Profesör kitap kapağı

26. bölüm / 26

Yirmi Beşinci Bölüm

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 26Şu an: Yirmi Beşinci Bölüm

YİRMİ BEŞİNCİ BÖLÜM
İki ay sonra Frances, halasının yas süresini tamamlamıştı. Yeni yıl tatilinin ilk günü olan bir ocak sabahı yalnızca Mösyö Vandenhuten eşliğinde bir faytonla Rue Notre Dame aux Neiges'e gittim. Tek başıma inip merdivenleri çıktım; Frances'ı, o soğuk, aydınlık ve ayazlı güne pek uygun düşmeyen bir kıyafetle beni bekler gibi buldum. O güne kadar onu siyahtan ya da koyu renkli kumaşlardan başka bir şey içinde görmemiştim; oysa pencerenin yanında bembeyaz, incecik ve saydam bir kumaştan yapılmış giysiler içinde duruyordu. Elbisesi kuşkusuz çok sadeydi; ama kumaşı berrak, bol ve uçuş uçuş olduğundan görkemli ve şenlikli duruyordu. Başını bir duvak gölgeliyor, duvak dizlerinin altına kadar uzanıyordu; küçük bir pembe çiçek tacı onu sık örgülü Yunan saç örgüsüne tutturmuş, oradan da yüzünün iki yanına yumuşakça dökülmüştü. Garip ama, ya ağlıyordu ya da az önce ağlamıştı. Hazır olup olmadığını sorduğumda, bastırılmış bir hıçkırığı andıran bir sesle “Evet, mösyö,” dedi. Masanın üzerinde duran şalı alıp omuzlarına doladığımda, yanağından birbiri ardına gözyaşları istemsizce süzülmekle kalmadı, ona yardım ederken saz gibi titredi. Bu kadar üzgün görünmesine üzüldüğümü söyledim ve nedenini öğrenmeme izin vermesini rica ettim. Yalnızca “Elimde değildi,” dedi; sonra kendi isteğiyle ama aceleyle elini elime koydu, beni odadan çıkardı ve göz korkutucu bir işi bir an önce bitirmeye can atan biri gibi hızlı, kararsız adımlarla koşarak merdivenlerden indi. Onu faytona bindirdim. Mösyö Vandenhuten karşıladı ve yanına oturttu; hep birlikte Protestan şapeline gittik, Ortak Dua Kitabı'ndan belli bir ayini yerine getirdik ve Frances'la ben evli olarak dışarı çıktık. Mösyö Vandenhuten gelini nikâhta bana vermişti.

Gelin gezisine çıkmadık; içinde bulunduğumuz mütevazı konumun huzurlu belirsizliği ve koşullarımızın hoş yalnızlığı, böylesi ek bir tedbiri gerektirmiyordu. Hemen, uğraşlarımızın geçtiği şehrin bölgesine en yakın banliyöde kiraladığım küçük bir eve gittik.

Nikâhtan üç dört saat sonra Frances, gelinliğinin kar beyazı giysilerinden sıyrılmış, daha sıcak kumaştan yapılmış hoş, leylak rengi bir elbise; çarpıcı siyah ipek bir önlük ve leylak rengi kurdeleyle tamamlanmış dantel bir yakalık giymişti. Geniş olmayan ama özenle döşenmiş salonun halısında diz çökmüş, benim masadan uzattığım kitapları bir şifonyerin raflarına yerleştiriyordu. Dışarıda kar hızla yağıyordu; öğleden sonra sert ve soğuk geçmiş, kurşuni gökyüzü kar yığınlarıyla dolmuş gibiydi. Sokakta biriken kar çoktan ayak bileği derinliğine ulaşmıştı. Ateşimiz parlak yanıyor, yeni evimiz pırıl pırıl, tertemiz görünüyordu; bütün mobilyalar yerleştirilmişti, yalnızca birkaç cam eşya, porselen parça, kitap vesaire düzenlenecekti. Frances çay saatine kadar bu işle oyalanıp durdu. Ardından ona İngiliz usulü, akla yatkın bir fincan çayın nasıl yapılacağını iyice anlattım. Demliğe bu kadar bol malzeme konduğunu görünce kapıldığı şaşkınlığı da atlattıktan sonra bana mumları ve çay semaveri, şömine ışığını ve huzuru eksik olmayan, tam bir İngiliz sofrası hazırladı.

Bir haftalık tatilimiz akıp geçti, yeniden işimize koyulduk. Karım da ben de ekmeğimizi çalışarak, hem de büyük bir gayretle kazanacak emekçiler olduğumuz düşüncesiyle işe dört elle sarıldık. Günlerimiz tümüyle doluydu; her sabah saat sekizde ayrılır, akşam beşe kadar bir daha görüşmezdik. Ama her yoğun günün karmaşası nasıl da tatlı bir huzura eriyordu! Belleğimin uzun koridoruna baktığımda, o küçük salonda geçirdiğimiz akşamları, geçmişin karanlık alnını çevreleyen uzun bir yakut dizisi gibi görüyorum. Birbirlerinden farksızdılar; her biri kesilmiş bir mücevher gibi parlak ve ışıl ışıldı.

Bir buçuk yıl geçti. Bir sabah, bir bayram günüydü ve gün bize kalmıştı; Frances, bir konu üzerine uzun uzun düşündükten sonra bir sonuca vardığında, onun sağlamlığını benim yargımın mihenk taşında sınamak istermişçesine kendine özgü bir ani çıkışla bana şöyle dedi:

“Yeterince çalışmıyorum.”

