Bölümler 14Şu an: Özel Barda Yaşanan Olay.
- 1 Önsöz809 kelime
- 2 Altın Tiberius Macerası1.995 kelime
- 3 Kaldırımdaki Karşılaşma.1.037 kelime
- 4 Karanlık Vadinin Romanı.4.529 kelime
- 5 Kayıp Kardeşin Macerası.2.361 kelime
- 6 Kara Mühür Öyküsü10.711 kelime
- 7 Özel Barda Yaşanan Olay.2.742 kelime · Okuduğun bölüm
- 8 Süsleyici Hayal Gücü.572 kelime
- 9 Demir Bakire Öyküsü.1.428 kelime
- 10 Bayswater’in Münzevisi.1.289 kelime
- 11 Beyaz Toz Öyküsü4.879 kelime
- 12 Clerkenwell’de Tuhaf Bir Olay.1.547 kelime
- 13 Gözlüklü Genç Adamın Öyküsü3.494 kelime
- 14 Terk Edilmiş Konak Serüveni1.129 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
ÖZEL BARDA YAŞANAN OLAY.
Bay Dyson, Café de la Touraine’de dinlediği tuhaf öyküyü boş vakitlerinde sık sık düşünürdü. Her şeyden önce, Bay Smith’in ve Black Gulf Kanyonu’nun hoş öyküsünde doğruluk payının cimri ve eli sıkı bir biçimde dağıtıldığına derinden inanıyordu. İkinci olaraksa, anlatıcının derin sarsıntısı ve kaldırımda yaptığı, taklit edilemeyecek kadar şiddetli el kol hareketleri inkâr edilemez bir gerçekti. Gözlüklü bir gençle karşılaşma korkusuyla Londra sokaklarında dolaşan bir adam fikri Dyson’a son derece gülünç geliyordu. Romanlarda buna benzer bir örnek hatırlamaya çalıştı, ama başaramadı. Bay Wilkins’le karşılaşma umuduyla küçük kafeye ara sıra uğradı; Aerated Bread Shop’tan fırlayıp çıkan adamın yüzünü hatırlayacağından pek kuşku duymadan, gözlüklü erkeklerin büyük kalabalığını da dikkatle gözledi. Ama bütün o dolaşmaları ve araştırmaları değerli bir sonuca varacak gibi görünmüyordu. Dyson’ın çabalarını sürdürmesini sağlayan, doğuştan gelen dedektiflik yeteneklerine ve gizemleri koklayıp bulma becerisine duyduğu güçlü inançtı. Aslında uğraştığı iki mesele vardı. Kalabalık ya da ıssız sokaklardan her gün geçerken, karanlık mahallelerde gizlenip köşe başlarında nöbet tutarken, altın para meselesinin inatla kendisinden kaçmasına şaşırıyordu. Zeki Wilkins’le korktuğu gözlüklü genç ise sokaklardan sanki silinip gitmişti.
Bir akşam Strand’da, müdavimlerin uğradığı bir meyhanede bu meseleleri düşünüyordu. Karşılaşmayı böylesine istediği kişilerin inatla ortalarda görünmemesi, önündeki mütevazı bira maşrapasına bir kat daha acılık katıyordu. Bölmesinde yalnızdı ve düşüncelerini dalgınlıkla yüksek sesle dile getirdi. “Bütün bunlar ne tuhaf!” dedi. “Gözlerinin önünde sürekli ürkek görünümlü, gözlüklü bir gencin belirmesinden korkarak kaldırımda yürüyen bir adam! Bir de işin içinde çok güçlü bir duygu vardı; buna yemin edebilirim.” Cümlesini bitirmeden, aklına bir şey gelmişçesine, bölmenin ayıracının ardından bir baş uzandı ve hemen geri çekildi. Dyson bunun ne anlama geldiğini düşünürken bölmenin kapısı açıldı ve içeri yüzü pürüzsüz, tıraşlı, gülümseyen bir bey girdi.
“Düşüncelerinizi böldüğüm için bağışlayın efendim,” dedi kibarca, “ama az önce bir şey söylediniz.”
