Bölümler 39Şu an: Xxxııı. Bölüm — Huzur İçinde Yatsın.
- 1 Önsöz.442 kelime
- 2 Bölüm I. — Gizemli Bir Kayboluş.2.479 kelime
- 3 Iı. Bölüm — Manchester’da Bir Çay Daveti1.817 kelime
- 4 Iıı. Bölüm — John Barton’ın Büyük Felaketi2.529 kelime
- 5 Bölüm Iv. — Yaşlı Alıce’in Hikâyesi.2.918 kelime
- 6 V. Bölüm — Fabrika Yangını—jem Wılson Yardıma Koşuyor5.384 kelime
- 7 Vı. Bölüm — Yoksulluk ve Ölüm5.056 kelime
- 8 Vıı. Bölüm — Jem Wılson’ın Reddedilişi2.290 kelime
- 9 Bölüm Vııı. — Margaret’in Halk Önünde İlk Şarkı Söyleyişi.4.482 kelime
- 10 Bölüm Ix. — Barton’un Londra Deneyimleri.4.546 kelime
- 11 Bölüm X. — Savurgan Oğlun Dönüşü.3.923 kelime
- 12 Xı. Bölüm — Bay Carson’ın Niyetleri Ortaya Çıkıyor3.999 kelime
- 13 Xıı. Bölüm. — Yaşlı Alıce’in Çocuğu.2.487 kelime
- 14 Bölüm Xııı. — Bir Yolcunun Anlattıkları.2.611 kelime
- 15 Xıv. Bölüm — Jem’in Talihsiz Esther’le Görüşmesi3.312 kelime
- 16 Xv. Bölüm — Rakipler Arasında Şiddetli Bir Karşılaşma3.611 kelime
- 17 Xvı. Bölüm — İşverenlerle İşçilerin Buluşması2.954 kelime
- 18 Xvıı. Bölüm — Barton’un Gece İşi2.981 kelime
- 19 Bölüm Xvııı. — Cinayet.3.151 kelime
- 20 Xıx. Bölüm — Jem Wılson Cinayet Şüphesiyle Tutuklanıyor3.259 kelime
- 21 Xx. Bölüm — Mary’nin Rüyası—ve Uyanış1.987 kelime
- 22 Xxı. Bölüm. — Esther’in Mary’yi Arama Nedeni.2.839 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm — Mary’nin Alibisini Kanıtlama Çabası3.079 kelime
- 24 Xxııı. Bölüm — Celpname3.305 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm — Ölmekte Olanlarla2.419 kelime
- 26 Xxv. Bölüm — Bayan Wılson’ın Kararı2.217 kelime
- 27 Xxvı. Bölüm — Liverpool Yolculuğu902 kelime
- 28 Xxvıı. Bölüm — LİVERPOOL RıHTIMLARINDA2.028 kelime
- 29 Bölüm Xxvııı.1.835 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm — Jem Hakkında Ağır Suç İddianamesi1.563 kelime
- 31 Job Legh'in Aldatmacası1.389 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm — Mary Geceyi Nasıl Geçirdi1.466 kelime
- 33 Bölüm Xxxıı. — Duruşma ve Karar — “Suçsuz.”5.278 kelime
- 34 Xxxııı. Bölüm — Huzur İçinde Yatsın.3.556 kelime · Okuduğun bölüm
- 35 Bölüm Xxxıv. — Eve Dönüş.3.685 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.466 kelime
- 37 Xxxvı. Bölüm — Jem’in Bay Duncombe’la Görüşmesi1.900 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm — Cinayetle İlgili Ayrıntılar2.583 kelime
- 39 Otuz Sekizinci Bölüm. — Sonuç.1.504 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXXIII. BÖLÜM
HUZUR İÇİNDE YATSIN.
“Artık güneşin sıcağından korkma,
Ne de acımasız kışın öfkesinden;
Dünyadaki işini bitirdin,
Yuvana vardın, ücretini aldın.”
Cymbeline.
“Gündüz gece sevinç getirebildikçe,
Doğa bir nebze haz verebildikçe;
Yukarıdaki sevinçler ruhumu coşturabildikçe,
Senin için, yalnız senin için yaşarım:
“Bu dünyadaki sevincin o kasvetli düşmanı
Aramıza girip bizi ayırdığı zaman,
Bağımızı koparan o demir el,
Mutluluğumu kırar—kalbimi kırar.”
Burns.