“Şimdi de ne oldu?” diye sordum. Kahvemi yudumlarken, o güzel yaz sabahında —hazirandı— Frances'la birlikte kırda bir çiftlik evinde yemek yemek üzere yapmayı tasarladığım yürüyüşü şimdiden düşünerek kahvemi ağır ağır karıştırıyordum. “Şimdi de ne oldu?” Yüzündeki ciddi kararlılığı görünce önemli bir tasarısı olduğunu hemen anladım.

“İçime sinmiyor,” dedi. “Artık yılda sekiz bin frank kazanıyorsun” —doğruydu; çabam, dakikliğim, öğrencilerimin ilerlemesiyle kazandığım ün ve bulunduğum konumun tanınması beni bu noktaya getirmişti— “oysa ben hâlâ zavallı bin iki yüz frankımı kazanıyorum. Daha iyisini yapabilirim, yapacağım da.”

“Sen de benim kadar uzun saatler, benim kadar gayretle çalışıyorsun Frances.”

“Evet, mösyö; ama doğru biçimde çalışmıyorum, bundan eminim.”

“Değişmek istiyorsun; ilerlemek için aklında bir tasarı var. Şapkan tak, yürüyüşe çıkınca anlatırsın.”

“Evet, mösyö.”

Eğitilmiş uslu bir çocuk gibi sözümü dinleyip gitti. İtaatkârlıkla kararlılığın ilginç bir karışımıydı. Oturup onu düşündüm, tasarısının ne olabileceğini merak ettim; derken geri geldi.

“Mösyö, hava çok güzel olduğu için hizmetçimiz Minnie'ye de dışarı çıkması için izin verdim; kapıyı kilitleyip anahtarı yanınıza alır mısınız?”

“Öp beni, Bayan Krimsvort,” diye pek de yerinde olmayan bir karşılık verdim. Ama hafif yazlık elbisesiyle küçük kır şapkası içinde öyle hoş görünüyordu ki; benimle konuşurkenki tavrı da her zamanki gibi öylesine doğal ve yumuşak bir saygı taşıyordu ki onu görünce içim sevinçle kabardı. Israrla öpücük isteyen yüreğimi yatıştırmak için onu öpmem gerekiyordu.

“Buyurun, mösyö.”

“Bana neden hep ‘mösyö’ diyorsun? ‘William’ de.”

“W harfini telaffuz edemiyorum; ayrıca ‘mösyö’ size yakışıyor. En çok onu seviyorum.”

Minnie temiz başlığı ve şık şalıyla çıkıp gidince biz de evden ayrıldık; ev ıssız ve sessiz kaldı, en azından saatin tik takları dışında sessizdi. Çok geçmeden Brüksel'i geride bıraktık; önce tarlalara, sonra at arabalarının gürültüsüyle çınlayan anayollardan uzak patikalara çıktık. Az sonra öylesine kır, yeşil ve kuytu bir köşeye vardık ki insan burayı İngiltere'nin pastoral bir yöresinde sanabilirdi. Alıç ağacının altında yosun tutmuş kısa çimenlerle kaplı bir set, oturmaya karşı konulmaz bir yer sunuyordu; oturduk. Ayaklarımızın dibinde yetişen, İngiliz kır çiçeklerini andıran çiçekleri hayranlıkla inceleyip baktıktan sonra Frances'la benim dikkatimi kahvaltıda değindiğimiz konuya çevirdim.

“Tasarı neydi?” Doğal bir tasarıydı; mesleğinde ilerlemek istiyorsa bizim, hiç değilse onun, atması gereken bir sonraki adımdı: bir okul açmayı öneriyordu. Gelirimizin çok altında yaşadığımızdan, dikkatli bir başlangıç yapacak imkânımız zaten vardı. Üstelik artık işimiz açısından yararlı, geniş ve elverişli bir çevre edinmiştik. Görüşmeye gittiğimiz tanıdıkların çevresi eskisi kadar dardı, ama öğretmen olarak okullarda ve aileler arasında geniş çapta tanınıyorduk. Frances tasarısını açıkladıktan sonra birkaç sözle gelecek umutlarından bahsetti. Sağlığımız yerinde olur ve az çok başarı kazanırsak zamanla bağımsız bir geçime kavuşabileceğimizi, bunun tadını çıkaramayacak kadar yaşlanmadan belki bunu başarabileceğimizi söylüyordu; sonra ikimiz de dinlenebilirdik. İngiltere'ye yerleşmemize ne engel olabilirdi? İngiltere hâlâ onun Vaat Edilmiş Ülkesi'ydi.

Önüne hiçbir engel çıkarmadım, itiraz etmedim. Sükûnet içinde, çalışmadan yaşayabilecek, hatta daha az çalışmaya bile katlanabilecek biri olmadığını biliyordum. Yerine getireceği görevleri olmalıydı; hem de önemli görevleri. Yapacağı işler, onu heyecanlandıran, bütünüyle içine çeken, verimli işler olmalıydı. Güçlü yetenekleri benliğinde uyanmış, beslenmeyi ve özgürce kullanılmayı istiyordu. Ben onları aç bırakacak ya da köreltecek kişi değildim; hayır, onlara besin sunmaktan, önlerine daha geniş bir hareket alanı açmaktan mutluluk duyuyordum.

“Bir tasarı kurmuşsun Frances,” dedim, “hem de iyi bir tasarı. Hayata geçir; onayım tam. Yardımıma ne zaman ve nerede ihtiyaç duyarsan söyle, yanındayım.”

Frances'ın gözleri neredeyse gözyaşlarıyla teşekkür etti; iki küçük parıltı belirdi, hemen silindi. O da elimi avuçlarına aldı, bir süre sımsıkı tuttu; ama “Teşekkür ederim, mösyö,” demekten fazlasını söylemedi.

