Bölümler 246Şu an: Salzburg Dalı[252]
- 1 Önsöz[1]1.575 kelime
- 2 İkinci Önsöz[3]181 kelime
- 3 Üçüncü Önsöz1.186 kelime
- 4 Birinci Kitap — Birinci Bölüm — Aşk üzerine.685 kelime
- 5 İkinci Bölüm — Aşkın doğuşu.840 kelime
- 6 Üçüncü Bölüm — Umut üzerine.727 kelime
- 7 Dördüncü Bölüm180 kelime
- 8 Beşinci Bölüm118 kelime
- 9 Altıncı Bölüm — Salzburg dalı.392 kelime
- 10 Yedinci Bölüm — İki cinsiyette aşkın doğuşu arasındaki farklar.379 kelime
- 11 Sekizinci Bölüm756 kelime
- 12 Dokuzuncu Bölüm31 kelime
- 13 Onuncu Bölüm532 kelime
- 14 On Birinci Bölüm196 kelime
- 15 On İkinci Bölüm — Billurlaşmanın devamı.343 kelime
- 16 On Üçüncü Bölüm — İlk adım, büyük dünya ve talihsizlikler üzerine.417 kelime
- 17 On Dördüncü Bölüm520 kelime
- 18 On Beşinci Bölüm209 kelime
- 19 On Altıncı Bölüm293 kelime
- 20 On Yedinci Bölüm — Aşkın güzelliği tahtından indirmesi.301 kelime
- 21 On Sekizinci Bölüm330 kelime
- 22 On Dokuzuncu Bölüm — Güzelliğe getirilen istisnaların devamı.759 kelime
- 23 Yirminci Bölüm100 kelime
- 24 Yirmi Birinci Bölüm — İlk görüşte.657 kelime
- 25 Yirmi İkinci Bölüm — Kapılıp gitmek.154 kelime
- 26 Yirmi Üçüncü Bölüm — Yıldırım aşkları.749 kelime
- 27 Xxıv. Bölüm — Bilinmeyen Bir Ülkede Yolculuk.1.312 kelime
- 28 Xxv. Bölüm — Tanıştırılma.425 kelime
- 29 Bölüm XXVI — Utanma duygusu.1.752 kelime
- 30 Özet.56 kelime
- 31 Bölüm XXVII — Bakışlar.91 kelime
- 32 Bölüm XXVIII — Kadın gururu.1.722 kelime
- 33 Xxıx. Bölüm — Kadınların cesareti.801 kelime
- 34 Xxx. Bölüm — Tuhaf ve kederli bir manzara.191 kelime
- 35 Xxxı. Bölüm — Salviati’nin günlüğünden.1.762 kelime
- 36 Xxxıı. Bölüm — Yakınlık Üzerine.1.268 kelime
- 37 Bölüm XXXIII35 kelime
- 38 Bölüm XXXIV — Dertleşmeler Üzerine.814 kelime
- 39 Bölüm XXXV — Kıskançlık Üzerine.1.263 kelime
- 40 Bölüm XXXVI — Kıskançlığın Devamı.569 kelime
- 41 Bölüm XXXVII — Roxane.430 kelime
- 42 Bölüm XXXVIII — Aşk gururunun incinmesi[111].1.517 kelime
- 43 Bölüm XXXIX — Kavgalı aşk.1.093 kelime
- 44 XXXIX bis. BÖLÜM — Aşka çareler.502 kelime
- 45 XXXIX ter. BÖLÜM433 kelime
- 46 İkinci Kitap — Xl. Bölüm526 kelime
- 47 Xlı. Bölüm — Ulusların aşkla ilişkisi. — Fransa Üzerine.901 kelime
- 48 Xlıı. Bölüm — Fransa’ya devam.812 kelime
- 49 Xlııı. Bölüm — İtalya Üzerine.747 kelime
- 50 Bölüm XLIV — Roma.521 kelime
- 51 Bölüm XLV — İngiltere Üzerine871 kelime
- 52 Bölüm XLVI — İngiltere Üzerine (Devamı)930 kelime
- 53 Bölüm XLVII — İspanya Üzerine345 kelime
- 54 Bölüm XLVIII — Alman Aşkı Üzerine1.229 kelime
- 55 Bölüm XLIX — Floransa’da Bir Gün.1.457 kelime
- 56 L. Bölüm — Amerika Birleşik Devletleri’nde aşk.430 kelime
- 57 Lı. Bölüm — Kuzeyli Barbarların 1328’de Toulouse’u fethetmesine kadar Provence’da aşk.1.271 kelime
- 58 Lıı. Bölüm — XII. yüzyılda Provence.1.400 kelime
- 59 Lııı. Bölüm — Arabistan.837 kelime
- 60 Parçalar — Aşk Divanı Başlıklı Bir Arap Derlemesinden Alınıp Çevrilmiştir967 kelime
- 61 Lıv. Bölüm — Kadınların eğitimi hakkında.1.066 kelime
- 62 Lv. Bölüm — Kadınların eğitimine karşı itirazlar.1.879 kelime
