Bölümler 246Şu an: Örnek — Fransa’da Zengin Sınıfın Aşkı[255]
- 1 Önsöz[1]1.575 kelime
- 2 İkinci Önsöz[3]181 kelime
- 3 Üçüncü Önsöz1.186 kelime
- 4 Birinci Kitap — Birinci Bölüm — Aşk üzerine.685 kelime
- 5 İkinci Bölüm — Aşkın doğuşu.840 kelime
- 6 Üçüncü Bölüm — Umut üzerine.727 kelime
- 7 Dördüncü Bölüm180 kelime
- 8 Beşinci Bölüm118 kelime
- 9 Altıncı Bölüm — Salzburg dalı.392 kelime
- 10 Yedinci Bölüm — İki cinsiyette aşkın doğuşu arasındaki farklar.379 kelime
- 11 Sekizinci Bölüm756 kelime
- 12 Dokuzuncu Bölüm31 kelime
- 13 Onuncu Bölüm532 kelime
- 14 On Birinci Bölüm196 kelime
- 15 On İkinci Bölüm — Billurlaşmanın devamı.343 kelime
- 16 On Üçüncü Bölüm — İlk adım, büyük dünya ve talihsizlikler üzerine.417 kelime
- 17 On Dördüncü Bölüm520 kelime
- 18 On Beşinci Bölüm209 kelime
- 19 On Altıncı Bölüm293 kelime
- 20 On Yedinci Bölüm — Aşkın güzelliği tahtından indirmesi.301 kelime
- 21 On Sekizinci Bölüm330 kelime
- 22 On Dokuzuncu Bölüm — Güzelliğe getirilen istisnaların devamı.759 kelime
- 23 Yirminci Bölüm100 kelime
- 24 Yirmi Birinci Bölüm — İlk görüşte.657 kelime
- 25 Yirmi İkinci Bölüm — Kapılıp gitmek.154 kelime
- 26 Yirmi Üçüncü Bölüm — Yıldırım aşkları.749 kelime
- 27 Xxıv. Bölüm — Bilinmeyen Bir Ülkede Yolculuk.1.312 kelime
- 28 Xxv. Bölüm — Tanıştırılma.425 kelime
- 29 Bölüm XXVI — Utanma duygusu.1.752 kelime
- 30 Özet.56 kelime
- 31 Bölüm XXVII — Bakışlar.91 kelime
- 32 Bölüm XXVIII — Kadın gururu.1.722 kelime
- 33 Xxıx. Bölüm — Kadınların cesareti.801 kelime
- 34 Xxx. Bölüm — Tuhaf ve kederli bir manzara.191 kelime
- 35 Xxxı. Bölüm — Salviati’nin günlüğünden.1.762 kelime
- 36 Xxxıı. Bölüm — Yakınlık Üzerine.1.268 kelime
- 37 Bölüm XXXIII35 kelime
- 38 Bölüm XXXIV — Dertleşmeler Üzerine.814 kelime
- 39 Bölüm XXXV — Kıskançlık Üzerine.1.263 kelime
- 40 Bölüm XXXVI — Kıskançlığın Devamı.569 kelime
- 41 Bölüm XXXVII — Roxane.430 kelime
- 42 Bölüm XXXVIII — Aşk gururunun incinmesi[111].1.517 kelime
- 43 Bölüm XXXIX — Kavgalı aşk.1.093 kelime
- 44 XXXIX bis. BÖLÜM — Aşka çareler.502 kelime
- 45 XXXIX ter. BÖLÜM433 kelime
- 46 İkinci Kitap — Xl. Bölüm526 kelime
- 47 Xlı. Bölüm — Ulusların aşkla ilişkisi. — Fransa Üzerine.901 kelime
- 48 Xlıı. Bölüm — Fransa’ya devam.812 kelime
- 49 Xlııı. Bölüm — İtalya Üzerine.747 kelime
- 50 Bölüm XLIV — Roma.521 kelime
- 51 Bölüm XLV — İngiltere Üzerine871 kelime
- 52 Bölüm XLVI — İngiltere Üzerine (Devamı)930 kelime
- 53 Bölüm XLVII — İspanya Üzerine345 kelime
- 54 Bölüm XLVIII — Alman Aşkı Üzerine1.229 kelime
- 55 Bölüm XLIX — Floransa’da Bir Gün.1.457 kelime
- 56 L. Bölüm — Amerika Birleşik Devletleri’nde aşk.430 kelime
- 57 Lı. Bölüm — Kuzeyli Barbarların 1328’de Toulouse’u fethetmesine kadar Provence’da aşk.1.271 kelime
- 58 Lıı. Bölüm — XII. yüzyılda Provence.1.400 kelime
- 59 Lııı. Bölüm — Arabistan.837 kelime
- 60 Parçalar — Aşk Divanı Başlıklı Bir Arap Derlemesinden Alınıp Çevrilmiştir967 kelime
- 61 Lıv. Bölüm — Kadınların eğitimi hakkında.1.066 kelime
- 62 Lv. Bölüm — Kadınların eğitimine karşı itirazlar.1.879 kelime
- 63 Lvı. Bölüm — (Devamı)1.132 kelime
- 64 BÖLÜM LVI bis — Evlilik Üzerine.359 kelime
- 65 Bölüm LVII — Erdem Denen Şey Üzerine.311 kelime
- 66 Bölüm LVIII — Evlilik Bakımından Avrupa’nın Durumu.890 kelime
- 67 İsviçre.1.082 kelime
- 68 Lıx. Bölüm — Werther ve Don Juan.2.461 kelime
- 69 Bölüm LX — Fiyaskolar (yayımlanmamış).1.102 kelime
- 70 Çeşitli Parçalar83 kelime
- 71 I8 kelime
- 72 II53 kelime
- 73 III18 kelime
- 74 IV23 kelime
- 75 V10 kelime
- 76 VI23 kelime
- 77 VII8 kelime
- 78 VIII16 kelime
- 79 IX53 kelime
- 80 X184 kelime
- 81 XI37 kelime
- 82 XII14 kelime
- 83 XIII48 kelime
- 84 XIV140 kelime
- 85 XV58 kelime
- 86 XVI19 kelime
- 87 XVII13 kelime
- 88 XVIII22 kelime
- 89 XIX28 kelime
- 90 XX14 kelime
- 91 XXI21 kelime
- 92 XXII21 kelime
- 93 XXIII37 kelime