Harika bir gün geçirdik; dolunayın ışığında eve geç döndük.

Sonra on yıl, tozlu, titreşen, dur durak bilmeyen kanatlarıyla üzerimize geldi; koşturmaca, eylem ve gevşemeyen çabayla geçen yıllardı bunlar. Avrupa başkentlerinde ilerlemenin peşinden koşarken, karımla ben kendimizi bu yarışın ortasına atmış, neredeyse soluklanamaz olmuştuk. Eğlence bize yabancıydı, kendimizi şımartmayı hiç düşünmezdik; yine de yan yana ilerlediğimiz, el ele yürüdüğümüz müddetçe ne yakındık ne pişman olduk ne de sendeledik. Umut bizi neşelendiriyor, sağlık ayakta tutuyordu; düşüncemizle davranışımız arasındaki uyum pek çok güçlüğü yumuşatıyordu. Sonunda başarı, çalışkanlığımızı ara sıra verdiği teşvik edici ödüllerle karşılıyordu. Okulumuz Brüksel'in en gözde okullarından biri oldu. Ücretlerimizi aşama aşama artırıp eğitim sistemimizi geliştirince öğrenci seçimimiz giderek daha seçkin hâle geldi; sonunda Belçika'nın en seçkin ailelerinin çocuklarını da kabul etmeye başladık. İngiltere'de de çok iyi bir çevre edindik. Bu çevreyi ilk olarak Mösyö Hunsden'in, kendiliğinden yaptığı tavsiye açmıştı. Bizi ziyarete geldi; refahım yüzünden beni açık açık azarladı, sonra geri döndü ve kısa süre sonra ——shire'dan üç genç mirasyedi kuzenini gönderdi; kendi deyişiyle, “Bayan Krimsvort'un onları adam etmesi için.”

Aynı Bayan Krimsvort'a gelince, bir bakımdan başka bir kadına dönüşmüş, bir bakımdan da hiç değişmemişti. Koşullar değişince o da öylesine değişiyordu ki iki ayrı karım varmış gibi geliyordu. Evlendiğimde ortaya koyduğu kişilik özellikleri taze ve güzeldi; ama başka özellikleri güçlüce filizlenmiş, dallanıp budaklanmış ve bitkinin dış görünüşünü bütünüyle değiştirmişti. Ciddiyetle örtülü metaneti, canlılığı ve girişkenliği; şiirsel duygusunu ve coşkusunu örtmüştü. Ama o çiçekler hâlâ oradaydı; sonraki büyümenin, daha dayanıklı doğanın gölgesi altında temiz ve çiyli kalmışlardı. Belki de varlıklarının sırrını dünyada yalnız ben biliyordum; ama bana her zaman enfes bir koku sunmaya, ışıl ışıl, lekesiz bir güzellik göstermeye hazırdılar.

Gündüzleri evimi ve kurumumu müdire hanım yönetirdi: heybetli, zarif bir kadındı; geniş alnında kaygılı düşünceler, ciddi duruşunda ölçülü bir vakarlık taşırdı. Kahvaltıdan hemen sonra ondan ayrılırdım; ben kolejime, o sınıfına giderdi. Gün içinde bir saatliğine döndüğümde onu hep sınıfta, dikkatini işine vermiş bulurdum; bulunduğu yere sessizlik, çalışkanlık ve düzen egemen olurdu. Doğrudan ders vermediği zamanlarda gözleri ve hareketleriyle öğrencileri gözetip yönlendirirdi; o sırada tetikte ve kaygılı görünürdü. Ders anlatırken ise yüzü daha canlı olur, yaptığı işten belli bir zevk alırdı. Öğrencilerine kullandığı dil sade ve gösterişsizdi ama hiçbir zaman basmakalıp ya da kuru değildi. Alışılmış kalıplardan konuşmaz, cümlelerini konuşurken kendisi kurardı; çoğu zaman bunlar son derece güçlü ve etkileyici cümleler olurdu. Tarih ya da coğrafyada sevdiği konuları açıklarken içten gelen heyecanıyla sık sık gerçekten güzel konuşurdu. Öğrencileri, hiç değilse aralarındaki daha büyük ve zeki olanlar, üstün bir zihnin dilini hemen tanırdı; yüce duyguların izini de hisseder, bazıları bunlardan etkilenirdi. Öğretmenle kızlar arasında pek şefkat gösterisi olmazdı; ama zamanla öğrencilerinden bazıları Frances'ı içtenlikle sevmeyi öğrendi, hepsi ona saygı duydu. Onlara karşı genel tavrı ciddiydi; ilerlemeleri ve dikkatleri onu memnun ettiğinde bazen şefkatle yaklaşır, her zaman son derece incelikli ve düşünceli davranırdı. Azarlama ya da ceza gerektiğinde genellikle yeterince hoşgörülüydü; ama bu hoşgörüden yararlanan olursa —ki bazen olurdu— keskin, ani, şimşek gibi bir sertlik, suçlunun yaptığı hatanın büyüklüğünü anlamasını sağlardı. Bazen gözlerine ve tavrına bir şefkat ışığı düşerdi, ama bu seyrek olurdu; yalnızca bir öğrenci hastalandığında, ev hasreti çektiğinde, annesiz küçük bir çocuk söz konusu olduğunda ya da arkadaşlarından çok daha yoksul olan birinin sefil gardırobu ve perişan görünüşü, mücevherli genç konteslerin ve ipekler içindeki hanım kızların küçümsemesine yol açtığında. Müdirenin iyilik dolu koruyucu kanadını gerdiği bu zavallı yavrucakları, geceleri yataklarına gidip sıcacık örterdi; kışın sobanın yanında rahat bir yerleri olsun diye onları gözlerdi. Sırayla salona çağrılıp kekten ya da meyveden küçük bir pay almak; şömine yanında tabureye oturmak; bir akşam boyunca ev rahatlığının ve neredeyse evlerindeki kadar özgürlüğün tadını çıkarmak; yumuşak, nazik sözler işitmek, teselli edilmek, yüreklendirilmek, sevilmek onlara düşerdi. Yatma vakti geldiğinde de gerçek bir şefkat öpücüğüyle uğurlanırlardı. İngiliz bir baronetin kızları Julia ve Georgiana G——, Belçikalı bir kontun varisi Matmazel Mathilde de —— ve soylu ailelerden gelen başka çocuklar söz konusu olduğunda müdire onlarla da ötekiler kadar ilgilenir, ilerlemelerini aynı ölçüde önemserdi; ama onlara ayrıcalık tanımak aklının ucundan bile geçmezdi. Soylu kan taşıyan genç bir İrlandalı baronesi, Lady Catherine ——'i çok severdi; ama onu unvanı ya da rütbesi için değil, coşkulu yüreği, parlak zekâsı, cömertliği ve dehası için severdi.