“Evet,” dedi Dyson. “Aklımı kurcalayan saçma bir mesele vardı; düşünürken sesli konuşmuşum. Söylediklerimi duyduğunuza ve ilginizi çektiğine göre, belki de kafamdaki karışıklığı gidermeme yardım edebilirsiniz?”
“Elbette. Pek bilmiyorum; tuhaf bir rastlantı. İnsan temkinli davranmalı. Adaletin yerini bulmasına yardım etme konusunda isteksizlik duymazsınız herhâlde, efendim?”
“Adalet,” diye karşılık verdi Dyson, “anlamı çok geniş bir sözcük; ben de cevap vermekte tereddüt ediyorum. Ama burası böyle bir konuşmaya pek uygun değil. Belki odama gelirsiniz?”
“Çok naziksiniz. Adım Burton, ama ne yazık ki yanımda kartvizitim yok. Yakınlarda mı oturuyorsunuz?”
“Yürüyerek on dakika mesafede.”
Bay Burton saatini çıkarıp hızla bir hesap yapıyor gibi göründü.
“Yakalamam gereken bir tren var,” dedi, “ama nasıl olsa geç bir tren. Sakıncası yoksa sizinle geleyim. Biraz sohbet etsek iyi olur. Şu taraftan mı?”
Strand’ı geçtiklerinde tiyatrolar dolmaya başlamıştı; sokak seslerle canlanmıştı. Dyson etrafına sevgiyle bakındı. Gaz lambalarının ışıl ışıl sıraları, aralarına serpiştirilmiş göz kamaştırıcı elektrik ışıkları, çanları çalarak bir ileri bir geri fırlayan faytonlar, yolcu dolu otobüsler ve yaya kalabalığının doğuya batıya telaşla akışı, onun için büyüleyici bir manzaraydı. Bir yanda St. Mary le Strand’ın zarif kulesi, öte yanda gün batımının son kızıllığı, Linnæus için karaçalı çiçeklerinin ifade ettiği şeyi ona da ifade ediyordu: şükür. Bay Burton, caddenin karşısına geçerken Dyson’ın bu hayranlık dolu bakışını fark etti.
“Londra’da da güzel manzaralar bulabiliyorsunuz demek,” dedi. “Bu büyük şehir benim için de sizin gördüğünüz gibi; hayatı inceleme ve sevme konusu. Yine de görünürdeki tekdüzeliğin ve çirkinliğin örtüsünü aralayabilen ne kadar az insan var! Dünyada en çok satan gazete olduğu söylenen bir gazetede Londra’yla Paris’in görünüşünü karşılaştıran bir yazı okudum; akıl almaz bir aptallık şaheseri sayılabilecek bu yazıya ödül verilmeli. Sıradan zekâya sahip birinin Paris bulvarlarını Londra sokaklarına yeğlemesini tasavvur edin; şu badana çekilmiş mezar denilen Paris’in donuk ve tekdüze görünüşünü burada, Londra’da yeniden yaratmak için en sevimli şehrimizin tümüyle yıkılmasını isteyen birini gözünüzde canlandırın. Bu düpedüz inanılmaz değil mi?”
“Sevgili efendim,” dedi Dyson, Burton’a büyük bir ilgiyle bakarak, “düşüncelerinize tüm kalbimle katılıyorum; ama şaşkınlığınızı gerçekten paylaşamıyorum. George Eliot’un Romola için ne kadar para aldığını duydunuz mu? Robert Elsmere kaç sattı, biliyor musunuz? Tit Bits’i düzenli okur musunuz? Bana kalırsa, tam tersine, Londra’nın yirmi yıl önce bulvarlaştırılmamış olmasına her gün hem şaşıyor hem şükrediyorum. Gün batımının soluk yeşilleri, solan mavileri ve kızaran bulutları önünde yükselen o zarifçe girintili çıkıntılı gökyüzü çizgisini övüyorum; ama övgümden de fazla şaşıyorum. St. Mary le Strand’ın korunmuş olması tam anlamıyla bir mucize. Dört otobüs yan yana dizilsin diye böylesine eşsiz bir güzellikten vazgeçmek! Sonuç gerçekten apaçık. Paskalya’yı hesaplamanın o gizemli, kadim düzeninin, oğlunun tatili 25 Mart’ta başlıyor diye hoşlanmayan bir adamın isteği üzerine pat diye kaldırılmasını öneren mektubu okumadınız mı? Hadi, artık gidelim mi?”