Barış sözlerinin, teselli veren umutlu haberlerin ona ulaşamadığı bir yerdeydi; sayıklamanın korkunç, hayaletlerle dolu dünyasında. Saatlerce, günlerce, babasına Jem’i kurtarması için tutkuyla haykırarak doğruluyor; ya da çılgınca ayağa kalkıp rüzgârlara ve dalgalara, o acımasız rüzgârlarla dalgalara merhamet etmeleri için yalvarıyordu. Bu yakarışlarda ateşli, kesik kesik gücünü tekrar tekrar tüketiyor, ardından çaresizce geriye düşüp yalnızca umutsuzluk dolu iniltiler çıkarıyordu. Ona Jem’in güvende olduğunu söylediler, gözlerinin önüne getirdiler; ama görme ve işitme artık o zavallı, perişan zihne bilgi taşıyan yollar değildi; hiçbir insan sesi onun idrakine ulaşamıyordu.
Tuhaf cümlelerinin bazılarını tam anlamıyla kavrayabilen tek kişi Jem’di. Bir şekilde Mary’nin de kendisi gibi, babasının katil olduğu gerçeğini sezdiğini anladı.
Jem, zamanı saatle ya da kadranla değil olaylarla ve düşüncelerle ölçersek, çok önceden Mary’nin babasının Harry Carson’ı öldürdüğünden emindi. Cinayetin nedeni bir ölçüde gizemini korusa da, bir dizi olay Jem’in zihninde kuşkuya yer bırakmıyordu; bunların başında John Barton’ın o uğursuz tüfeği yalnızca iki gün önce ödünç almış olması geliyordu. Bazen John’un, Bay Carson’ın kızına gösterdiği ilgiyi öğrenip kanlı bir biçimde öcünü aldığını düşünüyordu; bazen de Barton’ın ustalarla işçileri arasındaki ve kendisinin de büyük ilgi duyduğu acı çatışmanın cinayete neden olduğuna inanıyordu. Kendi hayatına mal olması muhtemel olsa ve Mary’nin onu sevgilisini öldüren suçlu kişi sayarak lanetleyeceğine inansa bile bu sırrı saklamaya kendini mecbur hissetmişti. Şimdi ise, Mary artık onun olduğu, onu kurtarmak için bunca şeye göğüs gerdiği ve zavallı zihni sözlerini denetleme gücünü yitirdiği için, onun babasını suçlayacak tek bir söz etmesini bile önlemeye çalışması çok daha önemliydi.
O gece boyunca Jem, Ben Sturgis’in evinin dar sınırlarında bir aşağı bir yukarı dolaştı. Bayan Sturgis’in Mary’ye bakıp hastalığının şiddeti karşısında ağladığı küçük yatak odasında, onun sayıklamalarını dinledi. Her cümlenin kendine özgü bir anlamı ve göndermesi vardı; Jem bunları anlayabiliyordu. Sonra Mary’nin sözleri öyle acı dolu bir çığlığa yükseldi ki hiç kimse onu yatıştıramazdı. Jem daha fazla dayanamadı; hasta ve perişan hâlde sessizce alt kata indi. Ben Sturgis, hastasını yeniden görmesi için doktoru çağırmak gibi bir iş gerektiğinde daha hazır olacağını düşünerek yatağı yerine koltukta horlamayı görev bilmişti.
Ortalık iyice aydınlanmadan önce Jem, uykusu kaçmış, sonuçları ne kadar acı verici olsa da susturamadığı bir dikkatle dinlerken, evin kapısına hafif ve bastırılmış bir vuruş duydu. Kapıyı açmak elbette onun işi değildi; ama Ben uyumaya devam edince, erken gelenin kim olduğunu ve ev sahibini ya da karısını uyandırmayı gerektiren bir durum olup olmadığını anlamaya karar verdi. Kapıda, sokağın dış ışığı önünde belirgin biçimde Job Legh duruyordu.
“Nasıl? Ah zavallı kadın! O mu bu? Sormaya gerek yok! Sesi ne tuhaf çıkıyor! Çığlık çığlık! Oysa iyiyken sesi ne tatlı, ne yumuşaktır! Sen yüreğini sağlam tutmalısın ihtiyar delikanlı; böyle karamsar görünme.”
“Elimde değil Job; onun böyle devam ettiğini duymak bir insanın dayanabileceğinden fazla. Ona karşı bir şey hissetmesem bile, böylesine genç birini böyle görmek içimi acıtırdı ve… Job, bir erkeğin anlatması gerektiği gibi anlatamıyorum,” dedi Jem; hıçkırıkları sözünü kesiyordu.
“İçeri gireyim mi?” dedi Job, yanından geçerek. Jem o zamana kadar kapıyı tutmuş, Mary’nin adını andığı kişileri tanıyan birinin kulağına çok şey anlatacak sözleri Job’un duymasını istemediği için onu içeri almamıştı.
“Erken gelmemin birden fazla nedeni var. Önce şu zavallı kızın nasıl olduğunu öğrenmek istedim. Dün gece geç vakit Margaret’ten çok kaygılı bir mektup aldım. Doktor, şuradaki yaşlı kadının birkaç günden fazla dayanamayacağını söylüyor; Margaret’le Bayan Davenport’tan başka kimsesi olmadan ölmesi de çok acıklı görünüyor. Ben de Mary Barton’ın yanına gelip kalayım, ona iyi bakıldığından emin olayım, sen de annenle Will gidip yaşlı Alice’e veda edin, dedim.”