Öğleden sonraları da kolejimde geçirirdim; yalnız karımın her gün kurumu için benden istediği bir saat dışında. Bu saatten vazgeçmezdi. Öğrencilerinin karakterlerini tanımam, evde olup biten her şeyden “haberdar” olmam, kendisini ilgilendiren şeylere ilgi duymam ve zor konularda fikrimi istediğinde ona görüş bildirebilmem için o zamanı öğrencilerinin arasında geçirmem gerektiğini söylerdi. Bunu sürekli yapar, öğrencilerime duyduğum ilginin körelmesine asla izin vermez, bilgim ve onayım olmadan önemli hiçbir değişiklik yapmazdı. Edebiyat derslerimi verirken yanımda oturmaktan hoşlanırdı; ellerini dizlerinde kavuşturur, oradaki herkes arasında beni en dikkatli dinleyen o olurdu. Sınıfta bana pek seslenmezdi; seslendiğinde de belirgin bir saygıyla konuşurdu. Her konuda hâlâ baş olmayı bana bırakmak, onun arzusu ve mutluluğuydu.

Her gün saat altıda işlerim biterdi. Eve dönerdim; çünkü evim cennetimdi. O saatte özel oturma odamıza girer girmez müdire hanım gözümün önünden kaybolur, kendi küçük dantel onarıcım Frances Henri sihirli bir biçimde kollarıma dönüverirdi. Efendisi, kendisi kadar dakik biçimde buluşma yerine gelmez ve onun yumuşak “İyi akşamlar, mösyö,” deyişine içten bir öpücükle hemen karşılık vermezse pek hayal kırıklığına uğrardı.

Benimle Fransızca konuşur, bu inadı yüzünden sık sık ceza alırdı. Seçtiğim cezanın pek de yerinde olmadığından korkuyorum; çünkü kusurunu düzeltmek şöyle dursun, sanki yeniden yapmasını teşvik ediyordu. Akşamlar bizimdi; görevlerimizi gerektiği gibi yerine getirebilmek için gücümüzü tazelememiz gerekiyordu. Bazen bütün akşamı sohbet ederek geçirirdik. Genç Cenevreli karım, İngiliz profesörüne iyice alışıp ondan artık pek korkmayacak kadar çok sevince, öyle sınırsız bir güvenle içini açardı ki onunla konuşacak konular da kendi yüreğiyle paylaşacak şeyler de hiç eksik olmazdı. O anlarda, eşiyle mutlu bir kuş gibi, yaratılışının ona cömertçe sunduğu canlılığı, neşeyi ve özgünlüğü gösterirdi. Biraz alaycılık, biraz “kötücüllük” de sergiler; “İngiliz tuhaflıklarım” ve “ada kaprislerim” dediği şeylerle bazen beni kızdırır, kışkırtır, sinirlendirirdi. Bu yaramazlığı öyle vahşi ve nükteli olurdu ki sürdüğü müddetçe onu bembeyaz bir şeytana çevirirdi. Ama bu seyrek olur, o cin peri şakası da kısa sürerdi. Söz düellosunda biraz fazla sıkıştırıldığında —kendi dilinin gücünü, sivriliğini ve inceliğini hakkıyla ortaya koyan Fransızcasıyla bana saldırırdı— eski kararlılığımla üstüne atılıp onu bedenen durdururdum. Ne boş bir düşünce! Elini ya da kolunu yakalar yakalamaz peri kayboluverirdi; anlamlı kahverengi gözlerindeki kışkırtıcı gülümseme söner, yerini kapaklarının altından parlayan yumuşak bir saygı ışığı alırdı. Ben yalnızca can sıkan bir periyi yakalamış, kollarımda boyun eğen, yalvaran küçücük bir kadın bulmuştum. Sonra ona bir kitap aldırır, ceza olsun diye bir saat boyunca bana İngilizce okumasını isterdim. Bu yolla ona sık sık Wordsworth verirdim; Wordsworth onu çabucak sakinleştirirdi. Şairin derin, dingin, ölçülü zihnini anlamakta zorlanırdı; dili de ona kolay gelmezdi. Sorular sorar, açıklamalar ister, çocuk ve acemi konumuna düşer, benim kıdemimi ve yol göstericiliğimi kabul ederdi. Daha ateşli ve hayal gücü kuvvetli yazarların anlamını ise içgüdüsüyle hemen kavrardı. Byron onu heyecanlandırır, Scott'ı severdi; yalnız Wordsworth karşısında şaşırır, düşünüp durur, yargısını açıklamakta tereddüt ederdi.

