HİKMETİN YOKLUĞU

Babam gideli iki hafta olmuştu.
Altı yaşındaydım.
İki hafta...
Bir çocuk için iki hafta uzun mudur, kısa mıdır, o yaşta bilmiyordum. Zamanın nasıl geçtiğini takvimlerden, saatlerden ya da günlerin birbirini kovalamasından anlamıyordum. Benim için zaman, beklediğim birinin ne kadar geç kaldığıyla ölçülüyordu. Bir şeyin eksikliğini hissediyorsam zaman uzuyor, kendimi güvende hissediyorsam dünya kendi hâlinde dönmeye devam ediyordu.
Ama o günlerde dünya, benim için eskisi gibi dönmüyordu.
Hikmet gitmişti.
Arkasında yalnızca boş bir yer bırakmamıştı. Evin içindeki düzeni, annemin omuzlarındaki yükü, benim çocukluğumun henüz adını koyamadığım bir parçasını da beraberinde götürmüştü. O yaşta babasızlığın ne demek olduğunu anlatamazdım. Bir çocuğun hayatında babasının yokluğunun hangi kapıları kapatacağını, hangi insanlara daha sıkı sarılmasına neden olacağını bilemezdim.
Ben sadece babamın olmadığını biliyordum.
Bir de annemin eskisinden daha çok yorulduğunu...
Hikmet'in gidişiyle evin maddi yükü bütünüyle annemin omuzlarına kalmıştı. Menekşe artık yalnızca iki çocuğuna annelik yapmak zorunda değildi; aynı zamanda onların karnını doyurmak, ihtiyaçlarını karşılamak ve yarını düşünmek zorundaydı.
Mesailer arka arkaya gelmeye başladı.
Annem çalışıyordu.
Çalışmak zorundaydı.
Hayat, ona üzülmesi için bile yeterince zaman tanımıyordu. Belki içinde kopan fırtınaları kimse görmüyordu. Belki geceleri başını yastığa koyduğunda neyi nasıl yetiştireceğini düşünüyordu. Ben bunların hiçbirini bilmiyordum. Bir çocuğun gözünde annesi, her şeyi halledebilen insandı. Ne kadar yorulursa yorulsun, ne kadar çaresiz kalırsa kalsın, bir yolunu bulacağına inanırdım.
Çünkü çocukken insan, annesinin de yorulabileceğini bilir ama onun tükenebileceğini düşünemez.
Oysa annemin önünde çözmesi gereken zor bir mesele vardı.
Sedat, özel bir çocuktu. Onun ihtiyaçları vardı ve annem, çalıştığı saatlerde onu bana emanet edemezdi. Ben ise daha altı yaşındaydım. Kendi başıma ne yapacağımı bilecek, bir başkasının sorumluluğunu üstlenecek yaşta değildim.
İki çocuğu vardı annemin.
Ama ikisinin de çocukluğunu yaşayabilmesi için onun çalışması gerekiyordu.
Böylece önünde tek bir yol kaldı: Bizi dedeme bırakmak.
İşte dostlar...
Anne tarafımla asıl yakınlaşmamız böyle başladı.
Bazen bir aileye yakınlaşmak, insanın kendi isteğiyle attığı adımlarla olmaz. Hayat sizi bir yere bırakır, siz de orayı eviniz gibi öğrenmeye başlarsınız. İnsanların seslerine, alışkanlıklarına, evin içindeki düzene alışır; kimin ne zaman nerede olduğunu zamanla ezberlersiniz.
Benim çocukluğum da başka bir evin kapısından içeri böyle girdi.
Dedem Tahir yaşlanmıştı. Üstelik bir felç geçirmişti. Hayatın yükünü yıllarca taşımış bir adamın artık başkalarının yardımına ihtiyaç duyması, o günlerde benim anlayabileceğim bir şey değildi. Ben onu dedem olarak tanıyordum. Onun geçmişini, neler yaşadığını, hangi zorluklardan geçtiğini bilmiyordum.
Ananem Çiçek ise bir yandan dedemle ilgileniyor, bir yandan evin düzenini yürütmeye çalışıyordu.
Aynı evde Ferhat dayım, eşi Çağla yengem ve çocukları Mert de yaşıyordu. Bir evin içinde farklı hayatlar, farklı beklentiler ve farklı karakterler vardı. Büyüklerin kendi meseleleri, çocukların kendi dünyaları...