- 94 XXIV59 kelime
- 95 XXV26 kelime
- 96 XXVI32 kelime
- 97 XXVII25 kelime
- 98 XXVIII30 kelime
- 99 XXIX27 kelime
- 100 XXX60 kelime
- 101 XXXI14 kelime
- 102 XXXII23 kelime
- 103 XXXIII17 kelime
- 104 XXXIV102 kelime
- 105 XXXV34 kelime
- 106 XXXVI24 kelime
- 107 XXXVII66 kelime
- 108 XXXVIII53 kelime
- 109 XXXIX154 kelime
- 110 XL60 kelime
- 111 XLI26 kelime
- 112 XLII20 kelime
- 113 XLIII13 kelime
- 114 XLIV36 kelime
- 115 XLVI25 kelime
- 116 XLVII35 kelime
- 117 XLVIII41 kelime
- 118 XLIX37 kelime
- 119 L17 kelime
- 120 LI20 kelime
- 121 LII — Kadın gururu.77 kelime
- 122 LIII25 kelime
- 123 LIV47 kelime
- 124 LV22 kelime
- 125 LVI68 kelime
- 126 LVII36 kelime
- 127 LVIII139 kelime
- 128 LIX27 kelime
- 129 LX59 kelime
- 130 LXI58 kelime
- 131 LXII8 kelime
- 132 LXIII52 kelime
- 133 LXIV143 kelime
- 134 LXV64 kelime
- 135 LXVI29 kelime
- 136 LXVII74 kelime
- 137 LXVIII18 kelime
- 138 LXIX51 kelime
- 139 LXX15 kelime
- 140 LXXI67 kelime
- 141 LXXII58 kelime
- 142 LXXIII16 kelime
- 143 LXXIV16 kelime
- 144 LXXV53 kelime
- 145 LXXVI30 kelime
- 146 Lxxvıı[228]82 kelime
- 147 LXXVIII35 kelime
- 148 LXXIX118 kelime
- 149 LXXX22 kelime
- 150 LXXXI22 kelime
- 151 LXXXII27 kelime
- 152 LXXXIII17 kelime
- 153 LXXXIV62 kelime
- 154 LXXXV25 kelime
- 155 LXXXVI21 kelime
- 156 LXXXVII43 kelime
- 157 LXXXVIII52 kelime
- 158 LXXXIX19 kelime
- 159 XC24 kelime
- 160 XCI277 kelime
- 161 XCII12 kelime
- 162 XCIII Antik aşk.1.685 kelime
- 163 XCIII bis.77 kelime
- 164 XCIV58 kelime
- 165 XCV56 kelime
- 166 XCVI179 kelime
- 167 XCVII79 kelime
- 168 XCVIII140 kelime
- 169 XCIX87 kelime
- 170 C112 kelime
- 171 CI — İyi niyetli adam ile Akademi mensubu arasındaki tartışma.124 kelime
- 172 CII93 kelime
- 173 CIII43 kelime
- 174 CIV15 kelime
- 175 CV10 kelime
- 176 CVI14 kelime
- 177 CVII16 kelime
- 178 CVIII51 kelime
- 179 CIX46 kelime
- 180 CX25 kelime
- 181 CXI67 kelime
- 182 CXII103 kelime
- 183 CXIII66 kelime
- 184 CXIV318 kelime
- 185 CXV11 kelime
- 186 CXVI21 kelime
- 187 CXVII63 kelime
- 188 CXVIII22 kelime
- 189 CXIX70 kelime
- 190 CXX48 kelime
- 191 CXXI — Metafizik bir düşünce.654 kelime
- 192 CXXII27 kelime
- 193 CXXIII65 kelime
- 194 CXXIV31 kelime
- 195 CXXV61 kelime
- 196 CXXVI24 kelime
- 197 CXXVII502 kelime
- 198 CXXVIII20 kelime
- 199 CXXIX110 kelime
- 200 CXXX30 kelime
- 201 CXXXI48 kelime
- 202 CXXXII13 kelime
- 203 CXXXIII44 kelime
- 204 CXXXIV112 kelime
- 205 CXXXV74 kelime
- 206 CXXXVI77 kelime
- 207 CXXXVII144 kelime
- 208 CXXXVIII38 kelime
- 209 CXXXIX20 kelime
- 210 CXL536 kelime
- 211 CXLI69 kelime
- 212 CXLII31 kelime
- 213 CXLIII — Romantik tür üzerine.64 kelime
- 214 CXLIV144 kelime
- 215 CXLV9 kelime
- 216 CXLVI50 kelime
- 217 CXLVII250 kelime
- 218 CXLVIII32 kelime
- 219 CXLIX22 kelime
- 220 CL35 kelime
- 221 CLI76 kelime
- 222 CLII177 kelime
- 223 CLIII49 kelime
- 224 CLIV28 kelime
- 225 CLV14 kelime
- 226 CLVI70 kelime
- 227 CLVII51 kelime
- 228 CLVIII22 kelime
- 229 CLIX24 kelime
- 230 CLX30 kelime
- 231 CLXI78 kelime
- 232 CLXII164 kelime
- 233 CLXIII134 kelime
- 234 CLXIV108 kelime
- 235 CLXV113 kelime
- 236 CLXVI318 kelime
- 237 CLXVII — Baba ve oğul.116 kelime
- 238 CLXVIII57 kelime
- 239 CLXIX28 kelime
- 240 CLXX211 kelime
- 241 Ek — Aşk Mahkemeleri801 kelime
- 242 12. Yüzyıl Aşk Yasası752 kelime
- 243 André Le Chapelaın Üzerine Not447 kelime
- 244 Salzburg Dalı[252]2.546 kelime
- 245 Ernestıne — Ya da — Aşkın Doğuşu — Önsöz6.697 kelime
- 246 Örnek — Fransa’da Zengin Sınıfın Aşkı[255]3.477 kelime · Okuduğun bölüm
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
ÖRNEK
FRANSA’DA ZENGİN SINIFIN AŞKI[255]
[255] Bombay’da 7 Aralık 1832’de ölen bu genç ve nükteli yazar Victor Jacquemont, Beyle’e aşağıda okuyacağınız mektubu gönderdi; Beyle, temize çektirdikten sonra kopyasını V. Jacquemont’a şu notla yolladı.
