Mathilda kitap kapağı

10. bölüm / 18

Bölüm X

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 18Şu an: Bölüm X

BÖLÜM X
Uzun zamandır beslediği umutlarının bu sefil sonundan altı ay sonra onu ilk kez gördüm. Kederini huzur içinde yaşayabilmek için tanınmadığı bir yöreye çekilmişti. Sevgili Elinor'un ölümüyle bütün dünya onun için değişmişti. Onu gördüğü ya da imgesinin en coşkulu umutlarına karışıp çevresini sevinç ışığıyla aydınlattığı hiçbir yerde artık kalamazdı; çünkü hayatının güneşi olan Elinor sonsuza dek batmıştı ve o ışık şimdi gece yarısından da kara bir karanlığa dönüşecekti.

Bir süre göğün ışığına hiç bakmadan yaşadı; gözlerini sürekli bir karanlığa gömüyor, eskiden nasıl biri olduğunu hatırlatabilecek her şeyden uzak duruyordu. Ama zaman kederini hafifletince[57], gerçek bir Doğa çocuğu gibi mutsuzluğuna teselliyi onun güzelliklerinin tadını çıkarmakta aradı. Kimsenin onu tanımadığı bir yöreye geldi; en derin yalnızlıkta yalnızca kendi yüreğiyle konuşabiliyordu. Sabırsız kederine göğün esintilerinde, suların ve ormanların sesinde bir ferahlık buldu. Ata binmeye merak sardı; bu uğraş zihnini dağıtıyor, ruhunu yükseltiyordu. Hızlı bir atın sırtında, bir anlığına, yoksa peşini hiç bırakmayacak o görüntüden uzaklaşabiliyordu: ölüm döşeğindeki Elinor; tatlı yüz hatları değişmiş, ona can veren yumuşak ruh yavaş yavaş sönüp gitmekteydi. Woodville aylarca bu korkunç anıyı zihninden atmaya boşuna çabaladı; anı, yüklü ruhuna ağır gelen bir yüke dönüşene dek ona yapışıp kaldı. Ama ata bindiğinde, onu bu düşünceye bağlı tutuyor gibi görünen büyü kırılıyordu. Kayıp nişanlısını düşündüğünde artık onu güzelliğinin bütün ışıltısıyla gözünde canlandırıyordu; sesini duyabiliyor, onu yanında bir orman avcısı olarak düşleyebiliyordu. Onun sevgiyle hatırladığı suretine baktığını düşündükçe gözleri parlıyordu. Onu fundalıktan at sürerken birkaç kez görmüş, yalnızlığımın bozulmasına öfkelenmiştim. Köylülerden başka kimseyle konuşmayalı o kadar uzun zaman olmuştu ki, yüksek sınıftan birinin bakışlarını üzerimde hissetmek beni rahatsız ediyordu. Daha önce beni görmüş biri olmasından da korkuyordum: tanınabilir, yalanlarım ortaya çıkabilir ve daha önce çektiklerimden beter işkencelerle dolu bir hayata geri sürüklenebilirdim. Bunlar korkunç korkulardı; rüyalarımda bile peşimi bırakmıyorlardı.[58]

Bir gün çam kümesinin kenarında oturuyordum; Woodville atıyla yanımdan geçti. Onu görür görmez, ağaçların arasına girip bakışlarından kaçmak için birden ayağa kalktım. Kalkışım atını ürküttü; at şahlanıp debelendi ve sonunda binicisini yere attı. Sonra at fundalığı hızla aştı; yabancı, düşüşün sersemliğiyle yerde kaldı. Önemli bir yara almamıştı; biraz taze suyla kendine geldi. Güzelliğinin olağanüstülüğü beni çarptı; bana teşekkür etmek için konuştuğunda sesinin tatlı ama hüzünlü ezgisi gözlerimi yaşarttı.

Kısa bir süre konuştuk; ertesi gün yine kulübemin önünde durdu ve aramızda yavaş yavaş bir yakınlık gelişti. Issız bir fundalıkta [sic] yaşayan, henüz yirmi yaşına bile gelmemiş, belli ki toplumun en üst tabakasından olan ve iyi bir eğitimin kazandırabileceği bütün hünerlere sahip bir genç kadını görmek ona tuhaf geliyordu. Alnında kederin izi derinlemesine belliydi; sözleri ve hareketleri, düşüncelerinin onlarla aynı yönde ilerlemediğini, bambaşka şeylere—acı ve ezici kederlere—daldığını ele veriyordu. Ayrıca, zorunluluktan inzivaya çekilmediğimi, kederin ve hayalî bir yalnızlığın lüksünü yaşayabilmek için orada olduğumu belli eden, rahibe giysisini andıran tuhaf bir kıyafet giyiyordum.