Benim içinse bütün bunlar, içinde yaşayacağım yeni bir düzen demekti.
Çocukken bir evin ne kadar kalabalık olduğunu insan sayısıyla ölçersin. Büyüdükçe anlarsın ki asıl kalabalık, aynı çatı altında biriken duygulardır. Kimi insanın sevgisi evi genişletir, kimi insanın kırgınlığı en büyük odayı bile daraltır.
Ben henüz bunları bilmiyordum.
Ben yalnızca orada yaşayan insanları tanımaya çalışıyordum.
Ve onların arasında, gözümde diğerlerinden ayrı bir yere koyduğum biri vardı.
Ferhat dayım...
Çocukluğumun kahramanıydı.
Bunu bugün söylerken geçmişle şimdiki zaman arasındaki mesafeyi daha iyi hissediyorum. Bir zamanlar yanında bulunmak için can attığım, gözümde büyüttüğüm, varlığıyla kendimi başka türlü hissettiğim bir insanın yıllar sonra bana bu kadar uzak gelebileceğini düşünemezdim.
O zamanlar Ferhat dayım benim için yalnızca annemin kardeşi değildi. Çocuk dünyamda özel bir yeri vardı. İnsan çocukken sevdiği kişilerin kusurlarını aramaz. Onların gelecekte nasıl biri olacağını sorgulamaz. Bir insanı sever ve o sevginin hep aynı kalacağını düşünür.
Ben de öyle yapıyordum.
Bugün yolda karşılaşsak, birbirini tanımayan iki yabancı gibi geçip gidebilecek kadar uzak olduğumuzu düşündüğümde, insan ilişkilerinin ne kadar değişebildiğini anlıyorum.
Meğer bazı mesafeler kilometrelerle ölçülmüyormuş.
Aynı sokakta yürüyüp birbirinden uzak olmak da mümkünmüş. Aynı aileden gelip birbirinin hayatına yabancılaşmak da...
Ama o günlerde bunların hiçbirini bilmiyordum. Gelecekte yaşanacak kırgınlıkların, bugünkü sevgimin içine gölge düşüreceğinden haberim yoktu.
Ben sadece altı yaşındaydım.
Sevdiğim insanları seviyordum.
Onların yanında kendimi güvende hissetmek istiyordum.
Bir de Mahmut dayım vardı.
Ailenin en küçük kardeşi...
Annemin gözdesi, sırdaşı, yoldaşı.
Annemin hayatında nasıl bir yere sahip olduğunu çocuk aklımla tam olarak anlayamazdım. Ama aralarındaki bağı hissediyordum. Bazı insanlar bir ailenin içinde yalnızca akraba olarak bulunmaz; zor zamanlarda sığınılan, sözüne güvenilen, varlığıyla insana güç veren kişiler hâline gelir.
Mahmut dayım, annem için böyle biriydi.
Benim içinse çok daha fazlasıydı.
Ben onu baba yerine koymuştum.
Hikmet'in bıraktığı boşluğu, çocuk aklımla onunla doldurmaya çalışmıştım. Belki de bu, babasız kalan bir çocuğun yapabileceği en doğal şeydi. İnsan eksikliğini hissettiği şeyi arıyor, bulduğunda da kaybetmemek için ona daha sıkı sarılıyordu.
Ben de Mahmut dayıma öyle sarılmıştım.
Bana ne hissettirdiğini bugün anlatabiliyorum ama o günlerde bunu kelimelere dökemezdim. Belki onun yanında kendimi daha güvende hissediyordum. Belki bir büyüğün varlığına ihtiyaç duyuyordum. Belki de babamın gidişiyle içimde açılan boşluğun bir daha dolmayacağından korktuğum için kendime yeni bir dayanak arıyordum.
Bilmiyorum.
Bildiğim tek şey, çocukluğumda ona verdiğim yerin sıradan bir dayılık olmadığını düşündüğüm.
İnsan bazen birine, o kişinin kendisine verdiğinden daha büyük bir anlam yükler. Onu gözünde büyütür, geleceğini onun varlığına bağlar. Çünkü çocukken sevgiyle güveni birbirinden ayırmak kolay değildir.
Ben Mahmut dayımı o yere koydum.
Yıllar sonra beni yarı yolda bırakan o meşhur Mahmut dayım olacağını bilmiyordum.
