Bölümler 246Şu an: Lı. Bölüm — Kuzeyli Barbarların 1328’de Toulouse’u fethetmesine kadar Provence’da aşk.
- 1 Önsöz[1]1.575 kelime
- 2 İkinci Önsöz[3]181 kelime
- 3 Üçüncü Önsöz1.186 kelime
- 4 Birinci Kitap — Birinci Bölüm — Aşk üzerine.685 kelime
- 5 İkinci Bölüm — Aşkın doğuşu.840 kelime
- 6 Üçüncü Bölüm — Umut üzerine.727 kelime
- 7 Dördüncü Bölüm180 kelime
- 8 Beşinci Bölüm118 kelime
- 9 Altıncı Bölüm — Salzburg dalı.392 kelime
- 10 Yedinci Bölüm — İki cinsiyette aşkın doğuşu arasındaki farklar.379 kelime
- 11 Sekizinci Bölüm756 kelime
- 12 Dokuzuncu Bölüm31 kelime
- 13 Onuncu Bölüm532 kelime
- 14 On Birinci Bölüm196 kelime
- 15 On İkinci Bölüm — Billurlaşmanın devamı.343 kelime
- 16 On Üçüncü Bölüm — İlk adım, büyük dünya ve talihsizlikler üzerine.417 kelime
- 17 On Dördüncü Bölüm520 kelime
- 18 On Beşinci Bölüm209 kelime
- 19 On Altıncı Bölüm293 kelime
- 20 On Yedinci Bölüm — Aşkın güzelliği tahtından indirmesi.301 kelime
- 21 On Sekizinci Bölüm330 kelime
- 22 On Dokuzuncu Bölüm — Güzelliğe getirilen istisnaların devamı.759 kelime
- 23 Yirminci Bölüm100 kelime
- 24 Yirmi Birinci Bölüm — İlk görüşte.657 kelime
- 25 Yirmi İkinci Bölüm — Kapılıp gitmek.154 kelime
- 26 Yirmi Üçüncü Bölüm — Yıldırım aşkları.749 kelime
- 27 Xxıv. Bölüm — Bilinmeyen Bir Ülkede Yolculuk.1.312 kelime
- 28 Xxv. Bölüm — Tanıştırılma.425 kelime
- 29 Bölüm XXVI — Utanma duygusu.1.752 kelime
- 30 Özet.56 kelime
- 31 Bölüm XXVII — Bakışlar.91 kelime
- 32 Bölüm XXVIII — Kadın gururu.1.722 kelime
- 33 Xxıx. Bölüm — Kadınların cesareti.801 kelime
- 34 Xxx. Bölüm — Tuhaf ve kederli bir manzara.191 kelime
- 35 Xxxı. Bölüm — Salviati’nin günlüğünden.1.762 kelime
- 36 Xxxıı. Bölüm — Yakınlık Üzerine.1.268 kelime
- 37 Bölüm XXXIII35 kelime
- 38 Bölüm XXXIV — Dertleşmeler Üzerine.814 kelime
- 39 Bölüm XXXV — Kıskançlık Üzerine.1.263 kelime
- 40 Bölüm XXXVI — Kıskançlığın Devamı.569 kelime
- 41 Bölüm XXXVII — Roxane.430 kelime
- 42 Bölüm XXXVIII — Aşk gururunun incinmesi[111].1.517 kelime
- 43 Bölüm XXXIX — Kavgalı aşk.1.093 kelime
- 44 XXXIX bis. BÖLÜM — Aşka çareler.502 kelime
- 45 XXXIX ter. BÖLÜM433 kelime
- 46 İkinci Kitap — Xl. Bölüm526 kelime
- 47 Xlı. Bölüm — Ulusların aşkla ilişkisi. — Fransa Üzerine.901 kelime
- 48 Xlıı. Bölüm — Fransa’ya devam.812 kelime
- 49 Xlııı. Bölüm — İtalya Üzerine.747 kelime
- 50 Bölüm XLIV — Roma.521 kelime
- 51 Bölüm XLV — İngiltere Üzerine871 kelime
- 52 Bölüm XLVI — İngiltere Üzerine (Devamı)930 kelime
- 53 Bölüm XLVII — İspanya Üzerine345 kelime
