Bölümler 246Şu an: Lv. Bölüm — Kadınların eğitimine karşı itirazlar.
- 1 Önsöz[1]1.575 kelime
- 2 İkinci Önsöz[3]181 kelime
- 3 Üçüncü Önsöz1.186 kelime
- 4 Birinci Kitap — Birinci Bölüm — Aşk üzerine.685 kelime
- 5 İkinci Bölüm — Aşkın doğuşu.840 kelime
- 6 Üçüncü Bölüm — Umut üzerine.727 kelime
- 7 Dördüncü Bölüm180 kelime
- 8 Beşinci Bölüm118 kelime
- 9 Altıncı Bölüm — Salzburg dalı.392 kelime
- 10 Yedinci Bölüm — İki cinsiyette aşkın doğuşu arasındaki farklar.379 kelime
- 11 Sekizinci Bölüm756 kelime
- 12 Dokuzuncu Bölüm31 kelime
- 13 Onuncu Bölüm532 kelime
- 14 On Birinci Bölüm196 kelime
- 15 On İkinci Bölüm — Billurlaşmanın devamı.343 kelime
- 16 On Üçüncü Bölüm — İlk adım, büyük dünya ve talihsizlikler üzerine.417 kelime
- 17 On Dördüncü Bölüm520 kelime
- 18 On Beşinci Bölüm209 kelime
- 19 On Altıncı Bölüm293 kelime
- 20 On Yedinci Bölüm — Aşkın güzelliği tahtından indirmesi.301 kelime
- 21 On Sekizinci Bölüm330 kelime
- 22 On Dokuzuncu Bölüm — Güzelliğe getirilen istisnaların devamı.759 kelime
- 23 Yirminci Bölüm100 kelime
- 24 Yirmi Birinci Bölüm — İlk görüşte.657 kelime
- 25 Yirmi İkinci Bölüm — Kapılıp gitmek.154 kelime
- 26 Yirmi Üçüncü Bölüm — Yıldırım aşkları.749 kelime
- 27 Xxıv. Bölüm — Bilinmeyen Bir Ülkede Yolculuk.1.312 kelime
- 28 Xxv. Bölüm — Tanıştırılma.425 kelime
- 29 Bölüm XXVI — Utanma duygusu.1.752 kelime
- 30 Özet.56 kelime
- 31 Bölüm XXVII — Bakışlar.91 kelime
- 32 Bölüm XXVIII — Kadın gururu.1.722 kelime
- 33 Xxıx. Bölüm — Kadınların cesareti.801 kelime
- 34 Xxx. Bölüm — Tuhaf ve kederli bir manzara.191 kelime
- 35 Xxxı. Bölüm — Salviati’nin günlüğünden.1.762 kelime
- 36 Xxxıı. Bölüm — Yakınlık Üzerine.1.268 kelime
- 37 Bölüm XXXIII35 kelime
- 38 Bölüm XXXIV — Dertleşmeler Üzerine.814 kelime
- 39 Bölüm XXXV — Kıskançlık Üzerine.1.263 kelime
- 40 Bölüm XXXVI — Kıskançlığın Devamı.569 kelime
- 41 Bölüm XXXVII — Roxane.430 kelime
- 42 Bölüm XXXVIII — Aşk gururunun incinmesi[111].1.517 kelime
- 43 Bölüm XXXIX — Kavgalı aşk.1.093 kelime
- 44 XXXIX bis. BÖLÜM — Aşka çareler.502 kelime
- 45 XXXIX ter. BÖLÜM433 kelime
- 46 İkinci Kitap — Xl. Bölüm526 kelime
- 47 Xlı. Bölüm — Ulusların aşkla ilişkisi. — Fransa Üzerine.901 kelime
- 48 Xlıı. Bölüm — Fransa’ya devam.812 kelime
- 49 Xlııı. Bölüm — İtalya Üzerine.747 kelime
- 50 Bölüm XLIV — Roma.521 kelime
- 51 Bölüm XLV — İngiltere Üzerine871 kelime
- 52 Bölüm XLVI — İngiltere Üzerine (Devamı)930 kelime
- 53 Bölüm XLVII — İspanya Üzerine345 kelime
