İLK DUMAN

İzmarit Sokağı’na veda edeli üç gün olmuştu. Üç gün… İnsan bazen bir ömrün değişmesi için yıllara ihtiyaç olduğunu sanır. Oysa benim hayatımda birkaç gün, koskoca bir çocukluğu geride bırakmama yetmişti. Kırlangıç’tan ayrılmış, alıştığım sokakları geride bırakmış, kendimi hiç bilmediğim bir hayatın ortasında bulmuştum. Henüz on üç yaşındaydım ama sanki yıllardır sırtımda taşıdığım bir yük vardı. Nereye gitsem benimle geliyor, ne yapsam peşimi bırakmıyordu.

İşte tam da o günlerde babam Hikmet yeniden ortaya çıktı.

İzmarit Sokağı’ndan kopuşumun ardından beni köye götürdü. Belki biraz olsun kafam dağılsın, belki yeni evin ve geride bıraktığım hayatın sıkıntısını unutayım diye düşünmüştü. Belki de bunların hiçbirini düşünmemişti. Babamın aklından ne geçtiğini hiçbir zaman tam olarak bilemedim. Onun dünyasında kararlar alınır, sözler söylenir, öfkeler yaşanırdı. Geriye kalan kırgınlıkları ise çoğu zaman başkaları taşırdı.

Köyde kuzenim vardı. Onunla geçirdiğim birkaç gün boyunca içimdeki sıkıntıyı biraz olsun unuttum. Çocukluk dediğin şey de böyleydi işte dostlar. İnsan ne kadar üzülürse üzülsün, yanında kendisini anlayan biri olduğunda bir anlığına her şeyi unutabiliyordu. Birlikte vakit geçiriyor, kafamı dağıtıyor, yeni hayatımın ağırlığını birkaç saatliğine de olsa üzerimden atıyordum.

Fakat insan bazen, tam da kendisini iyi hissetmeye başladığı bir anda, hayatına yıllarca peşinden sürükleneceği bir alışkanlık katabiliyor.

Benimki sigaraydı.

On üç yaşındaydım.

Ve hayatımın ilk dumanını o günlerde içime çektim.

Kuzenimin sigarası mutfak masasının üzerinde duruyordu. Gözüm ona iliştiğinde aklımdan neler geçtiğini bugün bile düşündüğümde kendime şaşırıyorum. O yaşta sigaranın ne olduğunu bilmiyor değildim. İnsanların içtiğini görüyordum. Dumanını, kokusunu, ellerinde tutuşlarını biliyordum. Ama onun neye dönüşebileceğini, bir insanın hayatına nasıl yerleşebileceğini, yıllar sonra bırakmak istediğinde bile nasıl peşini bırakmayacağını bilmiyordum.

Elimi uzattım.

Sigarayı aldım.

O an kendimi ne kadar havalı hissettiğimi anlatamam. Sanki bir anda büyümüştüm. Sanki elimde tuttuğum küçücük şey beni olduğumdan daha güçlü, daha cesur, daha yetişkin biri yapacaktı. Çocuk aklımla, yetişkinlere ait olduğunu düşündüğüm bir şeyi yapmanın bana bir ayrıcalık kazandıracağını sanıyordum.

Gizli saklı ateşledim.

Sigarayı dudaklarıma götürdüm.

İlk nefesimi çektim.

Boğazım yırtılacak sandım. Duman içime dolarken öksürmeye başladım. Gözlerim yaşardı, nefesim kesildi. Birkaç saniye önce kendimi dünyanın en havalı insanı sanırken şimdi ne yaptığımı sorguluyordum.

“Ulan,” dedim kendi kendime, “insanlar bunu nasıl içiyor?”

Gerçekten içilecek gibi değildi.

Duman boğazımı yakmış, ağzımda kötü bir tat bırakmıştı. O an sigaradan nefret etmem gerekirdi. Bir daha elimi bile sürmemem gerekirdi. Fakat insanın başına gelecekleri anlaması için bazen yalnızca yaşaması yetmiyor. Bazı hatalar, ilk yapıldığında kendisini hata gibi göstermiyor.

Ah çocuk…

Bir bilsen.

Elinde tuttuğun o küçücük sigaranın, ileride hayatının en büyük mücadelelerinden birine dönüşeceğini bir bilsen… Bir gün o kokudan nefret edeceğini, içtiğin her sigaradan sonra kendine kızacağını, bırakmak isteyip yeniden başlayacağın zamanlar yaşayacağını bir bilsen…

Belki o ilk dumanı hiç içine çekmezdin.

O gün köydeki ev halkı sigara içtiğimi anlamadı. Ben de kimseye bir şey söylemedim. O an yaşadığım şeyin üzerinde fazla durmadım. Sonuçta denemiştim. Kötü bir tadı vardı, öksürmüştüm, hepsi buydu.

Ama bazı şeyler, insanın hayatına sessizce giriyor.