- 54 Bölüm XLVIII — Alman Aşkı Üzerine1.229 kelime
- 55 Bölüm XLIX — Floransa’da Bir Gün.1.457 kelime
- 56 L. Bölüm — Amerika Birleşik Devletleri’nde aşk.430 kelime
- 57 Lı. Bölüm — Kuzeyli Barbarların 1328’de Toulouse’u fethetmesine kadar Provence’da aşk.1.271 kelime · Okuduğun bölüm
- 58 Lıı. Bölüm — XII. yüzyılda Provence.1.400 kelime
- 59 Lııı. Bölüm — Arabistan.837 kelime
- 60 Parçalar — Aşk Divanı Başlıklı Bir Arap Derlemesinden Alınıp Çevrilmiştir967 kelime
- 61 Lıv. Bölüm — Kadınların eğitimi hakkında.1.066 kelime
- 62 Lv. Bölüm — Kadınların eğitimine karşı itirazlar.1.879 kelime
- 63 Lvı. Bölüm — (Devamı)1.132 kelime
- 64 BÖLÜM LVI bis — Evlilik Üzerine.359 kelime
- 65 Bölüm LVII — Erdem Denen Şey Üzerine.311 kelime
- 66 Bölüm LVIII — Evlilik Bakımından Avrupa’nın Durumu.890 kelime
- 67 İsviçre.1.082 kelime
- 68 Lıx. Bölüm — Werther ve Don Juan.2.461 kelime
- 69 Bölüm LX — Fiyaskolar (yayımlanmamış).1.102 kelime
- 70 Çeşitli Parçalar83 kelime
- 71 I8 kelime
- 72 II53 kelime
- 73 III18 kelime
- 74 IV23 kelime
- 75 V10 kelime
- 76 VI23 kelime
- 77 VII8 kelime
- 78 VIII16 kelime
- 79 IX53 kelime
- 80 X184 kelime
- 81 XI37 kelime
- 82 XII14 kelime
- 83 XIII48 kelime
- 84 XIV140 kelime
- 85 XV58 kelime
- 86 XVI19 kelime
- 87 XVII13 kelime
- 88 XVIII22 kelime
- 89 XIX28 kelime
- 90 XX14 kelime
- 91 XXI21 kelime
- 92 XXII21 kelime
- 93 XXIII37 kelime
- 94 XXIV59 kelime
- 95 XXV26 kelime
- 96 XXVI32 kelime
- 97 XXVII25 kelime
- 98 XXVIII30 kelime
- 99 XXIX27 kelime
- 100 XXX60 kelime
- 101 XXXI14 kelime
- 102 XXXII23 kelime
- 103 XXXIII17 kelime
- 104 XXXIV102 kelime
- 105 XXXV34 kelime
- 106 XXXVI24 kelime
- 107 XXXVII66 kelime
- 108 XXXVIII53 kelime
- 109 XXXIX154 kelime
- 110 XL60 kelime
- 111 XLI26 kelime
- 112 XLII20 kelime
- 113 XLIII13 kelime
- 114 XLIV36 kelime
- 115 XLVI25 kelime
- 116 XLVII35 kelime
- 117 XLVIII41 kelime
- 118 XLIX37 kelime
- 119 L17 kelime
- 120 LI20 kelime
- 121 LII — Kadın gururu.77 kelime
- 122 LIII25 kelime
- 123 LIV47 kelime
- 124 LV22 kelime
- 125 LVI68 kelime
- 126 LVII36 kelime
- 127 LVIII139 kelime
- 128 LIX27 kelime
- 129 LX59 kelime
- 130 LXI58 kelime
- 131 LXII8 kelime
- 132 LXIII52 kelime
- 133 LXIV143 kelime
- 134 LXV64 kelime
- 135 LXVI29 kelime
- 136 LXVII74 kelime
- 137 LXVIII18 kelime
- 138 LXIX51 kelime
- 139 LXX15 kelime
- 140 LXXI67 kelime
- 141 LXXII58 kelime
- 142 LXXIII16 kelime
- 143 LXXIV16 kelime
- 144 LXXV53 kelime
- 145 LXXVI30 kelime
- 146 Lxxvıı[228]82 kelime
- 147 LXXVIII35 kelime