- 54 Bölüm XLVIII — Alman Aşkı Üzerine1.229 kelime
- 55 Bölüm XLIX — Floransa’da Bir Gün.1.457 kelime
- 56 L. Bölüm — Amerika Birleşik Devletleri’nde aşk.430 kelime
- 57 Lı. Bölüm — Kuzeyli Barbarların 1328’de Toulouse’u fethetmesine kadar Provence’da aşk.1.271 kelime
- 58 Lıı. Bölüm — XII. yüzyılda Provence.1.400 kelime
- 59 Lııı. Bölüm — Arabistan.837 kelime
- 60 Parçalar — Aşk Divanı Başlıklı Bir Arap Derlemesinden Alınıp Çevrilmiştir967 kelime
- 61 Lıv. Bölüm — Kadınların eğitimi hakkında.1.066 kelime
- 62 Lv. Bölüm — Kadınların eğitimine karşı itirazlar.1.879 kelime · Okuduğun bölüm
- 63 Lvı. Bölüm — (Devamı)1.132 kelime
- 64 BÖLÜM LVI bis — Evlilik Üzerine.359 kelime
- 65 Bölüm LVII — Erdem Denen Şey Üzerine.311 kelime
- 66 Bölüm LVIII — Evlilik Bakımından Avrupa’nın Durumu.890 kelime
- 67 İsviçre.1.082 kelime
- 68 Lıx. Bölüm — Werther ve Don Juan.2.461 kelime
- 69 Bölüm LX — Fiyaskolar (yayımlanmamış).1.102 kelime
- 70 Çeşitli Parçalar83 kelime
- 71 I8 kelime
- 72 II53 kelime
- 73 III18 kelime
- 74 IV23 kelime
- 75 V10 kelime
- 76 VI23 kelime
- 77 VII8 kelime
- 78 VIII16 kelime
- 79 IX53 kelime
- 80 X184 kelime
- 81 XI37 kelime
- 82 XII14 kelime
- 83 XIII48 kelime
- 84 XIV140 kelime
- 85 XV58 kelime
- 86 XVI19 kelime
- 87 XVII13 kelime
- 88 XVIII22 kelime
- 89 XIX28 kelime
- 90 XX14 kelime
- 91 XXI21 kelime
- 92 XXII21 kelime
- 93 XXIII37 kelime
- 94 XXIV59 kelime
- 95 XXV26 kelime
- 96 XXVI32 kelime
- 97 XXVII25 kelime
- 98 XXVIII30 kelime
- 99 XXIX27 kelime
- 100 XXX60 kelime
- 101 XXXI14 kelime
- 102 XXXII23 kelime
- 103 XXXIII17 kelime
- 104 XXXIV102 kelime
- 105 XXXV34 kelime
- 106 XXXVI24 kelime
- 107 XXXVII66 kelime
- 108 XXXVIII53 kelime
- 109 XXXIX154 kelime
- 110 XL60 kelime
- 111 XLI26 kelime
- 112 XLII20 kelime
- 113 XLIII13 kelime
- 114 XLIV36 kelime
- 115 XLVI25 kelime
- 116 XLVII35 kelime
- 117 XLVIII41 kelime
- 118 XLIX37 kelime
- 119 L17 kelime
- 120 LI20 kelime
- 121 LII — Kadın gururu.77 kelime
- 122 LIII25 kelime
- 123 LIV47 kelime
- 124 LV22 kelime
- 125 LVI68 kelime
- 126 LVII36 kelime
- 127 LVIII139 kelime
- 128 LIX27 kelime
- 129 LX59 kelime
- 130 LXI58 kelime
- 131 LXII8 kelime
- 132 LXIII52 kelime
- 133 LXIV143 kelime
- 134 LXV64 kelime
- 135 LXVI29 kelime
- 136 LXVII74 kelime
- 137 LXVIII18 kelime
- 138 LXIX51 kelime
- 139 LXX15 kelime
- 140 LXXI67 kelime
- 141 LXXII58 kelime
- 142 LXXIII16 kelime
- 143 LXXIV16 kelime
- 144 LXXV53 kelime
- 145 LXXVI30 kelime
- 146 Lxxvıı[228]82 kelime
- 147 LXXVIII35 kelime