Ne kapıyı çalıyorlar ne de izin istiyorlar.

Önce merak olarak geliyorlar. Sonra alışkanlığa dönüşüyorlar. Bir bakmışsın, bir zamanlar uzak durduğun şey, hayatının sıradan bir parçası olmuş.

Ben de o gün sigaranın tadını bir kere tatmıştım. O pis dumanı bir kere içime çekmiştim. Ve daha bir yıl bile dolmadan o sigaranın müdavimi olacaktım.

Hayatımın ilk büyük hatalarından biri, o mutfak masasının üzerinde duran küçücük bir sigarayla başlamıştı. Üstelik bunu yaparken kendimi büyüdüğümü sanacak kadar küçüktüm.

Köydeki günler bitince babam beni bir hışımla yeni evimize götürdü. Beni dedeme teslim edecekti. Yol boyunca öfkesini üzerime boşalttı. Ne kadar küfür varsa söyledi, söylenmemesi gereken ne kadar söz varsa ağzından döküldü. Sebep mi? Çocuk aklımla yaptığım basit bir şeydi. Yolda yürürken çamurlu bir su birikintisine basmıştım.

Evet, dostlar, koskoca bir yolculuğun, bir çocuğun içinde açılacak yeni yaraların sebebi yalnızca buydu.

Bir su birikintisine basmak.

Belki başka bir çocuk olsaydım bu kadar üzülmezdim. Belki babamın birkaç öfkeli sözünü duyup geçerdim. Ama ben babamın yokluğuyla büyümüş, varlığını gördüğüm zamanlarda bile sevgisini hissetmekte zorlanmış bir çocuktum. Onun her sert sözü, yalnızca o an canımı yakmıyordu; geçmişte eksik kalan ne varsa onları da beraberinde getiriyordu.

İnsan bazen bir söz yüzünden değil, o sözün dokunduğu eski yaralar yüzünden ağlar.

Babamın öfkesi yol boyunca dinmedi. Yanımda yürüyen bir baba vardı ama ben kendimi yine yalnız hissediyordum. Bir çocuğun babasıyla geçirdiği zaman, normalde onun hafızasında güzel bir anı olarak kalmalıydı. Oysa benim hafızamda babamla ilgili anıların çoğu, kendimi açıklamaya çalıştığım ama bir türlü anlatamadığım duygularla doluydu.

Düşünüyorum da…

O gün ona sigara içtiğimi söyleseydim belki de bana kızmak yerine gurur duyardı. Çünkü babamın karakteri bazen böyleydi. Bir çocuğun sağlığına zarar verecek bir şeyi büyümek sanabilir, ama çamurlu suya basmasını büyük bir suç gibi görebilirdi. Onun dünyasındaki doğrularla benim dünyamdaki doğrular çoğu zaman birbirine değmiyordu.

Şeker hastalığının öfkesini artırıp artırmadığını bilmiyorum. Belki hastalığının da etkisi vardı, belki kendi içinde taşıdığı başka sıkıntılar vardı. Bugün bunları düşününce onun da kendince mücadeleleri olduğunu kabul edebiliyorum. Ama bir insanın neden öfkelendiğini anlamak, öfkesinin sende bıraktığı izi ortadan kaldırmıyor.

Ben çocuktum.

Bana düşen, babamın neden böyle davrandığını çözmek değil, onun yanında kendimi güvende hissetmekti. Fakat ben daha o yaşta, bir yetişkinin öfkesinin sebebini anlamaya çalışıyordum. Çocukluğumun bir kısmı, büyüklerin davranışlarını çözmeye çalışmakla geçti. Neden kızdıklarını, neden bağırdıklarını, neden sevdiklerini göstermediklerini anlamaya uğraştım.

Oysa bir çocuğun sevgiyi hak etmek için kimsenin davranışlarını çözmesine gerek olmamalıydı.

Yeni evimize doğru yürürken etrafıma bakıyordum. Sokaklar tertemizdi. Binalar düzenliydi. Evlerin dışı, kaldırımlar, yollar… Her şey olması gerektiği gibi görünüyordu. Dışarıdan bakıldığında insanın huzur bulacağı bir mahalleydi burası. Ama benim gözümün takıldığı bir şey vardı.

Çocuk yoktu.

İzmarit Sokağı’nda her kapının önünde bir çocuk görürdünüz. Bir yerde top oynanır, başka bir yerde kavga edilir, bir köşeden kahkahalar yükselirdi. Büyükler kızar, çocuklar kaçar, biraz sonra yine aynı yerde toplanırlardı. Sokak dediğin şey çocuk sesleriyle yaşardı. Bazen gürültüden başın ağrırdı ama o gürültünün içinde hayat vardı.

Gölgeli Mahallesi’nde ise sanki hayat kapıların arkasına saklanmıştı.