Sevgili Albayım,
Bunu yeniden okurken aklınıza bir sürü küçük olayın, başka bir deyişle nüansın gelmemesi imkânsız. Bunları boş sayfanın sol tarafına ekleyin. Unuttuğum bu anlatıda insanı etkileyen bir içtenlik var. Birkaç zarif olmayan cümle de var; onları daha akıcı hâle getireceğiz. Bunun gibi elli bölümüm olsaydı Aşk’ın değeri gerçek olurdu. Gerçek bir monografi olurdu. Ahlak kurallarını dert etmeyin; o benim işim.
Eylül 1824’te önsöze dair verdiğiniz bir görüşü çok yerinde bulmuştum; [adı belirtilmeyen eserin] önsözü berbat.
Tempête.
24 Aralık 1825
Aşk vesilesiyle pek çok mektup aldım. İşte en ilginçlerinden biri.
Saint-Dizier, Haziran 1825.
Sevgili filozofum, geçen yaz Aix-en-Savoie kaplıcalarında tanıştığınız ve öyküsünü size anlatacağıma söz verdiğim genç Fransız kadının küçük kibir hesabına kibir aşkı diyebilir misiniz, pek emin değilim. Çünkü bu baştan sona, üstelik çok yavan komedide, hiçbir zaman aşkın, yani mahremiyetin mutluluğunu abartıp tutkulu düşlere dalmanın gölgesi bile olmadı.
Bundan, kitabınızı anlamadığımı sanmayın; yalnızca kötü seçilmiş bir söze itiraz ediyorum.
Aşk türünün bütün çeşitlerinde ortak bir özellik bulunmalı: bu türün özelliği, tam bir mahremiyet arzusudur. Oysa kibir aşkında bu özellik yoktur.
Fizik bilimlerinin dilindeki kusursuz kesinliğe alışmış biri, metafizik bilimlerinin dilindeki kusurlardan kolayca rahatsız olur.
Madam Félicie Féline, yirmi beş yaşında genç bir Fransız kadındır; Burgonya’da muhteşem toprakları ve sevimli bir şatosu vardır. Kendisi, bildiğiniz gibi çirkindir ama vücudu hayli biçimlidir (sinirli-lenfatik mizaç). Aptallıktan fersah fersah uzaktır ama kuşkusuz zekâsı yoktur; hayatında güçlü ya da nükteli bir fikir ortaya atmamıştır. Zeki bir anne tarafından ve son derece seçkin bir çevrede yetiştirildiği için zihninde epey hüner vardır; başkalarının sözlerini kusursuzca, sanki kendine aitmiş gibi şaşırtıcı bir tavırla tekrarlar. Tekrarlarken, o sözleri kendisi bulmuş gibi gösteren hafif şaşkınlığı bile taklit eder. Böylece onu seyrek görenler ya da sık görüp de dar kafalı olanlar, onu büyüleyici ve çok zeki biri sanır.
Müzikte de tam konuşmadakiyle aynı türden bir yeteneği vardır. On yedi yaşında piyanoyu kusursuz çalardı; sekiz frank karşılığında ders verecek kadar iyi (gerçi ders vermez, çünkü maddi durumu çok iyidir). Rossini’nin yeni bir operasını gördüğünde, ertesi gün piyanonun başında en az yarısını hatırlar. Doğuştan son derece müzik kulağı vardır; en zor partisyonları bile ilk görüşte, büyük bir ifadeyle çalar. Bu tür bir kolaylığa sahip olduğu hâlde zor şeyleri anlamaz; bu, okumalarında da müzikte de böyledir. Madam Gherardi, iki ayda, eminim, Berzelius’un kimyasal oranlar kuramını anlardı. Madam Féline ise Say’ın ilk bölümlerinden birini ya da sürekli kesirler kuramını anlamaktan acizdir.
Almanya’nın çok ünlü bir armoni hocasından ders almaya başladı; tek kelimesini bile anlamadı.
Redouté’den birkaç ders almış olması sayesinde kimi açılardan hocasının yeteneğini aşar. Gülleri, o sanatçınınkilerden bile daha hafiftir. Yıllarca renkleriyle oyalanışını gördüm; sergidekiler dışında hiçbir tabloya bakmadı. Çiçek resmetmeyi öğrenirken, İtalyan resminin başyapıtları hâlâ elimizin altındayken bile onları görmeye gitmek aklına hiç gelmedi. Bir manzaradaki perspektifi ya da ışık-gölgeyi (chiaroscuro) anlamaz.
Zihnin zor şeyleri kavramaktaki bu beceriksizliği, Fransız kadınının bir özelliğidir; bir şey zorlaşınca onu sıkıcı bulur ve bırakır.
Bu yüzden Aşk kitabınız onların arasında hiçbir zaman tutmayacak. Anekdotları okuyup sonuçları atlayacak, sonra da atladıkları her şeye gülecekler. Bütün bunları gelecek zamanla anlattığım için ne kadar nazik olduğumu görüyorsunuz.