Jem’in zaten üzgün olan yüzü daha da karardı. Ama Job konuşmasını sürdürdü.
“Margaret, hâlâ sayıklayıp durduğunu, annesiyle evde olduğunu sandığını söylüyor; ama yine de, gözlerini kapatırken yanında yakınlarından biri bulunmalı diye düşünüyorum.”
“Senle Will annemi eve götüremez misiniz? Ben de… ne zaman…” Jem ancak bu kadarını kekelerken Job sözünü kesti.
“Evlat! Annenin senin için neler çektiğini bilsen, seni sanki mezardan geri almışken onu bırakıp gitmekten söz etmezdin. Daha bu gece beni uyandırdı da, ‘Job,’ dedi, ‘seni uyandırdığım için bağışla ama söyle, uyanık mıyım, düş mü görüyorum? Jem’in suçsuz olduğu kanıtlandı mı? Ah, Job Legh! Umarım bunların hepsini yalnızca düşümde görmemişimdir!’ Görüyorsun ya, Mary’nin yanında olup da onun yanında olmamanı bir türlü anlayamıyor. Evet, evet, nedenini biliyorum; ama anne, oğlunun yüreğini karısına karış karış verir, sonra da bunu gönülsüzce kabullenir. Hayır Jem! Tanrı’nın bereketini umuyorsan şimdi annenle gitmelisin. O bir dul, senden başka kimsesi yok. Mary için kaygılanma! Genç, bunun da üstesinden gelir. Yanında kaldığı insanlar düzgün kimseler; Londra’da soğuk toprağa verilmiş zavallı kızım gibi onu da gözeteceğim. Yabancıların arasında bırakılması onun için elbet çok zor. Bana kalırsa John Barton, kızına bakma görevini ülkenin dört bir yanına havale edip herkesin işine koşacağına, kendi görevini yapıp onunla ilgilense daha iyi ederdi.”
Jem’in aklına yeni bir düşünce ve yeni bir korku düştü. Ya Mary babasını suçlayacak olursa?
“Korkunç biçimde sayıklıyor,” dedi. “Bütün gece babasından söz edip durdu; onunla ilgili düşüncelerini dün gördüğü duruşmayla birbirine karıştırıyor. Birazdan onu mahkemede sanırsa şaşmam.”
“Ben de şaşmam,” diye karşılık verdi Job. “Onun durumundaki insanlar türlü türlü tuhaf şeyler söyler; en iyisi bunları hiç önemsememektir. Şimdi anneni eve götür Jem, yaşlı Alice gidene kadar yanında kal; Mary’yi gözetmeyi de bana bırak.”
Job’un ne kadar haklı olduğunu anlayan Jem, görevi olduğunu bildiği şeye karşı koyamadı. Ama Mary’ye son kez sevgiyle, uzun uzun bakmak için kapıda durduğunda yüreğinin nasıl ağırlaşıp daraldığını anlatamam. Mary yatakta doğrulmuş oturuyordu; bir günlük hastalıkla donuklaşmış altın sarısı saçları arkasına dökülmüş, başına ıslak bezler sarılmıştı. Kaygısının verdiği acı yüzünden yüz çizgileri allak bullak olmuştu.
Sevgilisinin gözleri yaşlarla doldu. Umut edemiyordu. İlk acılar yüreğinin direncini ezip tüketmişti; şimdi de her şeyin karanlık yanı gözünün önüne geliyordu. Mary, ona sevgisinde sahip olduğu o paha biçilmez, anlatılmamış hazineyi daha yeni kavradığı sırada ölseydi ne olurdu? Ya ölümden de beter bir şey olup hayatı boyunca zavallı, anlamsız sesler çıkaran bir akıl hastası olarak kalsaydı? (Akıl hastaları bütün yüklerinin ağırlığı altında ezilseler bile bazen yaşlanacak kadar uzun yaşarlar.) Şimdi olduğu gibi dehşet içinde çırpınsa ve kimse onu teselli edemese!
“Jem!” dedi Job, kendi duygularından yola çıkarak ötekinin ne hissettiğini az çok anlamıştı. “Jem!” diye yineledi ve Jem konuşamadan dikkatini kendine çevirdi. Jem döndü; bu küçük hareketle gözyaşları taşıp yanaklarından süzüldü. “Tanrı’ya güvenmeli, onu ellerine bırakmalısın.” Sözlerini alçak sesle, usulca söyledi; ama böylece Jem’in yüreğine daha derinden işledi ve ondan ayrılacak gücü verdi.