Binalar güzeldi ama sokaklar sessizdi. Her şey düzenliydi ama bu düzenin içinde bana tanıdık gelen hiçbir şey yoktu. Çocuklar neredeydi? Neden kimse dışarıda oynamıyordu? Neden birinin koştuğunu, bağırdığını, arkadaşına seslendiğini görmüyordum?

Belki onların hayatları benimkinden farklıydı. Belki evlerinde başka oyunlar, başka alışkanlıklar vardı. Belki de ben yalnızca alıştığım sokakların çocuklarını arıyordum. Ama bildiğim bir şey vardı: Ben bu mahalleye ait hissetmiyordum.

Kırlangıç’tan ayrılırken yalnızca bir evden çıkmamıştım. Kendimi ait hissettiğim bir dünyadan kopmuştum. İzmarit Sokağı’nın taşlarını, kapılarını, köşelerini ezbere biliyordum. Hangi evin önünde durulur, hangi sokakta kiminle karşılaşılır, nerede oyun kurulur… Her şey hafızamdaydı.

Gölgeli Mahallesi’nde ise her şey yeniydi.

Ve yeni olan her şey güzel değildi.

Dedem Tahir’in evdeki otoritesi yüzünden zaten istediğim gibi dışarı çıkamıyordum. Çocukluğumun en doğal hakkı olan sokakta oyun oynamak bile artık bana uzak bir hayaldi. Çoğu zaman pencerenin önüne geçip dışarıyı izliyordum. Belki bir çocuk görürüm, belki benimle aynı yaşlarda biri karşıma çıkar, belki de bir arkadaş edinirim diye bekliyordum.

Ama beklediğim gibi olmuyordu.

Bazen yaz kurslarında, bazen camide yaşıtlarımla karşılaşıyordum. Onlarla aynı yaşta olsak da sanki aynı dünyada büyümemiştik. Benim içimde İzmarit Sokağı’nın gürültüsü, Kırlangıç’ın hatıraları ve geride bıraktığım arkadaşlıklar vardı. Onların dünyasıysa bana uzak geliyordu.

Belki onlar da kendi dertlerini taşıyordu. Belki onların da kimsenin bilmediği hikâyeleri vardı. Ama o yaşta bunları düşünecek durumda değildim. Ben yalnızca kendime benzeyen birini arıyordum.

Birlikte gülebileceğim, saçma sapan şeyler yapabileceğim, hiçbir şey anlatmadan bile yan yana durabileceğim bir arkadaş…

İnsan bazen kalabalıklar arasında değil, yalnız kaldığı zaman büyüyor. Ama çocukken yalnızlık insana olgunluk kazandırmaktan çok, içindeki boşluğu büyütüyor.

Babam beni dedeme teslim ettikten sonra arkasına bile bakmadan gitti.

Bir süre ardından baktım.

Belki döner diye değil. Belki bana bir şey söyler, belki son bir kez yüzüme bakar, belki de giderken içimde kalan bir soruya cevap verir diye…

Hiçbiri olmadı.

Gitti.

Ben yine kaldım.

Bir çocuğun hafızasında bazı görüntüler silinmiyor. Bazen yıllar geçiyor, insan büyüyor, kendi hayatını kuruyor, başka insanların sorumluluğunu üstleniyor ama o görüntü bir yerlerde yaşamaya devam ediyor. Babamın arkasından bakışımı düşündüğümde, bugün bile o çocuğun içinde bir şeylerin eksik kaldığını hissediyorum.

Belki de hayatım boyunca en çok bununla mücadele ettim: Değerli olduğumu birilerine kanıtlama çabasıyla.

Sevilmek için bir şeyler yapmam gerektiğini sandım. Kabul edilmek için kendimi değiştirmem gerektiğini düşündüm. İnsanların gözüne girmek, onların istediği biri olmak, dışlanmamak için bazen kendimden uzaklaştım.

Oysa bir çocuğun ihtiyacı olan şey bu değildi.

Bir çocuğun ihtiyacı, hata yaptığında da sevildiğini bilmekti. Yanlış bir şey yaptığında bağırılmadan önce dinlenmekti. Korktuğunda arkasında birinin durduğunu hissetmekti. Düştüğünde elinden tutacak birinin varlığıydı.

Ben bunları öğrenmek yerine, insanların sevgisini kaybetmemek için kendimden neler verebileceğimi öğreniyordum.

Belki de bugün birinin bir çocuğa bağırdığını gördüğümde içimde bir şeylerin kopmasının sebebi budur. Bir yetişkinin öfkesi karşısında küçülen o çocuğu tanıyorum. Çünkü ben de bir zamanlar aynı yerde durdum. Bir şey anlatmaya çalışıp anlatamamanın, kendini savunamamanın, suçlu olmadığın hâlde suçlu hissetmenin ne demek olduğunu biliyorum.

Bir çocuk bazen ağlamaz.

Bazen karşılık vermez.

Bazen yalnızca başını öne eğer.

Ama bu, canının yanmadığı anlamına gelmez.