Madam Féline on sekiz yaşında bir çıkar evliliği yaptı. Otuz yaşında, biraz lenfatik ve sanguin, safravi mizaçtan ve sinirlilikten tümüyle uzak, iyi, yumuşak huylu, sakin ve çok aptal bir genç adamla evlendi. Zekâdan böylesine bütünüyle yoksun başka bir erkek tanımıyorum. Yine de kocası, onu tanıdığım École polytechnique’teki öğreniminde büyük başarı göstermişti; Félicie’nin yetiştiği çevrede yeteneğini öyle bir övmüşlerdi ki her şeye yayılan aptallığını, yalnızca maden ocaklarını ve dökümhanelerini üstün bir ustalıkla işletme yeteneği dışında, ondan gizlemişlerdi.
Kocası elinden geldiğince gönlünü aldı; burada bu, çok iyi demek. Ama hiçbir şeyin etkilemediği buz gibi birine çatmıştı. Kocaların en kayıtsız kızlarda bile genellikle uyandırdığı o şefkatli minnet, onda sekiz gün bile sürmedi.
Onunla böyle yaşarken, baş başa kaldığında karşısına bir aptal çıkardıklarını kısa sürede fark etti; daha da korkuncu, bu adamın kimi zaman toplum içinde gülünç duruma düşen bir aptal olmasıydı. Bunun, çok zengin bir erkekle evlenmiş olmanın ve kocasının meziyetlerine dair sık sık iltifat almanın verdiği hazzı fazlasıyla gölgelediğini düşündü.
Bunun üzerine kocasından soğudu.
Onun kadar iyi bir aileden gelmeyen kocası, dük gibi davrandığını sandı. Hemen ondan uzaklaştı. Ama aşırı meşgul, pek seçici olmayan bir adam olduğundan ve ustabaşının hesabını yeniden okumakla bir makineyi denemek arasında karısının yanında bulunmaktan daha elverişli bir şey olmadığından, ara sıra ona biraz kur yapmaya çalışırdı. Bunu bir başkasının, örneğin benim önümde yaptığında, beceriksizliği, bayağılığı ve zevksizliği öyle belirgindi ki karısının ondan soğuması tiksintiye dönüşürdü.
Bana başka bir kadının yanında böyle şeyler söyleyip yapsaydı, onu tokatlarla susturmayı düşünürdüm sanırım. Ama Félicie’nin ruhu öylesine kuruydu, gerçek duyarlılıktan öylesine bütünüyle yoksundu; kibri de beni o kadar sık sabrımdan ediyordu ki kocası yüzünden bu kibrinden ötürü acı çektiğini gördüğümde yalnızca biraz acıyıp uzaklaşmakla yetinirdim.
Evlilikleri birkaç yıl böyle sürdü (Félicie’nin hiç çocuğu olmadı). Bu sırada kocası, Paris’te iyi bir çevrede yaşarken (Burgonya’daki ocaklarında yazın yalnızca altı hafta geçirirdi) o çevrenin havasını benimsedi ve çok daha iyi biri oldu. Aptallığı sürse de neredeyse bütünüyle gülünç olmaktan çıktı; mesleğinde büyük başarılar kazanmaya devam etti. Bunu, sonradan yaptığı büyük satın almalardan ve ulusal sanayi ürünleri sergisine dair jüri raporundan anlamış olabilirsiniz.
Karısı tarafından defalarca geri çevrilen Mösyö Féline, beş altı kez ona biraz âşık olduğuna, hem de içtenlikle, inanmayı aklına koydu. Félicie ona yüz vermiyordu. O dönemde Félicie’nin cilvesi, toplum içinde ona güzel sözler söylemek, baş başa kaldıklarında ise ona naz etmek için bahaneler bulmaktı. Böylece kocasının arzusunu artırıyor; ona lütfedip izin verdiğinde… kocası döşemecilerin, Leroy’nun ve Corcelet’nin bütün faturalarını ödüyor, üstelik saçma sapan harcamalarını yine de çok ölçülü buluyordu.
İlk iki üç yıl boyunca, yirmi ya da yirmi bir yaşına dek, Félicie hazzı yalnızca şu kibirlerini tatmin etmekte aramıştı:
«Çevresindeki bütün genç kadınlardan daha güzel elbiseler giymek.
«Daha iyi yemekler vermek.
«Piyano çaldığında onlardan daha çok iltifat almak.
«Onlardan daha zeki görünmek.»
Yirmi bir yaşında, duygulara ilişkin kibir başladı.
Ateist bir anne ve ateist filozoflardan oluşan bir çevre tarafından yetiştirilmişti. Evlendiği gün, hem de istemeden, yalnızca bir kez kiliseye gitmişti. Evliliğinden sonra çeşit çeşit kitap okudu. Rousseau ve Madam de Staël’in kitapları eline geçti: bu, hayatında bir dönüm noktasıdır ve bu kitapların ne kadar tehlikeli olduğunu kanıtlar.
Önce Émile’i okudu; ardından tanıdığı bütün genç kadınları zihinsel açıdan küçümseme hakkı olduğuna inandı. Savoylu papazın metafiziğinden tek kelime anlamadığını özellikle belirtelim.
Ama Rousseau’nun cümleleri çok işlenmiş, incelikli ve akılda tutması çok güçtür. Dinsiz bir çevrede, Siyam Kralı’ndan söz edildiği kadar bile bu konuların açılmadığı bir ortamda, etki bırakmak için ara sıra hafifçe dindar görünmeyi yeterli buluyordu.
Corinne’i okudu; en çok okuduğu kitap budur. Cümleler etki yaratmak için yazılmıştır ve kolayca akılda kalır. Birçoğunu zihnine yerleştirdi. Akşamları salonunda genç ve biraz aptal erkekleri seçer, haberleri bile olmadan, sabah ezberlediği dersi onlara düzgünce tekrarlardı.