- 148 LXXIX118 kelime
- 149 LXXX22 kelime
- 150 LXXXI22 kelime
- 151 LXXXII27 kelime
- 152 LXXXIII17 kelime
- 153 LXXXIV62 kelime
- 154 LXXXV25 kelime
- 155 LXXXVI21 kelime
- 156 LXXXVII43 kelime
- 157 LXXXVIII52 kelime
- 158 LXXXIX19 kelime
- 159 XC24 kelime
- 160 XCI277 kelime
- 161 XCII12 kelime
- 162 XCIII Antik aşk.1.685 kelime
- 163 XCIII bis.77 kelime
- 164 XCIV58 kelime
- 165 XCV56 kelime
- 166 XCVI179 kelime
- 167 XCVII79 kelime
- 168 XCVIII140 kelime
- 169 XCIX87 kelime
- 170 C112 kelime
- 171 CI — İyi niyetli adam ile Akademi mensubu arasındaki tartışma.124 kelime
- 172 CII93 kelime
- 173 CIII43 kelime
- 174 CIV15 kelime
- 175 CV10 kelime
- 176 CVI14 kelime
- 177 CVII16 kelime
- 178 CVIII51 kelime
- 179 CIX46 kelime
- 180 CX25 kelime
- 181 CXI67 kelime
- 182 CXII103 kelime
- 183 CXIII66 kelime
- 184 CXIV318 kelime
- 185 CXV11 kelime
- 186 CXVI21 kelime
- 187 CXVII63 kelime
- 188 CXVIII22 kelime
- 189 CXIX70 kelime
- 190 CXX48 kelime
- 191 CXXI — Metafizik bir düşünce.654 kelime
- 192 CXXII27 kelime
- 193 CXXIII65 kelime
- 194 CXXIV31 kelime
- 195 CXXV61 kelime
- 196 CXXVI24 kelime
- 197 CXXVII502 kelime
- 198 CXXVIII20 kelime
- 199 CXXIX110 kelime
- 200 CXXX30 kelime
- 201 CXXXI48 kelime
- 202 CXXXII13 kelime
- 203 CXXXIII44 kelime
- 204 CXXXIV112 kelime
- 205 CXXXV74 kelime
- 206 CXXXVI77 kelime
- 207 CXXXVII144 kelime
- 208 CXXXVIII38 kelime
- 209 CXXXIX20 kelime
- 210 CXL536 kelime
- 211 CXLI69 kelime
- 212 CXLII31 kelime
- 213 CXLIII — Romantik tür üzerine.64 kelime
- 214 CXLIV144 kelime
- 215 CXLV9 kelime
- 216 CXLVI50 kelime
- 217 CXLVII250 kelime
- 218 CXLVIII32 kelime
- 219 CXLIX22 kelime
- 220 CL35 kelime
- 221 CLI76 kelime
- 222 CLII177 kelime
- 223 CLIII49 kelime
- 224 CLIV28 kelime
- 225 CLV14 kelime
- 226 CLVI70 kelime
- 227 CLVII51 kelime
- 228 CLVIII22 kelime
- 229 CLIX24 kelime
- 230 CLX30 kelime
- 231 CLXI78 kelime
- 232 CLXII164 kelime
- 233 CLXIII134 kelime
- 234 CLXIV108 kelime
- 235 CLXV113 kelime
- 236 CLXVI318 kelime
- 237 CLXVII — Baba ve oğul.116 kelime
- 238 CLXVIII57 kelime
- 239 CLXIX28 kelime
- 240 CLXX211 kelime
- 241 Ek — Aşk Mahkemeleri801 kelime
- 242 12. Yüzyıl Aşk Yasası752 kelime
- 243 André Le Chapelaın Üzerine Not447 kelime
- 244 Salzburg Dalı[252]2.546 kelime
- 245 Ernestıne — Ya da — Aşkın Doğuşu — Önsöz6.697 kelime
- 246 Örnek — Fransa’da Zengin Sınıfın Aşkı[255]3.477 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
LI. BÖLÜM
Kuzeyli Barbarların 1328’de Toulouse’u fethetmesine kadar Provence’da aşk.
