Bölümler 39Şu an: Bölüm Ix. — Barton’un Londra Deneyimleri.
- 1 Önsöz.442 kelime
- 2 Bölüm I. — Gizemli Bir Kayboluş.2.479 kelime
- 3 Iı. Bölüm — Manchester’da Bir Çay Daveti1.817 kelime
- 4 Iıı. Bölüm — John Barton’ın Büyük Felaketi2.529 kelime
- 5 Bölüm Iv. — Yaşlı Alıce’in Hikâyesi.2.918 kelime
- 6 V. Bölüm — Fabrika Yangını—jem Wılson Yardıma Koşuyor5.384 kelime
- 7 Vı. Bölüm — Yoksulluk ve Ölüm5.056 kelime
- 8 Vıı. Bölüm — Jem Wılson’ın Reddedilişi2.290 kelime
- 9 Bölüm Vııı. — Margaret’in Halk Önünde İlk Şarkı Söyleyişi.4.482 kelime
- 10 Bölüm Ix. — Barton’un Londra Deneyimleri.4.546 kelime · Okuduğun bölüm
- 11 Bölüm X. — Savurgan Oğlun Dönüşü.3.923 kelime
- 12 Xı. Bölüm — Bay Carson’ın Niyetleri Ortaya Çıkıyor3.999 kelime
- 13 Xıı. Bölüm. — Yaşlı Alıce’in Çocuğu.2.487 kelime
- 14 Bölüm Xııı. — Bir Yolcunun Anlattıkları.2.611 kelime
- 15 Xıv. Bölüm — Jem’in Talihsiz Esther’le Görüşmesi3.312 kelime
- 16 Xv. Bölüm — Rakipler Arasında Şiddetli Bir Karşılaşma3.611 kelime
- 17 Xvı. Bölüm — İşverenlerle İşçilerin Buluşması2.954 kelime
- 18 Xvıı. Bölüm — Barton’un Gece İşi2.981 kelime
- 19 Bölüm Xvııı. — Cinayet.3.151 kelime
- 20 Xıx. Bölüm — Jem Wılson Cinayet Şüphesiyle Tutuklanıyor3.259 kelime
- 21 Xx. Bölüm — Mary’nin Rüyası—ve Uyanış1.987 kelime
- 22 Xxı. Bölüm. — Esther’in Mary’yi Arama Nedeni.2.839 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm — Mary’nin Alibisini Kanıtlama Çabası3.079 kelime
- 24 Xxııı. Bölüm — Celpname3.305 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm — Ölmekte Olanlarla2.419 kelime
- 26 Xxv. Bölüm — Bayan Wılson’ın Kararı2.217 kelime
- 27 Xxvı. Bölüm — Liverpool Yolculuğu902 kelime
- 28 Xxvıı. Bölüm — LİVERPOOL RıHTIMLARINDA2.028 kelime
- 29 Bölüm Xxvııı.1.835 kelime
- 30 Xxıx. Bölüm — Jem Hakkında Ağır Suç İddianamesi1.563 kelime
- 31 Job Legh'in Aldatmacası1.389 kelime
- 32 Xxxı. Bölüm — Mary Geceyi Nasıl Geçirdi1.466 kelime
- 33 Bölüm Xxxıı. — Duruşma ve Karar — “Suçsuz.”5.278 kelime
- 34 Xxxııı. Bölüm — Huzur İçinde Yatsın.3.556 kelime
- 35 Bölüm Xxxıv. — Eve Dönüş.3.685 kelime
- 36 Xxxv. Bölüm3.466 kelime
- 37 Xxxvı. Bölüm — Jem’in Bay Duncombe’la Görüşmesi1.900 kelime
- 38 Xxxvıı. Bölüm — Cinayetle İlgili Ayrıntılar2.583 kelime
- 39 Otuz Sekizinci Bölüm. — Sonuç.1.504 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
BÖLÜM IX.
BARTON’UN LONDRA DENEYİMLERİ.
“Kendini şımartarak yaşamak bize düşer,
Kendini yoksun bırakarak yaşamak onlara;
Geniş, kalabalık caddeler bize,
Onlara sağlıksız köşeler, loş tavan araları,
Sıçanların yüzebildiği bodrumlar!
Sık sık yağan yağmurla tazelenmiş yeşil yollar bize,
Tozun karanlıkta ağır ağır biriktiği ara sokaklar onlara!
Bu yazgılı acıyı onlara biz reva görmedik—
Tanrı zengini de yoksulu da yarattı—
Peki neden yakınıyorlar?”
Bayan Norton’ın
“Adalıların Çocuğu”.
Ertesi akşam yağmur ılık, şıpır şıpır ve dinmek bilmez biçimde yağıyordu; çiçekleri uyandıracak türden bir yağmurdu. Ama ne yazık ki çiçeğin bulunmadığı Manchester’da yağmur yalnızca iç karartıcı, kasvetli bir etki yaratıyordu; sokaklar ıslak ve kirliydi, evlerden akan sular ıslak ve kirliydi, insanlar da ıslak ve kirliydi. Çoğu evinden çıkmamıştı; küçük, taş döşeli avlularda ayak sesleri alışılmadık ölçüde azdı.
Mary eve yürürken giysileri ıslanmıştı, onları değiştirmesi gerekti. Daha yeni yerleşmişti ki kapıda birinin el yordamıyla uğraştığını duydu. Ses, kalkıp kapıyı açmasına yetecek kadar sürdü. Karşısında—olabilir miydi? Evet, babası duruyordu!
Sırılsıklam ve yorgunluktan bitkin hâlde orada duruyordu! Mary onu neşeyle, şaşkınlıkla karşıladı ama babası tek söz etmeden içeri girdi. Islak giysileriyle ateşin yanına oturdu, aldırış etmiyordu. Mary onun öylece kalmasına razı olmadı. Koşup çalışma giysilerini getirdi; babası ateşin yanında üstünü değiştirirken kilerde yiyecek namına ne varsa bulmak için rafları karıştırdı. Bütün bunları yaparken olabildiğince neşeli bir sesle durmadan konuştu; ama babasının kederi yüreğine kurşun gibi çökmüştü.