Bazıları bu oyuna geldi; onun tutkuya açık biri olduğunu sandılar ve ona ilgi gösterdiler.
Ne var ki salondan oraya yalnızca en bayağı ve en budala insanları getirmişti; diğerlerinin onunla biraz alay etmediğinden pek emin değildi. İşleri yüzünden sürekli evden uzak kalan ve zaten iyi yürekli biri olan kocası, “Ne olmuş yani, bana ne?” dercesine, bu zihinsel cilveleri ya fark etmiyor ya da hiç umursamıyordu.
Félicie La Nouvelle Héloïse’i okudu. O zaman ruhunda duyarlılık hazineleri bulunduğunu düşündü; bu sırrını annesine ve ona babalık etmiş yaşlı bir amcasına açtı. İkisi de ona çocukmuş gibi güldüler. Buna rağmen, bir sevgili olmadan ve Saint-Preux tarzında bir sevgili olmadan yaşanamayacağına inanmaktan vazgeçmedi.
Çevresinde tuhaf sayılabilecek genç bir İsveçli vardı. Üniversiteden çıkar çıkmaz, henüz on sekiz yaşındayken 1812 seferinde birkaç parlak başarı kazandı ve ülkesinin milislerinde yüksek bir rütbeye yükseldi; ardından Amerika’ya gitti ve altı ay Kızılderililerin arasında yaşadı. Ne aptaldır ne de zeki; ama güçlü bir karakteri, erdem ve yücelik bakımından birkaç üstün yanı vardır. Ayrıca tanıdığım en lenfatik adamdır. Yüzü epey yakışıklıdır, tavırları sade ama olağanüstü ciddidir. Bu yüzden çevresindekiler ona büyük saygı ve hürmet gösterir.
Félicie kendi kendine şöyle dedi: «Sevgilimmiş gibi göstermem gereken adam işte bu. Hepsinin en soğuğu olduğuna göre, tutkusuyla bana en büyük onuru kazandıracak kişi de odur.»
İsveçli Weilberg, ailenin yakın dostuydu. Beş yıl önce, yazın, onunla ve kocasıyla bir gezi düzenlendi.
Ahlak kuralları son derece katı biri olduğu ve özellikle Félicie’ye hiç âşık olmadığı için, onu olduğu gibi, çok çirkin görüyordu. Üstelik yola çıkarken kendisine biçilen rolü de kimse söylememişti. Bu havalardan sıkılan ve karısını memnun etmek için çıkılan geziden kendisi için de yarar sağlamak isteyen kocası, bir yere varır varmaz onu orada bırakıyor; fabrikaları dolaşmaya, tesisleri ve madenleri gezmeye gidiyor, Weilberg’e de «Gustave, karım size emanet,» diyordu.
Weilberg Fransızcayı çok kötü konuşuyordu; Rousseau’yu da Madam de Staël’i de hiç okumamıştı. Félicie için harika bir durumdu bu.
Küçük kadın, kocasını canını sıkarak başından savmak ve sürekli baş başa kaldığı iyi yürekli genç adamın acımasını kazanmak için hastalığını pek güzel oynadı. Onu kendi lehine yumuşatmak için kocasına duyduğu aşktan, kocasının bu aşka pek karşılık vermemesinden duyduğu üzüntüden söz etti.
Bu sözler Weilberg’i eğlendirmiyordu; yalnızca nezaketen dinliyordu. Félicie işlerin ilerlediğini sandı ve aralarında var olan uyumdan söz etti. Gustave şapkasını alıp yürüyüşe çıktı.
Döndüğünde ona kızdı; basit bir iyi niyet sözünü aşk ilanının başlangıcı sayarak kendisine hakaret ettiğini söyledi.
Gece arabayla yol alırlarken başını, nezaketen buna katlanan Gustave’in omzuna yaslardı.
İki ay böyle gezdiler; çok para harcadılar ve daha da çok sıkıldılar.
Döndüklerinde Félicie bütün alışkanlıklarını değiştirdi. Duyuru mektupları gönderebilseydi, bütün dostlarına ve tanıdıklarına İsveçli Mösyö Weilberg’e şiddetle âşık olduğunu, onun da sevgilisi olduğunu duyururdu.
Artık balolar yok, süslü kıyafetler yoktu: eski dostlarını ihmal ediyor, eski tanıdıklarına kabalık ediyordu. Sonunda, bu Mösyö Weilberg’i, on sekiz yaşında İsveç milislerinde albay olan bu Kızılderili yabanılını derinden sevdiğine ve adamın kendisine delicesine âşık olduğuna herkesi inandırmak için bütün zevklerinden vazgeçmeye kalkıştı.
Varır varmaz o gün annesine bunu bildirdi. Ona göre annesi, sevmediği bir adamla evlenmesine yol açarak suç işlemişti; şimdi seçtiği ve taparcasına sevdiği adama duyduğu aşkı elinden geldiğince desteklemeliydi. Kocasını, Weilberg’i adeta evine yerleşmeye ikna etmeliydi. Weilberg’i sürekli evinde göremezse onu otelinde ziyaret etmekle tehdit etti.
Annesi, aptal gibi, bunlara inandı ve damadının yanında öyle çabaladı ki Weilberg’in onunkinden başka gidecek evi kalmadı. Charles durmadan onu davet ediyor, annesi de öyle çok nezaket gösterip öyle hevesle ağırlıyordu ki zavallı genç adam kendisinden ne istendiğini anlamadan, kendisini bu kadar iyi karşılayan insanları gücendirmekten çok korktuğu için hiçbir şeyi reddetmeye cesaret edemiyordu.
Bildiğiniz gibi kadınlar istedikleri zaman ağlar.