- 63 Lvı. Bölüm — (Devamı)1.132 kelime
- 64 BÖLÜM LVI bis — Evlilik Üzerine.359 kelime
- 65 Bölüm LVII — Erdem Denen Şey Üzerine.311 kelime
- 66 Bölüm LVIII — Evlilik Bakımından Avrupa’nın Durumu.890 kelime
- 67 İsviçre.1.082 kelime
- 68 Lıx. Bölüm — Werther ve Don Juan.2.461 kelime
- 69 Bölüm LX — Fiyaskolar (yayımlanmamış).1.102 kelime
- 70 Çeşitli Parçalar83 kelime
- 71 I8 kelime
- 72 II53 kelime
- 73 III18 kelime
- 74 IV23 kelime
- 75 V10 kelime
- 76 VI23 kelime
- 77 VII8 kelime
- 78 VIII16 kelime
- 79 IX53 kelime
- 80 X184 kelime
- 81 XI37 kelime
- 82 XII14 kelime
- 83 XIII48 kelime
- 84 XIV140 kelime
- 85 XV58 kelime
- 86 XVI19 kelime
- 87 XVII13 kelime
- 88 XVIII22 kelime
- 89 XIX28 kelime
- 90 XX14 kelime
- 91 XXI21 kelime
- 92 XXII21 kelime
- 93 XXIII37 kelime
- 94 XXIV59 kelime
- 95 XXV26 kelime
- 96 XXVI32 kelime
- 97 XXVII25 kelime
- 98 XXVIII30 kelime
- 99 XXIX27 kelime
- 100 XXX60 kelime
- 101 XXXI14 kelime
- 102 XXXII23 kelime
- 103 XXXIII17 kelime
- 104 XXXIV102 kelime
- 105 XXXV34 kelime
- 106 XXXVI24 kelime
- 107 XXXVII66 kelime
- 108 XXXVIII53 kelime
- 109 XXXIX154 kelime
- 110 XL60 kelime
- 111 XLI26 kelime
- 112 XLII20 kelime
- 113 XLIII13 kelime
- 114 XLIV36 kelime
- 115 XLVI25 kelime
- 116 XLVII35 kelime
- 117 XLVIII41 kelime
- 118 XLIX37 kelime
- 119 L17 kelime
- 120 LI20 kelime
- 121 LII — Kadın gururu.77 kelime
- 122 LIII25 kelime
- 123 LIV47 kelime
- 124 LV22 kelime
- 125 LVI68 kelime
- 126 LVII36 kelime
- 127 LVIII139 kelime
- 128 LIX27 kelime
- 129 LX59 kelime
- 130 LXI58 kelime
- 131 LXII8 kelime
- 132 LXIII52 kelime
- 133 LXIV143 kelime
- 134 LXV64 kelime
- 135 LXVI29 kelime
- 136 LXVII74 kelime
- 137 LXVIII18 kelime
- 138 LXIX51 kelime
- 139 LXX15 kelime
- 140 LXXI67 kelime
- 141 LXXII58 kelime
- 142 LXXIII16 kelime
- 143 LXXIV16 kelime
- 144 LXXV53 kelime
- 145 LXXVI30 kelime
- 146 Lxxvıı[228]82 kelime
- 147 LXXVIII35 kelime
- 148 LXXIX118 kelime
- 149 LXXX22 kelime
- 150 LXXXI22 kelime
- 151 LXXXII27 kelime
- 152 LXXXIII17 kelime
- 153 LXXXIV62 kelime
- 154 LXXXV25 kelime
- 155 LXXXVI21 kelime
- 156 LXXXVII43 kelime
- 157 LXXXVIII52 kelime
- 158 LXXXIX19 kelime
- 159 XC24 kelime
- 160 XCI277 kelime
- 161 XCII12 kelime
- 162 XCIII Antik aşk.1.685 kelime
- 163 XCIII bis.77 kelime
- 164 XCIV58 kelime
- 165 XCV56 kelime
- 166 XCVI179 kelime
- 167 XCVII79 kelime
- 168 XCVIII140 kelime
- 169 XCIX87 kelime
- 170 C112 kelime
- 171 CI — İyi niyetli adam ile Akademi mensubu arasındaki tartışma.124 kelime
- 172 CII93 kelime
- 173 CIII43 kelime
- 174 CIV15 kelime
- 175 CV10 kelime
- 176 CVI14 kelime
- 177 CVII16 kelime
- 178 CVIII51 kelime
- 179 CIX46 kelime
- 180 CX25 kelime
- 181 CXI67 kelime
- 182 CXII103 kelime
- 183 CXIII66 kelime
- 184 CXIV318 kelime
- 185 CXV11 kelime
- 186 CXVI21 kelime
- 187 CXVII63 kelime
- 188 CXVIII22 kelime
- 189 CXIX70 kelime
- 190 CXX48 kelime
- 191 CXXI — Metafizik bir düşünce.654 kelime
- 192 CXXII27 kelime
- 193 CXXIII65 kelime
- 194 CXXIV31 kelime
- 195 CXXV61 kelime
- 196 CXXVI24 kelime
- 197 CXXVII502 kelime