Çok geçmeden bana büyük ilgi duymaya başladı; bazen kendi kederini unutup yanıma oturuyor, beni neşelendirmeye çalışıyordu. Bütün dünyaya kapısını kapatmış, umudu ölüm olan ve yalnızca ölülerle yaşayan birinin bile ilgisini çekmesi kaçınılmazdı. Kişisel güzelliği; hayal gücüyle duyarlılığın parladığı sohbeti; dudaklarına konup havayı bile onu dinlemek için susturuyor gibi görünen şiirselliği, kimsenin karşı koyamayacağı büyülerdi. Babamdan daha gençti, daha az yıpranmıştı, tutkuları daha sakindi; hiçbir yönüyle bana onu hatırlatmıyordu. Taze bir kederin içindeydi; ama bu kederin yumuşak etkisi, uyuklayan duyguları harekete geçirmek yerine, gözlerimi kamaştıracak olan şeyleri örtüyor gibiydi. Bir aradayken az konuşurdum; yine de bencil zihnim bazen onun düşüncelerinin hızlı akışına kapılırdı. Gözlerimi anlık bir parıltıyla kaldırır, sonra hiç ölmeyen ve nadiren uykuya dalan anılar geri gelir, gözlerimi bir damla yaş bulandırırdı.

Woodville beni durmadan dünyadaki güzel ve mutlu şeyleri düşünmeye yöneltmeye çalışıyordu.[59] Zihni yaradılıştan iyiliğe, kötülükten daha çok inanma eğilimindeydi; umutsuz birini bile coşturması gereken bu duygu sözlerinde hep ışıldardı. İnsanın olağanüstü yeteneklerinden, bugünkü hâlinden ve umutlarından; geçmişte ne olduğundan ve şimdi ne olduğundan söz ederdi. Akıl ona artık yol gösteremediğinde, hayal gücü sanki esinlenmişçesine geçmişi ve geleceği örten belirsizliğe ışık saçardı. İnsan yeryüzünde yaşamaya başlamadan önce dünyanın nasıl bir hâlde olabileceğini, insanın ilk nasıl ortaya çıkıp zamanla tuhaf, karmaşık ama dediği gibi görkemli bir varlığa dönüştüğünü uzun uzun anlatmayı severdi. İnsanların yaratımlarıyla yeryüzünü kaplamaları, zihinlerinin gücüyle görünen dünyadan daha güzel başka bir dünya kurmaları; yazılarında bulduğumuz dünyanın tamamı… “Güzel bir yaratım,” derdi; “örneğini şu bakımdan aşabilir: iyilikle kötülük burada daha kolay ayrılır; iyilik, kendi diledikleri biçimde ödüllendirilir; kötülükse her kötü şeyin cezalandırılması gerektiği gibi cezalandırılır. İnsanseverliğe aykırı olan acıyla değil, yalnızca zararlı niteliklerinden yoksun bırakan sessiz bir unutuluşla. Zehrini çıkardıktan sonra yılanı neden öldüresin?”

Sözlerinin ve düşüncelerinin şiirselliği, benim beceriksizce aktardığım hâlleriyle bile, beni konuşmalarına bağlıyordu. Esin dolu sözlerini dinlemek; bir an için gözlerinin ışığını yakalamak[;] geçici bir yakınlık hissetmek, sonra bu yanılsamadan uyanıp bütün bunların bir hiç, bir düş, bir gölge olduğunu; benim için hiçbir gerçeklik bulunmadığını yeniden anlamak, bana hüzünlü bir haz veriyordu. Babam beni sonsuza dek terk etmiş, yalnızca anılar bırakmıştı; bu anılarla hemcinslerim arasına aşılmaz bir engel girmişti. Gerçekten de kimseyle ortak bir yanım yoktu. O—Woodville—nişanlısını kaybetmenin yasını tutuyordu; başkaları da türlü türlü felaketlerle karşılaştıkça onların yasını tutuyordu. Ama benim payıma utanç ve suçluluk düşmüştü; yasak ve iğrenç bir tutku zehrini kulaklarıma akıtmış, kanımı değiştirmişti; artık yaşamı destekleyen iyilik dolu bir akış değil, kaynağında bozulmuş, soğuk bir acılık pınarıydı.[60] Kendimi bir başkası olabileceğime inandırmam ancak deliliğin en uç noktasında mümkündü: insanlıktan koparılmış, kadınla ya da erkekle hiçbir benzerliği kalmamış, Doğa'nın lanetini üstüne damgaladığı yapayalnız bir sefil olduğuma inanmalıydım.