Bir gün Félicie’nin evinde yalnızdım; ağlamaya başladı, elimi sıkarak şöyle dedi: «Ah, sevgili Goncelin’im, sezgili dostluğunuz yüreğimi çok iyi anlamış! Eskiden Weilberg’le aranız iyiydi; gezimizden beri değiştin, ona kin besliyor gibisin.» (Hiç de öyle görünmüyordum. Ne olup bittiğini biliyordum.) «Dostum, eskiden mutlu değildim… Ancak o zamandan beri… Charles’ın yolculuk sırasında yaptığı bütün barbarlıkları bir bilsen! Gustave’i daha iyi tanısan! Bana nasıl dokunaklı bir ilgi gösterdiğini, nasıl şefkatli davrandığını bilsen!… Dayanabilir miydim?… Görünüşte bu kadar soğuk olan adamın nasıl ateşli bir ruhu, korkunç tutkuları olduğunu bilsen! Hayır dostum, beni küçümsemezdin!… Ah, ne yazık ki bir şeylerin eksik olduğunu hissediyorum… Bu mutluluk temiz değil… Charles’a karşı ne borçlu olduğumu biliyorum. Ama dostum! Birinin sürekli kayıtsızlığı ve hor görmesi, ötekinin ilgisi ve sevgisi… Yolculukta birlikte yaşamanın getirdiği bu mecburi yakınlık… Bunca tehlike!… Bunca aşka dayanabilir miydim! Hem onun şiddetine dayanabilir miydim?» vesaire, vesaire, vesaire.
İşte Yusuf kadar namuslu zavallı Weilberg, arkadaşının karısına tecavüz etmekle suçlandı; üstelik buna inanmak gerekiyor, çünkü bunu kendisi söylüyor: tanıdığım iki kişiye bununla övündü, kim bilir tanımadığım başkalarına da anlatmıştır.
Yukarıdaki itiraf, bana söylediklerine çok benziyor; kullandığı sözleri hâlâ hatırlıyorum. Birkaç gün sonra aynı sırrı paylaştığı kişilerden biriyle karşılaştım. Ondan söylenenleri hatırlamaya çalışmasını rica ettim; duyduğum anlatımı kelimesi kelimesine tekrarladı, ben de buna güldüm.
İtirafının ardından Félicie elimi tutup ketumluğuma güvendiğini söyledi; Weilberg’le eskisi gibi davranmamı ve hiçbir şey fark etmemiş gibi yapmamı istedi. «Bu yüce adamın yabanıl erdemi onu korkutuyordu.» Weilberg yanından ayrıldığında onu bir daha görememekten korkuyordu; ansızın bir karar alıp birden İsveç’e dönmek üzere gemiye binmesinden kaygılanıyordu. Ben de konuşmamız üzerine ona en dokunulmaz gizlilik sözü verdim.
Yine de ailenin bütün dostları, zavallı Weilberg’in neredeyse konuk edildiği, kocasının ona binlerce iyilikte bulunduğu ve o güne dek namuslu yaşamış bir kadını baştan çıkarmasını yakışıksız buluyordu. Ona oynatıldığı budalaca rolü haber verdim. Öğüt için bana teşekkür ederek sarıldı ve o eve bir daha adım atmayacağını söyledi. Yolculuğun nasıl geçtiğini de o zaman bana anlattı.
Daha önce sürekli evinde yemek yiyen Weilberg’den birkaç gün ayrı kalan Félicie çaresizliğe kapılmış gibi yaptı. Kocasının bu erdemli adamı kovmasının büyük bir haksızlık olduğunu söyledi. (Bana ve iki kişiye, bu erdemli adamın Schwarzwald’da, bir köknarın dibindeki yosunların üzerinde kendisine tecavüz ettiğini söylemişti; bu işin usulüne göre böyle yapılması gerekiyormuş.) Annesinin, ona suç ortaklığı ettikten sonra erdemli sevgilisini elinden aldığını da kibar sözlerle belirtti. (Annesi, altmış yaşında zavallı yaşlı bir kadın; yirmi yıldır hiçbir şeyi düşünmüyor.) Çok usta bir bıçakçıya, Şam işi çelikten ağızlı bir hançer yaptırdı; bir gün akşam yemeğinin ortasında getirtti. Kırk franka ödediğini gördüm; hepimizin önünde, İspanyol mumu kutusunun yanındaki yazı dolabına onu özenle kaldırdı. Bir düzine eczacı çırağı da birer küçük afyon şurubu şişesi getirdi; hepsi bir araya gelince epey büyük bir miktar ediyordu. Şişeleri tuvalet masasına kaldırdı.
Ertesi gün annesine, Gustave’i geri getirtmezse afyonla zehirleneceğini ve özellikle yaptırdığı hançerle kendini öldüreceğini bildirdi.
Weilberg’in aşkı konusunda gerçeği bilen ve skandaldan korkan annesi onun yanına gitti. Kızının aklını yitirdiğini; kendisini çok âşıkmış gibi gösterdiğini, onun da kendisine âşık olduğunu söylediğini ve dönmezse kendini öldürmekle tehdit ettiğini anlattı. «Onun evine dönün, iyice aşağılayın; sizden nefret eder, sonra da bir daha geri dönmezsiniz,» dedi.
Weilberg iyi yürekli bir adamdı; kendisine böyle yalvarmaya gelen yaşlı kadına acıdı ve kadının korktuğu skandalı önlemek için bu tatsız komediye katılmayı kabul etti.
Böylece Weilberg yeniden geldi. Genç kadın ona hiçbir şeyden söz etmedi; yalnızca beş gün boyunca ortalıkta görünmemesi üzerine tatlı sitemlerde bulundu. İkisi baş başayken ona aşktan söz etmeye cesaret edemezdi; çünkü bir gün, yola çıkmak üzere şapkasını alıp giderken tam bir aşk ilanına başlayacağı sırada çekip gitmişti. Weilberg müziği severdi; genç kadın zaman geçirmek için piyano çalar, olağanüstü güzel çaldığı için Weilberg de onu dinlemekten hoşlanırdı. Başkalarının yanındaysa her şey farklıydı: yalnızca aşktan söz ederdi; ama bunu büyük bir ustalıkla yaptığını kabul etmek gerek. Neyse ki Fransızcayı iyi bilmediğinden, oradakilerin hepsine onun sevgilisi olduğunu duyurmanın, kendisinin anlamasını önlemenin bir yolunu buluyordu.