Bayan Simmonds’ın yanında, modadan, giysilerden ve şu ya da bu elbisenin gerekeceği davetlerden söz edilen; arada bir aşk ve âşıklara dair alçak sesli kısa konuşmaların karıştığı bir yaşama kapanmış olan Mary, günün siyasi haberlerini duymamıştı: Parlamento, işçi erkekler sıkıntılarını anlatmak üzere eğitimsiz, kaba saba sözlerinin bütün gücüyle kendilerini dinlemeleri için dilekçe verdiğinde onları dinlemeyi reddetmişti. Fatih’in solgun atının üzerinde halkın arasına saldığı bu sıkıntı, insanların yaşamlarını ezip tüketiyor, ülkenin dört bir yanına keder damgaları basıyordu.
Babası yiyip biraz kendine geldikten sonra bir süre sessizce oturdular. Mary, onu böylesine ezen şeyi anlatmasını istiyordu ama sormaya cesaret edemiyordu. Bu kez akıllıca davranmıştı; yüreğimiz ağır yük altındayken derdimizi kendi istediğimiz biçimde ve zamanda anlatmak daha iyi gelir.
Mary çocukluğundaki gibi babasının ayaklarının dibindeki tabureye oturdu, elini usulca onun eline soktu. Babasının hüznü ona da bulaşmıştı; nedenini bilmeden “kederlenmeyi öğrendi, iç çekti.”
“Mary, bizi dinlemesi için Tanrımıza seslenmeliyiz; çünkü insan kulak vermiyor. Hayır, şimdi kanlı gözyaşları döktüğümüzde bile kulak vermiyor.”
Mary, babasının yüreğini ezen şeyi ayrıntılarıyla anlamasa da ne olduğunu hemen kavradı. Sessizce elini sıktı, acısını paylaştığını gösterdi. Ne söyleyeceğini bilmiyordu; yanlış bir şey söylemekten öylesine korkuyordu ki sustu. Ama babası yarım saatten uzun süre aynı hâlde, gözleri boş boş ateşe dikili oturunca, sessizliği arada bir derin iç çekiş dışında yalnızca saatin yorgun tik takları ve dışarıdaki damın damla damla sızan suyu bozunca, Mary daha fazla dayanamadı. Babasını sarsacak herhangi bir şey—kötü bir haber bile.
“Baba, George Wilson’ın öldüğünü biliyor musun?” (Babası elini birden, neredeyse şiddetle sıktı.) “Dün sabah Oxford Road’da yere yığılıp ölmüş. Çok üzücü, değil mi baba?”
Mary, teselli bulmak için babasının yüzüne bakarken gözyaşları akmaya hazırdı. Ama aynı umutsuz, donuk bakış; ölüye duyulan keder bile bakışını değiştirmiyordu.
“Ölmesi kendisi için daha iyi,” dedi alçak sesle.
Bu dayanılmazdı. Mary, Margaret’e bu gece kendisiyle yatmaya gelmesine gerek olmadığını söylemek bahanesiyle ayağa kalktı; aslında Job Legh’den gelip babasını neşelendirmesini isteyecekti.
Kapılarının önünde durdu. Margaret şarkı çalışıyordu; sesi sessiz gece havasında bir meleğin sesi gibi çınlıyordu.
“Teselli edin, teselli edin halkımı, der Tanrınız.”
Eski İbrani peygamber sözleri Mary’nin yüreğine çiy gibi düştü. Araya giremedi. Dinleyip “teselli bulmuş” hâlde durdu; konuşmaların hafif uğultusu yeniden başlayınca içeri girdi ve geliş sebebini anlattı.
Dede ile torun, onun isteğini yerine getirmek için hemen ayağa kalktılar.
“Çok yorulmuş sadece Mary,” dedi yaşlı Job. “Yarın bambaşka biri olur.”
Acıyla ezilmiş, yüreği ağırlaşmış bir insan üzerinde etkili olan bakışları ve ses tonlarını tarif etmek imkânsızdır. Ama bir saat kadar sonra John Barton eskisi gibi rahatça konuşmaya başlamıştı; konuşmasının tümü, doğal olarak, kendisinin ve birçok kişinin boş çıkan umutları üzerineydi.
“Evet, Londra güzel bir yer,” dedi. “Orada, aklıma bile gelmeyecek ve hikâye kitapları dışında kendilerinden söz edildiğini hiç duymadığım kadar seçkin insanlar yaşıyor. Şimdi güzel şeylere kavuşuyorlar ki sonra azap çeksinler.”
Hâlâ zengin Dives ile yoksul Lazarus’un eski meseli! Bu mesel, yoksulların aklını kurcaladığı kadar zenginlerin de aklını kurcalıyor mu?
“Baba, lütfen bize Londra’yı baştan sona anlat,” diye rica etti, her zamanki gibi babasının dizinin dibinde oturan Mary.
“Onda birini bile görmemişken size hepsini nasıl anlatayım? Bana dediklerine göre altı Manchester büyüklüğündeymiş. Altıda biri görkemli saraylardan, altıda üçü orta hâlli yerlerden, geri kalanı da Manchester’ın bile bilmediği—buna şükür—pislik ve kötülük yuvalarından oluşuyormuş.”
“Peki baba, Kraliçe’yi gördün mü?”
“Sanırım görmedim; gerçi bir gün onu birçok kez görmüş olduğumu sandım. Bak,” dedi Job Legh’e dönerek, “Parlamento binasına gideceğimiz gün belirlenmişti. Holborn’da bir hana yerleşmiştik; orada bize çok iyi baktılar. Dilekçeyi götüreceğimiz sabah kahvaltıda öyle bir sofra kurdular ki Kraliçe’nin kendisi bile oturup yiyebilirdi. Galiba yüreğimizi güçlendirmek istediler. Koyun böbreği, sosis, ızgara jambon, kızarmış etle soğan vardı; kahvaltıdan çok akşam yemeğine benziyordu. Ama bizimkilerin çoğunun pek yiyemediğini gördüm. Evdekileri, karılarıyla küçücük çocuklarını düşündüklerinde lokmalar boğazlarında düğümleniyordu; belki de tam o sırada yiyecek hiçbir şeyleri yoktu. Kahvaltıdan sonra hepimizi alay hâlinde yürümek üzere topladılar. İkişer ikişer sıraya girmemiz ve birkaç metre uzunluğundaki dilekçeyi öndeki çiftlerin taşıması epey zaman aldı. Adamların yüzünden ciddiyet akıyordu, emin ol; ne kadar zayıf, solgun, perişan görünüyorlardı!”