- 148 LXXIX118 kelime
- 149 LXXX22 kelime
- 150 LXXXI22 kelime
- 151 LXXXII27 kelime
- 152 LXXXIII17 kelime
- 153 LXXXIV62 kelime
- 154 LXXXV25 kelime
- 155 LXXXVI21 kelime
- 156 LXXXVII43 kelime
- 157 LXXXVIII52 kelime
- 158 LXXXIX19 kelime
- 159 XC24 kelime
- 160 XCI277 kelime
- 161 XCII12 kelime
- 162 XCIII Antik aşk.1.685 kelime
- 163 XCIII bis.77 kelime
- 164 XCIV58 kelime
- 165 XCV56 kelime
- 166 XCVI179 kelime
- 167 XCVII79 kelime
- 168 XCVIII140 kelime
- 169 XCIX87 kelime
- 170 C112 kelime
- 171 CI — İyi niyetli adam ile Akademi mensubu arasındaki tartışma.124 kelime
- 172 CII93 kelime
- 173 CIII43 kelime
- 174 CIV15 kelime
- 175 CV10 kelime
- 176 CVI14 kelime
- 177 CVII16 kelime
- 178 CVIII51 kelime
- 179 CIX46 kelime
- 180 CX25 kelime
- 181 CXI67 kelime
- 182 CXII103 kelime
- 183 CXIII66 kelime
- 184 CXIV318 kelime
- 185 CXV11 kelime
- 186 CXVI21 kelime
- 187 CXVII63 kelime
- 188 CXVIII22 kelime
- 189 CXIX70 kelime
- 190 CXX48 kelime
- 191 CXXI — Metafizik bir düşünce.654 kelime
- 192 CXXII27 kelime
- 193 CXXIII65 kelime
- 194 CXXIV31 kelime
- 195 CXXV61 kelime
- 196 CXXVI24 kelime
- 197 CXXVII502 kelime
- 198 CXXVIII20 kelime
- 199 CXXIX110 kelime
- 200 CXXX30 kelime
- 201 CXXXI48 kelime
- 202 CXXXII13 kelime
- 203 CXXXIII44 kelime
- 204 CXXXIV112 kelime
- 205 CXXXV74 kelime
- 206 CXXXVI77 kelime
- 207 CXXXVII144 kelime
- 208 CXXXVIII38 kelime
- 209 CXXXIX20 kelime
- 210 CXL536 kelime
- 211 CXLI69 kelime
- 212 CXLII31 kelime
- 213 CXLIII — Romantik tür üzerine.64 kelime
- 214 CXLIV144 kelime
- 215 CXLV9 kelime
- 216 CXLVI50 kelime
- 217 CXLVII250 kelime
- 218 CXLVIII32 kelime
- 219 CXLIX22 kelime
- 220 CL35 kelime
- 221 CLI76 kelime
- 222 CLII177 kelime
- 223 CLIII49 kelime
- 224 CLIV28 kelime
- 225 CLV14 kelime
- 226 CLVI70 kelime
- 227 CLVII51 kelime
- 228 CLVIII22 kelime
- 229 CLIX24 kelime
- 230 CLX30 kelime
- 231 CLXI78 kelime
- 232 CLXII164 kelime
- 233 CLXIII134 kelime
- 234 CLXIV108 kelime
- 235 CLXV113 kelime
- 236 CLXVI318 kelime
- 237 CLXVII — Baba ve oğul.116 kelime
- 238 CLXVIII57 kelime
- 239 CLXIX28 kelime
- 240 CLXX211 kelime
- 241 Ek — Aşk Mahkemeleri801 kelime
- 242 12. Yüzyıl Aşk Yasası752 kelime
- 243 André Le Chapelaın Üzerine Not447 kelime
- 244 Salzburg Dalı[252]2.546 kelime
- 245 Ernestıne — Ya da — Aşkın Doğuşu — Önsöz6.697 kelime
- 246 Örnek — Fransa’da Zengin Sınıfın Aşkı[255]3.477 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
LV. BÖLÜM
Kadınların eğitimine karşı itirazlar.