- 198 CXXVIII20 kelime
- 199 CXXIX110 kelime
- 200 CXXX30 kelime
- 201 CXXXI48 kelime
- 202 CXXXII13 kelime
- 203 CXXXIII44 kelime
- 204 CXXXIV112 kelime
- 205 CXXXV74 kelime
- 206 CXXXVI77 kelime
- 207 CXXXVII144 kelime
- 208 CXXXVIII38 kelime
- 209 CXXXIX20 kelime
- 210 CXL536 kelime
- 211 CXLI69 kelime
- 212 CXLII31 kelime
- 213 CXLIII — Romantik tür üzerine.64 kelime
- 214 CXLIV144 kelime
- 215 CXLV9 kelime
- 216 CXLVI50 kelime
- 217 CXLVII250 kelime
- 218 CXLVIII32 kelime
- 219 CXLIX22 kelime
- 220 CL35 kelime
- 221 CLI76 kelime
- 222 CLII177 kelime
- 223 CLIII49 kelime
- 224 CLIV28 kelime
- 225 CLV14 kelime
- 226 CLVI70 kelime
- 227 CLVII51 kelime
- 228 CLVIII22 kelime
- 229 CLIX24 kelime
- 230 CLX30 kelime
- 231 CLXI78 kelime
- 232 CLXII164 kelime
- 233 CLXIII134 kelime
- 234 CLXIV108 kelime
- 235 CLXV113 kelime
- 236 CLXVI318 kelime
- 237 CLXVII — Baba ve oğul.116 kelime
- 238 CLXVIII57 kelime
- 239 CLXIX28 kelime
- 240 CLXX211 kelime
- 241 Ek — Aşk Mahkemeleri801 kelime
- 242 12. Yüzyıl Aşk Yasası752 kelime
- 243 André Le Chapelaın Üzerine Not447 kelime
- 244 Salzburg Dalı[252]2.546 kelime · Okuduğun bölüm
- 245 Ernestıne — Ya da — Aşkın Doğuşu — Önsöz6.697 kelime
- 246 Örnek — Fransa’da Zengin Sınıfın Aşkı[255]3.477 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
SALZBURG DALI[252]
[252] Mösyö Beyle’in evrakları arasında bulunan bu parça bugün ilk kez yayımlanıyor. Billurlaşma olgusunu açıklıyor ve bu sözcüğün kökenini bildiriyor.
Salzburg yakınlarındaki Hallein tuz madenlerinde madenciler, kışın yapraklarını döktüğü bir ağaç dalını madenin terk edilmiş derinliklerine atarlar. İki üç ay sonra, bu dalı ıslatıp çekilirken kurutan tuzlu suların etkisiyle, onu pırıl pırıl billurlaşmalarla kaplı bulurlar. En ince dallar, bir baştankaranın ayağından daha kalın olmayanlar, hareket ettikçe ışıldayan sayısız küçük billurla kaplanmıştır. Artık ilk dalı tanımak mümkün değildir; görülmeye değer, çok hoş bir çocuk oyuncağına dönüşmüştür. Hava güneşli ve kupkuru olduğunda Hallein madencileri, madene inmeye hazırlanan yolculara bu elmas dallardan sunmayı ihmal etmez. Madene iniş de başlı başına tuhaf bir iştir. İnsan, ardı ardına eğimli biçimde yerleştirilmiş kocaman köknar kütüklerinin üzerine ata biner gibi oturur. Bu köknar kütükleri çok kalındır; bir iki yüzyıldır at işlevi gördüklerinden iyice cilalanmışlardır. Üzerine oturduğunuz ve uç uca dizilmiş köknar kütükleri üzerinde kayan eyerin önünde, deri önlüğüne oturmuş bir madenci kayar; çok hızlı inmenizi engelleme işini üstlenir.
Bu hızlı yolculuğa çıkmadan önce madenciler hanımlara, elbiselerini de içine sokacakları, kocaman gri kumaş pantolonlar giymelerini önerirler; bu da onlara son derece gülünç bir görünüş verir. Hallein’in bu son derece güzel madenlerini 18… yazında Madam Gherardi’yle ziyaret ettim. Başta tek amacımız Bologna’da çektiğimiz dayanılmaz sıcaktan kaçıp Saint-Gothard Dağı’nda serinlemekti. Üç gecede Mantua’nın vebalı bataklıklarını ve nefis Garda Gölü’nü aştık; Riva’ya, Bolzano’ya, Inspruck’a vardık.