“Senin de övünecek hâlin yok.”
“Evet ama nice kişiye göre şişman ve al yanaklıydım. Neyse, Deansgate’e benzeyen nice sokaktan ağır ağır yürüdük. Sokakları dolduran arabalarla faytonlar yüzünden yavaşlamak zorundaydık. Birazdan aralarından sıyrılırız belki diye düşündüm; ama sokaklar genişledikçe trafik daha da kötüleşti, sonunda Oxford Street’te büsbütün tıkandık. Yine de sonunda karşıya geçtik; aman Tanrım, o vakit kendimizi ne muhteşem caddelerde bulduk! Londra’da ev yapmayı fena hâlde karıştırıyorlar. İşini bilen, eli düzgün bir inşaat ustasına orada iş çıkar. Bak, evlerin çoğu insanın yaşayacağı düzgün bir biçimde yapılmamış; bazıları sonradan yıkılacak diye düşünmüşler, önlerine koca çirkin sütunlar dikmişler. Bazılarının üstüne de (terzilerin tabelası sandık) giyinmeye ihtiyacı olan taştan kadın ve erkek heykelleri koymuşlar. Çocuk gibiydim; etrafa bakarken bütün derdimi unuttum. Güneş tam tepemizdeydi, öğle vakti—hatta geçmişti—olmalıydı; bunu anlayabiliyorduk. Toz içinde, yorgun, bir adım oraya bir adım buraya gidiyorduk. Sonunda hepsinden daha gösterişli bir caddeye çıktık; Kraliçe’nin sarayına gidiyordu. Kraliçe’yi gördüğümü sandığım yer de orasıydı. Beyaz sorguçlu cenaze arabalarını görmüşsündür, Job?”
Job başıyla onayladı.
“Londra’da cenazeciler iyi para kazanıyor doğrusu. Arabada gördüğümüz kadınların neredeyse hepsi o sorguçlardan birini o günlüğüne kiralamış, başlarında sallayıp duruyorlardı. Kraliçe’nin kabul günüymüş, dediler; arabalar sarayına doğru gümbür gümbür ilerliyordu. Bazılarının içinde sirk sanatçıları gibi giyinmiş beyler, bazılarındaysa yığınla kadın vardı [28]. Arabaların kendileri de pek gösterişliydi. İçeriye sığamayan beylerden bazıları arkaya asılmıştı; koklamak için çiçek demetleri, ipek çoraplarına çamur sıçratabilecek insanları uzak tutmak için de ellerinde değnekler vardı. Arabaların arkasında giden bir uşak gibi arkaya asılacaklarına neden fayton tutmadıklarını merak ettim; ama herhâlde Darby ile Joan gibi karılarının yanında kalmak istemişlerdi. Arabacıları, eski zaman papazları gibi peruk takmış, kısa boylu tıknaz adamlardı. Neyse, bu arabalar yüzünden ilerleyemiyorduk; bekledik de bekledik. Atlar hızlı gidemeyecek kadar semizdi; parlak tüylerinden, açlığın ne olduğunu hiç bilmedikleri belliydi. Karşıya geçmeye kalktığımızda polis bizi geri itti. Bir iki tanesi değnekleriyle vurdu; arabacılar güldü. Yakında duran birkaç görevli de dürbünlerini gözlerine dayayıp şarlatanlar gibi öylece bıraktılar. Polislerden biri bana vurdu. ‘Bunu yapmaya ne hakkınız var?’ dedim.
Dipnot 28:
“Rucks”: çok büyük miktarda.
(Geri dön)
“‘Atları ürkütüyorsunuz,’ dedi adam, kibarca konuşmaya çalışarak (Londralıların çoğu dillerini tutturamaz, a ve i seslerini düzgün çıkaramaz), ‘Majestelerinin kabul gününe giden hanımefendi ve beyleri rahatsız etmenizi önlemek bizim görevimiz.’
“‘Peki, biz işimizi usulünce yapmaya çalışırken neden rahatsız ediliyoruz?’ dedim. ‘Bizim işimiz bizim için ölüm kalım meselesi; Lancashire’da evde açlıktan kıvranan nice yavru var. Tanrı’nın gözünde hangimizin işi daha önemli sizce, bizimki mi, sizin bu kadar değer verdiğiniz o soylu hanımefendi ve beylerin işi mi?’
Ama hiç konuşmasam da olurmuş; çünkü adam yalnızca güldü.
John sustu. Kendi kendine devam eder mi diye biraz bekledikten sonra Job şöyle dedi:
“Peki ama anlatacakların bu kadar değil ki, dostum. Parlamento binasına vardığınızda ne olduğunu da anlatsana.”
Biraz duraklayan John cevap verdi:
“İzninizle komşu, o konuya hiç girmeyeyim. Ne benim ne de başkalarının bunu unutması ya da bağışlaması mümkün; ama başımıza gelen yıkımı öylece Londra’dan bir haber gibi anlatamam. Yaşadığım sürece o gün geri çevrilişimiz yüreğimde kalacak; bizi dinlemeyi böylesine zalimce reddedenlere de yaşadığım sürece lanet edeceğim. Ama bundan daha fazla söz etmeyeceğim [29].”
Dipnot 29:
Chaucer’da benzer bir çift olumsuz kullanımı sık görülür; “Değirmencinin Hikâyesi”nde olduğu gibi:
“Hiçbir kadından hiçbir armağan almadı,
Nezaket olsun diye, hiçbirini istemediğini söyledi.”
(Geri dön)
Böylece, sorularının cevabını alamayan grup birkaç dakika sessizce oturdu.
Ne var ki yaşlı Job, birinin konuşması gerektiğini; yoksa John Barton’ın kederini dağıtmak için yaptıkları her şeyin boşa gideceğini düşündü. Bir süre sonra, içleri hâlâ doluyken onları incitecek kadar konudan uzak olmayan, ama kasvetli düşünceleri sürdürüp besleyecek kadar da benzerlik taşımayan bir konu buldu.
“Mary,” dedi, “benim bir zamanlar Londra’da bulunduğumu hiç duydun mu?”
“Hayır!” dedi Mary şaşkınlıkla; Job’a duyduğu saygı daha da artmıştı.