Strand’ın kuzey tarafındaki bir sokağın köşesinde durmuş, manzaranın karşıtlıklarının ve büyüsünün tadını çıkarıyorlardı. Dyson eliyle yolu gösterdi; görece ıssız sokaklardan biraz sağa doğru ilerleyip Bloomsbury’nin kıyısındaki kaldığı yere vardılar. Dyson mumları yakıp viskiyle sodayı ve sigaraları çıkarırken Bay Burton açık pencerenin yanındaki rahat bir koltuğa oturdu.
“Bu sigaraların çok iyi olduğunu söylüyorlar,” dedi, “ama ben kendim pek bilmem. Sonunda tek bir tütün olduğuna karar verdim, o da sert kıyılmış tütün. Bir pipo dolusu denemeye sizi ikna edemez miyim?”
Bay Burton gülümseyerek bu teklifi reddetti ve kutudan bir sigara aldı. Yarısına kadar içtikten sonra biraz tereddütle şöyle dedi:
“Beni buraya kabul etmeniz gerçekten çok nazikçe, Bay Dyson. Mesele şu ki, söz konusu çıkarlar bir barda konuşulamayacak kadar ciddi. Sizin de gördüğünüz gibi, orada iki yanda da isteyerek ya da istemeden kulak misafirliği edenler çıkabilir. Sizi duyduğumda, Londra sokaklarında gözlüklü bir gençten ölümüne korkarak dolaşan birinin tuhaflığından söz ediyordunuz sanırım.”
“Evet, ondan söz ediyordum.”
“Peki, bu düşünceye kapılmanıza yol açan koşulları bana anlatır mısınız?”
“Elbette, hiç sakıncası yok; şöyle oldu.” Dyson, Oxford Street’te yaşananları kısaca anlattı. Bay Wilkins’in şiddetli el kol hareketleri üzerinde durdu ama kafede anlatılan öyküyü tümüyle atladı. “Bana bu adamla karşılaşmaktan sürekli korktuğunu söyledi. Kendisini kollayabilecek kadar sakinleştiğini düşündüğümde yanından ayrıldım,” diyerek anlatısını bitirdi.
“Öyle mi?” dedi Bay Burton. “Bu gizemli kişiyi gerçekten gördünüz demek.”
“Evet.”
“Peki, onu tarif edebilir misiniz?”
“Genç sayılabilecek bir adamdı; solgun ve sinirli görünüyordu. Kısa siyah favorileri vardı, oldukça büyük gözlük takıyordu.”
“Ama bu olağanüstü! Şaşırttınız beni. Çünkü bu meseleye ilgimin nedenini anlatmalıyım. Esmer, gözlüklü bir gençle karşılaşmaktan hiç korkmuyorum; ama o özelliklere sahip birinin benimle karşılaşmayı hiç istemeyeceğinden kuvvetle şüpheleniyorum. Yine de tarif ettiğiniz adam tam da ona uyuyor. Sağa sola sinirli bakışlar atıyordu, değil mi? Gözlüklerinin dikkat çekecek kadar büyük olduğunu söylediniz; kısa siyah favorileri de var. Biri korku salan, öbürünün de ondan kaçmak için can attığını düşündüğüm bu kişilerin tıpatıp aynı olması mümkün değil herhâlde. Peki, bu adamı o zamandan beri gördünüz mü?”
“Hayır, görmedim; hem de onu epey dikkatle gözlüyordum. Ama elbette Londra’dan, hatta İngiltere’den bile ayrılmış olabilir.”