Aşk, 1100’den 1328’e kadar Provence’da kendine özgü bir biçim aldı. İki cinsin aşk ilişkilerini düzenleyen, bugünkü onur kuralları kadar katı ve eksiksiz uygulanan bir mevzuat vardı. Aşkın bu kuralları en başta kocaların kutsal haklarını bütünüyle hesaba katmıyordu. Hiçbir ikiyüzlülük varsaymıyordu. İnsan doğasını olduğu gibi ele alan bu kuralların çok mutluluk getirmesi gerekirdi.
Bir kadına âşık olduğunu resmen bildirme ve onun tarafından sevgili olarak kabul edilme usulü vardı. Belli bir biçimde aylarca kur yaptıktan sonra elini öpmeye izin alırdınız. Henüz genç olan toplum, o zaman uygarlığı gösteren, bugünse insanı can sıkıntısından öldürecek olan biçimlere ve törenlere düşkündü. Aynı özellik, Provençalların dilinde, kafiyelerinin güçlüğünde ve iç içe geçişinde, aynı şeyi ifade eden eril ve dişil sözcüklerinde, nihayet sayısız şairlerinde de görülür. Toplumdaki biçimsel olan her şey, bugün böylesine tatsızken, o günlerde yeniliğin bütün tazeliğini ve tadını taşıyordu.
Bir kadının elini öptükten sonra, kayırma olmaksızın, liyakat göstererek basamak basamak ilerlenirdi. Kocalar her zaman işin dışında tutulsa da sevgililerin resmî ilerleyişinin, bizim farklı cinsiyetten kişiler arasındaki en içten dostluğun hoşlukları diye adlandıracağımız noktada durduğunu özellikle belirtmek gerekir[170]. Ama aylarca, hatta yıllarca süren sınavdan sonra bir kadın, bir erkeğin karakterinden ve ketumluğundan bütünüyle emin olduğunda; bu erkek, en içten dostluğun sağladığı bütün görünüşlere ve kolaylıklara sahip olduğunda, bu dostluk erdemi ciddi biçimde alarma geçirmeliydi.
[170] Chabanon’un kendi kaleme aldığı Yaşam Anıları. Tavana bastonla vurma.
Kayırmadan söz ettim; çünkü bir kadının birkaç sevgilisi olabilirdi, ama üst basamaklarda yalnızca biri bulunurdu. Ötekilerin, elini öpmekten ve onu her gün görmekten ibaret dostluk derecesinin çok ötesine ilerleyemediği anlaşılıyor. Bu tuhaf uygarlıktan geriye kalanların hepsi, en barok ve en güç biçimde kafiyelenmiş dizelerdir; ozanların baladlarından çıkardığımız bilgilerin belirsiz ve kesinlikten uzak olmasına şaşmamak gerekir. Hatta dizelerle yazılmış bir evlilik sözleşmesi bile bulunmuştur. 1328’deki fetih sonrasında, sapkınlık gerekçesiyle papalar halk dilinde yazılmış her şeyin yakılmasını defalarca emretti. İtalyan kurnazlığı, böylesine ince ruhlu kişilere layık tek dilin Latince olduğunu ilan ediyordu. 1822’de bu önlemi yenilemek mümkün olsa, pek yararlı olurdu.
Aşkta bu kadar alenilik ve resmiyet, ilk bakışta gerçek tutkuyla bağdaşmıyor gibi görünür. Hanım şövalye sevgilisine, «Benim aşkım için gidip Kudüs’te Rabbimiz İsa Mesih’in mezarını ziyaret edin; orada üç yıl kalıp sonra dönün,» dese, âşık hemen yola çıkardı: Bir an bile tereddüt etmesi, bugünkü onur meselesindeki bir zayıflık kadar utanç verici olurdu. Bu insanların dili, duygunun en uçucu nüanslarını dile getirmekte olağanüstü inceliklidir. Bu âdetlerin gerçek uygarlık yolunda çok ilerlemiş olduğunun bir başka göstergesi de, gücün her şey olduğu Orta Çağ’ın ve feodalitenin dehşetinden henüz çıkmışken, zayıf cinsin bugün yasalar önünde olduğundan daha az zulme uğradığını görmemizdir. Aşkta kaybedecek en çok şeyi olan, güzellikleri en çabuk solan bu yoksul ve güçsüz yaratıkların, yanlarına yaklaşan erkeklerin kaderine hükmettiğini görürüz. Filistin’de üç yıl sürgün, neşeyle dolu bir uygarlıktan haçlı kampının fanatizmine ve can sıkıntısına geçiş; coşkulu bir Hristiyan olmayan herkes için pek ağır bir angarya olmalıydı. Paris’te bir kadın, sevgilisi onu korkakça terk ederse ona ne yapabilir?