Annesi, Mary sayesinde oğluna yeniden kavuşmuş olmasına rağmen, zavallı hastanın başında kaygıyla geçirdiği geceye biraz içerlemiş gibiydi. Çocukların anne babalarına karşı görevlerini, hele her şeyden önce gelen bu görevlerini anlatıp durdu. Jem, annesinin daha dün, yalnızca kendisi istediği için yaradılışının bütün içgüdüleriyle mücadele edip onları bastırdığı o gün, aralarındaki rollerin ne kadar farklı olduğuna neredeyse inanamıyordu. Ama dünün anısı; ölüm cezasına ramak kalmışken hayatta kalışı ve karanlık gölgeyi aydınlatan sevgi, bugünün bütün o küçük, can sıkıcı sertliklerine yürekten ve sabırlı bir adamın uysallığıyla katlanmasını sağladı. Bunu başarması hiç de küçük bir erdem değildi; çünkü hem onda hem de annesinde yoğun heyecanın ardından sinir sisteminin olağan tepkisi olarak artan bir hassasiyet baş göstermişti.
Alice’i hayatta buldular; acı çekmiyordu. Hepsi buydu. Birkaç haftalık bir bebeğin bile bedensel gücü onunkinden fazla, birkaç aylık bir bebeğin ise önünde olup bitenleri kavrayışı daha ileriydi. Ama bu hâliyle bile çevresine bir huzur havası yayıyordu. Will, kendisine anne gibi olmuş Alice’i hayatın eşiğinde böyle görünce önce acı acı ağladı. Ama şimdi de, her zamanki gibi, onun varlığındaki dinginlik karşısında güçlü ve coşkun duygular uzun süre ayakta kalamadı. Zihninin artık kavrayamadığı sarsılmaz inanç, geride görkemli bir iz bırakmıştı; yıpranmış yaşlı yüzünü aydınlatan parlak, huzurlu ifadeye başka hangi adı verebilirim ki? Sağlıklı olduğu zamanlardaki gibi Tanrı’dan ve O’nun kutsal Söz’ünden durmadan, derin bir inançla söz etmiyordu; böylesine dindar yaşamış birinin ölüm döşeğinde öğüt veren sözleri de yoktu. Çünkü kendini yeniden çocukluğunun mutlu, pek mutlu diyarlarında sanıyor, özlemini çektiği o güzel kuzey yörelerinde yaşıyordu. Dünya gözü artık görmüyordu ama yıllar önce sevdiği yerleri yeniden görüyordu! Eski parlak renklerini solduracak hiçbir değişiklik olmadan. Çoktan ölmüş olanlar, geçmiş günlerdeki gibi genç ve diri hâlleriyle yanındaydı. Ölüm ona, yorgun bir çocuğun akşamı karşılaması gibi, hoş bir nimet olarak geldi. Buradaki işi bitmişti; görevini de hakkıyla yapmıştı.
Bir imparatorun tabutunun başında bundan daha güzel hangi söz söylenebilir? Adı bir gölge düşürse de nimet olan o ikinci çocuklukta, kutsal kişilere en tatlı ilahi olan “Nunc Dimittis”ini söyledi.
“Anne, iyi geceler! Canım annem! Bir kez daha beni kutsa! Çok yoruldum; uyumak istiyorum.” Cennetin bu yanında bir daha hiç konuşmadı.
Liverpool’dan döndüklerinin ertesi günü öldü. O günden sonra Jem, annesinin Mary’ye dönme isteğini belli edecek bir söz ya da işareti kıskançlıkla kolladığını fark etti. Yine de cenaze biter bitmez, bir anlığına da olsa sevgilisini görebilmek için Liverpool’a gitmesi gerekiyordu ve gidecekti. Çünkü Job hiç mektup yazmamıştı; zaten Jem’in aklına bunu yapmasının gerekebileceği hiç gelmemişti. Mary ölürse bunu bizzat haber verecek, iyileşirse onu yanında eve getirecekti. Onun için yazı, doğa tarihine yardımcı bir araçtan ibaretti: düşünceleri ifade etmeye değil, örnekleri etiketlemeye yarayan bir yol.
Mary’nin durumuna dair haber alamamanın sonucu olarak Jem, her insanın ve her kâğıt parçasının ona ölüm haberini getireceğini düşünür olmuştu. Bu hâle daha fazla dayanamadı; ama ölü evden çıkarılana kadar Liverpool’a dönme niyetini annesine söyleyip evin huzurunu bozmayacağına karar verdi.
Pazar öğleden sonra onu bol gözyaşıyla toprağa verdiler. Will, teselli kabul etmeyecek biri gibi ağladı.
Eski çocukluk duygusu yeniden üzerine çöktü: yabancıların arasında bırakılmanın yalnızlığı.