Çocukların sessizliği çoğu zaman yanlış anlaşılır. Büyükler, çocuk sustuğunda meselenin kapandığını sanır. Oysa bazı sözler, çocukların içinde büyür. Söylenen cümleler unutulsa bile hissettirdikleri kalır. Yıllar sonra bir başka olay yaşandığında, eski bir yaranın üzerine dokunulmuş gibi yeniden acır.

İnsan bir çocuğun kalbini kırarken iki kere düşünmeli.

Bir kalp kırmak, Kâbe’yi yıkmaktan beter değil midir? Hele o kalp masum, küçücük bir çocuğun kalbiyse…

Çünkü çocuk, kendisine söylenenleri çoğu zaman gerçek kabul eder. Ona değersiz olduğunu hissettirirsen değersiz olduğuna inanabilir. Sevilmeye layık olmadığını düşündürürsen sevgiyi hak etmek için ömrü boyunca çabalayabilir. Sürekli suçlarsan, kendisini savunmayı bile öğrenemeden büyüyebilir.

Ve kimse fark etmez.

Çünkü o daha çocuktur.

Çocuk olduğu için duyguları küçümsenir, söyledikleri önemsenmez, yaşadıkları geçiştirilir. Büyükler kendi aralarında konuşur, karar verir, bağırır ve çocuklardan bütün bunları anlamalarını bekler. Ama çocukların da bir kalbi olduğu, onların da kırıldığı, korktuğu, utandığı çoğu zaman unutulur.

Benim içimdeki çocuk da uzun süre kimsenin duymadığı bir çığlık taşıdı.

Yeni evimize alışmaya çalıştım. Ev güzeldi. Eşyalar yeniydi. Odalar genişti. Her şey tertipliydi. İnsanların dışarıdan bakınca imreneceği bir düzen kurulmuştu. Ama ben o evin içinde kendimi sıcak bir yuvaya kavuşmuş gibi hissedemiyordum.

Çünkü evin güzel olması, insanın kendisini iyi hissetmesine yetmiyordu.

Bir evin yuva olabilmesi için duvarlardan fazlası gerekiyordu. İçinde rahatça gülebilmek, kendin gibi davranabilmek, yanlış yaptığında korkmadan konuşabilmek gerekiyordu. Bir yere ait olduğunu hissetmek için yalnızca orada yaşamak yetmiyordu.

Benim yeni evimde eşyalar vardı ama aradığım tanıdıklık yoktu. Mahallede temiz sokaklar vardı ama İzmarit Sokağı’nın çocuk sesleri yoktu. Her şey yerli yerindeydi ama benim içimde hiçbir şey yerine oturmuyordu.

Kırlangıç’tan getirdiğim anılar, yeni evin odalarında dolaşıyordu. Bazen kendimi eski evimizdeymişim gibi hayal ediyordum. Sanki birazdan kapı açılacak, Mert çıkıp gelecek, dışarıdan çocukların sesleri duyulacak, ben de hiçbir şey olmamış gibi aralarına karışacaktım.

Ama kapı açılmıyordu.

Mert gelmiyordu.

Dışarıdan duyduğum sesler de benim aradığım sesler değildi.

Zaman ilerledi ve okul başladı.

Gölgeli Mahallesi’nin zenginliği yalnızca binalarında, sokaklarında ya da evlerinde değildi. Bu zenginliğin çocukların dünyasına da yansıdığını kısa sürede anlamaya başladım. Okulun kapısından içeri girdiğimde farklı bir düzenle karşılaştım. Çocuklar birbirlerine bakıyor, birbirlerini ölçüyor, kimin ne giydiğine dikkat ediyordu.

Benim için okul, öğrenilecek şeylerin bulunduğu bir yerdi. En azından öyle olması gerektiğini düşünüyordum. Ama bazı çocuklar için okul, kimin daha iyi giyindiğini, kimin daha pahalı ayakkabılar giydiğini, kimin ailesinin daha fazla parası olduğunu gösterebildiği bir sahne gibiydi.

Pantolonumun markasına bakıyorlardı.

Üzerimdeki kıyafetleri süzüyorlardı.

Bazen doğrudan söylüyor, bazen gülüşerek birbirlerine bir şeyler anlatıyorlardı. Ben de onların ne demek istediğini anlıyordum. İnsanların bir başkasını küçük görmek için her zaman büyük sebeplere ihtiyacı yoktur. Bazen bir pantolon yeterlidir. Bazen eski bir ayakkabı, bazen sıradan bir tişört…

Oysa biz aynı sınıfta oturan çocuklardık.

Aynı tahtaya bakıyor, aynı öğretmeni dinliyor, aynı sınavlara giriyorduk. Ama daha çocuk yaşta, aramızda görünmez duvarlar örülmeye başlanmıştı.

Birinin kıyafeti onun değerini belirleyebilir miydi?