Woodville bazen bana kendinden söz ederdi. Mutluluk ve kederle dolu kısa yaşam öyküsünü anlatır; kendisiyle Elinor'un karşılıklı aşkı üzerinde tutkuyla dururdu. “O,” derdi, “yeryüzüne gelmiş en parlak hayaldi. Açık yüzünde, sesinde, zarif bedeninin her hareketinde beni büyüleyen bir şey vardı; sanki göksel bir varlık, insanın daha önce hiç tatmadığı kadar tatlı bir yakınlık için benimle olmaya tenezzül etmişti. Keder onun önünde kaçıp giderdi; gülümsemesi, zihnin bütün karanlıklarını aydınlatan ışık gibi bir güce sahipti. O yumuşak gülümsemeler gelip giderken insana özgü bir güzellik gibi değildi; bir gölün üzerindeki güneş ışını gibiydi: bir belirip bir kaybolur, onları yakalayıp sonsuza dek yüreğine saklamaya çalıştıkça gözünün önünden uçup giderdi. Bu gülümsemenin sonsuza dek solduğunu gördüm. Ah! Konuştuğumda bir kez neredeyse karanlığa gömülmüş gözlerini kaldırmasaydı ve o an, yeryüzündeki hiçbir şeye benzemeyen, bir güneş ışınından daha güzel, kuş tüylerinin salınışından daha narin ve hızlı, şimşek gibi göz kamaştıran ve onun gibi geceye gündüzü getiren, ama yumuşak ve soluk o gülümseme belirmeseydi, ölenin gerçekten Elinor olduğuna asla inanamazdım. Gülümseme geçti; sonra benim için bütün sevinçler sona erdi.”

Böylece, kederimin dizginlerini ihtiyatlı bir gizlilikle tutarken, sohbetimize onun kendi acıları ya da zihninde Doğa'dan kopyalanıp kendi güzelliklerini bile aşan biçimlerde yaşayan imgeler hâkim oluyordu. Bir anlığına merak gösterse gözlerimi indiriyor, sesim kesiliyor, açıkça çektiğim acı da onu uyandırdığı düşünceleri hemen uzaklaştırmaya yöneltiyordu. Yine de konuşmasına durmadan teselli katıyor; derin bir anlayış ve şefkat göstererek umutsuzluğumu hafifletmeye çalışıyordu. “İkimiz de mutsuzuz,” derdi bana. “Sana hüzünlü öykümü anlattım; beni böylesine acımasızca terk eden o güzel ruhun kaybına birlikte ağladık. Ama sen kederini saklıyorsun. Açıklamanı istemiyorum; yalnızca seni teselli edip edemeyeceğimi söyle. Seni böylesi ıssız bir yerde, senin gibi yapayalnız birini bulmuş olmak bana tuhaf bir serüven gibi geliyor. Genç ve güzelsin; tavırların zarif ve çekici. Ama yerleşmiş hüznünde ve ifade dolu gözlerinde, ne olduğunu bilmediğim bir şey var; seni kendi türünden ayırıyor gibi. Ürperiyorsun; bağışla beni, yalvarırım, ama kaderine duyduğum canlı ilgiyi en azından bir kez dile getirmeden duramıyorum.”

“Hiç gülümsemiyorsun; sesin alçak ve sözlerini, çıkaracakları hafif sesten bile korkuyormuş gibi söylüyorsun. Korkunç ve derin kederin yüzündeki ifadesi bir an olsun silinmiyor. Bir erkeğin sahip olabileceği en güzel yoldaşı sonsuza dek yitirdim; sanki tuhaf bir rastlantıyla biz yeryüzü yaratıklarının arasına düşmüş üstün bir ruhmuş da bizim türümüzden değilmiş gibi görünen birini. Yine de ben gülümsüyor, bazen başıma gelen değişimi neredeyse unutup konuşuyorum. Ama senin kederli hâlin hiç değişmiyor; nabzın atıyor, nefes alıyorsun ama çoktan başka bir dünyaya ait gibisin. Bazen, bağışla bu çılgınca düşüncelerimi, elime dokunduğunda, içindeki yaşam ateşi sönmüş gibiyken elinin sıcak olduğunu fark edip şaşırıyorum.”