Bana ister kitap okusun ister benimle konuşsun; ister Fransızca takılsın ister İngilizce yalvarsın; ister nükteli şakalar etsin ister saygıyla soru sorsun; ister heyecanla anlatsın ister dikkatle dinlesin; ister bana gülümsesin ister bana karşı gülümsesin, saat dokuz olduğunda her zaman beni yalnız bırakırdı. Kollarımdan sıyrılır, yanımdan ayrılır, lambasını alıp giderdi. Görevi üst kattaydı; bazen peşinden gidip onu izlerdim. Önce yatakhane kapısını açardı. Öğrencilerin odasıydı burası. İki sıra beyaz yatağın arasından uzun odayı sessizce geçer, uyuyanların hepsine bakardı. Uyanık biri varsa, özellikle de üzgünse, onunla konuşup teselli ederdi. Her şeyin güvenli ve sakin olduğundan emin olmak için birkaç dakika bekler, gece boyunca odada yanan gece lambasını düzeltir, kapıyı ardından sessizce kapatarak çıkardı. Sonra bizim odamıza geçerdi; odanın içinde küçük bir bölme vardı, oraya yönelirdi. Orada da bir yatak vardı, ama yalnızca bir tane ve o da çok küçüktü. Peşinden gidip onu gözlediğim gece, bu küçücük yatağa yaklaşırken yüzü değişti; ciddi ifadesi ısındı, içten bir hâl aldı. Tuttuğu lambayı öteki eliyle gölgeledi; yastığa eğilip uyuyan bir çocuğun üzerine doğru uzandı. O akşam —ve sanırım çoğu zaman— çocuk derin ve huzurlu uyuyordu; koyu kirpiklerini hiçbir gözyaşı ıslatmıyor, yuvarlak yanağı ateşten yanmıyor, filizlenen yüz hatlarını hiçbir kötü düş bozmuyordu. Frances ona bakıyordu; gülümsemiyordu, ama yüzü en derin sevinçle dolup kızarmıştı. Hareketsiz durmasına rağmen bütün benliğinde haz veren güçlü bir duygu çalışıyordu. Kalbinin kabardığını gördüm; dudakları biraz aralanmış, nefesi hızlanmıştı. Çocuk gülümsedi; sonunda anne de gülümsedi ve alçak sesle kendi kendine, “Tanrı yavrucuğumu korusun!” dedi. Üzerine biraz daha eğildi, alnına en yumuşak öpücüğü kondurdu, küçücük elini kendi eliyle örttü; sonra doğrulup yanımızdan ayrıldı. Ondan önce salona döndüm. İki dakika sonra içeri girdi, sönmüş lambasını bırakırken sakince şöyle dedi:

“Victor rahat uyuyor; uykusunda gülümsedi, gülüşü sana benziyor, mösyö.”

Sözü geçen Victor elbette kendi oğluydu; evliliğimizin üçüncü yılında doğmuştu. Vaftiz adı, her zaman güvenilir ve çok sevdiğimiz dostumuz olarak kalan Mösyö Vandenhuten'in onuruna verilmişti.

Frances o zaman bana iyi ve sevgili bir eşti; çünkü ben de ona iyi, adil ve sadık bir kocaydım. Sert, kıskanç, kayıtsız bir adamla —ahlaksız, müsrif, ayyaş ya da zorba biriyle— evlenseydi nasıl biri olurdu, bu başka bir konu; bir keresinde ona sorduğum da buydu. Biraz düşündükten sonra verdiği yanıt şöyleydi:

“Bir süre kötülüğe katlanmaya ya da onu düzeltmeye çalışırdım; dayanılmaz ve düzeltilemez olduğunu anlayınca da eziyet edenden ansızın ve sessizce ayrılırdım.”

“Ya yasa ya da zor kullanılarak geri dönmeye mecbur bırakılsaydın?”

“Bir ayyaşın, ahlaksızın, bencil bir müsrifin, adaletsiz bir budalanın yanına mı?”

“Evet.”

“Geri dönerdim; onun kötülüğünün ve benim mutsuzluğumun düzeltilip düzeltilemeyeceğinden bir kez daha emin olmaya çalışır, düzelmeyeceklerini anlarsam yine ayrılırdım.”

“Ya yeniden dönmeye zorlanıp orada kalmaya mecbur edilseydin?”

“Bilmiyorum,” dedi aceleyle. “Bunu neden soruyorsunuz, mösyö?”

Bir yanıt istiyordum; çünkü gözlerinde tuhaf bir ruhun izini görmüştüm ve sesini uyandırmaya kararlıydım.

“Mösyö, bir kadının yaradılışı evlendiği adamınkinden tiksiniyorsa evlilik kölelik olmalıdır. Doğru düşünen herkes köleliğe başkaldırır; direnişin bedeli işkence olsa da ona göğüs germek gerekir. Özgürlüğe giden tek yol ölüm kapılarından geçiyorsa, o kapılardan da geçilmelidir; çünkü özgürlük vazgeçilmezdir. Öyleyse, mösyö, gücüm yettiğince direnir, gücüm tükendiğindeyse sığınacak bir yerim olduğundan emin olurdum. Ölüm, kötü yasalardan da sonuçlarından da beni kesinlikle korurdu.”

“Kendi isteğinle ölmek mi, Frances?”

“Hayır, mösyö. Kaderin bana biçtiği her acıyı sonuna kadar yaşayacak cesaretim, adalet ve özgürlük için sonuna kadar mücadele edecek ilkelerim olurdu.”