Bir çocuk, başka bir çocuğu ailesinin maddi durumuna göre nasıl yargılayabilirdi?

Bize kardeşliği öğretmek bu kadar mı zordu?

Bizi birbirimizin kıyafetlerine değil, kalplerine bakmayı öğretecek insanlar neredeydi?

Dostlar, çocuklar dünyaya birbirlerini aşağılamak için gelmiyor. Bir çocuğun diğerini küçümsemesi, çoğu zaman büyüklerden gördüğü bir düzenin küçük yaşta taklit edilmesidir. Evde hangi sözleri duyuyorsa okulda onları tekrar ediyor. İnsanlara hangi ölçülerle bakmayı öğreniyorsa, arkadaşlarını da o ölçülerle değerlendiriyor.

Belki de en acısı buydu.

Daha hayatın ne olduğunu bile doğru düzgün bilmeyen çocuklar, kimin değerli kimin değersiz olduğuna karar vermeye başlıyordu.

Ben zaten kendimi yeni mahalleme ait hissetmiyordum. Okulda yaşadıklarım da bu hissi daha da büyütüyordu. İnsanların yanında kendimi rahatça taşıyamıyor, üzerimdeki kıyafetleri düşünmeden edemiyordum. Birinin bana bakması bile bazen kendimi sorgulamama yetiyordu.

Sonra bir gün, sınıftaki bir kız bana bir şey söyledi.

“Sen aslında yakışıklısın,” dedi. “Kendine biraz baksan… Şu kaşlarını alsan, saçlarını tarasan, iyi kıyafetler giysen sana bakan çok olur.”

Belki onun için sıradan bir cümleydi.

Belki kötü bir niyeti bile yoktu.

Belki yalnızca kendi düşüncesini dile getirmişti.

Ama benim için sıradan değildi.

Çünkü ben zaten kendimi kabul ettirmeye çalışan bir çocuktum. Birilerinin beni beğenmesini, benimle dalga geçmemesini, beni olduğum gibi kabul etmesini istiyordum. O kızın söyledikleri, içimde zaten var olan eksiklik duygusuna dokundu.

Demek ki sorun bendeydi.

Demek ki kaşlarım, saçlarım, kıyafetlerim değişirse insanlar bana farklı bakabilirdi.

Demek ki sevilmek için kendimi değiştirmem gerekiyordu.

O yaşta, bir insanın sözüne ne kadar anlam yüklediğimi bilmiyordum. Bir cümlenin, kendimle ilgili düşüncelerimi nasıl değiştirebileceğini fark etmiyordum. Ben yalnızca bana söyleneni yaparsam belki daha az dışlanacağımı düşünüyordum.

Eve gittim.

Aklımda o kızın sözleri dönüp duruyordu. Aynanın karşısına geçtim. Kaşlarıma baktım. Saçlarıma baktım. Üzerimdeki kıyafetlere baktım. Sonra bir karar verdim.

Amcamın usturasını aldım.

Kaşlarımın arasını almaya çalıştım.

İlk kez kendi bedenimde bir iz bırakıyordum. Ama bunu kendim istediğim için yapmıyordum. Kendimi daha iyi hissetmek, kendime bakmayı öğrenmek ya da kendi görünüşümden memnun olduğum için yapmıyordum. Başkasının düşüncesine uymak, birilerinin gözüne daha güzel görünmek, belki de sonunda kabul edilmek için yapıyordum.

Bir çocuk düşünün dostlar…

Aynanın karşısında duruyor ve kendisinde neyi değiştirmesi gerektiğini anlamaya çalışıyor. Henüz kendi değerini keşfetmemiş. Henüz başkalarının söylediklerini kendi gerçeği sanıyor. Sevilmek için kendisinden bir parça eksiltmeye hazır.

İşte ben o gün kendime bunu yaptım.

Kaşlarımın arasını aldım. Saçlarımla uğraştım. Kendimi başka birine benzetmeye çalıştım. Bir kızın söylediği birkaç cümle, benim kendime bakışımı değiştirmeye yetmişti.

Sonra kıyafet meselesi geldi aklıma.

Güzel giyinmeliydim.

Ama benim güzel kıyafetler alacak bir imkânım yoktu. Dolabımda ne varsa onlarla idare ediyordum. Yine de ertesi gün okula farklı gitmek istiyordum. İnsan bazen bir çıkış yolu bulamadığında, en olmadık yerde umut arıyor.

Yolda bir tişört buldum.

Birinin attığı, artık giymek istemediği eski bir tişörttü. Onu aldım. Üzerime geçirdim. Saçlarımı da düzeltmek için limon kullandım. Kendi aklımca kendime çeki düzen vermiştim. Belki ertesi gün sınıfa girdiğimde kimse benimle dalga geçmeyecek, belki bana farklı bakacak, belki de o kızın söylediği gibi bana bakanlar olacaktı.

Küçücük bir umuttu benimki.