“Ama bulundum elbet; Peg de yanımdaydı, zavallı kızın aklında hiçbir şey kalmamış olsa da. Bilmen gerekir, tek çocuğum vardı; Margaret’in annesiydi. Onu çok severdim. Bir gün, ben kızardığını görmeyeyim diye arkamda durmuş, o nazlı hâliyle yanaklarımı okşarken, bana kendisiyle yakınımızda kiracı olarak kalan marangoz Frank Jennings’in evlenirlerse çok mutlu olacaklarını söyledi. Onu reddetmeye gönlüm elvermedi; gerçi evden ayrılacağını düşünmek beni hasta ediyordu. Ama tek çocuğumdu; genç yüreğini üzmekten korktuğum için hissettiklerimden hiç söz etmedim. Bir zamanlar benim de genç olduğumu, sevgili annesini sevdiğimi ve ikimiz de anne babalarımızı bırakıp birlikte dünyaya açıldığımızı hatırlamaya çalıştım. Şimdi susmuş olduğuma çok şükrediyorum; gözümün nuru kızımla ayrılmanın beni ne kadar yaraladığını söyleyip onu üzmemişim.
“Ama,” dedi Mary, “delikanlının komşunuz olduğunu söylemiştiniz.”
“Öyleydi; babası da ondan önce. Ama Manchester’da iş azdı; Frank’in amcası ona Londra’da iş ve ücret olduğunu haber salınca oraya gidecekti, Margaret de peşinden gidecekti. Ah, o günleri düşününce hâlâ yüreğim sızlar. O mutluydu, Frank mutluydu; arkalarından kederlenen zavallı babalarıysa bir başına kalmıştı. Evlendiler, yola çıkmadan önce birkaç gün benimle kaldılar. Margaret’in o birkaç gün içinde yüreğinin nice kez daraldığını, belki de konuşmak istediğini sık sık düşündüm. Ama kendimden biliyordum; insanın içindekini saklaması daha iyidir. Ben de ne hissettiğimi hiç belli etmedim. Beni öpmeye, elimi tutmaya, çocukluğundaki gibi sevgi göstermeye başladığında ne demek istediğini anladım. Neyse, sonunda gittiler. Margaret, şu iki mektubu biliyorsun değil mi?”
“Elbette,” diye karşılık verdi torunu.
“Zavallı kızdan aldığım iki mektup da yalnızca onlardı. Mektuplarında çok mutlu olduğunu yazmıştı; ben de öyle olduğuna inanıyorum. Frank’in ailesi de onun işinin iyi gittiğini duymuş. Mektuplarından birini zavallı kız, ‘Hoşça kal, Büyükbaba!’ diye bitirmiş; büyükbaba sözcüğünün altını da çizmişti. Bu ve başka işaretlerden hamile olduğunu anladım. Bir şey demedim, ama bir miktar para biriktirdim; Pentekost’ta izin alıp onu ve bebeği görmeye gidecektim. Pentekost’a doğru bir gün Jennings çıkageldi; yüzü asıktı. ‘Frank’le senin Margaret’in ikisi de ateşlenmiş,’ dedi. Bir saman çöpüyle yere yıkılabilirdim; Tanrı olacakları bana bildiriyor gibiydi. Yaşlı Jennings’e, kaldıkları evin sahibesi bir mektup yazmış. Düzgün yazılmış mektupta, gelip onlara bakacak bir yakınları olup olmadığını soruyordu. Önce ev sahibesi hastalanmış; Frank de kendi annesi kadar şefkatle ona bakarken hastalığı kapmış. Margaret’in de doğumu her an bekleniyormuş [30]. Uzun lafın kısası, yaşlı Jennings’le o geceki arabaya binip yola çıktık. İşte böyle Mary, Londra’ya gidişim.
Dipnot 30:
“Down-lying”: lohusalık.
(Geri dön)
“Peki oraya vardığınızda kızınız nasıldı?” diye endişeyle sordu Mary.
“Dinleniyordu zavallı kız; Frank de öyle. Kapıyı açan ev sahibesinin ağlamaktan şişmiş yüzünü görünce anlamıştım. ‘Neredeler?’ diye sorduk. Kadının yüzüne bakınca öldüklerini anladım; Jennings ise anladığım kadarıyla anlamamıştı. Bizi yatağında beyaz bir çarşafın altında açıkça görünen iki hareketsiz bedenin bulunduğu odaya götürünce kadın gibi çığlık attı.”
“Onun başka çocukları vardı, benimse hiç yoktu. Biricik yavrum, tek çocuğum orada yatıyordu. Ölmüştü; beni seven hiç kimse kalmamıştı, tek bir kişi bile. Ne yaptığımı tam hatırlamıyorum [31], ama çok sessiz kaldığımı biliyorum; yüreğim paramparça olmuştu.
Dipnot 31:
“Disremember”: unutmak.
(Geri dön)
“Jennings odada duramadı; ev sahibesi onu aşağı indirdi. Yalnız kalmak bana iyi geldi. Orada otururken hava karardı. Sonunda ev sahibesi yeniden yukarı çıkıp ‘Buraya gelin,’ dedi. Kalkıp ışığa doğru yürüdüm ama o kadar güçsüz ve sersemlemiştim ki merdiven korkuluklarına tutunmak zorunda kaldım. Beni, Jennings’in kanepede uyuyakaldığı odaya götürdü; adam gece takkesi niyetine mendilini başına örtmüştü. Ev sahibesi, ağlamaktan bitkin düşüp uyuduğunu söyledi. Masada çay hazırdı; iyi yürekli bir kadındı. Ama yine ‘Buraya gelin,’ deyip kolumu tuttu. Masanın çevresinden geçtim; şöminenin yanında üstüne şal örtülmüş bir çamaşır sepeti vardı. ‘Şunu kaldırın,’ dedi. Kaldırdım; içinde minicik bir bebek uyuyordu. Yüreğim hop etti; o gün ilk kez gözlerimden yaşlar boşandı. ‘Onun mu?’ diye sordum, bildiğim hâlde. ‘Evet,’ dedi. ‘Ateşi biraz hafifliyordu, bebek de doğmuştu; sonra zavallı genç adamın durumu kötüleşip öldü, kız da birkaç saat sonra onun ardından gitti.’”