“Demek sabırlı bir Grizzle olmazdın. Peki, kader sana yalnızca evde kalmış bir kız olmayı biçseydi, ne yapardın? Bekârlıktan hoşlanır mıydın?”

“Pek sayılmaz, elbette. Evde kalmış bir kızın hayatı kuşkusuz boş ve tatsız, yüreği de yıpranmış ve bomboş olmalı. Ben öyle biri olsaydım, hayatımı bu boşluğu doldurmaya ve içimdeki sızıyı dindirmeye çalışarak geçirirdim. Büyük olasılıkla başarısız olur, öteki bekâr kadınlar gibi yorgun ve düş kırıklığına uğramış, hor görülmüş ve değersiz biri olarak ölürdüm. Ama evde kalmış bir kız değilim,” diye ekledi çabucak. “Efendim olmasaydı öyle olacaktım gerçi. Profesör Krimsvort’tan başka hiçbir erkeğe uygun düşmezdim; Fransız, İngiliz ya da Belçikalı başka hiçbir bey beni sevimli ya da güzel bulmazdı. Bulabilselerdi bile, başkalarının takdirini önemser miydim, bundan kuşkuluyum. Şimdiyse sekiz yıldır Profesör Krimsvort’un karısıyım. Peki o benim gözümde nasıl biri? Onurlu mu, sevgili mi ——?” Durdu; sesi kesildi, gözleri birden yaşardı. Yan yana duruyorduk; kollarını boynuma doladı, büyük bir tutkuyla beni yüreğine bastırdı. Bütün benliğinin enerjisi karanlık, sonra da büyüyüveren gözlerinde parlıyor, canlı yüzünü kızartıyordu; bakışları ve hareketleri ilham doluydu; birinde öyle bir parıltı, ötekinde öyle bir güç vardı. Yarım saat sonra sakinleşince, az önce onu baştan aşağı değiştiren, bakışlarını böylesine etkileyici ve ateşli, hareketlerini böylesine hızlı ve güçlü kılan o taşkın coşkunun nereye gittiğini sordum. Gözlerini yere indirdi; yumuşak ve sakin bir gülümsemeyle şöyle dedi:

“Nereye gittiğini söyleyemem, mösyö,” dedi, “ama ne zaman gerekse yeniden ortaya çıkacağını biliyorum.”

İşte on yılın sonunda biz; bağımsızlığımızı elde ettik. Bu sonuca bu kadar çabuk ulaşmamızın üç nedeni vardı: Birincisi, bunun için çok çalıştık; ikincisi, başarıyı geciktirecek hiçbir yükümlülüğümüz yoktu; üçüncüsü, yatırım yapacak sermayemiz olur olmaz, biri Belçika’da, öteki İngiltere’de bulunan iki deneyimli danışmanımız, yani Vandenhuten ile Hunsden, seçilecek yatırım türü konusunda bize birer öğüt verdi. Öneri yerindeydi; hemen uygulamaya konunca da kazançlı çıktı. Ne kadar kazançlı olduğunu söylememe gerek yok; ayrıntıları Baylar Vandenhuten ile Hunsden’e anlattım. Başka hiç kimsenin bunları dinlemekle ilgileneceğini sanmam.

Hesaplarımızı kapatıp mesleki ilişkimizi sonlandırdıktan sonra ikimiz de şu konuda anlaştık: Mammon efendimiz olmadığına, onun hizmetinde ömür geçirmek istemediğimize; arzularımız ölçülü, alışkanlıklarımız gösterişsiz olduğuna göre, artık geçinmemize yetecek kadar, oğlumuza bırakmaya yetecek kadar varlığımız vardı. Ayrıca elimizde, yerinde bir duyarlılıkla ve bencil olmayan bir çabayla doğru yönetildiğinde hayırseverliğin girişimlerine katkıda bulunabilecek, yardım elini uzatabilecek bir miktar da her zaman kalacaktı.

Artık İngiltere’ye gitmeye karar verdik; oraya sağ salim vardık ve Frances ömrü boyunca kurduğu düşü gerçekleştirdi. Yazın ve sonbaharın tamamını Britanya Adaları’nı baştan başa gezerek geçirdik, sonra da kışı Londra’da geçirdik. Ardından yerleşme vaktimizin geldiğini düşündük. Yüreğim doğduğum ——shire’a çekiliyordu; şimdi ——shire’da yaşıyor, kendi evimin kütüphanesinde yazıyorum. Evim, X——’ten otuz mil uzakta, gözlerden ırak, epeyce engebeli bir yörede. Değirmenlerin dumanının henüz yeşilliğini kirletmediği, sularının hâlâ tertemiz aktığı, fundalıkların kabarıp yükseldiği; aralarındaki eğrelti otlu vadiciklerde doğanın ilk günkü yabanıllığını, yosununu, eğrelti otlarını, çançiçeklerini, kamış ve fundalık kokularını, özgür ve taze esintilerini koruduğu bir yer. Evim, alçak ve uzun pencereleriyle, ön kapısının üzerindeki sarmaşıklı, yaprakların perdelediği çardağıyla, şirin ve çok da geniş olmayan bir yapı. Bu yaz akşamında çardak, gül ve sarmaşıktan bir kemeri andırıyor. Bahçenin çoğu, tepelerin çimlerinden oluşan, yosun kadar kısa ve yumuşak otlarla kaplı bir çimenlik; çimenlerin arasında, ince yapraklarının narin nakışına gömülü, minicik yıldızları andıran kendine özgü çiçekler var. Eğimli bahçenin dibinde, çimenlik kadar yeşil, çok uzun, gölgeli ve az kişinin geçtiği bir yola açılan küçük bir kapı bulunuyor. İlkbaharın ilk papatyaları genellikle bu yolun çimlerinde beliriyor; adının, Papatya Yolu’nun kaynağı da bu. Adı aynı zamanda evi tarif ediyor.