Madam Gherardi dağları öyle güzel buldu ki, gezinti diye çıktığımız yolda sonunda bir yolculuğa koyulduk. Inn kıyılarını, ardından Salza kıyılarını izleyerek Salzburg’a kadar indik. Alpler’in kuzey yamacındaki bu hoş serinlik, Lombardiya ovasında az önce geride bıraktığımız boğucu hava ve tozla karşılaştırıldığında bize her sabah yeni bir haz veriyor, daha ileri gitmeye heveslendiriyordu. Golling’de köylü yelekleri satın aldık. Kervanımız kalabalık olduğundan sık sık kalacak yer, hatta yiyecek bulmakta zorlanıyorduk; ama bu sıkıntılar, bu talihsizlikler de birer hazdı.
Golling’den Hallein’e, sözünü ettiğim o güzel tuz madenlerinin varlığından bile habersiz halde vardık. Orada, aralarında köylü yeleklerimizle ve hanımlarımızın edindiği kocaman köylü kadın başlıklarıyla ilk kez ortaya çıktığımız, meraklı kalabalık bir topluluk bulduk. Yeraltı galerilerine inmeye dair en ufak bir fikrimiz olmadan madene gittik. Tahta bir binek üzerinde, yaklaşık üç çeyrek fersahlık bir yolu ata biner gibi aşma düşüncesi bize tuhaf görünüyordu; o çirkin kara deliğin dibinde boğulmaktan korkuyorduk. Madam Gherardi bir an baktı ve kendi adına aşağı ineceğini, bizi de dilediğimiz gibi davranmakta serbest bıraktığını söyledi.
Hazırlıklar uzun sürdü; çünkü bu derin kovuğa dalmadan önce akşam yemeği bulmamız gerekiyordu. Bu sırada, Bavyera hafif süvari birliğinden, sarışın, yakışıklı bir subayın zihninde olup bitenleri gözlemlemekle eğlendim. Fransızca konuşan bu sevimli genç adamla henüz tanışmıştık; Hallein’in Alman köylüleriyle anlaşmamıza çok yardımcı oluyordu. Subay çok yakışıklı olmasına rağmen kendini beğenmiş değildi; tersine, zeki birine benziyordu. Bunu fark eden Madam Gherardi oldu. Subayın, madenlere inmeyi ve az sonra yerin beş yüz ayak altında olacağımız düşüncesini büyük bir heyecanla karşılayan güzel İtalyan’a göz göre göre âşık olduğunu görüyordum. Madam Gherardi yalnızca kuyuların, büyük galerilerin güzelliğiyle ve aşılmış zorluğun verdiği hazla meşguldü; birilerine hoş görünmeyi düşünmek şöyle dursun, herhangi birine kapılmayı düşünmekten bile çok uzaktı. Çok geçmeden Bavyeralı subayın farkında olmadan bana yaptığı tuhaf itiraflara şaştım. Yeşil camlı pencerelerin zar zor aydınlattığı küçük bir dağ hanında, aynı masada oturan, melek ruhlu, göksel yüzlü kadına öylesine dalmıştı ki çoğu zaman kiminle konuştuğunu, ne dediğini bilmeden konuştuğunu fark ettim. Bu manzarayı bensiz kaçıracak olan Madam Gherardi’yi uyardım; genç bir kadın böyle bir manzaraya belki de hiçbir zaman duyarsız kalamaz. Beni çarpan şey, subayın düşüncelerindeki delilik izinin durmadan artmasıydı; gözlerime gittikçe daha az görünen kusursuzlukları bu kadında durmadan keşfediyordu. Söyledikleri, âşık olmaya başladığı kadının giderek daha az gerçeğe uygun bir portresini çiziyordu. Kendi kendime, “Ghita, bu zavallı Alman’ın bütün hayranlıklarının vesilesinden ibaret,” diyordum. Örneğin Madam Gherardi’nin elini övmeye koyuldu; eli çocukken çiçek hastalığından tuhaf biçimde etkilenmiş, izleri epey belirgin ve koyu kalmıştı.
“Gördüğüm şeyi nasıl açıklayabilirim?” diye düşünüyordum. “Düşüncemi daha açık anlatmak için nasıl bir benzetme bulabilirim?”