Bunu söylerken geçmişteki o küçük İsmet'e kızamıyorum. Çünkü o çocuk, ileride yaşayacağı hayal kırıklıklarını bilmiyordu. Kimin kalacağını, kimin gideceğini, kimin bir gün kendisine yabancılaşacağını hesaplayacak yaşta değildi.
O yalnızca sevmeyi biliyordu.
Güvenmeyi biliyordu.
Ve bir insanı hayatında önemli bir yere koyduğunda, o yerin bir gün boş kalabileceğini düşünmüyordu.
Zaten çocukluk biraz da böyle bir şey değil miydi dostlar?
İnsan, hayatın kendisine öğreteceği acıları henüz tanımadan herkese inanabiliyordu.
Gece yine geç olmuştu.
Annem işten yorgun argın çıkıp geldi. Onu bekleyen iki çocuğu, gidilecek bir yol ve geride bırakılması gereken bir gün vardı. Gecenin ilerlemiş olması, onun dinlenebileceği anlamına gelmiyordu.
Uzun kavak ağaçlarının olduğu sapağı hatırlıyorum.
Bazı anılar vardır; aradan yıllar geçer, insanın hayatı değişir, yüzler eskir, evler başkalarının olur ama küçücük bir ayrıntı hafızanın bir köşesinde kalır. Bir yol, bir ağaç, gecenin sesi...
Benim hafızamda da o kavak ağaçları kaldı.
Gecenin karanlığına karışan cırcır böceklerinin sesi...
Annemin beni sırtına alışı...
Bir yanında Sedat...
Sırtında ben...
Ve önümüzde eve kadar uzanan karanlık bir yol.
O anı bugün düşündüğümde, gözümün önüne ilk gelen şey karanlık değil, annemin yorgunluğu oluyor. Adımlarını nasıl attığını, o kadar yükün altında eve ulaşmaya çalışmasını hayal ediyorum. Oysa ben o sırada onun sırtında bir çocuktum. Yolun ne kadar uzun olduğunu düşünsem bile, annemin ne kadar yorulduğunu anlayabilecek durumda değildim.
Benim için annemin sırtı güven demekti.
Dünya ne kadar karanlık olursa olsun, onun yanındaysam bir şekilde eve ulaşacağımıza inanırdım.
Ama bugün geriye dönüp baktığımda o yolun yalnızca bir eve giden yol olmadığını görüyorum.
O yol, annemin tek başına üstlenmek zorunda kaldığı hayatın bir parçasıydı.
Kendi yorgunluğunu geride bırakıp çocuklarını taşımaya çalışan bir kadının yoluydu.
Bir zamanlar iki kişilik olması gereken sorumluluğun tek bir insanın omuzlarına yüklenmesiydi.
Belki annem o gece yalnızca eve gitmek istiyordu. Belki bir an önce çocuklarını yerlerine ulaştırıp dinlenmeyi düşünüyordu. İçinden neler geçtiğini bugün bile kesin olarak bilemem.
Ama bildiğim bir şey var.
O gece beni sırtında taşıyan kadın, ertesi gün de kalkıp çalışmak zorundaydı.
Hayat onun için durmuyordu.
Bizim için de durmayacaktı.
Hikmet'in yokluğu bizi acı ve dikenli bir yola sokmuştu. Annem çalışmak zorundaydı. Bizi dedeme bırakması, o şartlarda hem kendisine hem de çocuklarına bir çıkış yolu bulma çabasıydı.
Belki de yapabileceği en doğru şeyi yapıyordu.
Bir anne, çocuklarını emanet ederken onların güvende olmasını ister. Sığındığı kapının arkasında ne yaşanacağını, zamanın insanları nasıl değiştireceğini, bir gün aynı evin içinde ne tür kırgınlıkların büyüyebileceğini önceden bilemez.
Biz de bir aileye sığınmıştık.
O günlerde bunun ne anlama geldiğini bilmiyordum. Benim için mesele, annem yanımda değilken de tanıdığım insanların arasında bulunmaktı. Bir evin içine girmek, bir sofraya oturmak, büyüklerin seslerini duymak ve çocukluğuma devam etmekti.
Fakat hayat, insanın iyi niyetle açtığı kapıların arkasına her zaman beklediği şeyleri koymuyor.
Bazen insan kendisini güvende hissettiği yerde büyüyor ama aynı yerde incinmeyi de öğreniyor.
Bazen en çok sevdiği insanlardan uzaklaşması gerekiyor.
Bazen bir zamanlar koşarak gittiği kapıların önünden yıllar sonra başını çevirip geçiyor.