Yolun sonu, ağaçlarla dolu bir vadide biter. Çoğu meşe ve kayın olan bu ağaçlar, çevresinde gölgeler salarak, Daisy Lane’den çok daha büyük ve eski, Elizabeth döneminden kalma yapılardan biri olan çok eski bir konağın çevresine yayılır. Konak, hem benim hem de okurun tanıdığı birine ait; onun ikametgâhı. Evet, bu ağaçlık bölgeyle, birçok alınlığı ve daha da çok bacası olan gri yapı —ikisine de Hunsden Wood denir— Yorke Hunsden’in yurdudur; hâlâ bekârdır ve sanırım idealini henüz bulamamıştır. Oysa kırk millik bir çevrede, arayışında ona yardım etmeye gönüllü en az yirmi genç hanım tanıyorum.

Babası beş yıl önce ölünce mülk ona kaldı. Ticaret sayesinde aile mirasının üzerindeki kimi borçları kapatacak kadar para kazandıktan sonra işi bıraktı. Burada yaşadığını söylüyorum ama on iki ayın beşinden fazlasını burada geçirdiğini sanmıyorum. Ülkeden ülkeye dolaşır, her kışın bir bölümünü şehirde geçirir. ——shire’a geldiğinde yanında sık sık konuklar getirir; bu konuklar çoğu zaman yabancıdır. Bazen bir Alman metafizikçi, bazen Fransız bir bilgin gelir; bir keresinde de ne şarkı söyleyen ne çalan, hoşnutsuz ve vahşi görünümlü bir İtalyan getirmişti. Frances, onun “tam bir komplocu gibi göründüğünü” söylemişti.

Hunsden’in çağırdığı İngiliz konukların hepsi Birminghamlı ya da Manchesterlıdır; görünüşe bakılırsa tek bir düşüncede birleşmiş sert adamlardır ve serbest ticaretten söz ederler. Yabancı konuklar da siyasetle uğraşır, ama daha geniş bir konuyu ele alırlar: Avrupa’nın ilerlemesini, Kıta’ya liberal düşüncelerin yayılmasını. Zihinlerinin levhalarına Rusya, Avusturya ve Papa’nın adları kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Bazılarının güçlü ve yerinde konuşmalarını duydum; hatta Hunsden Wood’un meşe kaplı eski yemek odasında, kararlı zihinlerin kuzeyin kadim despotlukları ve güneyin köhnemiş batıl inançları hakkındaki düşüncelerini açığa çıkaran çok dilli tartışmalara katıldım. Ayrıca çoğu Fransızca ve Almanca söylenen bir sürü saçmalık da duydum, ama neyse. Hunsden geveze kuramcılara tahammül ederdi; pratik adamlara ise yüreğiyle, canıyla bağlı görünürdü.

Hunsden Wood’da yalnız kaldığında —ki bu pek seyrek olur— haftada iki üç kez Papatya Yolu’na uğramanın yolunu bulur. Yaz akşamları verandamızda puro içmeye gelişini hayırsever bir nedene bağlar: Güllerin arasındaki kulağakaçanları öldürmek için geldiğini söyler; onun iyiliksever dumanlamaları olmasa bu böceklerin evi basacağını ima eder. Yağmurlu günlerde de onu görmemiz neredeyse kesindir; dediğine göre, zihinsel nasırlarımın üzerine basıp beni delirtmeye çalışmanın ya da Hofer ile Tell’in anısına hakaret ederek Bayan Krimsvort’dan içindeki ejderhaya dair itirafları zorla almaya çalışmanın tam vaktidir.

Biz de Hunsden Wood’a sık sık gideriz; hem ben hem Frances orayı ziyaret etmekten büyük zevk alırız. Başka konuklar da varsa karakterlerini incelemek ilginç olur; konuşmaları heyecan verici ve tuhaftır. Ev sahibinde ve seçtiği çevrede yerel dar görüşlülüğün hiç bulunmaması, sohbetlere başkentli, hatta kozmopolit bir özgürlük ve genişlik kazandırır. Hunsden kendi evinde nazik bir adamdır; canı isterse konuklarını eğlendirmekte tükenmez bir yeteneğe sahiptir. Konağı da başlı başına ilginçtir: Odalar yaşanmışlıklarla, koridorlar efsanelerle dolu gibidir; uzun sıralar hâlinde baklava dilimli pencereleri olan, tavanı alçak odalarında eski dünyanın hayaletli havası eser. Gezilerinde biriktirdiği sanat eserlerini kaplamalı ya da duvarları halı döşeli odalara zarifçe ve zevkle yerleştirmiştir. Orada, nice aristokrat sanat meraklısının imrenebileceği bir iki tablo ve bir iki heykel gördüm.