“Pek sanmıyorum. Bay Dyson, öykümü dinlediğinize göre şimdi benim de kendi öykümü anlatmam adil olur. Şöyle söyleyeyim: Her türden nadir ve değerli eşyanın alım satımında aracılık ederim. Tuhaf bir iş, değil mi? Elbette bu meslek için yetiştirilmedim; zamanla kendimi işin içinde buldum. Tuhaf ve nadir şeylere hep meraklıydım. Yirmi yaşıma geldiğimde yarım düzine koleksiyon yapmıştım. Çiftlik işçilerinin ne sık nadir eşyalara rastladığı pek bilinmez; sabanın altından neler çıktığını anlatsam şaşırırsınız. O günlerde taşrada yaşardım; çiftliklerde çalışanların bana getirdiği her şeyi satın alırdım. Arkadaşlarım koleksiyonuma en tuhaf döküntüler yığını derdi. Ama bu işin kokusunu almamı sağlayan şey buydu; işte bu her şey demektir. Sonraları, bilgimi pekâlâ kazanca dönüştürebileceğim ve gelirimi artırabileceğim aklıma geldi. O ilk günlerden beri dünyanın birçok köşesinde bulundum; elimden pek değerli şeyler geçti ve güç, incelik isteyen görüşmeler yürütmek zorunda kaldım. Han opalini duymuş olabilirsiniz; Doğu’da ona ‘Binbir Renkli Taş’ denir. Belki de o taşı ele geçirmek en büyük başarım oldu. Ben ona Binbir Yalan Taşı derim; çünkü sahibi Racah’ın satmaya razı olması için koca bir halk hikâyeleri dizisi uydurmam gerekti. Gezgin hikâye anlatıcılarına para verdim; opalin korkunç bir rol oynadığı masallar anlattılar. Büyük bir çileci olan kutsal bir adam tuttum; Doğu simgeciliğinin diliyle taşa karşı kehanetlerde bulundu. Kısacası Racah’ı aklını başından alacak kadar korkuttum. Görüyorsunuz, uğraştığım ticarette diplomasiye de yer var. Her an tetikte olmam gerekiyor; her adımımı izleyip her sözümü tartmasam ömrümün pek uzun olmayacağını sık sık hissetmişimdir. Geçen nisan, son derece değerli eski bir mücevherin varlığından haberdar oldum. Güney İtalya’daydı ve gerçek değerini bilmeyen kişilerin elindeydi. Deneyimlerim bana, bir şeyin değerini bilmeyenlerle iş yapmanın en zor olduğunu öğretti. Birinci George döneminden kalma bir şilinin neredeyse hesaplanamaz bir değerde olduğunu sanan çiftçilerle karşılaştım; uğradığım bütün yenilgiler de bu tür kişilerin elinden oldu. Bunları düşününce, sözünü ettiğim mücevheri elde etmenin çok ince bir diplomasi gerektireceğini anladım. Gerçek değerine yaklaşan bir para teklif ederek belki alabilirdim; ama böyle bir davranışın ticaret açısından hiç akıllıca olmayacağını söylememe gerek yok. Hatta başarılı olacağından da kuşkuluyum; çünkü böyle kişilerin açgözlülüğünü, onlara çok büyük görünen bir meblağ uyandırır; zekâ yerine geçen basit kurnazlıkları da böyle bir paranın teklif edildiği nesnenin en az iki katı değerinde olması gerektiğini düşündürür. Elbette sıradan bir merak konusuysa—eski bir testi, oymalı bir sandık ya da tuhaf bir pirinç fener—pek aldırış etmez insan. Sahibinin açgözlülüğü amacına ulaşmasını engeller, koleksiyoncu güler ve gider; çünkü böyle şeylerin eşsiz olmadığını bilir. Ama bu mücevheri elde etmeyi yürekten istiyordum. Değerinin yüzde birinden fazlasını vermeyi düşünmediğim için, diyelim ki hayal gücümü ve diplomatik yeteneklerimi sonuna kadar kullanmam gerektiğinin farkındaydım. Ne yazık ki bu işi tek başıma yürütemeyeceğim sonucuna vardım. Yeteneksiz olmadığını düşündüğüm genç yardımcım William Robbins’e güvenmeye karar verdim. Planım, Robbins’in kendisini alt tabakadan bir değerli taş tüccarı gibi göstermesiydi. Biraz