Bir süre sonra Margaret, teselli etmeyi bekliyormuş gibi ürkekçe yanına sokuldu. Çok geçmeden coşkusu yatışıp kedere, keder de hüznün dinginliğine dönüştü. Bir daha asla sevinebilecekmiş gibi hissetmese de, farkında olmadan Margaret’i kendisinin diye çağıracağı o büyük mutluluğa yaklaşıyordu; kederinin karanlığına şimdiden altın bir iplik dokunmuştu. Yine de eve dönerlerken Jane Wilson onun koluna yaslanmıştı. Jem ise Margaret’e göz kulak oldu.
“Margaret, yarın ilk trenle Liverpool’a gidiyorum; büyükbabanı özgürlüğüne kavuşturmam gerek.”
“Eminim zavallı Mary’yi gözetmekten daha çok sevdiği bir şey yoktur; onu neredeyse beni sevdiği kadar sever. Ama bırak ben gideyim! Zavallı Alice yüzünden öyle meşguldüm ki bunu daha önce hiç düşünemedim. Birçok kişi kadar çok şey yapamam ama Mary tanıdığı bir kadının yanında olmasını ister. Bunu hatırlamak için bu kadar beklediğime üzgünüm Jem,” diye karşılık verdi Margaret, biraz da kendini suçlayarak.
Ama Margaret’in önerisi yanındaki adamın hiç işine gelmedi. Açık konuşmasının daha iyi olacağını ve niyetinin gerçek nedenini hemen belirtmesi gerektiğini anladı; Job Legh’i özgürlüğüne kavuşturma bahanesi ona yarardan çok zarar vermişti.
“Doğrusunu söylemek gerekirse Margaret, gitmesi gereken benim; büyükbaban için değil, kendim için. Mary’yi düşünmekten gece gündüz rahat edemiyorum. Yaşasa da ölse de onu Tanrı katında karım sayıyorum; sanki evlenmişiz gibi kesin ve ciddi biçimde. Böyle olunca ona göz kulak olmaya en çok benim hakkım var; bu hakkı… bile bırakmam.”
“Babasına,” dedi Margaret, yarım kalan cümlesini tamamlayarak. “Onun gibi bir kızın böylesine ağır bir hastalıkla baş etmek üzere dünyaya yapayalnız bırakılması tuhaf. John Barton’ın nerede olduğunu bilen yok; yoksa Morris’e Mary’yi anlatan bir mektup yazdırmayı düşünmüştüm. Keşke evde olsaydı, gerçekten isterdim!”
Jem bu dileğe katılamadı.
“Mary’nin bulunduğu yerde dostları az değil,” dedi. “Dost diyorum, oysa bir hafta önce hiçbirimiz böyle insanların var olduğunu bilmiyorduk. Ama aynı şey için kaygılanıp kederlenmek, sanırım insanları her şeyden çabuk dost ediyor. Kadın Mary’ye anne gibi davranıyor; adamın da aceleyle öğrenebildiğim kadarıyla iyi bir namı var. Eve yaklaşıyoruz, Margaret; söyleyeceklerimi daha bitirmedim. Anneme biraz göz kulak olmanı istiyorum. Gitmeme razı olmayacak, bunu ona henüz söylemem gerek. Çok kötü karşılarsa yarın gece dönerim; ama fazla karşı çıkmazsa Mary’nin durumu belli olana kadar kalmaya niyetliyim. Anneme yardım etmek için orada Will de olacak, biliyorsun.”
Margaret’in bu plana karşı gördüğü tek sakınca Will’in orada olacak olmasıydı. Onun yoluna çıkıyormuş gibi görünme düşüncesinden hoşlanmıyor, ama bu duygusundan Jem’e de söz etmek istemiyordu; Jem, kendi aşkı dışında başka bir aşkın sürdüğünden habersizmiş gibi görünüyordu.
Böylece Margaret gönülsüzce razı oldu.
“Bu akşam evimize uğrayabilirsen Jem, Mary’ye yarayabilecek birkaç şey hazırlarım; ne zaman döneceğini de söylersin. Yarın gece eve gelirsen ve Will oradaysa, belki uğramam gerekmeyebilir?”
“Evet Margaret, lütfen uğra! Gün içinde gidip annemi görmezsen içim rahat etmez. Yine de bu akşam geleceğim; hadi, hoşça kal. Dur! Zavallı Will’i benimle biraz eve kadar yürümeye razı edebilir misin, annemle yalnız konuşabileyim?”
Hayır, Margaret bunu yapamazdı. Bu, ürkekliğinden çok büyük bir özveri beklemek olurdu.
Ama amaçlarına, eve döner dönmez Will’in kederli düşünceleriyle baş başa kalmak için hemen üst kata çıkmasıyla ulaştılar. Jem’le annesi yalnız kalır kalmaz, aklındaki en önemli konuya girdi.
“Anne!”
Annesi mendilini gözlerinden çekti ve söyleyecek en iyi şeyi düşünerek karşısında duran oğluna doğru hızla döndü. Bu küçük hareket Jem’i rahatsız etti; o da hemen konuya girdi.