Ama o yaşta küçücük umutlar bile insanın bütün gününü güzelleştirebiliyordu.

Ertesi gün okula gittim.

Üzerimde bulduğum tişört vardı. Saçlarımı düzeltmiştim. Kaşlarımın arasını almıştım. Kendimi biraz daha iyi hissediyordum. Belki de ilk kez, insanların benimle ilgili düşüncelerini değiştirebileceğime inanıyordum.

Fakat sınıfa girer girmez gülüşmeler başladı.

Önce ne olduğunu anlayamadım. Birileri birbirine bakıyor, bazıları gülüyor, bazıları beni işaret ediyordu. Birkaç saniye içinde bakışların üzerimde toplandığını fark ettim.

Sonra tişört meselesini anladım.

O tişört, sınıftaki çocuklardan birinin eski tişörtüydü. Artık giymek istemediği için yola atmıştı. Ben bulup üzerime geçirmiştim. Onun için çöpe atılacak kadar değersiz olan bir şey, benim için kendimi değiştirme umudunun bir parçası olmuştu.

Bunu herkes biliyordu.

Bir tek ben bilmiyordum.

İşte insanın canını en çok yakan şeylerden biri de budur. Herkesin bildiği bir şeyin ortasında, ne olduğunu anlamadan durmak. İnsanların neye güldüğünü bilmemek, neden sana baktıklarını anlamamak, gerçeği öğrendiğinde de kendini savunacak söz bulamamak…

O an yerin dibine girmek istedim.

Tişörtü çıkarıp atmak istedim. Okuldan kaçmak, eve gitmek, kimseyi görmemek istedim. Ama ne yaparsam yapayım, o bakışların üzerimden kalkmayacağını biliyordum. İnsanların gülüşleri kulağımda çınlıyordu.

Bir gün önce kendimi daha güzel göstermek için uğraşmıştım.

Bir gün önce insanların beni kabul edeceğini düşünmüştüm.

Bir gün önce, belki bu kez işler değişir diye umut etmiştim.

Ve şimdi herkesin alay ettiği kişi olmuştum.

O gün yalnızca tişörtümden utanmadım. Kendimden de utandım. Kaşlarımı değiştirdiğim için, saçlarımla uğraştığım için, birilerinin sözlerini bu kadar önemseyip onların istediği gibi olmaya çalıştığım için kendime kızdım.

Ama aslında utanması gereken ben değildim.

Bir çocuğun kıyafetiyle dalga geçmekte sakınca görmeyenler, onun kendisini nasıl hissedeceğini düşünmeyenler, bir insanı elindeki imkânlara göre değerlendirenlerdi.

Yine de o yaşta bunu tam olarak anlayamıyordum.

Ben yalnızca canımın yandığını biliyordum.

O gün kendime bir söz verdim.

Bir daha başkaları için yaşamayacaktım.

İnsanlar beni sevmiyorsa sevmesinlerdi. Kıyafetlerimi beğenmiyorlarsa beğenmesinlerdi. Saçımı, kaşımı, dış görünüşümü eleştiriyorlarsa eleştirsinlerdi. Ben artık onların gözüne girmek için kendimden vazgeçmeyecektim.

Belki bu sözü söylerken hâlâ çok küçüktüm. Belki ilerleyen yıllarda yine insanların düşüncelerine takılacak, yine kendimi sorgulayacaktım. İnsan bir günde bütün yaralarını kapatamıyor. Hele çocukken açılan yaralar, büyüdüğünde bile bazen kendini hatırlatıyor.

Ama o gün içimde bir şey değişti.

Kendime ait bir çizgi çekmek istedim.

Beni olduğum gibi kabul etmeyenlerin yanında kendimi değiştirmek için uğraşmayacaktım. Birilerinin beni beğenmesi için başka birine dönüşmeyecektim. Benimle arkadaş olmak istemeyen olmasın, benimle konuşmak istemeyen konuşmasın, beni sevmeyen sevmesin…

Bir gün biri çıkardı karşıma.

Belki bir gün biri beni yalnızca ben olduğum için severdi.

Saçımı nasıl taradığıma, ne giydiğime, kaşlarımın arasını alıp almadığıma bakmadan…

Beni değiştirmeye çalışmadan…

Kusurlarımla, geçmişimle, korkularımla, içimde taşıdığım bütün kırgınlıklarla kabul ederek severdi.

O zaman bunun bir hayalden ibaret olduğunu düşünüyordum. Çünkü o yaşa kadar insanların sevgisinin bazen şartlara bağlı olduğunu öğrenmiştim. Bir şey yaptığında kızılıyor, bir şeyi beceremediğinde küçümseniyor, başkalarına benzemediğinde dışlanıyordun. Kendin olmak yetmiyordu sanki. Birilerinin istediği kalıba girmen gerekiyordu.

Ben de o kalıplara sığmaya çalışmaktan yorulmuştum.

Hayatım boyunca belki de en çok, kendim olduğum için sevilmeyi bekledim.