Ama ev işleri kadınların sorumluluğundadır. — Albayım, Mösyö S***’nin en iyi ilkelerle yetiştirilmiş dört kızı var; yani bütün gün çalışıyorlar. Ben geldiğimde Napoli’den kendilerine getirdiğim Rossini ezgilerini söylüyorlar; ayrıca Royaumont İncili’ni okuyor, tarihin sıkıcı yanını, yani kronoloji tablolarını ve Le Ragois’nın dizelerini öğreniyorlar. Coğrafyaları oldukça iyi, harika nakışlar yapıyorlar. Bu sevimli küçük kızların her biri emeğiyle günde sekiz sou kazanabilir diye düşünüyorum. Üç yüz günlük çalışma yılda dört yüz seksen frank eder; bu, öğretmenlerinden birine ödenenden az. Bu dört yüz seksen frank uğruna, insan zihninin fikir edinmeye elverişli olduğu dönemi sonsuza dek yitiriyorlar.
“Kadınlar Avrupa’da her yıl yayımlanan on ya da on iki iyi kitabı zevkle okurlarsa çocuklarıyla ilgilenmeyi yakında bırakırlar.” Bu, okyanusun kıyısına ağaç dikerek dalgalarının hareketini durdurmaktan korkmaya benzer. Eğitimin gücü bu anlamda sınırsız değildir. Üstelik dört yüz yıldır her türlü eğitime karşı aynı itiraz ileri sürülüyor. Parisli bir kadın 1820’de, Law Sistemi ile naibin zamanındaki 1720’ye kıyasla yalnızca daha erdemli olmakla kalmıyor; o dönemin en zengin vergi mülteziminin kızı bile bugünün en mütevazı avukatının kızından daha kötü eğitim almıştı.
Ev işlerinin gerekleri bundan daha mı az yerine getiriliyor? Elbette hayır. Neden? Çünkü yoksulluk, hastalık, utanç ve içgüdü insanı bunları yerine getirmeye zorlar. Bu, fazla nazikleşen bir subayın ata binme sanatını yitireceğini söylemeye benzer; oysa bu serbestliği ilk kullandığında kolunu kıracağı unutulur.
Fikir edinmek iki cinsiyette de aynı iyi ve kötü sonuçları doğurur. Övünme isteğinden yoksun kalmayız; övünmek için hiçbir nedenimiz olmasa bile. Küçük bir kasabanın burjuvalarına bakın. Hiç değilse bu isteği gerçek bir meziyete, topluma yararlı ya da hoş gelen bir meziyete dayandıralım.
Fransa’da her şeyi değiştiren devrimin peşinden sürüklenen yarım akıllılar, yirmi yıldır kadınların da bir şeyler yapabileceğini kabul etmeye başladılar; ama kadınlar cinsiyetlerine uygun uğraşlara yönelmelidir: çiçek yetiştirmek, bitki koleksiyonu hazırlamak, kanaryalara yuva yaptırmak. Bunlara masum eğlenceler deniyor.