“Anne! Yarın sabah Mary Barton’ın nasıl olduğunu görmeye Liverpool’a dönüyorum.”
“Mary Barton senin nene oluyor da peşinden öyle koşup duruyorsun?”
“Yaşarsa karım olacak. Ölürse… anne, ölürse ne hissedeceğimi anlatamam.” Sesi boğazında düğümlendi.
Annesi bir an için söylediklerine ilgi gösterdi; ardından, tehlikeyi kıl payı atlatarak sanki yeniden doğmuş gibi ona kavuştuğu oğlunun sevgisinde yerinin alınacağına dair eski kıskançlığı geri döndü. İçinde hiçbir yakınlık duygusuna yer vermemek için yüreğini katılaştırdı ve çocukluğunda başı derde girdiğinde yardımına ve teselliye güvenerek yanına koştuğu günlerdeki içten bakışını hatırlatan yüzünden gözlerini kaçırdı.
Jem’in daha anlamı tamamlanmadan tanıyıp korktuğu o soğuk sesle konuştu: “Kendini düşünecek yaştasın. Güzel bir yüz karşına çıkar çıkmaz yaşlı anneler bir kenara atılır, onca doğurup büyüttükleri de unutulur. Geçen salı bunu düşünmeliydim; seni bütünüyle kendimin sanıyor, hâkim de seni benden koparmaya çalışan vahşi bir hayvanmış gibi görüyordum. O zaman senin için sesimi yükselttim; ama şimdi hepsi unutuldu, değil mi?”
“Anne! Bu zamana kadar benim için yaptığın hiçbir iyiliği unutamayacağımı biliyorsun; hem de ne çok iyilik yaptın. Yüreğimde yalnızca tek bir sevgiye yer olduğunu neden düşünüyorsun? Seni eskisi kadar çok sevebilirim, Mary’yi de bir erkeğin bir kadını sevebileceği kadar çok.”
Bir yanıt bekledi. Ama kendisine yanıt verilmedi.
“Anne, bana cevap ver!” dedi sonunda.
“Neye cevap vereyim? Bana soru sormadın ki.”
“Peki! Şimdi soruyorum. Yarın sabah, karım gibi gördüğüm kadını görmeye Liverpool’a gidiyorum. Canım annem, bu yolculuk için beni kutsayacak mısın? Tanrı’nın izniyle iyileşirse onu öz kızın gibi yanına kabul eder misin?”
Ne reddedebildi ne de kabul edebildi.
“Neden gitmen gerekiyor?” dedi sonunda, sızlanarak. “Yine bir belaya bulaşacaksın. Benimle evde sessizce oturamaz mısın?”
Jem kalktı; çaresiz ve sabırsız bir hâlde odada dolaştı. Annesi duygularını anlamak istemiyordu. Sonunda, yüzünde incinmiş bir uysallık ifadesiyle oturduğu yerin tam önünde durdu.
“Anne! Babamın ne iyi bir adam olduğunu sık sık düşünürüm. Kur yaptığınız günleri, başına gelen kazayı ve ne kadar hastalandığını senden çok duydum. Kaç yıl oldu?”
“Neredeyse yirmi beş yıl,” dedi iç çekerek.
“O kadar hastayken benim gibi yakışıklı, güçlü kuvvetli bir oğlun olana kadar yaşayacağını hiç düşünmemiştin, değil mi?”
Biraz gülümsedi ve tam da Jem’in istediği gibi başını kaldırıp ona baktı.
“Baban kadar yakışıklı bir adam değilsin, yanına bile yaklaşamazsın!” dedi. Sözleri onu küçümsüyor olsa da ona büyük bir sevgiyle bakıyordu.
Jem odada birkaç kez bir aşağı bir yukarı yürüdü. Konuyu kendi durumuna getirmeye çalışıyordu.
“Babam hayattayken ne mutlu günlerdi!”
“Öyle dersin oğlum! En azından benim için bir daha asla geri gelmeyecek günlerdi.” Üzüntüyle iç çekti.
“Anne!” dedi sonunda durup elini şefkatle tutarak. “Babam kadar mutlu bir adam olmamı isterdin, değil mi? Onu sen nasıl mutlu ettiysen beni de öyle mutlu edecek biri olsun isterdin. Öyle değil mi, canım annem?”
“Onu olabileceğim kadar mutlu etmedim,” diye mırıldandı alçak ve kederli, kendini suçlayan bir sesle. “Kaza huyumu öyle sarstı ki bir daha düzeltemedim; şimdi de onu böyle incittiğim için nasıl üzüldüğümü asla öğrenemeyeceği bir yere gitti.”