Evin bütün dostları bu komediden haberdardı, ama tanıdıklar henüz bilmiyordu. Aralarında Mösyö Weilberg’in davranışının alçaklığı yine konuşulmaya başlandı; o da yeniden çekip gitti ve bir daha gelmek istemedi.
Félicie yatağa girdi ve annesine kendini açlıktan öldüreceğini bildirdi. Yalnızca çay içmeye başladı; akşam yemeği saati için yataktan kalkıyor, ama kesinlikle hiçbir şey yemiyordu.
Bu rejimi altı gün sürdürdükten sonra ağır biçimde rahatsızlandı; doktorlar çağrıldı. Kendini zehirlediğini, kimseden yardım kabul etmeyeceğini, her şeyin boşuna olduğunu söyledi. Annesi, iki dostu ve doktorlar yanındaydı; kalbini kendisine yabancılaştırdıkları Mösyö Weilberg uğruna ölmekte olduğunu söyledi. Ayrıca, neyse ki bütün bunlardan habersiz olan zavallı kocasına bu acı sırrın söylenmemesi için yalvardı, vesaire, vesaire.
Yine de bir ilaç almaya razı oldu; ona kusturucu verdiler. Altı gündür yalnızca çayla yaşayan Félicie, üç dört libre çikolata çıkardı. Hastalığı, zehirlenmesi dedikleri şey korkunç bir hazımsızlıktan ibaretti. Bunu önceden söylemiştim.
Annesini duygulandırmak ve Weilberg’i yeniden eve getirecek yeni girişimlerde bulunmaya yöneltmek için ne uyduracağını bilemeyince, her şeyi Charles’a anlatmakla tehdit etti. Karısının her sözüne inanacak olan kocası onu hiç kuşkusuz orada bırakıp giderdi. Böyle bir skandal ihtimali bulunduğundan annesi iyi yürekli Gustave’e yeniden başvurdu; Gustave de tekrar gelmeyi kabul etti. O sıralar Gustave’le sık sık görüşüyorduk; birlikte bir çalışma yapıyorduk. Benden hoşlanmaya başlamıştı; görmekten en çok hoşlandığı Fransız hemen hemen bendim. Günün bir bölümünü birlikte geçiriyor, o bana İsveççe öğretiyordu. Ben de ona betimleyici geometriyi ve diferansiyel hesabı gösteriyordum; matematiğe tutkuyla bağlanmıştı ve sık sık, École polytechnique’te öğrendiklerime dair epey eski anılarımı kitaplarımızın başında tazelememi sağlıyordu. Sonra kemanımı alıyordum; benden çok daha hoşgörülü olan o da beni saatlerce dinlemekten hoşlanıyordu.
Félicie, Weilberg’i kendine çekmenin bir yolu olduğunu bildiğinden, sürekli evinde bulunayım diye bana kur yaptı. Bir sabah, üçümüz onun evinde kahvaltı ederken Gustave’e, benim önümde aşkını göstermeye kalktı; onunla, tam bir yakınlık içinde yaşayan insanların samimiyetini sergiledi. Gustave önce anlamadı; ama sonunda öyle açık etti ki anlamamak mümkün değildi. Bana baktı, güldü ve hiç kımıldamadan lokmasını yuttu. Félicie’nin giyinmesine yardım edilmesi önerildi. Gustave ona kaba bir sesle, «Tanrı aşkına, giyinmen için bir hizmetçin var ya!» dedi. Félicie kulağıma eğilip fısıldadı: «Ne kadar ince düşünceli, görüyor musunuz? Sizin yanınızda fularımı yeniden iğnelemeyeceğinden emindim.»
Yine de, sözde sevgilisinin inceliğinden ve ölçülülüğünden bana anlattığı kadar hoşnut değildi. Hatırlıyorum, Paskalya pazarıydı. Kahvaltıyı bitirip yalnızca çay içerken uşağına, «Paul, hizmetçime bana gerek olmadığını söyle; bu fırsattan yararlanıp ayine gitsin,» dedi.
Çay içmeye devam ettik. Uşak artık içeri girmeyince Félicie ateşin yanına iyice yaklaştı. «Çok üşüyorum,» dedi ve elini Weilberg’e uzatarak, «Ateşim yok mu?» diye sordu. «Vallahi anlamam; ama işte Goncelin, kır evinde köylülerinin doktorluğunu yapıyor; ateşten anlaması gerekir, size söyler.» Nabzını tuttum. «Hiç yok,» dedim. «Tuhaf,» diye sürdürdü. «Kendimi çok garip hissediyorum; galiba bayılacağım. Bakın, işte bayılacağım; nefes alamıyorum, çözün beni. Mösyö Gustave, çözün beni; Goncelin, lütfen kocamın odasına gidip…» «Ne alacaksınız?» «Yakmak için günlük sakızını; madalyalık dolabında duruyor.» «Nerede olduğunu biliyorum,» dedi Weilberg. «Gidiyorum. Goncelin size yardım edecek; hemen dönerim.» Beş dakika sonra geri geldi.
Bağlarını çözmekle oyalanıyordum. Yüzü bir yana, genç, güzel yapılı, beyaz ve yumuşak tenliydi. Göğsünü açmıştım; üstünün tamamen çıkarılmasına da izin verebilirdi. Açığa çıkan bölgeden epeyce yararlanıyor, ona, «Kalbiniz çok hafif atıyor; korkmayın, hiçbir şey yok,» diyordum. Hafifçe bayılmış gibi yapıyordu. Bilerek uzun süre dışarıda kalan Weilberg sonunda içeri girdi, benzoini şöminenin üzerine bıraktı ve sakince bisküvi yemeye, fincan fincan çay içmeye koyuldu. Bütün bunları gören ama görmüyormuş gibi yapan Félicie artık dayanamadı. Üstelik Gustave’e nabzında ve solunumunda hiçbir değişiklik olmadığını söylemiştim; o da, «Bu halde bayılması gerçekten çok tuhaf!» diye eklemişti. Félicie, çaresiz kalınca yavaş yavaş kendine geldi; üstünü başını düzeltti ve bizi yalnız bırakmamızı istedi.