1. Bu masum eğlenceler boş durmaktan iyidir. Bırakalım bunlarla budala kadınlar uğraşsın; tıpkı ev sahibinin kutlaması için dörtlük yazma şanını budala erkeklere bıraktığımız gibi. Ama Madam Roland’a ya da Mistress Hutchinson’a[190] zamanlarını küçük bir Bengal gülü yetiştirerek geçirmelerini önermek gerçekten içten mi?
[190] Bu hayranlık uyandıran kadınların anılarına bakınız. Başka adlar da sayabilirdim; ama kamuoyu onları tanımıyor, ayrıca yaşayan birinin meziyetini belirtmek bile mümkün değil.
Bütün bu akıl yürütme şuna indirgeniyor: İnsan kölesi için “Kötülük edemeyecek kadar budala,” diyebilmek istiyor.
Ama doğanın yasası olan ve sıradan gözlerin hiçbir zaman fark etmediği bir tür sempati yasası sayesinde, hayatınızı paylaştığınız kişinin kusurları size doğrudan verebilecekleri zararla orantılı biçimde mutluluğunuza gölge düşürmez. Karımın öfkelendiği bir anda yılda bir kez bana hançerle saldırmayı denemesini, her akşam somurtarak karşılamasına neredeyse tercih ederim.
Son olarak, birlikte yaşayan insanlar arasında mutluluk bulaşıcıdır.
Siz Champ de Mars’ta ya da Avam Kamarası’ndayken arkadaşınız sabahı Redouté’nin güzel kitabından bir gülü renklendirerek ya da Shakespeare’in bir cildini okuyarak geçirmiş olsun; eğlenceleri her iki durumda da masumdur. Yalnız, o gülün uyandırdığı fikirlerle dönüşünüzde kısa sürede sizi sıkacak, ayrıca akşam biraz daha canlı izlenimler aramak için dışarı çıkmayı isteyecektir. Shakespeare’i hakkıyla okumuşsa, tersine, sizin kadar yorulmuş, sizin kadar zevk almış olur; kolunuza girerek Vincennes Ormanı’nda baş başa yürümekten, modanın en gözde davetinde görünmekten daha çok mutlu olur. Seçkin çevrenin eğlenceleri, mutlu kadınlara göre değildir.
Cahil insanlar, kadınların eğitimine doğuştan düşmandır. Bugün vakitlerini kadınlarla geçiriyor, onlara kur yapıyor ve onlardan iyi muamele görüyorlar; kadınlar bostondan bıkarsa halleri ne olur? Biz Amerika’dan ya da Hint Adaları’ndan, yanık tenle ve altı ay kadar kabalığını koruyan bir tavırla döndüğümüzde, onların şu sözleri olmasa anlatacaklarımıza nasıl karşılık verebilirlerdi: “Bizim kadınlarımız bizden yana. Siz New York’tayken tilbury arabalarının rengi değişti; bugün zenci rengi moda.” Biz de dikkatle dinleriz, çünkü bu bilgi işe yarar. Güzel bir kadın, faytonumuzun zevksiz olduğunu düşünürse bize dönüp bakmaz.
Bu aynı budalalar, cinsiyetlerinin üstünlüğü gereği kadınlardan daha çok şey bilmeleri gerektiğine inanırlar; kadınlar bir şeyler öğrenmeye kalksa baştan aşağı mahvolurlar. Otuz yaşında bir budala, arkadaşının şatosunda on iki yaşındaki kızları görünce kendi kendine şöyle der: “On yıl sonra hayatımı onların yanında geçireceğim.” Onları yararlı bir şey öğrenirken görse nasıl feryat edeceğini, nasıl dehşete kapılacağını siz düşünün.
Erkek-kadın karışımı bir çevrenin ve sohbetin yerine, eğitimli bir kadın, fikir edinmiş ama cinsiyetinin zarafetini yitirmemişse, çağının en seçkin erkekleri arasında hayranlığa varan bir saygı göreceğinden emin olabilir.