“Sana baktığımda, döktüğün gözyaşları, soruları savuştururken yüzündeki o yumuşak, çekingen ifade; ben daha küçük kederlerimden söz ederken sesinde duyduğum derin anlayış sana duyduğum ilgiyi artırıyor. Burada başını sokacak bir yerin yok.[.] Kendini aramızdan koparıp attın; bu ıssız ovada yapayalnız ve çaresizce solup gidiyorsun: başına korkunç bir felaket gelmiş olmalı. Benden yüz çevirme; bunu açığa vurmanı istemiyorum. Senden yalnızca beni dinlemeni, teselli ve iyilik sesine alışmanı diliyorum. Acıma, hayranlık ve yumuşak bir sevgi seni umutsuzluktan uzaklaştırabilirse, bu işi denememe izin ver. Derin kederini yüzünde görüp seni daha mutlu duygulara döndürmeye çalışmadan duramıyorum. Kaşlarını çatma; bakışındaki sert hüznü gevşet. Bir dosta, içten ve şefkatli bir dosta izin ver—öyle olacağım—acına biraz olsun derman olmasına, bir anlığına dinlenmeni sağlamasına.”

“Sana içini açman için ısrar edeceğimi sanma; senden yalnızca sabır istiyorum. Kederine gömülüp hiç konuşmadan durma; acı dolu bir yakınma dile getir, ben de seni yumuşakça uyarıp şefkat merhemini üstüne dökeyim. Benimle her türlü yakınlığı kesmemelisin. Neden kederli olduğunu anlatma; yalnızca ‘Mutsuzum,’ de. Sanki bir büyüyle bir süre bütün insan ilişkilerinden uzak tutulmuşsun da şimdi birden yeniden insan şefkatinin alanına girmişsin gibi rahatlayacaksın. Sana en içten sözlerime inanman ve bana eski, sınanmış bir dostun gibi davranman için yalvarıyorum. Beni asla unutmamaya, sebepsiz yere hayatından çıkarmamaya söz ver; ama seni mutlu etmek için bütün gücünü harcayacak birini sevmeye çalış. Bana dost de; dostluğun gereklerini yerine getireceğim. Yakınma ve keder bir anlığına söze dökülürse, yaralı ruhuna huzur vermek için yanında olayım.”

Onun ikna edici sözlerini soluk bir biçimde yineliyorum; ama onları canlandıran tonu ve jestleri aynı anda aktaramıyorum. Kurak toprağa düşen ferahlatıcı bir sağanak gibi beni dirilttiler. Nedenini hâlâ gizli tutmama rağmen, acı yakınmalarımı dökmeme ve kederimi safra ve ateş dolu sözlere bürümeme yol açtı. Umutsuz kederimin bütün gücüyle, mutluluktan sefalete nasıl bir anda düştüğümü; benim için sevinç de umut da kalmadığını; ne kadar acı olsa da ölümün bütün ıstıraplarıma memnuniyetle vurulacak bir mühür olacağını; iskelet ölümün bile aşk kadar güzel olacağını anlattım. Nedenini bilmiyorum ama bunları insan kulağına söylemek bana tatlı geliyordu. Tesellinin her türüyle alay etsem de, onun bana şefkat ve iyilikle sunulduğunu görmek hoşuma gidiyordu. Sessizce dinliyordum; sustuğunda yaralarımın hiçbir çareyle kapanamayacak kadar derin olduğunu gösteren sözlerle sefaleti yeniden döküyordum.