“Ufacık tefecik bir şeydi; yine de sanki beni avutmak için geri dönmüş bir melekti. Jennings bebeğin yanına her gittiğinde kıskanıyordum. Bebeğin Jennings’ten çok benim kanımdan canımdan olduğunu düşündüm; yine de bebeği benden alacağından korktum. Oysa aklının ucundan bile geçmiyormuş; zaten başka çocukları vardı ve sonradan anladığıma göre en başından beri onu benim almamı istiyormuş. Margaret’le kocasını Londra’da kalabalık, büyük, ıssız bir mezarlığa gömdük. Onları orada bırakmaya gönlüm razı değildi. Yeniden dirildiklerinde Manchester’dan, bütün eski dostlarından uzakta kendilerini önce çok yabancı hissederler diye düşünüyordum; ama elimden bir şey gelmezdi. Tanrı oradaki mezarlarını da buradakiler gibi gözetir. Cenaze çok paraya mal oldu, ama Jennings’le ben gerekeni layıkıyla yapmak istedik. Sonra eve götüreceğimiz sağlıklı, tombul bebeğimiz vardı. Paramız pek kalmamıştı; ama hava güzeldi. Brummagem’e kadar arabayla gidip oradan yürümeye karar verdik. Londra’yı son görüşüm, bir iki mil ötedeki büyük bir tepeden geriye bakarken, aydınlık bir Mayıs sabahıydı. Arkada bıraktığım o koca şehrin içinde, kutsal yavrum son uykusundaydı. Tanrı’nın dediği olsun! O benden önce cennete vardı; Tanrı izin verirse ben de bir gün oraya ulaşacağım, ama daha epey zaman var.
“Yola çıkmadan önce bebeği doyurmuşlardı; arabanın sallantısı da zavallı yavruyu uyuttu. Ama öğle yemeği için durduğumuzda uyanıp mamasını istedi [32]. Biraz sütle ekmek istedik; önce Jennings yedirmeye kalktı, ama bebek ağzını dört köşeli bir kare gibi açıp mamayı dört köşesinden dışarı akıttı. ‘Salla Jennings,’ dedim. ‘Fazla dolunca suyu huniden böyle akıtırlar; çocuğun ağzı huninin geniş ağzı, boğazıysa dar ucu.’ Salladı, ama bebek daha çok ağladı. ‘Ver bana,’ dedim; beceriksiz yaşlı bir adam olduğunu düşünüyordum. Ama bende de durum değişmedi. Bebeği sallaya sallaya ağzına bir çay bardağından biraz fazla mama verebildik; fazlası yine dışarı çıkıp ev sahibesinin giydirdiği güzel kuru giysileri ıslattı. Yemek masasına varıp oturmuş, kendimize yemek alıp iki lokma etmişiz ki biri nöbetçi, öteki elinde basma kumaş örneği sallayan şık bir delikanlı içeri girdi. Biri ‘Araba hazır!’ dedi; öteki ‘Yemeğiniz yarım kron!’ diye seslendi. İkimizin yemeğine birden bu kadar para istediklerini sanmıştık; zaten daha tadına bile bakmamıştık. Ama inanır mısın, kişi başı yarım kron, bebeğin giysilerine dökülen ekmek süt için de bir şilin aldılar. İtiraz ettik [33]; ama herkes kuralın böyle olduğunu söyleyince, bizim gibi iki zavallı yaşlı adam ne yapabilirdi? Zavallı bebek, o andan geceyi geçireceğimiz Brummagem’e varana kadar soluk almadan ağladı. Küçük yavru için yüreğim parçalandı. Onu avutmaya çalışıp konuştuğumuzda minicik ağzıyla ceket kollarımızı, hatta ağızlarımızı arıyordu. Zavallı kızcağız! Soğuk mezarda yatan annesini istiyordu. ‘Böyle yemeğini de geri çıkarırsa açlıktan ölecek,’ dedim. ‘Bir kadından beslemesini isteyelim; bebeklerle ilgilenmek kadınlara doğal gelir.’ Handaki oda hizmetçisine sorduk; kadın bebeğe hemen ısındı. Güzel bir akşam yemeği yedik; sıcacık odada ve açık havada yaptığımız uzun yolculuktan sonra uykumuz geldi. Oda hizmetçisi bebeği yanında yatırmak istermiş, ama hanımının kızacağından çekiniyormuş. Bebek kollarında öyle huzurlu ve gülümser görünüyordu ki, bizimle yatarsa sorun olmayacağını düşündük. ‘Bak Jennings,’ dedim, ‘kadınlar bebekleri nasıl da sakinleştiriyor; dediğim gibi işte.’ Ciddi bir hâli vardı; hep düşünceli görünürdü, ama çok derin bir şey söylediğini hiç duymamıştım. Sonunda şöyle dedi—
Dipnot 32:
“Pobbies” ya da “pobs”: çocuk lapası.
(Geri dön)
Dipnot 33:
“Again”: “against” (karşı) anlamında. “Benimle olmayan bana karşıdır.” —Wycliffe çevirisi.
(Geri dön)
“‘Genç hanım! Yedek bir gece takkesi var mı?’”
“‘Valizini açmak istemeyen beyler için hanımda her zaman gece takkesi bulunur,’ dedi kadın, biraz aceleyle.”
“‘Evet ama genç hanım, sizin takkelerinizden birini istiyorum. Bebek size alışmış gibi; belki karanlıkta sizin takkenizi takarsam beni siz sanır.’”