İtalyanca konuşabiliyordu; söz konusu kasabaya gidip peşinde olduğumuz mücevheri görmenin bir yolunu bulacaktı. Belki satılık birkaç ucuz mücevher sunardı; bunu oraya varınca kararlaştıracaktı. Ondan sonrası benim işimdi. Ama aynı öyküyü iki kez anlatarak sizi yormayayım. Robbins, kesilmemiş taşlardan bir seçki, birkaç yüzük ve seferi için Birmingham’dan satın aldığım bazı mücevherlerle İtalya’ya gitti. Bir hafta sonra ben de yola çıktım; ağır ağır seyahat ettim, böylece ikimizin buluşacağı yere ondan iki hafta sonra vardım. Kasabada düzgün bir otel vardı. Otel sahibine çevrede çok yabancı olup olmadığını sordum; pek olmadığını söyledi. Küçük bir handa kalan bir İngiliz’den söz edildiğini duymuştu. Adamın bir seyyar satıcı olduğunu, güzel ıvır zıvırı çok ucuza sattığını ve eski püskü şeyler satın almak istediğini söyledi. Beş altı gün boyunca ağırdan aldım; doğrusu keyif de sürdüm. İnsanların beni son derece zengin sanması planımın bir parçasıydı. Yediğim yemeklerin savurganlığıyla içtiğim her şişe şarabın fiyatının, Sancho Panza’nın deyişiyle, otel sahibinin içinde çürüyüp gitmeyeceğini biliyordum. Haftanın sonunda, arzuladığım mücevherin sahibi Signor Melini’yle kafede tanışma şansına eriştim. Onun konukseverliği ve benim cana yakınlığım sayesinde kısa sürede evlerinin dostu oluverdim. Üçüncü ya da dördüncü ziyaretimde İtalyanların İngiliz seyyar satıcıdan söz etmelerini sağladım. Adamın berbat bir İtalyanca konuştuğunu söylediler. ‘Ama bunun önemi yok,’ dedi Signora Melini, ‘güzel şeyleri var, hem de çok çok ucuza satıyor.’ ‘Umarım sizi aldatmadığını sonradan görmezsiniz,’ dedim, ‘çünkü İngilizlerin bu adamlardan uzak durduğunu söylemeliyim. Mallarının ucuzluğunu pek gösterişli biçimde öne çıkarırlar; oysa çoğu zaman dükkânlardaki daha iyi malların iki katına denk gelir fiyatları.’ Söylediklerimi dinlemediler. Signora Melini, seyyar satıcıdan aldığı üç yüzükle bileziği bana göstermek için ısrar etti. Bana ödediği fiyatı söyledi. Eşyaları dikkatle inceledikten sonra iyi bir alışveriş yaptığını kabul etmek zorunda kaldım; Robbins ona bunları piyasa fiyatının yaklaşık yüzde elli altına satmıştı. Ziynetleri kadına geri verirken övdüm ve seyyar satıcının kendi sınıfının biraz budalaca bir örneği olması gerektiğini ima ettim. İki gün sonra Signor Melini’yle kafede vermut içerken sohbeti yine seyyar satıcıya getirdi ve adama küçük bir merak konusu gösterdiğini, onun da bunun için epey cömert bir fiyat önerdiğini gelişigüzel söyledi. ‘Sevgili efendim,’ dedim, ‘dikkatli olmanızı öneririm. Gezgin tüccarın İngiltere’de pek iyi bir şöhreti olmadığını söylemiştim; görünürdeki saflığına rağmen bu adam düpedüz bir dolandırıcı çıkabilir. Ona gösterdiğiniz merak konusunun ne olduğunu sorabilir miyim?’ Bunun küçük bir şey, üstünde bazı figürler oyulmuş güzel bir taş olduğunu söyledi; eski olduğu söyleniyormuş. ‘İncelemek isterim,’ diye karşılık verdim. ‘Taşlardan epey anlarım. Londra’daki müzemizde bunlardan güzel bir koleksiyon var.’ Sonunda eşyayı gösterdiler ve çok arzuladığım mücevheri parmaklarımın arasında tuttum. Sakin sakin baktım, sonra da masanın üzerine aldırışsızca bıraktım. ‘Signor, hemşerimin bunun için size ne kadar önerdiğini söyler misiniz?’ dedim. ‘Doğrusu,’ dedi, ‘karım bu adamın deli olması gerektiğini söylüyor; bunun için bana yirmi lire vereceğini söyledi.’