Kadınlar erkeğin yoldaşı değil rakibi olurmuş. — Evet, aşkı bir suçla ortadan kaldırdığınız anda. Bu güzel yasa çıkana dek aşkın cazibesi ve coşkusu katlanarak artar; hepsi bu. Billurlaşmanın dayandığı zemin genişler; erkek sevdiği kadının yanında bütün fikirlerinin tadını çıkarabilir; doğanın her yanı gözlerinde yeni bir güzellik kazanır. Fikirler karakterlerin kimi özelliklerini daima yansıttığından birbirlerini daha iyi tanır, daha az düşüncesizce davranırlar; aşk daha az kör olur ve daha az mutsuzluk doğurur.
Beğenilme arzusu, utanma duygusunu, inceliği ve kadınlara özgü bütün zarafetleri her türlü eğitimin erişemeyeceği yerde tutar. Bu, bülbüllere ilkbaharda şarkı söylememeyi öğretmekten korkmaya benzer.
Kadınların zarafeti cehaletten kaynaklanmaz; köyümüzün saygın burjuva eşlerine, İngiltere’de büyük tüccarların karılarına bakın. Gösteriş, bilgiçliktir. Benim için bilgiçlik, Leroy’nun bir elbisesinden ya da Romagnesi’nin bir romansından yersizce söz etme gösterişi neyse, tatlı misyonerlerimiz hakkındaki bir tartışmada Fra Paolo’dan ve Trento Konsili’nden söz etme gösterişi de odur. Elbise ve görgü kuralları bilgiçliği, Rossini hakkında tam da söylenmesi gereken sözü söyleme zorunluluğu Parisli kadınların zarafetini öldürür. Yine de bu bulaşıcı hastalığın korkunç etkilerine karşın Fransa’nın en sevimli kadınları Paris’te değil mi? Belki de şansın zihinlerine en çok doğru ve ilginç fikir yerleştirdiği kadınlar oldukları içindir. Ben kitaplardan işte bu fikirleri istiyorum. Tracy’nin Montesquieu üzerine yorumları varken elbette onlara Grotius ya da Pufendorf okumalarını önermeyeceğim.
Kadınların inceliği, kendilerini çok erken yaşta buldukları bu tehlikeli konumdan, hayatlarını zalim ama çekici düşmanların arasında geçirme zorunluluğundan kaynaklanır.
Fransa’da servetleri sayesinde her türlü çalışmadan muaf belki elli bin kadın vardır. Ama çalışma olmadan mutluluk da olmaz. (Tutkular insanı çalışmaya, ruhun bütün enerjisini tüketen çok ağır çalışmalara bile zorlar.)
Dört çocuğu ve on bin livre yıllık geliri olan bir kadın çorap ya da kızına bir elbise örerek çalışır. Ama kendi arabası olan bir kadının nakış ya da duvar halısı işi yaparak çalıştığını kabul etmek imkânsızdır. Birkaç küçük övünme parıltısı dışında, o işe gerçekten ilgi duyması imkânsızdır; çalışmıyor demektir.
Öyleyse mutluluğu ciddi tehlikededir.
Dahası, despotun mutluluğu da tehlikededir. Çünkü iki aydır kalbi duvar halısı işi dışında hiçbir ilgiyle canlanmamış bir kadın, zevk aşkının, kibir aşkının, hatta fiziksel aşkın bile alışılmış hâline kıyasla çok büyük bir mutluluk olduğunu hissetme küstahlığını belki gösterecektir.
Bir kadın kendinden söz ettirmemelidir. — Buna yine şu yanıtı veriyorum: Okuma yazma bildiği için adı anılan hangi kadın var?
