’ koyulur.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…