Tam o sırada Madam Gherardi, madencilerin az önce kendisine verdiği, hareket ettikçe ışıldayan elmas kaplı güzel dalla oynuyordu. Güneş pırıl pırıl parlıyordu; 3 Ağustos’tu ve küçük tuz prizmaları, iyice aydınlatılmış bir balo salonundaki güzel elmaslar kadar ışıldıyordu. Payına daha tuhaf ve daha parlak bir dal düşen Bavyeralı subay, Madam Gherardi’den dalları değiştirmesini istedi. Kabul etti. Subay dalı alırken öyle gülünç bir hareketle kalbine bastırdı ki bütün İtalyanlar gülmeye başladı. Şaşkınlığa kapılan subay, Madam Gherardi’ye en abartılı ama en içten iltifatlarını etti. Onu korumam altına aldığım için övgülerindeki deliliği haklı göstermeye çalışıyordum. Ghita’ya şöyle dedim: “Bu genç adam üzerinde İtalyan yüz hatlarınızın ve onun ömründe hiç görmediği türden gözlerinizin bıraktığı etki, billurlaşmanın elinizde tuttuğunuz ve size çok güzel görünen küçük gürgen dalında yarattığı etkiye tıpatıp benziyor. Kışın yapraklarını dökünce herhalde hiç de göz alıcı değildi. Tuz billurlaşması, bu dalın kararmış dallarını öyle parlak ve öyle çok sayıda elmasla kapladı ki, gerçek dallarını ancak birkaç noktada görebiliyoruz.”
—Peki, buradan ne sonuç çıkarmak istiyorsunuz? dedi Madam Gherardi.
—Bu dal, genç subayın hayal gücünde gördüğü haliyle Ghita’yı gerçeğe uygun biçimde temsil ediyor.
—Yani beyefendi, sizin gözünüzde gerçek halimle bu sevimli genç adamın beni görüşü arasındaki fark, kurumuş küçük bir gürgen dalıyla madencilerin bana armağan ettiği güzel elmas sorguç arasındaki fark kadar büyük.
—Madam, genç subay sizde, biz eski dostlarınızın hiç görmediği nitelikler keşfediyor. Örneğin şefkatli ve merhametli bir iyilik havası göremeyiz. Bu genç Alman olduğundan, bir kadının gözündeki ilk meziyet iyiliktir; o da yüz hatlarınızda hemen iyiliğin ifadesini görüyor. İngiliz olsaydı, sizde bir düşesin aristokrat ve hanımefendiye yaraşır havasını görürdü[253]; ama ben olsaydım sizi olduğunuz gibi görürdüm, çünkü uzun zamandır ve talihsizliğim yüzünden sizden daha çekici birini hayal edemiyorum.
[253] Büyük hanımefendi havası.
—Ah! Anladım, dedi Ghita. Bir kadınla ilgilenmeye başladığınız anda onu artık gerçekte olduğu gibi değil, olmasını istediğiniz gibi görüyorsunuz. İlginin başlangıcında doğan olumlu yanılsamaları, kışın yapraklarını döktüğü gürgen dalını gizleyen o güzel elmaslara benzetiyorsunuz. Unutmayın, onları yalnızca sevmeye başlayan bu genç adam görüyor.
—İşte, dedim, billurlaşma olgusunu bilmeyen aklı başında insanlara âşıkların sözlerinin gülünç görünmesinin nedeni bu.
—Demek buna billurlaşma diyorsunuz, dedi Ghita. Öyleyse beyefendi, benim için billurlaşın.
Bu benzetme, belki de tuhaftı, Madam Gherardi’nin hayal gücünü etkiledi. Tuz billurlarının ışığı dört bir yana yansıtması yüzünden yüz küçük lambanın on binmiş gibi göründüğü madenin büyük salonuna vardığımızda, genç Bavyeralıya, “Ah, burası çok güzel,” dedi. “Bu salon için billurlaşıyorum; güzelliğini gözümde büyüttüğümü hissediyorum. Ya siz, billurlaşıyor musunuz?”
—Evet, madam, diye safça cevap verdi genç subay; güzel İtalyan kadınla ortak bir duyguya sahip olmaktan sevinç duyuyordu, ama bu yüzden onun ne dediğini daha iyi anlamış değildi. Bu yalın cevap bizi gözyaşlarına boğulana dek güldürdü; çünkü Ghita’nın sevdiği ahmağın kıskançlığını kesinleştirdi ve o da Bavyeralı subayı ciddi ciddi kıskanmaya başladı. Billurlaşma sözcüğünden nefret etti.
Hallein madeninden çıkarken, istemeden yaptığı dertleşmeler beni tuz çıkarma işinin bütün ayrıntılarından çok daha fazla eğlendiren yeni dostum genç subaya, Madam Gherardi’nin adının Ghita olduğunu ve İtalya’da onun yanında kendisine la Ghita diye hitap etmenin âdet olduğunu söyledim. Zavallı delikanlı, tir tir titreyerek onunla konuşurken la Ghita demeye cesaret etti. Genç adamın utangaçça tutkulu havasından ve bir başkasının yüzündeki derin öfkeden eğlenen Madam Gherardi, subayı ertesi gün, İtalya’ya hareketimizden önce kahvaltıya çağırdı. Subay uzaklaşır uzaklaşmaz, öfkeli kişi, “Şunu bana açıklayın, sevgili dostum,” dedi. “Bu tatsız, sersem bakışlı sarışınla bize neden arkadaşlık ediyorsunuz?”