Ben bunları sonradan öğrenecektim.
Önce sevecektim.
Önce güvenecektim.
Önce insanları gözümde büyütecektim.
Sonra zaman, bana herkesin aynı kalmadığını gösterecekti.
Çocukken yolunu gözlediğim akrabalarım vardı. Görmek için can attığım, yanlarına gideceğim zaman sabırsızlandığım insanlar... Onlarla geçireceğim zamanın nasıl olacağını düşünür, çocukluğumun doğal bir parçası olarak kabul ederdim.
İnsan sevdiği birine neden mesafe koyduğunu çoğu zaman tek bir cümleyle anlatamaz. Çünkü uzaklaşmak, her zaman büyük bir olayla başlamaz.
Bazen küçük bir sözle başlar.
Bazen kimsenin fark etmediği bir suskunlukla...
Bazen insanın kendisini anlatmak isteyip de anlatamadığı bir anla...
İçine attığın şeyler ilk başta küçüktür. Unutabileceğini sanırsın. Üzerinden zaman geçince geçeceğine inanırsın. Sonra bir bakarsın, o küçük şeyler üst üste birikmiş. Bir zamanlar sevgiyle baktığın insanlara karşı içinde anlamlandıramadığın bir mesafe oluşmuş.
Ben de bir günde Karga olmadım.
Karga olmak, bir sabah uyandığımda verdiğim bir karar değildi. Çocukluğumun bir gecede değişmesi de değildi.
Zamanla oldu.
İçime attıklarım çoğaldıkça...
Söyleyemediklerim biriktikçe...
Kendimi anlatamadığım anlar arttıkça...
Çocukluğumdan eksilen şeylerin yerini dolduramadıkça...
Kırlangıç evinin o masum çocuğu, yavaş yavaş kendi içine dönmeye başladı.
Belki de insanın en büyük değişimi, kimsenin fark etmediği zamanlarda başlıyordu. Dışarıdan bakıldığında aynı çocuktu. Aynı yüz, aynı ses, aynı sokaklar... Ama içinde bir şeyler değişiyordu. Bir zamanlar koşarak gittiği yerlere artık aynı hevesle gitmiyor, eskiden kendisine güven veren şeyleri sorgulamaya başlıyordu.
Benim de içimde bir şeyler değişecekti.
Henüz adını koyamadığım bir şey...
Henüz kimseye anlatamadığım bir şey...
Belki de ileride Karga diye anılacak o çocuğun ilk sessizliği...
Siz beni daha yeni tanıyorsunuz dostlar.
Hikmet'in yokluğunun altında büyüyen İsmet'i daha tam görmediniz. Bir babanın gidişinin yalnızca bir çocuğun hayatından bir insanı eksiltmediğini, bazen o çocuğun insanlara bakışını da değiştirdiğini henüz bütün yönleriyle bilmiyorsunuz.
Ama göreceksiniz.
Çünkü benim hikâyem, babamın gitmesiyle bitmedi.
Asıl o gün başladı.
Ve ben daha o zamanlar, bir gün geçmişime dönüp baktığımda bazı insanları özleyeceğimi, bazılarını affedemeyeceğimi, bazılarına ise neden bu kadar güvendiğimi kendime soracağımı bilmiyordum.
Altı yaşındaydım.
Annemin sırtında, uzun kavak ağaçlarının arasından geçen o karanlık yolu hatırlıyordum.
Yolun sonunda bir ev vardı.
Ben o eve ulaşınca güvende olacağımı sanıyordum.
Oysa yıllar sonra anlayacaktım: İnsan bazen bir eve ulaşır ama kendisini nelerin beklediğini bilmez.
Ve bazı yollar, insanı yalnızca bir yere değil, dönüşeceği kişiye de götürür.
Benim yolum da oraya çıkıyordu.
Kırlangıç'tan başlayan, İzmarit Sokağı'nın içinden geçen ve sonunda içimdeki Karga'yı ortaya çıkaracak o uzun yola...
Ama o günlerde ben henüz İsmet'tim.
Babasının dönmesini bekleyen, annesinin sırtında uykuya dalabilecek kadar küçük, sevdiği insanlara gözünü kırpmadan güvenen bir çocuk...
Ve o çocuğun henüz bilmediği bir şey vardı:
Bazı yokluklar, bir insanın hayatından biri gittiğinde başlamaz. O gidişin ardından geride kalanların nasıl değiştiğini fark ettiğinde büyür.