“Hayır anne, bunu bilemeyiz!” dedi Jem, yumuşakça teselli ederek. “Her hâlükârda, senle babam çoğu insandan daha az pürüzle geçindiniz. Canım anne, şimdi sana, karım olacak kadını görmeye gitmeden önce hayır deme ve kutsamanı esirgeme. Kadın ne olursa olsun karım olacak; babamın hatırına, benim hatırım için olmasa bile, eve getirip bana onun için senin ona olduğun her şey olacak kadını sev. Anne! Sonunda seninkinden daha doğru, daha şefkatli bir yürek isteyemem.”
Yüzündeki sert ifade silindi. Gözlerini hâlâ Jem’den kaçırıyordu ama artık öfkeden değil, sözlerinin getirdiği yaşlar gözlerine dolduğundan. Erkeksi sesi alçak yalvarışlarla kesilince ellerini kaldırdı, oğlunun başını kendi başından aşağıya eğdi ve sonra onu kutsadı.
“Tanrı seni kutsasın Jem, canım oğlum. Senin hatırına Mary Barton’ı da kutsasın.”
Jem’in yüreği sevinçle kabardı; o andan sonra Mary’ye dair beklentilerinde korkunun yerini umut aldı.
“Anne! Mary’ye kendin gibi davran; seni benim sevdiğim kadar çok sevecektir.”
Birkaç gülümseme, birkaç gözyaşı ve içten bir sürü konuşmayla akşam geçti.
“Margaret’i görmeye gitmeliyim. A, saat neredeyse on olmuş! İnanılır gibi değil, değil mi? Anne, sakın beni beklemek için uyanık kalma. Sen de Will de yatın; ikinizin de buna ihtiyacı var. Bir saate eve dönerim.”
Margaret akşamı uzun ve yalnız geçirmiş, Jem’in o gece geleceğinden umudunu neredeyse kesmişti ki kapıda onun ayak sesini duydu.
Annesiyle konuşmasının nasıl ilerlediğini anlattı; umutlarından söz etti, korkularınıysa dile getirmedi.
“İnsan düşünüyor da, kederle sevinç nasıl iç içe geçiyor. Mary’nin sevgilisi olarak kabul edildiğin günleri, zavallı Alice Wilson’ın gömüldüğü günden başlatacaksın. Neyse! Ölüler çabuk unutulur!”
“Sevgili Margaret! Ama bütün akşam beni beklemekten yorulmuşsun. Şaşırmadım. Yine de ne sen ne de bir başkası, Tanrı belki de tam mezardan yeni sevinçler çıkarıyor diye ölülerin unutulduğunu sanmasın. Margaret, sen bile yüzlerimizi hatırlayabiliyor, nasıl olduğumuzu gözünde canlandırabiliyorsun.”
“Evet! Ama bunun Alice’i hatırlamakla ne ilgisi var?”
“Şu ilgisi var: Yüzlerimizi düşünüp durmuyor, hatırlamak için kendini zorlamıyorsun; ama eminim, uykuya dalarken ya da çok sessiz ve sakinken, görebildiğin zamanlarda çok iyi tanıdığın yüzler gülümseyerek, sevgi dolu bakışlarla gözünün önüne geliyor. Ya da onları hatırlamak için çaba harcamadan, bunu görevin saymadan hatırlıyorsun. Gözümüzden saklı olanlar için de böyledir. Yaşarken candan sevilmeye layık olmuşlarsa, öldükten sonra unutulmazlar; bu doğaya aykırıdır. Kederimize Tanrı’nın ışınlarının girmesine izin verdiğimiz için kendimizi suçlamamıza, onları unutacağımızdan korkmamıza gerek yok; anıları zihnimizi her zaman kaplamıyor diye, büyükbabanın yüzünü ya da yıldızların nasıl göründüğünü hatırlamak için kendini sıkıntıya sokmana gerek olmadığı gibi. Düşünmekten zevk aldığın şeyi istesen de unutamazsın. Alice Halamı unutacağımdan korkma.”
“Korkmuyorum Jem, artık en azından; yalnız Mary’den söz ederken öyle dolup taşıyordun ki.”
“Unutma, bunu uzun zamandır içimde tutuyorum. Alice Halam, onu karım olarak umabileceğimi bilse ne kadar sevinirdi! Tabii Tanrı onu esirgerse.”
“Son iki haftadır, sen gittiğinden beri, hep annesinin eteğine tutunmuş küçük bir çocuk olduğunu düşündüğünden, ona söylesen bile bunu bilemezdi. Ne mutlu bir çocuk olmalıydı; ölüm döşeğinde yaşlı ve saçları ağarmış yatarken, o ilk günleri düşünmek ona öyle büyük bir zevk veriyordu.”
“Ömrü boyunca ondan daha mutlu görünen birini hiç tanımadım.”
“Evet! Ölümü de ne kadar sakin ve kolay oldu! Annesinin yanı başında olduğunu sandı.”
O son huzurlu, mutlu saatleri sessizce düşünmeye daldılar.