“Oda hizmetçisi sırıtarak bir takke almaya gitti. Ben de kadın takkesi takınca kendini kadın sanacağını düşünen yaşlı, sakallı adama kahkahayla güldüm. Ama Jennings’i bu fikirden vazgeçirmek mümkün değildi; takkesini takıp yatağa girene kadar bebeği tuttum. Ne geceydi ama! Bebek eski usul çığlıklar atmaya başladı; sırayla oturup onu salladık. Minik ağzıyla etrafı ararken yüreğim çok sızladı; ama bütün bunlara rağmen iki yaşlı adamın, birinin başında kadın takkesiyle gecenin yarısı boyunca oturup susturulamayan bebeği ninniyle uyutmaya çalışmasını düşününce gülümsemekten kendimi alamıyordum. Sabaha karşı zavallı yavrucak ağlamaktan bitkin düşüp uyuyakaldı; ama uykusunda bile yüreğinin ta içinden yükseliyormuş gibi titreyen öyle acıklı hıçkırıkları vardı ki, bir iki kez annesinin göğsünde sonsuza dek huzur içinde yatmasını neredeyse diledim. Jennings de uyudu; ben de kalan paramızı hesaplamaya koyuldum. Önceki gün öğle yemeği paramızın çoğunu almıştı, zaten elimizde pek az kalmıştı. O geceki konaklama, akşam yemeği ve kahvaltının ne kadar tutacağını bilmiyordum. Gençliğimden beri hesap yapmak beni hep uyutur; çok geçmeden derin bir uykuya daldım. Beni ancak kapıyı tıklatan oda hizmetçisi uyandırdı; hanımı kalkmadan istersek bebeği giydirebileceğini söyledi. Ama inanır mısın, önceki gece bebeği soymayı hiç düşünmemiştik; şimdi de öyle derin uyuyordu, biz de sessizliğe kavuştuğumuz için öyle mutluyduk ki yeniden ağlasın diye onu uyandırmanın anlamı yoktu.
“E, Mary iyi dinleyiciymiş, uyuyakaldı! Hikâyemden sıkılmışsınızdır herhâlde; sonunu fazla uzatmayacağım. Hesabı ödeyince elimizde pek az para kaldı. Eve yürüyerek dönsek iyi olur diye düşündük; bize yalnızca altmış mil olduğunu söylemişlerdi, yiyecek dışında hiçbir şeye para harcamayacaktık. Brummagem’den ayrıldık (Manchester kadar kara bir yerdi, ama hiç evimizi andırmıyordu) ve bütün gün yürüdük; bebeği sırayla kucağımızda taşıdık. Ayrılmadan önce oda hizmetçisi onu güzelce doyurmuştu; hava iyiydi, insanlar da düzgün konuşmanın yolunu öğrenmeye başlamıştı. Eve yaklaştıkça, benim içim ne kadar yalnız olsa da, daha neşeli oluyorduk. Öğle yemeği için durmadık; ama akşam yemeği saatinde [34] bir meyhanede güzel bir yemek yedik, bebeği de elimizden geldiğince doyurduk; pek iyi olmadı gerçi. Emmesi için bir parça ekmek kabuğu da aldık; bunu bize oda hizmetçisi öğretmişti. O gece yorgunluktan mı, nedendir bilmiyorum, yol çok uzayıp yorucu oldu [35]. Zavallı kız uykusunu almıştı; yüreğimi yeniden parçalayan o ağlayışına başladı. Jennings şöyle dedi:
Dipnot 34:
“Baggin-time”: akşam yemeği vakti.
(Geri dön)
Dipnot 35:
“Dree”: uzun ve sıkıcı. Eski İngilizce “dreogan”: acı çekmek, katlanmak.
(Geri dön)
“‘Dün arabada, beyler gibi tepesinde oturarak yola çıkmamalıydık.’”
“‘Yok dostum! Arabaya binmeseydik daha fazla yürümemiz gerekecekti; ikimiz de bu kadar yürümekten yorulduk.’ [36]”
Dipnot 36:
“Olmadım, değilim, hiçbir zaman da olmayacağım.” —Wycliffe’in “Savunma”sı, s. 1.
(Geri dön)
Bir süre sustu. Ama bir şey ters gittiğinde, artık geri dönüp düzeltmek mümkün değilse mutlaka bunu fark edenlerdendi. Az sonra konuşacakmış gibi öksürdü. İçimden, ‘Yine başlıyor dostum,’ dedim. Şöyle dedi:
“‘Bağışlayın komşu, ama oğlumun kızınızla hiç çıkmaya başlamamış olması onun için daha iyi olurdu diye düşünüyorum.’”
“İşte bu beni öfkelendirdi; yüreğim kabardı. Bebeğini kucağımda taşıyor olmasaydım sanırım ona vururdum. Sonunda daha fazla dayanamadım ve şöyle dedim:
“‘O hâlde doğrudan, Tanrı’nın dünyayı hiç yaratmamış olmasının daha iyi olacağını söyle; çünkü o zaman biz de dünyaya gelmez, şimdi bu ağır yüreklerle yaşamazdık.’”
“Evet! Bunun düpedüz küfür olduğunu söyledi; ama ben, Tanrı’nın göndermeyi uygun gördüğü olayları yeniden önüne koyma biçiminin daha büyük bir küfür olduğunu düşündüm. Neyse, ölü oğlunun çocuğu olduğu kadar benim ölü kızımın da çocuğu olan küçük bebeğin hatırı için daha fazla öfkeli söz etmedim.”