—Çünkü beyefendi, on gündür yolculuk ediyoruz ve bütün günü benimle geçiriyorsunuz; bu yüzden beni olduğum gibi görüyorsunuz. Oysa şu çok şefkatli, sizin sersem dediğiniz gözler beni kusursuz görüyor. Öyle değil mi, Filippo? diye ekledi bana bakarak. Şu gözler beni parlak bir billurlaşmayla kaplıyor; onlar için kusursuzluğun ta kendisiyim. İşin hayranlık verici yanı da şu: Ne yaparsam yapayım, ağzımdan ne kadar saçma bir söz çıkarsa çıksın, bu yakışıklı Alman’ın gözünde kusursuzluktan asla çıkmayacağım. Ne rahat! Örneğin siz, Annibalino —biraz budalaca bulduğumuz sevgilimizin adı Albay Annibal’di—, bahse girerim şu anda beni tam anlamıyla kusursuz bulmuyorsunuz. Bu genç adamı çevrenize kabul etmekle yanlış yaptığımı düşünüyorsunuz. Biliyor musunuz, sevgilim, sizin başınıza gelen şu: Artık benim için billurlaşmıyorsunuz.
Billurlaşma sözcüğü aramızda moda oldu; güzel Ghita’nın hayal gücünü öyle etkilemişti ki her şeye bu sözcüğü yakıştırmaya başladı.
Bologna’ya döndüğümüzde, locasında aşk hikâyeleri anlatılmaya görsün, bana mutlaka söz atardı. “Bu olay şu kuramlarımızdan birini doğruluyor mu, çürütüyor mu?” diye sorardı. Bir âşığın, sevmeye başladığı kadında bütün kusursuzlukları görmesine yol açan tekrarlanan delice davranışlara artık aramızda hep billurlaşma diyorduk. Bu sözcük bize en güzel yolculuğumuzu hatırlatıyordu. Garda Gölü kıyılarının dokunaklı, ıssız güzelliğini hayatım boyunca hiç bu kadar derinden hissetmemiştim. Boğucu sıcağa rağmen kayıklarla çıktığımız akşamlarda eşsiz bir mutluluk yaşadık. İnsanların bir daha unutmadığı türden anlar bulduk; gençliğimizin parlak dönemlerinden biriydi.
Bir akşam, Prenses Lanfranchi ile güzel Florenza’nın genç ressam Oldofredi’nin kalbi için çekiştiği haberi geldi. Zavallı prenses ona gerçekten âşık görünüyordu; genç Milanolu sanatçıysa yalnızca Florenza’nın güzellikleriyle ilgileniyor gibiydi. “Oldofredi âşık mı?” diye sorup duruyorduk. Ama okurdan inanmasını rica ederim: Fransız görgü kurallarına uyma küstahlığını göstermediğimiz bu tür sohbetleri haklı çıkarmak gibi bir niyetim yok. O akşam özsaygımız neden bilmem, Milanolu ressamın güzel Florenza’ya âşık olup olmadığını anlamaya çalışmaktan vazgeçmedi.
Bir sürü küçük olayı tartışırken konu dağıldı. Dikkatimizi neredeyse fark edilmeyen, üstelik pek de sonuca götürmeyen nüanslara vermekten yorulunca Madam Gherardi, kendi deyişiyle, Oldofredi’nin yüreğinde yaşanan küçük romanı anlatmaya başladı. Daha anlatısının başında billurlaşma sözcüğünü kullanma talihsizliğine uğradı. Bavyeralı subayın hoş yüzünü hâlâ içine sindirememiş olan Albay Annibal anlamamış gibi yaptı ve billurlaşmadan ne anladığımızı yüzüncü kez sordu. Madam Gherardi hemen, “Sizin için hissetmediğim şey,” diye cevap verdi. Ardından onu asık suratlı hâliyle köşesinde bırakıp bize döndü: “Bence bir erkek, onu üzgün gördüğümde sevmeye başlar.” Hemen itiraz ettik: “Nasıl olur? Aşk, bu nefis duygu, böylesine güzel başlayıp…” “Bazen de huysuzlukla, kavgayla öyle kötü biter,” dedi Madam Gherardi gülerek ve Annibal’a bakarak. “İtirazınızı anlıyorum. Siz kaba erkekler, aşkın doğuşunda tek bir şey görüyorsunuz: İnsan ya sever ya sevmez. Bütün bülbüllerin ötüşünün birbirine benzediğini sıradan insanlar da böyle sanır. Oysa dinlemekten zevk alan bizler, bir bülbülün ötüşünden ötekine on ayrı nüans olduğunu biliriz.” “Yine de madam,” dedi biri, “insan ya sever ya sevmez gibi geliyor.” “Hiç de değil beyefendi. Bu, Bologna’dan Roma’ya gitmek üzere yola çıkan bir adamın Apeninler’in tepesinden hâlâ Garisenda Kulemizi görüyorken Roma kapılarına varmış olduğunu söylemek gibidir. Bu iki şehir arasında uzun bir yol vardır. İnsan yolun dörtte birini, yarısını, dörtte üçünü katetmiş olabilir; henüz Roma’ya varmamıştır ama artık Bologna’da da değildir.” “Bu güzel benzetmede,” dedim, “Bologna herhalde kayıtsızlığı, Roma da kusursuz aşkı temsil ediyor.” Madam Gherardi şöyle karşılık verdi: “Bologna’dayken tamamen kayıtsızızdır. Belki bir gün delicesine âşık olacağımız kadına özel bir hayranlık duymayı aklımızdan bile geçirmeyiz; onun değerini gözümüzde büyütmek ise aklımızın ucundan dahi geçmez. Kısacası, Hallein’de dediğimiz gibi, billurlaşma henüz başlamamıştır.”