İsmet olduğum için…

Başka biri olmaya çalışmadığım için…

İçimdeki çocuğu saklamak zorunda kalmadığım için…

Ama bunu anlayabilmem için yıllar geçmesi gerekecekti. Çocukluğumda yaşadığım her olay, içimde bir iz bırakacak; o izlerin ne anlama geldiğini ancak büyüdüğümde anlayacaktım. Babamın arkasından bakarken hissettiğim eksiklik, okulda kıyafetim yüzünden duyduğum utanç, başkalarının düşüncelerine göre kendimi değiştirme çabam… Hepsi bir araya gelip bana aynı soruyu sorduracaktı:

Ben, olduğum hâlimle sevilmeye değer miydim?

Bu sorunun cevabını yıllarca başkalarının yüzünde aradım.

Bazen bir bakışta, bazen bir sözde, bazen de birinin bana gösterdiği küçücük ilgide…

Beni kabul etmelerini istedim. Yanlarında kendimi eksik hissetmemeyi, sürekli bir şeyleri kanıtlamak zorunda kalmamayı istedim. İnsanların arasında dururken kendimi savunmak için hazır beklememeyi istedim.

Çünkü çocukken öğrendiğim bir şey vardı: İnsanlar seni her an yargılayabilirdi.

Ama bilmediğim başka bir şey de vardı.

Herkes aynı değildi.

Bir gün karşıma öyle biri çıkacaktı ki, kendime dair bütün düşüncelerimi yeniden gözden geçirecektim. Bugüne kadar eksik sandığım yanlarımın aslında beni ben yapan parçalar olduğunu anlayacaktım. Sevilmek için değişmek zorunda olmadığımı, gerçek sevginin insanı başka birine dönüştürmeye çalışmadığını öğrenecektim.

O kişi Güvercin olacaktı.

Ben hayatım boyunca İsmet olduğum için sevilmedim belki. Belki de çoğu zaman kendimi sevilmeye layık görebilmek için başkalarının onayını bekledim. Bazen kendimden uzaklaştım, bazen birilerinin sözlerini gereğinden fazla önemsedim, bazen de beni inciten insanların düşüncelerini kendi gerçeğim sandım.

Ama İsmet olmanın bana verdiği en güzel hediye Güvercin'di.

O hayatıma girdiğinde, uzun zamandır aradığım bir şeyi ilk kez gerçekten hissettim: Kendim olabildiğim hâlde sevilebilmek.

Onun yanında başka biri gibi davranmak zorunda değildim. Birilerinin beğenisini kazanmak için kendimi değiştirmem, eksiklerimi saklamam, geçmişimi yok saymam gerekmiyordu. Beni ben yapan ne varsa onlarla birlikte var olabiliyordum.

Belki de insanın aradığı huzur tam olarak buydu.

Birinin yanında kendini ispatlamak zorunda kalmamak…

Her cümleni tartarak konuşmamak…

Bir hata yaptığında sevgisini kaybetmekten korkmamak…

Kendini olduğun gibi gösterebilmek ve yine de sevilmek.

Güvercin bana bunu öğretti. Bazen tek bir insan, yıllarca yanlış öğrendiğin şeyleri değiştirebiliyor. Çocukluğundan beri taşıdığın bir inancı, tek bir güzel davranışla sarsabiliyor. İnsan kendisini sevmeyi bile başkasının gözünden öğrenebiliyor.

Ben onun yanında, İsmet olmanın kötü bir şey olmadığını anladım.

Geçmişimde yaşadıklarım beni eksik yapmıyordu. Eski kıyafetlerim, dağınık saçlarım, kaşlarım, çocukken yaşadığım utançlar, babamın yokluğunda büyüyen kırgınlıklarım… Bunların hiçbiri benim sevilmeye değer olup olmadığımı belirlemiyordu.

Ben yalnızca kendimdim.

Ve bu, sevilmek için yeterliydi.

Bugün dönüp o on üç yaşındaki çocuğa baktığımda onu suçlamıyorum. Mutfağın masasında duran sigarayı eline alan çocuğu da, bir kızın sözleriyle kaşlarını almaya çalışan çocuğu da, yolda bulduğu tişörtü giyip okula giden çocuğu da…

Onlar yalnızca kabul edilmek isteyen bir çocuğun hatalarıydı.

Birinin ona doğruyu göstermesini, elinden tutmasını, kendisini başkalarının gözünden değerlendirmek zorunda olmadığını anlatmasını bekleyen bir çocuktu.

Kimse ona bunları yeterince anlatamamıştı.

O da kendi yolunu, çoğu zaman canı yanarak öğrenmişti.

İlk dumanı içine çektiğinde büyüdüğünü sanmıştı. Aynanın karşısında kaşlarını düzeltirken daha güzel olursa sevileceğini düşünmüştü. Bulduğu tişörtü giyerken insanların ona farklı bakacağını umut etmişti.