“Sessizce yüzüne baktım, mücevheri elime alıp ışıkta daha dikkatli inceliyormuş gibi yaptım. Çevirdim, çevirdim; sonunda cebimden büyüteç çıkarıp oymadaki her çizgiyi en ince ayrıntısına kadar inceliyormuş gibi davrandım. ‘Sevgili efendim,’ dedim sonunda, ‘Signora Melini’ye katılıyorum. Bu mücevher gerçek olsaydı, bir miktar para ederdi; ama epey kötü bir taklit olduğundan yirmi santim bile etmez. Sanırım geçen yüzyılın bir döneminde, pek beceriksiz bir el tarafından işlenmiş.’ ‘Öyleyse ondan kurtulmamız iyi olur,’ dedi Melini. ‘Ben zaten bir değeri olduğunu hiç düşünmemiştim. Seyyar satıcı için elbette üzülüyorum ama insan kendi işini bilsin. Ona yirmi lire alacağımızı söylerim.’ ‘Affedersiniz,’ dedim, ‘bu adamın bir ders alması gerek. Ona bu dersi vermek iyilik olur. Seksen lireden aşağısını kabul etmeyeceğinizi söyleyin; hemen anlaşmayı kabul etmezse çok şaşırırım.’”
“Bir iki gün sonra, İngiliz seyyar satıcının Birmingham işi takılarla köylülerin zevkini bozup çekip gittiğini duydum. Böbrek biçimli altın kol düğmelerinin, sanki köpek tasması örnek alınarak yapılmış gümüş zincirlerin ve baş harfli broşların vicdanıma hep ağır geldiğini itiraf ederim. Basit insanların zevkini yozlaştırmaya dolaylı yoldan katkıda bulunmuş olmaktan kendimi aklayamam; ama umarım göz önünde tuttuğum amaç, sonunda bu ağır suçlamayı dengeleyecektir. Kısa süre sonra Meliniler’e veda ziyaretinde bulundum. Signor, önerdiğim planın tümüyle başarıya ulaştığını yağlı bir kıkırdamayla anlattı. İyi alışverişi için onu kutladım; ardından Tanrı’nın yoluna böyle daha nice seyyar satıcı çıkarmasını dileyerek oradan ayrıldım.”
“Dönüş yolculuğumda kayda değer bir şey olmadı. Robbins’in belirli bir gün belirli bir yerde benimle buluşmasını ayarlamıştım. Randevuya büyük bir soğukkanlılıkla gittim; mücevheri ele geçirmiş, zaferin meyvelerini toplamam kalmıştı. Ortak insan doğamıza duyduğunuz güveni sarsacağım için üzgünüm ama bugüne kadar Robbins’imi ya da onun elindeki eski mücevheri hiç görmediğimi söylemek zorundayım. Londra’ya gerçekten vardığını öğrendim; İngiltere’ye gelişimden üç gün önce, tanıdığım bir rehinci onu bu gece buluştuğumuz handa, en sevdiği içki olan dört ale içerken görmüş. O zamandan beri kendisinden haber alınamadı. Umarım gözlüklü esmer gençlerin öyküleri ve serüvenleriyle neden ilgilendiğimi artık bağışlarsınız. İçinde bulunduğum durumu anlayacağınızdan eminim; hayatın tadı benim için kaçtı. Bilgisiz, hatta vicdansız kişilerin elinden eski sanatın en kusursuz, en zarif örneklerinden birini kurtarıp onu ticaret ahlakının en temel ilkelerinden bile yoksun olduğu açıkça görülen bir adamın eline teslim etmiş olmak acı bir düşünce.”
“Sevgili efendim,” dedi Dyson, “üslubunuzu kutlamama izin verin; serüveniniz beni son derece ilgilendirdi. Ama bağışlayın, az önce ahlak sözcüğünü kullandınız. Kimi insanlar sizin iş yapma yöntemlerinizi de eleştirmez mi? Bana anlattığınız planın ilk tasarısında bile ahlaki kusurlar bulunduğunu düşünebilirim. Bir püritenin dehşetle geri çekilip planınızı vicdansız, hatta dürüstlükten uzak bulacağını gözümde canlandırabiliyorum.”