Annibal öfkeden deliye dönmüş hâlde ayağa kalktı, “İtalyanca konuştuğunuz zaman döneceğim,” deyip locadan çıktı. Sohbet hemen Fransızca sürdü; Madam Gherardi dâhil herkes gülmeye başladı. “İşte, aşk çekip gitti,” dedi, “ama biz hâlâ gülüyoruz. Bologna’dan çıkıp Apeninler’e tırmanıyor, Roma yoluna koyuluyoruz…” “Ama madam,” dedi biri, “Oldofredi’den epey uzaklaştık.” Bu söz onu biraz sabırsızlandırdı; herhalde Annibal’ı ve onun ani çıkışını bütünüyle unutturdu. “Bologna’dan ayrılırken neler olduğunu bilmek ister misiniz?” dedi. “Öncelikle, bu ayrılışın tümüyle irade dışı olduğuna inanıyorum; içgüdüsel bir harekettir. Birçok hazla birlikte geldiğini inkâr etmiyorum. Hayranlık duyar, sonra ‘Bu çekici kadın tarafından sevilmek ne büyük mutluluk!’ deriz. Nihayet umut belirir; umuttan sonra —kanında biraz ateş varsa hiçbir şeyden kuşkulanmadığı için çoğu zaman pek hafifçe doğmuş olsa da—, umuttan sonra, sevileceğini umduğumuz kadının güzelliğini ve meziyetlerini hazla gözümüzde büyütürüz.”
Madam Gherardi konuşurken bir oyun kâğıdı aldım; arkasına bir yanına Roma, öteki yanına Bologna yazdım. Bologna ile Roma arasına da Madam Gherardi’nin az önce sözünü ettiği dört konaklama yerini işaretledim.
1. Hayranlık.
2. İnsan, “Bu çekici kadın tarafından sevilmek ne büyük mutluluk!” dediğinde yolun bu ikinci durağına varır.
3. Umudun doğuşu üçüncü durağı gösterir.
4. İnsan, sevdiği kadının güzelliğini ve meziyetlerini hazla gözünde büyüttüğünde dördüncü durağa varır. Biz, bu işin erbabı, buna Kartaca’yı kaçışa sürükleyen billurlaşma diyoruz. Gerçekten de anlaması zor.
Madam Gherardi devam etti: “Filippo’nun az önce çizdiği ruhun bu dört hareketi ya da hâli boyunca, yolcumuzun neden üzüleceğini anlayamıyorum. Gerçek şu ki aldığı haz güçlüdür, ruhun duyabileceği bütün dikkati kendine çeker. İnsan ciddidir ama üzgün değildir; aradaki fark büyüktür.” Dinleyicilerden biri, “Anlıyoruz madam; bütün bülbüllerin sesini birbirinin aynı sanan o zavallılardan söz etmiyorsunuz,” dedi. Madam Gherardi sürdürdü: “İş ciddi olmakla üzgün olmak arasındaki farkın (l’esser serio e l’esser mesto), şu soruyu çözmeye çalışırken belirleyici olduğunu düşünüyorum: ‘Oldofredi güzel Florenza’ya âşık mı?’ Oldofredi’nin âşık olduğuna inanıyorum; çünkü Florenza’yla çok meşgul olduğunu gördükten sonra onu üzgün, yalnızca ciddi değil, üzgün gördüm. Üzgün, çünkü başına şu geldi: Güzel marchesina Florenza’nın Rafaello’yu andıran yüzünün, güzel omuzlarının, kollarının, kısacası Canova’ya layık biçimlerinin vadettiği karakterin ona verebileceği mutluluğu gözünde büyüttükten sonra, cüret edip beslediği umutların doğrulanıp doğrulanmadığını öğrenmeye çalışmış olmalı. Büyük olasılıkla Florenza, bir yabancıya âşık olmaktan korktuğu için —o yabancı her an Bologna’dan ayrılabilir— ve özellikle de bu adamın bu kadar çabuk umutlanmasına çok kızdığı için umutlarını acımasızca söndürmüştür.”