Buradan bakınca aklıma tek bir yanıt geliyor: Kendine saygısı olan hiçbir Parisli kadının sevgilisi yoktur. Bugünün kadınlarına ihtiyatın, tutkulu aşka kendilerini bırakmamalarını çok daha haklı olarak öğütlediği anlaşılıyor. Ama kesinlikle onaylamadığım başka bir ihtiyat, onlara fiziksel aşkla öç almayı öğütlemiyor mu? İkiyüzlülüğümüzden ve çileciliğimizden[171] erdeme sunulmuş bir saygı kazanmadık; doğaya karşı gelmenin cezası elbet vardır. Kazandığımız, yeryüzünde daha az mutluluk ve sonsuz ölçüde daha az cömert ilham oldu.
[171] Jérémie Bentham’ın çileci ilkesi.
On yıl süren yakınlığın ardından, zavallı sevgilisinin otuz iki yaşında olduğunu fark ettiği için onu terk eden bir âşık, sevimli Provence’da onurunu yitirirdi; tek çaresi bir manastırın yalnızlığına gömülmek olurdu. O hâlde cömert değilse bile ihtiyatlı bir adamın, gerçekte taşıdığından daha büyük bir tutkuyu oynamamakta çıkarı vardı.
Bütün bunları tahmin ediyoruz; çünkü bize kesin bilgiler veren anıtlardan pek azı kaldı…
Âdetlerin bütününü birkaç tekil olaya bakarak değerlendirmek gerekir. Hanımını gücendiren şu şairin hikâyesini bilirsiniz: İki yıl umutsuzluk içinde kaldıktan sonra kadın nihayet onun sayısız mesajına yanıt verme lütfunda bulunmuş ve, tırnaklarından birini söktürür, sonra bu tırnağı âşık ve sadık elli şövalyeye taşıtıp kendisine gönderirse belki onu bağışlayabileceğini bildirmiş. Şair acı verici ameliyata razı olmakta gecikmedi. Hanımları gözde olan elli şövalye, mümkün olan bütün gösterişle bu tırnağı gücendirilmiş güzel kadına götürdü. Tören, krallığın şehirlerinden birine kraliyet soyundan bir prensin giriş töreni kadar görkemliydi. Pişmanlık nişanlarıyla örtülü âşık, tırnağını uzaktan izliyordu. Törenin tamamını gördükten sonra—tören pek uzun sürdü—hanım onu bağışlama lütfunda bulundu; böylece ilk mutluluğunun bütün hazlarına yeniden kavuştu. Hikâye, birlikte uzun ve mutlu yıllar geçirdiklerini söyler. İki yıllık mutsuzluğun gerçek bir tutkuyu kanıtladığı ve tutku önceden bu güçte olmasaydı bile onu doğuracağı kesindir.
Anlatabileceğim yirmi anekdot, iki cins arasında adalet ilkelerine göre yürütülen sevimli, incelikli bir flörtü her yerde gösterir. «Flört» diyorum; çünkü tutkulu aşk her zaman sık rastlanandan çok daha ilginç bir istisnadır ve ona yasalar dayatılamaz. Provence’da hesaplı olan ve aklın egemenliğine giren ne varsa, iki cinsin adaletine ve eşit haklarına dayanıyordu; mutsuzluğu olabildiğince uzak tutan bu özelliği her şeyden çok takdir ediyorum. Buna karşılık XV. Louis dönemindeki mutlak monarşi, aynı ilişkilerde alçaklığı ve karanlık kötülüğü moda hâline getirmişti[172].
[172] Sevimli General Laclos’un konuşmasını duymuş olmak gerekir; Napoli, 1802. Bu şansa erişemediyseniz, dokuz ciltlik, son derece eğlenceli bir üslupla yazılmış Mareşal Richelieu’nün Özel Yaşamı’nı açabilirsiniz.