Ama artık kusursuz yalnızlığımın meyvelerini toplamaya başlamıştım. Var olan en nazik, en anlayışlı yaratık olan Woodville'le bile hiçbir ilişki kuramaz hâle gelmiştim. Alıngan ve mantıksız olmuştum; mizacım bütünüyle bozulmuştu. Ona dostum diyordum ama yaptığı her şeye kıskançlıkla bakıyordum. Kararlaştırılan saatte beni ziyarete gelmezse öfkeleniyor, çok öfkeleniyor ve gerçekten bana ilgi duyuyorsa bunun soğuk bir ilgi olduğunu, bana—yıpranmış, sefil bir yaratığa—uygun düşmediğini, benim derin mutsuzluğumun onun dünyevi yüreğinin verebileceğinden çok daha fazlasını gerektirdiğini söylüyordum. Bir anlığına tavrının soğuk olduğunu düşünsem, hırçınca şöyle diyordum: “Sen gelmeden önce huzurluydum; neden huzurumu bozdun? Bana yeni ihtiyaçlar verdin; şimdi de sanki yüreğim seninki kadar sağlammış, sanki aslında her yandan esen rüzgârla işkence gören, kırpılmış bir kuzu gibi çıplak yamaca atılmamışım gibi benimle oynuyorsun. Bir dost, bir yakınlık istemiyordum.[.] Senden kaçındım, biliyorsun; ama kendini bana zorla kabul ettirdin ve bu ihtiyaçları doğurdun. Şimdi onların zaferle sana üzerimde güç verdiğini görüyorsun[h]. Ah, sebep olduğu gözyaşlarını donduran acı kuzey rüzgârının yiğit gücü! Ama buna katlanmayacağım; git. Güneş sen gelmeden önceki gibi doğup batacak; ben de çamların arasında oturup ya da fundalıkta dolaşıp, dinlemeni istemeden ağlayıp yakınacağım. Her gözeneğimden kanayan bana böyle davranman zalimlik, düpedüz zalimlik.”[61]

Sonra, hırçın sözlerime karşılık yüzünde bana yönelmiş canlı bir acıma ifadesi gördüğümde[,] onu şöyle görürken

Gözlerini bana çevirdi, yüzünde öyle bir ifade vardı

Bir annenin sayıklayan çocuğuna bakarken takındığı

Cennet. 1. Kanto.[62]

Ağlayıp, “Ah, bağışla beni! İyisin, naziksin ama ben yaşamaya uygun değilim. Neden yaşamak zorundayım? Saatleri birbiri ardına sürükleyip götürmek; ağaç dallarının durmadan sallanışını görmek, havayı hissetmek ve en şiddetli acıları bütün duyularımla çekmek için mi? Bedenim güçlü ama bu yaşama ıstırabına dayanmaya çalışırken ruhum dibe çöküyor. Ulaşmak istediğim hedef ölüm; ama ne yazık ki yolun sonunu bile göremiyorum. Merhametli dostum,[63] bana huzur ve masumiyet içinde nasıl öleceğimi söyle, sana minnettar kalırım. Benim, zavallının, isteyebileceği tek şey acısız bir ölüm,” dedim.

Ama Woodville'in sözlerinde büyülü bir güç vardı. En tatlı acımayla başlayıp beni yavaş yavaş kendimden ve kederimden çıkarır, sonunda kendi bencilliğime şaşırmama yol açardı. Ama o gidince umutsuzluk geri döner, teselli işi baştan başlardı. Sık sık bütünüyle uzak kalmasını istiyordum; çünkü hayatın olağan akışına uyum sağlayamaz hâle geldiğimi anlamıştım. Uzun süre inzivada yaşamış, alışıldık kederime dayanabilir, her gün içtiğim acı kadehi bir ölçüde sabırla yudumlayabilir olsam da duygularımda en ufak bir yeniliğe bile tahammül edemez hâle gelmiştim. Beklenti, umut ve sevgi bana fazla geliyordu. Bunun farkındaydım; ama başka zamanlarda mantıksızlaşıyor, suçu en suçsuz kişiye yüklüyor, yumuşak ruhu daha da yumuşak, derin şefkati daha da derin olsa içimdeki iblisi kovup beni daha insani kılabileceğini hırçınca düşünüyordum. Ben bir trajediyim, diye düşünüyordum; o da beni canlandırırken izlemeye gelen bir seyirci. Arada bir, amacına daha uygun bir tirat söyleyeyim diye bana repliğimi veriyor[64]; belki de şimdiden beni sahneye çıkaracağı bir şiir tasarlıyordu. Onun için bir fars, bir oyundum; benim içinse bunların hepsi kasvetli bir gerçeklikti: bütün kazancı o alıyor, bütün yükü ben taşıyordum.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…