Madam Gherardi’yi her gün görme mutluluğuna sahiptik; bu toplulukta kusursuz bir samimiyet vardı, birbirimizi yarım sözden anlardık. Çoğu zaman, anlaşılmak için söze ihtiyaç duymayan şakalara güldüğümü görürdüm: tek bir bakış her şeyi anlatmaya yeterdi. Fransız okur burada, güzel bir İtalyan kadının aklına gelen bütün tuhaf fikirlere kendini çılgınca kaptırdığını anlayacaktır. Roma’da, Bologna’da, Venedik’te güzel kadın mutlak kraliçedir; çevresinde kurduğu zorbalık bundan daha eksiksiz olamaz. Paris’teyse güzel kadın kamuoyundan ve onun celladı olan gülünç duruma düşmekten hep korkar. Mutlak bir kralın anayasa korkusu gibi, o da şakaya maruz kalma korkusunu yüreğinin derininde sürekli taşır. İşte zevklerinden birinin sevincini yaşarken onu huzursuz eden ve bir anda yüzünü ciddileştiren gizli düşünce budur. Bir İtalyan kadın, Parisli bir kadının salonunda kurduğu bu sınırlı otoriteyi gülünç bulurdu. Sözcüğün tam anlamıyla, yanına yaklaşan erkekler üzerinde her şeye gücü yeter; en azından akşam boyunca onların mutluluğu daima kaprislerinden birine bağlıdır. Burada sözünü ettiğim, sıradan dostlarının mutluluğudur. Bir locada hüküm süren kadının hoşuna gitmezseniz gözlerinde can sıkıntısını görürsünüz; o gün için ortadan kaybolmaktan daha iyisini yapamazsınız.
Bir gün Madam Gherardi’yle Cascata del Reno yolunda yürüyordum; Oldofredi’ye rastladık. Yalnızdı, canlı görünüyordu, aklı başka yerde gibiydi ama yüzü karanlık değildi. Madam Gherardi onu çağırıp konuştu; böylece onu daha iyi gözlemleyebilecekti. “Yanılmıyorsam zavallı Oldofredi, Florenza’ya beslediği tutkunun bütünüyle pençesine düşmüş,” dedim Madam Gherardi’ye. “Lütfen, sizin müridiniz olan bana söyleyin: Aşk hastalığının hangi aşamasına geldiğini düşünüyorsunuz?” “Onu yalnız yürürken görüyorum,” dedi Madam Gherardi, “ve durmadan kendi kendine ‘Evet, o da beni seviyor,’ diyor. Sonra ona yeni çekicilikler bulmaya, onu delicesine sevmek için kendine yeni nedenler sıralamaya koyuluyor.” “Onu düşündüğünüz kadar mutlu sanmıyorum. Oldofredi’nin sık sık zalimce kuşkulara kapılması gerekir. Florenza’nın onu sevdiğinden bu kadar emin olamaz. Bu tür meselelerde zenginliği, mevkiyi, toplum içindeki konumu ne kadar az önemsediğini bizim gibi bilmiyor[254]. Oldofredi sevimli, doğru; ama zavallı bir yabancıdan ibaret.” “Ne olursa olsun,” dedi Madam Gherardi, “bahse girerim onu umut etme nedenlerinin ağır bastığı bir anda bulduk.” “Ama,” dedim, “yüzü fazlasıyla kederliydi; korkunç mutsuzluk anları yaşamalı. Kendi kendine ‘Ya beni sevmiyorsa?’ diyor.” Madam Gherardi, neredeyse benimle konuştuğunu unutup şöyle dedi: “İtiraf etmeliyim ki, insan kendi kendine verdiği cevap tatmin ediciyse ilahi denecek mutluluk anları yaşıyor; belki de dünyada hiçbir şey onlarla kıyaslanamaz. Hayatın en güzel yanı kuşkusuz bu.”
[254] Fransa ile İtalya’da her şey birbirinin tersidir. Örneğin, Alpler’in ötesinde servet, soylu doğum ve kusursuz eğitim insanı aşka yaklaştırırken Fransa’da aşktan uzaklaştırır.
“Sonunda, bunca şiddetli duygudan yorulan, ezilmiş gibi olan ruh, yorgunluktan yeniden aklı başına geldiğinde, birbirine bu kadar zıt hareketin ardından geriye şu kesinlik kalır: ‘Onun yanında, dünyada yalnızca onun verebileceği bir mutluluğu bulacağım.’ Atımın Madam Gherardi’nin atından yavaş yavaş uzaklaşmasına izin verdim. Bologna’ya kadar bizi ayıran üç mili, ketumluk denen erdemi uygulayarak tek kelime etmeden katettik.”
Bölüm etkileşimi