Oysa hayat ona bambaşka şeyler öğretecekti.

Büyümek, sigara içmek değildi.

Güzel görünmek, kendini değiştirmek değildi.

Sevilmek de başkalarının istediği insan olmaktan geçmiyordu.

Bunları anlamam uzun zaman aldı. Bazı dersleri insanın zihni değil, kalbi öğreniyor. Kalp öğrenene kadar da aynı soruların etrafında dönüp duruyorsun. Bazen kendini suçluyor, bazen geçmişe kızıyor, bazen de keşke diyorsun.

Keşke biri bana daha önce anlatsaydı.

Keşke bir çocuk olduğumu, her şeyi bilmek zorunda olmadığımı, herkesin sevgisini kazanmak gibi bir görevim bulunmadığını bilseydim.

Ama geçmişin kapısını açıp içeri girmek, yaşananları değiştirmiyor. Yalnızca o günlerde neden böyle davrandığını anlamana yardım ediyor.

Ben de artık o çocuğa başka gözlerle bakıyorum.

O, hayatın kendisine öğrettikleriyle baş etmeye çalışan bir çocuktu. Bir evden diğerine taşınırken yalnızca eşyalarını değil, anılarını da yanında götürüyordu. Babasının ardından bakarken cevapsız sorular biriktiriyor, okulda kendisine gülündüğünde sessizce utanıyor, bir gün birilerinin onu olduğu gibi seveceğine inanmak istiyordu.

Ve bir gün gerçekten sevildi.

Güvercin geldi.

Belki de hayatım boyunca aradığım şey buydu: Beni başka birine dönüştürmeye çalışmadan seven, kendim olmama izin veren, içimdeki çocuğu da anlayan birinin varlığı.

Benim için Güvercin yalnızca hayatıma giren bir kadın değildi. O, yıllar boyunca içimde büyüttüğüm bazı soruların cevabıydı. İnsanların sözleriyle kendimden şüphe ettiğim zamanlarda, kendime yeniden bakabilmemi sağlayan bir ışık gibiydi.

Bana, insanın geçmişinden ibaret olmadığını gösterdi.

Bir zamanlar dışlandım diye hep dışlanacak değildim. Bir zamanlar sevilmediğimi hissettim diye sevgiden mahrum kalmak zorunda değildim. Birileri beni küçümsedi diye kendimi küçümsemem gerekmiyordu.

Ben İsmet'tim.

Geçmişi olan, yaraları olan, yanlışları olan ama yine de sevilmeye değer bir insandım.

Ve belki de bütün bu yolculuğun en güzel tarafı buydu: Hayat, benden çocukluğumun bazı parçalarını almış olsa da bir gün bana kendimi yeniden sevebilmeyi öğretecek birini de getirmişti.

İlk dumanın boğazımı yaktığı o gün, ileride neler yaşayacağımı bilmiyordum. İnsanların sözleriyle kendimden şüphe edeceğimi, kendimi değiştirmeye çalışacağımı, bazı alışkanlıklarla mücadele edeceğimi, geçmişimin izlerini yıllarca taşıyacağımı bilmiyordum.

Ama artık biliyorum.

Bir çocuğun hayatına giren küçücük bir şey bile yıllar sonra büyük bir hikâyeye dönüşebilir. Bir sigara, bir cümle, bir bakış, bir alay… Hepsi insanın içinde hiç beklemediği kapılar açabilir.

Bazen bir duman, insanın hayatına yıllarca sürecek bir alışkanlığın başlangıcı olur.

Bazen bir tişört, insana kendinden utanmayı öğretir.

Bazen bir baba, arkasına bakmadan gider ve çocuğunun içinde yıllarca kapanmayan bir boşluk bırakır.

Ama bazen de bir güvercin gelir.

Ve insan, ilk kez kendisi olmaktan utanmaması gerektiğini öğrenir.

Benim hikâyem de böyle başladı dostlar.

Bir sokaktan ayrıldım.

Bir eve taşındım.

Bir sigaranın ilk dumanını içime çektim.

Bir tişört yüzünden insanların gülüşlerine maruz kaldım.

Ve bütün bunların arasında, kendimi olduğum gibi kabul etmeyi öğrenmem gerektiğini henüz bilmiyordum.

O günlerde hayatın beni nereye götüreceğinden habersizdim. Bildiğim tek şey, artık İzmarit Sokağı'nda olmadığım ve eski İsmet olarak kalamayacağımdı.

Belki de o gün, farkında olmadan, içimde iki ayrı yol açılmıştı.

Birinde başkalarının gözüne girmek için kendini değiştiren bir çocuk vardı.

Diğerinde ise bütün bunları geride bırakıp bir gün kendisi olmayı öğrenecek bir adam…

Hangisine dönüşeceğimi bilmiyordum.

Tek bildiğim, hayatın bana daha öğretecek çok şeyi olduğuydu.