“En uzun yolun bile bir dönemeç yeri vardır; o gece de sonunda bitti. Ayaklarımız su toplamış, yeterince yorulmuştuk. Bana kalırsa bebek gitgide güçten düşüyordu; incecik ağlayışını duymak yüreğimi parçaladı. Dünkü güçlü ağlayışlarından birini duymak için sağ elimi verirdim. Kahvaltı etmek istiyorduk, annesiz bebek de öyle! Görünürde meyhane yoktu; saat altı sularında (gerçi daha geç sanıyorduk) açık kapının yanında bir kadının dolaştığı bir kulübenin önünde durduk. ‘İyi kadın, biraz dinlenebilir miyiz?’ dedim. ‘Buyurun,’ dedi; önceden yeterince temiz görünen bir sandalyeyi önlüğüyle sildi. Oda aydınlık ve temizdi; dizlerim bir daha bükülmeyecek sanıyordum ama yeniden oturabildiğimize sevindik. Bir dakika geçmeden bebeği fark etti, kollarına aldı, tekrar tekrar öptü. ‘Hanımım,’ dedim, ‘parasız değiliz; bize kahvaltılık bir şey verirseniz hakkını öderiz. Şu zavallı bebeği yıkayıp giydirir, karnına biraz çocuk lapası indirirseniz, çünkü neredeyse açlıktan ölüyor, ömrümün sonuna dek sizin için dua ederim.’ Hiçbir şey söylemedi; bebeği bana geri verdi. Ben daha ağzımı açamadan ateşe bir tava koymuş, masaya ekmekle peynir çıkarmıştı bile. Dönünce yüzü kıpkırmızıydı, dudakları sımsıkı kapalıydı. Kahvaltımıza öyle sevindik ki! O günkü iyiliğinin karşılığını Tanrı versin o kadının; zavallı bebeği, kendi yoksul annesi nasıl besleyebilirse öyle nazikçe besledi, onunla öyle şefkatle konuştu. Sanki bu yabancıyla bebek birbirini önceden, belki insanların ruhlarının geldiği söylenen cennette tanımıştı; bebek kadının gözlerine öyle sevgiyle bakıyor, güvercin sesine benzeyen küçük sesler çıkarıyordu. Sonra bebeği soydu (zavallı yavrucak, vakti gelmişti), ona öyle yumuşakça dokundu; başından ayağına kadar yıkadı. Eşyalarının çoğu kirliydi; annesinin onun için hazırladığı ve Londra’dan arabacıyla gönderdiği giysileri bir kenara koydu. Çıplak bebeği önlüğüne sarıp göğsüne sarkan, siyah bir kurdeleye bağlı anahtarı çıkardı ve büfenin çekmecesini açtı. Burnumu soktuğum için üzüldüm ama çekmecede lavantaların arasına serpilmiş küçücük çocuk giysilerini, yanlarında da küçük bir kırbaçla kırık bir çıngırağı görmeden edemedim. O kadının yüreğini o zaman anlamaya başladım. Bir iki şey çıkardı, çekmeceyi kilitledi ve bebeği giydirmeyi sürdürdü. Tam o sırada kocası aşağı indi; iriyarı bir adamdı, vakit ilerlemiş olmasına rağmen yarı uyanık bile görünmüyordu. Aşağı katta konuşulanların hepsini duymuştu, belliydi; ama kaba saba bir adamdı. Kahvaltımızı bitirmiştik. Jennings, kadın bebeği sallayarak uyutmaya çalışırken onu dikkatle izliyordu. Sonunda, ‘Artık yöntemini öğrendim: iki sallayış, bir sarsış; iki sallayış, bir sarsış. Şimdi bebeği kendim uyutabilirim,’ dedi.”
Adam bize epey ters ters başıyla selam vermiş, kapıya gidip elleri pantolon ceplerinde, dışarıyı izleyerek ıslık çalmaya koyulmuştu. Sonunda döndü ve oldukça sert bir sesle dedi ki:
“‘Söylesene hanım, bugün kahvaltı etmeyeceğim herhâlde?’”
“Bunun üzerine kadın çocuğu uzun, yumuşak bir öpücükle öptü; ne demek istediğini anlayıp anlamadığımı görmek için yüzüme baktıktan sonra tek kelime etmeden bebeği bana verdi. Kalkmak istemiyordum ama gitmemizin daha iyi olacağını gördüm. Jennings’e sertçe dürttüm (uyuyakalmıştı) ve ‘Hanımım, ne kadar borcumuz?’ diye sordum; paramızın pek az olduğunu anlamasın diye bozuk paralarımı şıngırdattım. Kadın, tek kelime etmeyen ama bütün kulaklarıyla bizi dinleyen kocasına baktı. Kocasının bir şey söylemeyeceğini anlayınca, iki arada kalmış gibi, ondan korkarak tereddütle, ‘Altı pens fazla gelir mi sizce?’ dedi. Meyhane hesabından çok farklıydı bu; adam aşağı inmeden önce epey yemiştik. ‘Peki hanım, bebeğin ekmeğiyle sütü için ne verelim?’ dedim. (Bir ara ‘Bir de onunla uğraştığınız için’ demeyi düşündüm ama yüreğim söylememe izin vermedi; tavrından bunun sevgiyle yapılmış bir iş olduğunu anlayabiliyordum.) Kadın hemen, kocasının arkasına gizlice bakarak —o sırt kadar kulak kesilmiş bir sırt görülmemiştir—, ‘Ah, küçük bebek yediğinin iki katını yemiş olsa bile yiyeceği için para alamayız, canım,’ dedi. Bunun üzerine adam ona öyle çatık kaşlarla baktı ki! Kadın ne demek istediğini anladı; sessizce karşıya geçip koluna elini koydu. Adam dirseğini birden silkeleyip elini atacakmış gibi oldu ama kadın alçak sesle, ‘Zavallı küçük Johnnie’nin hatırı için, Richard,’ dedi. Adam kımıldamadı, bir daha da konuşmadı. Bir dakika yüzüne baktıktan sonra kadın başını çevirdi, boğazındaki düğümü yutkunarak bastırdı. Parasını öderken yanından geçip giden kadın uyuyan bebeği öptü. Kaba kocayı yatıştırmak, ona çıkışmasını önlemek için ekmeğin altına bir altı pens daha sıkıştırmadan edemedim; sonra yeniden yola koyulduk. O kadını son görüşümde, kocasının kahvaltısıyla uğraşırken önlüğünün ucuyla sessizce gözlerini siliyordu. Ama cennette onu tanıyacağım.”
Uzun zaman önceki o mayıs sabahını düşünüp durdu; uzaktaki çitlerin altından, çiçek açmış çınarların arasından torununu kucağında taşımıştı.
“Daha anlatacak bir şey yok kızım,” dedi Job, devam etmesi için yalvaran Margaret’e. “O gece Manchester’a vardık. Jennings’in bebeği bana vermeye razı olacağını anlamıştım; onu hemen eve götürdüm. Bana ne büyük bir nimet oldu.”
Bir süre hepsi sustu; her biri düşüncelerinin akışına kapılmıştı. Sonra, neredeyse aynı anda, dikkatleri Mary’ye yöneldi. Babasının dizine başını dayamış, küçük taburesinde oturuyor ve bir bebek kadar derin uyuyordu. Hâlâ bebeklerinki gibi olan nefesi, bir kuşun yapraklı yuvasına süzülüşü kadar yumuşakça gelip gidiyordu. Yarı açık ağzı kış yemişleri kadar kırmızıydı; bu renk, teninin berrak solgunluğuyla hoş bir karşıtlık oluşturuyordu. Her kıpırdanışında kan, anlatım gücüyle yanaklarını pembeye boyuyordu. Kara kirpikleri narin yanağının üzerine uzanmıştı; altın rengi saçlarının gür bukleleri yanağını daha da gölgeliyor, yatarken ona yuva gibi bir yastık oluşturuyordu. Babası, sevgi dolu bir gururla, uzunluğunu ve ipeksiliğini göstermek istercesine parlak bir bukleyi bir an düzeltti. Bu küçük hareket Mary’yi uyandırdı; benzer durumdaki on kişiden dokuzunun yapacağı gibi, gözlerini sonuna kadar açıp haykırdı:
“Uyumuyorum. Hep uyanıktım.”