Gustave’in önünde gerçekten bayılmış görünmenin kendisine çok yarar sağlayacağını düşündüğünden, aklıma gelmeyen bir kaprisi yerine getirmeye kalksaydım, sonrasında bunun benim açımdan alçaklığın, onun açısından da talihsizliğin doruğu olduğunu söyleme fırsatını saklı tutarak, izin vereceğini sanıyorum. Şunu da iyi bilin: O zamana dek bedenen namuslu kalmış ve bu hazza da epey düşkün olan Félicie, böylece tecavüze uğramaktan kesinlikle acı duyacaktı.
Félicie, Weilberg’in benim önümde kendisine karşı böylesine kayıtsız davranmasından öyle acımasızca aşağılandı ki —bana onu hep en tutkulu âşık diye anlatırdı— gerçekten hastalandı. Bu gülünç maskaralıktan sonra Weilberg artık evine dönmek istemiyordu. Ancak Félicie bir süre yatağa düşünce ve daha önce Weilberg’i bu evde sürekli gördüklerinden, yokluğu fark edilmesin diye yeniden uğradı. Ziyaretleri giderek seyrekleşti; eve gitmeyi tümüyle bırakması ancak sekiz ay sonra oldu. Bu sekiz ay boyunca, onu evinde neredeyse hiç görmedikleri zamanlarda bile, Félicie herkese Weilberg’i sevgilisi diye tanıtmaktan vazgeçmedi.
Félicie müziği çok severdi. Bouffes’da locası olmadığından oraya gitme fırsatı pek seyrek eline geçerdi. Bir gün dostlarımız locanın tamamını bize ödünç verdi; Félicie, Weilberg’le benim kendisini oraya götürmemizi ayarladı; kocası da orada bize katılacaktı. O sırada yüreğinin derinliklerinde Weilberg’den nefret ettiğini fark edeceksiniz; onu, locanın ön tarafında yanına otursun diye gelmeye zorlamıştı. Gustave havanın fazla sıcak olduğunu söyleyip tiyatrodan çıktı ve beni onunla yalnız bıraktı. Doğrusu, Gustave ona durmadan böyle karşılık verince o günden sonra tavrını değiştirdi. Bir yıl boyunca Weilberg’in tutkusundan, aşkından söz ettikten sonra, onun vefasızlığını ve kendisine çektirdiği acıları dile getirmeye başladı.
Aynı sıralarda, onun sevgilisi olduğumun konuşulduğu kulağıma geldi. Yanına gidip bunu söyledim ve en azından karşılığını görmeden öyle bilinmek istemediğimi ekledim. Onu dizlerime oturtup sertçe davrandım. Tecavüze uğramanın kendisi için son derece tatsız olduğunu ve bunun an meselesi olduğunu kesinlikle bildiğimden, ona, hakkımda yaydığı şöhreti hak etmek istediğimi söylüyordum, vesaire… Gündüz vaktiydi; odasına her an biri girebilirdi. Korkudan ödü kopmuştu; kendisini bırakmam için yalvardı. Yalnızca Weilberg’i sevdiğini ve başka kimseyi asla sevmeyeceğini söyledi. Sonunda elimden kurtuldu; zili çaldı. Bir uşak geldi; ateşi yeniden yakmasını, perdeleri düzeltmesini ve kendisine çay getirmesini buyurdu. Ben çıktım. O zamandan beri aramız bozuk sayılır. Her yerde benim Iago gibi bir alçak olduğumu; uzun zamandır ona karşı iğrenç bir tutku beslediğimi ve sevgilisi Weilberg’i ondan uzaklaştıranın ben olduğumu söylüyor. Altı yıl önce, sizinle Roma’dayken ona yazdığım birkaç samimi dostluk mektubunu bile benim aşk ilanlarım diye göstermeye kadar vardı.
Şimdi Félicie’nin kibrini başka şeyler besliyor. Weilberg’den söz ederken Corinne’in üçüncü cildindeki kederli sözleri tekrarlıyor; büyük bir aşkın yasını tutuyor. Artık sosyeteye çıkmıyor; evinde şık giyinmiyor. Ama eskiden zeki kimseler diye tanınmış yaşlı budalaların ve evlerinde akşam yemeği bulamayan zavallıların katıldığı mükemmel yemekler veriyor. Lord Byron’dan, Canaris’ten, Bolivar’dan ve Mösyö de la Fayette’ten hayranlıkla söz ediyor. Küçük çevresi onu pek mutsuz genç bir kadın diye acıyor, son derece duyarlı ve zeki biri diye övüyor; o da bundan epey hoşnut. Böylece sizin pek nefret ettiğiniz burjuva evlerinden biri ortaya çıkıyor.
Bu sıkıcı hikâyenin size hiçbir yararı olmayacağını söylemekte haklı mıydım? Hikâye doğası gereği yavan. Kibir aşkında her şey sözlerden ibaret. Anlatılan sözler insanı sıkar; en küçük eylem bile daha iyidir.
Üstelik sanırım burada sizin anladığınız anlamda bir kibir aşkı söz konusu değil. Félicie’nin, kendine özgü değilse bile, ender rastlanan bir yanı var: Kadınlık mesleğini yerine getirmek ona tatsız geliyor; sevgilisi diye ilan ettiği adamın, onu gerçekten sevdiğine inanmasını sağlamak ise pek umurunda değil.
Goncelin.
SON
Bölüm etkileşimi