Bay Burton gayet rahat bir tavırla kendine biraz daha viski doldurdu.
“Bu kuşkularınız beni eğlendiriyor,” dedi. “Belki etik meselelerini pek derinlemesine incelemediniz. Ben bunu yapmak zorunda kaldım; tıpkı basit bir muhasebe düzenini öğrenmek zorunda kaldığım gibi. Muhasebesiz, hele de bir etik sistemi olmadan benimki gibi bir işi yürütmek mümkün değildir. Ama kalabalık caddelerde ilerlerken insanların çalışıp çabalayışını izler, aceleyle oradan oraya koşuşturan, siyah şapkalı, iyi giyimli, yeterince eğitimli olduklarını varsayabileceğimiz onca insanın pek azının üzerinde düşünülmüş bir ahlak sistemi bulunduğunu düşünürken sık sık derin bir üzüntüye kapıldığımı bilmenizi isterim. Siz bile bu soruyu tartıp biçmediniz. Hayatı ve işleri inceliyor, insan komedisinin peçelerini ve maskelerini bir ölçüde aralıyor olsanız da boş kabullerle, gerçek altın diye tedavüle sokulan sahte paralarla hüküm veriyorsunuz. Sokrates rolünü oynamama izin verin; size bilmediğiniz hiçbir şey öğretmeyeceğim. Önyargının ve kötü mantığın sargılarını yalnızca kaldırıp ruhunuzda taşıdığınız gerçek sureti göstereceğim. Öyleyse başlayalım. Mutluluk diye bir şey olduğunu kabul ediyor musunuz?”
“Elbette,” dedi Dyson.
“Peki mutluluk istenir bir şey midir, istenmez mi?”
“Elbette istenir.”
“Öyleyse mutluluk veren kişiye ne deriz? Hayırsever değil midir?”
“Sanırım öyledir.”
“Böyle biri övgüyü hak eder; mutlu ettiği kişi sayısı arttıkça daha da çok övgüyü hak etmez mi?”
“Kesinlikle.”
“Öyleyse bütün bir ulusu mutlu eden kişi son derece övgüye layıktır; mutluluk verdiği eylem de en yüce erdemdir, öyle mi?”
“Öyle görünüyor, ey Burton,” dedi Dyson; konuğunun karakterinde son derece incelikli bir yan bulmuştu.
“Aynen öyle; bu sonuçların her birini kaçınılmaz buluyorsunuz. Şimdi bunları anlattığım öyküye uygulayın. Mücevheri (öyle sanıyordum) elde ederek kendimi mutlu ettim. Melinilere, hiç değer vermedikleri bir nesne yerine seksen lire kazandırarak onları mutlu ettim. Bir de onu Britanya Müzesi’ne satarak bütün Britanya ulusunu mutlu etmeyi amaçlıyordum; bana sağlayacağı yaklaşık yüzde dokuz binlik kârın mutluluğunu saymıyorum bile. Robbins’i evrenin düzenine ve işlerin adil akışına müdahale eden biri olarak görüyorum. Ama bunun önemi yok. Görüyorsunuz, ben en yüce ahlakın savunucusuyum; akıl yürütmem karşısında teslim olmak zorunda kaldınız.”
“Söylediklerinizde gerçekten epey şey var gibi görünüyor,” dedi Dyson. “Etik konusunda yalnızca bir amatör olduğumu; sizin ise dediğiniz gibi bu karmaşık ve kuşkulu soruları son derece keskin bir incelemeye tabi tuttuğunuzu kabul ediyorum. Yanıltıcı Robbins’le karşılaşma arzunuzu anlayabiliyorum. Tanışmamıza yol açan rastlantıya da seviniyorum. Ama konukseverliğimi bağışlayın; saat on biri otuz geçiyor, sanırım bir trenden söz etmiştiniz.”
“Çok teşekkür ederim, Bay Dyson; anlıyorum ki tam zamanında kalkabilirim. Sakıncası yoksa bir akşam yine uğrarım. İyi geceler.”
Bölüm etkileşimi