Babası bile gülümsemeden edemedi; Job Legh ile Margaret kahkahayı bastı.
“Hadi kızım,” dedi Job, “benim gibi yaşlı bir adam eski günlerden söz ederken uyuyakaldın diye öyle şaşkın görünme [37]. Uyku getirecek bir şeydi zaten. Bakalım, bizim gibi bir dokumacının yazdığı bir şiirden babana biraz okurken gözlerini açık tutabilecek misin? Böyle dizeler örebilen adam, eminim, olağanüstü biridir.”
Dipnot 37:
“Gloppened”: şaşırmış, korkmuş.
(Geri dön)
Bunun üzerine gözlüğünü burnuna yerleştirip çenesini kaldırdı, bacak bacak üstüne attı ve sesini temizlemek için öksürdü; bir yerlerden bulduğu Samuel Bamford’un küçük bir şiirini [38] yüksek sesle okudu.
Tanrı yoksullara yardım etsin; bu kış sabahında,
Loş aralıklardan, karanlık avlulardan çıkanlara.
Tanrı yardım etsin şu solgun, kederli kıza,
Boyun eğip çilesini sessizce çekene;
Tanrı yardım etsin, dışlanmış kuzu, titreyerek duruyor,
Dudakları bembeyaz, elleri soğuktan kıpkırmızı;
Çökük gözleri utangaçça yere bakıyor,
Gece gibi kara saçları hoyrat rüzgârda savruluyor;
Güzel göğsü yarı açıkta,
Ah, öyle soğuk ki, kar orada donup kalmış;
Ayakları uyuşmuş, ayakkabıları yırtık pırtık,
Tanrı yardım etsin sana, kimsesiz kuzu, öyle kederli duruyorsun!
Tanrı yoksullara yardım etsin!
Tanrı yoksullara yardım etsin! Bir bebeğin cılız ağlayışı
Şu dar geçitten geliyor, bakın!
Orada büzülmüş, ölüm gibi solgun bir kadın,
Çocuğunu soğuktan korumak için sarıp sarmalıyor;
Giysisi ince, şapkası ezilmiş, yırtılmış;
İncecik bir şal sevgili bebeğine sarılmış:
Böyle karşılıyor sabahın acımasız fırtınasını,
Soğuğu neredeyse yüreğine işledi.
Derken birden, aç gözlerle bakıyor,
Köşesinden sıcak, taze ekmekle biri geçerken;
Arzuladığı yük uzaklaşıp giderken,
Ağlıyor. Tanrı yardım etsin sana, çaresiz, kimsesiz!
Tanrı yoksullara yardım etsin!
Tanrı yoksullara yardım etsin! Bakın şu aç çocuğa,
Ayakkabısız, çorapsız; yaralı ayakları savunmasız;
Aksayarak, düşler içinde kederli bakışlarla,
İlerliyor, durup bakıyor
Yiyeceklerle dolu her vitrinin önünde.
Tek dileği içini ısıtacak bir öğün;
Aç damağa kaba saba yiyecekler bile
Yalnız açların bildiği bir tat verir!
Şimdi küflü bir ekmek kabuğunu yiyor;
Değerli lokmayı dişleriyle, elleriyle koparıyor;
Başının çevresinde şiddetle esip gürleyen
Fırtınayı umursamadan. Tanrı yardım etsin sana, zavallı çocuk!
Tanrı yoksullara yardım etsin!
Tanrı yoksullara yardım etsin! Bir başkasını buldum—
Belini bükmüş, saygıdeğer yaşlı bir adam;
Eprimiş krepeli, sarkık şapkası başında;
Görüyorum, paltosu gri ve lime lime.
“Kaba rüzgârlar” sanki “ak saçlarıyla alay ediyor”;
Gömleksiz göğsü fırtınaya açık.
Birden dönüp özlemle bakıyor,
Kıt bir mendille gözünü kör eden serpintiyi siliyor;
Etrafa bakınıyor, sanki daha iyi günlerinde
Yemek verdiği dostlarını görecekmiş gibi:
Ah, kimi öldü; kimi yoksulları tanımayı çoktan bıraktı;
O ise kimsesiz kaldı!
Tanrı yoksullara yardım etsin!
Tanrı yoksullara yardım etsin; ıssız vadilerde,
Uzak tepelerde, karaçalıyla fundalığın yetiştiği yerde yaşayanlara;
Onların hikâyesi gerçekten acıklıdır,
Ama dünyanın umurunda değil; insanların çektiği zahmeti
Ve yokluğu bilmek daha da az umurunda.
Yorucu dokuma tezgâhı sabah erkenden kaldırır onları,
Doğa tükenip uykuya yenik düşene dek çalışırlar,
Tadarlar ama karınları doymaz. Kar yoksul kulübenin
Çevresine yığılır, kapıyı kapatır;
Gece fırtınası fundalığın üzerinden ağıt ulur;
Ezilmiş, kimsesiz hâlde böyle mi ölecekler?
Umutsuzca çalışıp aç kalmayı hep mi çekecekler?
Hayır! Tanrı bir gün ayağa kalkacak ve yoksullara yardım edecek.”
Dipnot 38:
“Bir Radikalin Hayatından Kesitler”in [Passages in the Life of a Radical] soylu ruhlu yazarı; kendi toplumsal sınıfına örnek olan, bir kulübede bile soyluluğun bulunabileceğini gösteren adam.
(Geri dön)
“Âmin!” dedi Barton, ciddi ve kederli bir sesle. “Mary! Kızım, şu dizeleri benim için temize çekebilir misin, ne dersin? Tabii Job’un itirazı yoksa.”
“Benim itirazım yok. Ne kadar çok duyulur ve okunursa o kadar iyi, derim.”
Mary kâğıdı aldı. Ertesi gün, bir zamanlar Jem Wilson’dan geldiğinden kuşkulandığı, çevresi kalplerle oklarla süslü bir sevgililer günü kartının boş yarım yaprağına Bamford’un güzel şiirini kopyaladı.
Bölüm etkileşimi