Kaderleri değişene dek kadınların, genellikle uğraştıkları ve her gün onlara kayda değer bir mutluluk payı sağlayan öğrenimlerini gizlemelerine kim engel oluyor? Arada size bir sır vereyim. İnsan bir hedef belirleyince, örneğin 1547’de Cenova’daki Fiesque komplosu hakkında açık bir fikir edinmeyi amaçlayınca, en sıkıcı kitap bile ilgi çekici olur. Bu, aşkta sevdiğiniz kişiyi az önce görmüş ilgisiz biriyle karşılaşmaya benzer. Komplodan vazgeçene kadar bu ilgi her ay ikiye katlanır.
Kadının erdemlerini sergileyeceği asıl yer bir hastanın odasıdır. — Ama kadınlarımıza iş çıksın diye ilahi iyiliğin hastalıkların sıklığını artırmasını sağlayabileceğinize güveniyor musunuz? İstisnayı kural sayarak akıl yürütüyorsunuz.
Üstelik diyorum ki bir kadın da aklı başında erkeklerin boş vakitlerini değerlendirdiği gibi her gün üç ya da dört saatlik boş vaktini değerlendirmelidir.
Kızamık olmuş bir oğlu bulunan genç bir anne, istese bile Volney’nin Suriye yolculuğunu okumaktan zevk alamazdı; tıpkı zengin banker kocasının iflas anında Malthus üzerine düşünmekten zevk alamayacağı gibi.
Zengin kadınların sıradan kadınlardan ayrılmasının tek yolu budur: ahlaki üstünlük. Böylece doğal olarak başka duygular edinilir[191].
[191] Hayran olduğu kocasına ve ailesine yarar sağlamayı reddeden Mistress Hutchinson’a bakınız; birkaç kral katilini yalancı II. Charles’ın bakanlarına ihbar ederek (II. cilt, s. 284).
Bir kadını yazar mı yapmak istiyorsunuz? — Bu, kızınıza şan hocası tutup onu Operada şarkıcı yapma tasarınızı duyurmanızla aynı şey. Bir kadın, Madam de Staël (de Launay) gibi, ancak ölümünden sonra yayımlanacak eserler yazmalıdır derim. Elli yaşından küçük bir kadının kitap yayımlaması, mutluluğunu en korkunç piyangoya yatırmasıdır; bir sevgilisi olacak kadar şanslıysa, işe onu kaybederek başlayacaktır.
Tek bir istisna görüyorum: ailesini geçindirmek ya da yetiştirmek için kitap yazan kadın. Böyle bir kadın eserlerinden söz ederken daima parasal kazancını öne çıkarmalı; örneğin bir bölük komutanına şöyle demelidir: “Mesleğiniz yılda dört bin frank kazandırıyor; ben de İngilizceden yaptığım iki çeviriyle geçen yıl iki oğlumun eğitimine üç bin beş yüz frank daha ayırabildim.”
Bunun dışında bir kadın, Baron d’Holbach ya da Madam de La Fayette gibi kitap yayımlamalı; en yakın dostları bile bunu bilmemeliydi. Kitap yayımlamak ancak genç bir kız için sakıncasız olabilir: sıradan insanlar, konumu yüzünden onu gönüllerince küçümseyebilecekleri için yeteneği dolayısıyla göklere çıkarır, hatta bu yeteneğe tutulurlar.
Fransa’da yıllık altı bin livre geliri olan pek çok erkek, hiçbir şey yayımlamayı düşünmeden edebiyatla kendilerine sürekli mutluluk sağlar; iyi bir kitap okumak onlar için en büyük zevklerden biridir. On yıl sonra zekâlarının iki katına çıktığını görürler. Genel olarak insanın zekâsı arttıkça başkalarının mutluluğuyla bağdaşmayan tutkularının azaldığını da kimse inkâr etmez[192]. Gibbon ve Schiller okuyan bir kadının oğullarının, tespih çeken ve Madam de Genlis okuyan bir kadının çocuklarından daha üstün yetenekli olacağını da kimsenin inkâr edeceğini sanmıyorum.