Saat on biri vurdu. Jem ayağa fırladı.
“Çoktan gitmiş olmalıydım. Bohçayı ver. Annemi unutma. İyi geceler Margaret.”
Onu dışarı çıkardı ve kapıyı arkasından sürgüledi. Jem, bohçanın bir yerindeki bağı düzeltmek için basamaklarda durdu. Avlu, sokak derin bir sessizliğe gömülmüştü. O sakin pazar akşamı herkes çoktan dinlenmeye çekilmişti. Yıldızlar sessiz, ıssız sokakların üzerine parlıyor; yumuşak, berrak ay ışığı parlak kümeler hâlinde düşüyor, Jem’in durduğu basamaklarıysa gölgede bırakıyordu.
Kaldırımda ayak sesleri duyuldu; ses ağır ve yavaştı. Jem küçük işini bitirmeden önce bir siluet göz önünde belirmişti: yanındaki tulumbadan bir testi suyu belli ki büyük zahmet ve acıyla taşıyan solgun, güçsüz bir adam. Jem’in önünden geçti, onun durduğu köşedeki avluya saptı ve geniş, dingin ışığa çıktı. Orada, başı öne eğik, bedeni çökmüş ve büzülmüş hâlde, Jem John Barton’ı tanıdı.
İstemsiz hareketlerinde ondan daha az yaşam belirtisi taşıyan, peşini bırakmayan hiçbir hayalet olamazdı; yine de aynı ölçülü, saat gibi işleyen adımlarla kendi evinin kapısına kadar yürüdü. Sonra gözden kayboldu; kapı mandalı güçsüzce yerine düştü ve gecenin ağır sessizliğini bozan cılız, titrek bir ses çıkardı. Ardından her yer yeniden sessizliğe büründü.
Mary’nin babasını görmek, Jem’in aklına türlü düşünceler getirmişti; bir iki dakika kıpırdamadan, sersemlemiş hâlde durdu.
Margaret onun evde olduğunu bilmiyordu. Kendi evine gecenin karanlığında bir hırsız gibi mi sızmıştı? Jem onu sık sık ve uzun zamandır kederli görmüştü ama bu gece hâli yine de farklıydı; içindeki bir fırtınayla yere serilmiş gibi sürünürcesine ilerliyor, bütün özsaygısını yitirmiş görünüyordu.
Mary’nin durumunu ona söylemeli miydi? Jem, söylememesi gerektiğini düşündü; bunun birçok nedeni vardı. Hastalığından söz ederken, bilmemesi daha iyi olacak başka ayrıntıları da anlatmak zorunda kalacaktı; üstelik bunların tam açıklamasını ancak Mary yapabilirdi. Şimdiye dek kimsenin aklına onun suçlu olabileceğine dair bir kuşku düşmemişti. Bütün bunlara bir de Jem’in, dehşet verici suçu onun işlediğine inanarak John’la yüzleşmekten duyduğu büyük isteksizlik ekleniyordu.
John Mary’nin babasıydı ve bu sıfatla kızıyla ilgili her şeyi öğrenmeye elbette hakkı vardı. Ama ya ona söylenir ve bir babaya çok doğal gelen dürtüyle kızını görmeye gitmek isterse, sonuç ne olabilirdi? Mary sayıklarken dile getirdiği karmaşık duygular arasında, evet, babasına duyduğu en şefkatli sevgi sözlerinin bile yanında, ona karşı bir tür dehşet de vardı; onu kan dökmüş biri olarak görüyordu. Bu duygu, onu iki ayrı kişiye ayırır gibiydi: Biri onu dizinde hoplatmış, ömrü boyunca sevmiş babası; öteki, katil, bütün derdinin ve acısının nedeni.
Karakterine dair bu düşünce zihninde öndeyken karşısına çıksa, ne olacağını kim bilebilirdi?
Jem, Mary’yi böyle korkunç bir ihtimale maruz bırakamazdı, bırakmayacaktı da. Gerçeği söylemek gerekirse, onu bu dünyada herkesten çok kendisine ait görüyor, en sevgi dolu özenle her türlü incinme ihtimalinden korumak istiyordu; oysa John, saygıdeğer Baba unvanıyla kuşatılmış ve bu saygıyı azaltacak hiçbir şey yapmamıştı.
Jem boşluğa bakarken, az önce o ezik büzük siluetin görüldüğü yere dalıp gitmişti. Aklından geçen yarım yamalak duyguları ve nedenleri anlattığım bu açıklamayı karışık buluyorsanız; gerçek saikleri ayırt etmekte zorlanıyorsanız, Jem’in o hayalet gibi John Barton görüntüsünü görmemiş gibi davranmaya karar vermesinin, işte tam da böyle karmaşık düşüncelerden doğduğuna sizi temin ederim: Kendisi olan ama kendisi de olmayan bir görüntü.
Bölüm etkileşimi