Bu zarafetle dolu ve kafiyenin hırpaladığı[173] güzel Provençal dili muhtemelen halkın dili olmasa da, o sıralar Provence’da pek kaba olmayan alt sınıflar, yüksek sınıfların âdetlerini benimsemişti; çünkü refah içindeydiler. Son derece gelişmiş, zengin bir ticaretin ilk sevinçlerini yaşıyorlardı. Akdeniz kıyılarında yaşayanlar (IX. yüzyılda), bu denizde birkaç tekneyi riske atarak ticaret yapmanın, komşu anayolda küçük bir feodal beyin peşine takılıp yolcuları soymaktan daha az zahmetli ve neredeyse onun kadar eğlenceli olduğunu yeni fark etmişti. Kısa süre sonra X. yüzyıl Provençalları, Araplardan yağmalamak, tecavüz etmek ve dövüşmekten daha tatlı zevkler bulunduğunu gördüler.
[173] Narbonne’da doğmuş; Latince ile Arapçanın karışımı.
Akdeniz’i Avrupa uygarlığının beşiği saymak gerekir. İkliminin cömert davrandığı bu güzel denizin mutlu kıyıları, sakinlerinin refahıyla ve kasvetli dinlerin ya da yasaların yokluğuyla da ayrıcalıklıydı. O dönemin Provençallarının son derece neşeli dehası, Hristiyan dininden geçerken değişmeden kalmıştı.
Tarihi bize daha açık biçimde ulaşmış ve ayrıca Dante’yi, Petrarca’yı ve resmi miras bırakacak kadar talihli İtalya şehirlerinde, aynı nedenin benzer etkisine dair canlı bir örnek görüyoruz.
Provençallar, dönemin âdetlerinin bütün ayrıntılarını yansıtan İlahi Komedya gibi büyük bir şiiri bize miras bırakmadılar. Bana kalırsa İtalyanlardan daha az tutkulu, çok daha neşeliydiler. Hayatı hoş biçimde karşılamayı İspanya’daki komşuları Mağriplilerden öğrenmişlerdi. Mutlu Provence şatolarında aşk; neşe, şenlikler ve eğlencelerle birlikte hüküm sürüyordu.
Operada Rossini’nin güzel bir opera komiğinin finalini gördünüz mü? Sahnede her şey neşe, güzellik ve ülküsel görkemiyle vardır. İnsan doğasının çirkin yanlarından bin fersah uzaktayız. Opera biter, perde iner, seyirciler çıkar, avize yukarı çekilir, lambalar söndürülür. Sönmemiş bir lambanın kokusu salonu doldurur; perde yarıya kadar yeniden açılır ve sahnede, üzerleri kirli, giysileri dökülen, sağa sola koşturan yaramazlar görünür. İğrenç biçimde kıpırdanırlar; az önce zarafetleriyle sahneyi dolduran genç kadınların yerini almışlardır.
Haçlı ordusunun Toulouse’u fethetmesinin Provence Krallığı üzerindeki etkisi böyle oldu. Aşkın, zarafetin ve neşenin yerini Kuzeyli Barbarlar ile Aziz Dominique aldı. Engizisyonun, insanın tüylerini diken diken edecek dehşetini gençliğin bütün coşkusuyla anlatıp bu sayfaları karartmayacağım. Barbarlar bizim atalarımızdı; herkesi öldürüp her şeyi yağmalıyorlardı. Taşıyamadıkları şeyleri sırf yıkmak için yok ediyorlardı. Her uygarlık izine karşı vahşi bir öfke içindeydiler; özellikle de Güney’in bu güzel dilinden tek sözcük anlamıyorlardı ve bu, öfkelerini daha da artırıyordu. Son derece batıl inançlıydılar; korkunç Aziz Dominique’in yol göstermesiyle Provençalları öldürerek cenneti kazanacaklarına inanıyorlardı. Provençallar için her şey sona erdi: aşk kalmadı, neşe kalmadı, şiir kalmadı. Fetihten yirmi yıl bile geçmeden (1335), Provençallılar atalarımız Fransızlar kadar barbar ve kaba olmuşlardı[174].
[174] General Sir Robert Wilson’ın güvenilir eseri Rusya’nın Askerî Gücü’nün Durumu’na bakın.
İki yüzyıl boyunca toplumun yüksek sınıflarını mutlu eden bu hoş uygarlık biçimi, dünyanın bu köşesine nereden gelmişti? Anlaşılan İspanya Mağriplilerinden.
Bölüm etkileşimi