[192] Ayrıcalıklı sınıfın yetişmekte olan kuşağından çok şey ummamın nedeni bu. Bu bölümü okuyacak kocaların üç günlüğüne daha az despot olmasını da umuyorum.
Genç bir avukat, tüccar, doktor ya da mühendis hiçbir eğitim almadan hayata atılabilir; mesleğini uygularken her gün kendini yetiştirir. Peki karılarının saygıdeğer ve gerekli nitelikleri edinmek için ne gibi imkânları var? Evlerinin yalnızlığında saklı kalırlar; hayatın ve zorunluluğun büyük kitabı onlara kapalıdır. Kocalarının her pazartesi verdikleri üç altını aşçılarıyla bir hesabı görüşürken hep aynı biçimde harcarlar.
Despotların yararına şunu söyleyeceğim: Yirmi yaşında ve yanakları al al olan en sıradan erkek bile hiçbir şey bilmeyen bir kadın için tehlikelidir; çünkü kadın bütünüyle içgüdüleriyle hareket eder. Zeki bir kadının gözündeyse yakışıklı bir uşaktan daha fazla etki uyandırmaz.
Bugünkü eğitimin hoş yanı şu: Genç kızlara evlenir evlenmez unutmak zorunda kalacakları şeylerden başka hiçbir şey öğretilmiyor. Arpı iyi çalmak için altı yıl boyunca günde dört saat çalışmak gerekir; minyatür ya da suluboya resim yapmayı iyi öğrenmek için bunun yarısı yeter. Genç kızların çoğu katlanılabilir bir orta düzeye bile erişemez. Şu atasözü de bu yüzden ne kadar doğru: Amatör demek cahil demektir[193].
[193] Tiyatro sahnesinin dışında kalan amatörler arasında en güzel seslerin bulunduğu İtalya’da bu atasözünün tersi doğrudur.
Biraz yeteneği olan bir genç kız düşünelim: Evlendikten üç yıl sonra arpına ya da fırçalarına ayda bir kez bile el sürmez. Bunca emek verdiği bu şeyler artık ona sıkıcı gelir; ancak talih ona bir sanatçı ruhu vermişse başka. Böyle bir ruh pek ender bulunur ve ev işlerine yatkınlığı azaltır.
İşte böyle: Sözde namusluluk bahanesiyle genç kızlara, hayatta karşılaşacakları durumlarda yollarını bulmalarına yarayacak hiçbir şey öğretilmiyor; daha da kötüsü, onları güçlendirmek için bu durumlar kendilerinden saklanıyor, varlıkları inkâr ediliyor: 1. şaşkınlığın etkisi; 2. eğitimin yalan söylediği düşüncesiyle eğitime duyulan güvensizliğin etkisi[194]. İyi yetişmiş genç kızlarla aşktan söz etmek gerektiğini savunuyorum. Bugünün âdetlerinde on altı yaşındaki genç kızların aşkın varlığından habersiz olduğunu samimiyetle kim ileri sürebilir? Bu önemli ve doğru biçimde aktarması güç fikri kimden öğreniyorlar? Julie d’Étanges’ın, evdeki hizmetçi Chaillot’dan öğrendiklerinden yakınmasına bakın. Sahte namusluluğun hüküm sürdüğü bir yüzyılda Rousseau’nun sadık bir ressam olmaya cesaret edişini takdir etmek gerekir.
[194] Madam d’Épinay’a verilen eğitim (Anılar, I. cilt).
Kadınlara verilen bugünkü eğitim belki de modern Avrupa’nın en gülünç saçmalığı olduğundan, kadınlar ne kadar az eğitim alırlarsa o kadar değerli olurlar[195]. Belki de İtalya ve İspanya’da erkeklerden, hatta başka ülkelerin kadınlarından bu kadar üstün olmalarının nedeni budur.
[195] Görgü eğitimi bunun dışında. Rue Verte’deki bir salona, Saint-Martin Sokağı’ndakinden daha iyi girilir.
Bölüm etkileşimi