Frances’la Hunsden’de akşam yemeği yiyip akşamı geçirdiğimizde, çoğu kez bizimle eve kadar yürür. Ormanı geniştir; ağaçların bazıları yaşlı, bazıları da devasa boydadır. Ağaçların arasında, açıklıklardan ve çalılıklardan geçen dolambaçlı yollar vardır; bunları izleyerek Papatya Yolu’na dönmek epey uzun sürer. Dolunayın yüzünü gösterdiği, gecenin ılık ve yumuşak olduğu, bir bülbülün öttüğü ve kızılağaçların arasına gizlenmiş bir derenin şarkıya usulca eşlik ettiği pek çok gece, on mil çevredeki tek köyün uzak kilise çanı gece yarısını çalarken ormanın efendisi bizi kapımızın önünde bırakırdı. Böyle saatlerde sohbeti özgürce akar; gündüz ve kalabalık içindeyken olduğundan çok daha sessiz ve yumuşak konuşurdu. O zaman siyaseti ve tartışmayı unutur; evinin geçmişinden, ailesinin tarihinden, kendisinden ve kendi duygularından söz ederdi. Bunların her biri kendine özgü bir tat taşırdı; çünkü hepsi benzersizdi. Haziranın görkemli bir gecesinde, ideal geliniyle ilgili takılıp yabancı güzelliğini gelip eski Hunsden meşesine aşılamaya ne zaman geleceğini sorduğumda, birden şöyle yanıt verdi:

“Ona ideal diyorsun; ama bak, işte gölgesi burada. Gölge varsa, bir aslı da olmalı.”

Bizi “dolambaçlı yol”un derinliklerinden, kayın ağaçlarının çekilip gökyüzünü açıkta bıraktığı bir koruluğa götürmüştü. Bulutsuz ay ışığını bu açıklığa dökerken Hunsden, ışınların altında fildişinden bir minyatür uzattı.

Frances onu önce heyecanla inceledi, sonra bana verdi. Yine de küçük yüzünü benimkine yaklaştırıp portre hakkında ne düşündüğümü gözlerimden anlamaya çalışıyordu. Portrede çok güzel, görünüşü de son derece kendine özgü bir kadın yüzü gördüm; Hunsden’in bir keresinde söylediği gibi, “düzgün ve uyumlu yüz hatları” vardı. Esmerdi; kuzgun karası saçları yalnızca alnından değil, şakaklarından da geriye doğru çekilmişti. Öyle gelişigüzel savrulmuş gibiydi ki, böylesi bir güzelliğin düzene gerek duymadığı, hatta düzeni küçümsediği sanılırdı. İtalyan gözleri dosdoğru insanın içine bakıyordu; bağımsız ve kararlı gözlerdi. Ağzı hem zarif hem kararlıydı; çenesi de öyle. Minyatürün arkasına yaldızla “Lucia” yazılmıştı.

“Bu, sahici bir yüz,” diye vardım sonuca.

Hunsden gülümsedi.

“Bence de,” diye karşılık verdi. “Lucia’da her şey gerçekti.”

“Evlenmek isteyip de evlenemediğiniz biri miydi?”

“Onunla kesinlikle evlenmek isterdim; evlenmemiş olmam, bunu yapamayacağımın kanıtı.”

Artık yeniden Frances’in elinde olan minyatürü geri alıp cebine koydu.

Ceketini minyatürün üzerine iliklerken karıma sordu: “Ne düşünüyorsun?”

“Lucia’nın bir zamanlar zincire vurulduğundan ve zincirlerini kırdığından eminim,” diye tuhaf bir yanıt verdi Frances. “Evlilik zincirlerinden söz etmiyorum,” diye ekledi, yanlış anlaşılmaktan korkmuş gibi kendini düzelterek; “bir tür toplumsal zincirden söz ediyorum. Bu yüz, katlanılmaz bir baskıdan güçlü ve değerli bir yetiyi kurtarmak için çaba göstermiş; bunda da başarıya ulaşmış, hatta zafer kazanmış birinin yüzü. Lucia’nın yetisi özgür kalınca, kanatlarını açıp eminim onu ——’dan daha yükseğe taşıdı,” dedi ve duraksadı.

“Neyden daha yükseğe?” diye üsteledi Hunsden.

“‘Görgü kurallarının’ sizi izlemeye izin verdiği sınırdan.”

“Sanırım huysuzlaşıp küstahlaşıyorsun.”

“Lucia sahneye çıkmış,” diye sürdürdü Frances. “Onunla evlenmeyi hiçbir zaman ciddi ciddi düşünmediniz. Özgünlüğüne, korkusuzluğuna, bedeninin ve zihninin enerjisine hayran kaldınız; yeteneğinden, ister şarkı, ister dans, ister oyunculuk olsun, büyük zevk aldınız; tam gönlünüze göre bir güzelliğe sahip olduğu için ona tapındınız. Ama bir eş seçmeyi hiç düşünmeyeceğiniz bir çevrede yaşadığına eminim.”

“Yaratıcı bir yorum,” dedi Hunsden. “Doğru olup olmadığı başka mesele. Bu arada, Lucia’nınki gibi gösterişli bir şamdanın yanında kendi ruhunun küçücük kandilinin solduğunu hissetmiyor musun?”

“Evet.”

“En azından açık sözlüsün. Profesör, verdiğin loş ışıktan yakında usanacak mı?”

“Usanır mısınız, mösyö?”

“Gözlerim hep alev alev bir ışığa dayanamayacak kadar zayıftı, Frances.” Artık küçük kapıya varmıştık.

Birkaç sayfa önce bunun güzel bir yaz akşamı olduğunu söylemiştim; öyle. Bir dizi güzel günün ardından en güzeli geldi; tarlalarımdan kuru otlar daha yeni taşındı ve kokuları hâlâ havada. Bir iki saat önce Frances, çimenlikte çay içmeyi önerdi. Porselen takımlarla donatılmış yuvarlak masayı belli bir kayın ağacının altında görüyorum. Hunsden bekleniyor; hatta geldiğini duyuyorum: İşte bir konuda otoriteyle hükmünü veriyor, Frances da karşılık veriyor; elbette ona karşı çıkıyor. Victor hakkında tartışıyorlar. Hunsden, annesinin onu süt çocuğuna çevirdiğini ileri sürüyor. Bayan Krimsvort da karşılık veriyor:

“Bin kez yeğdir süt çocuğu olsun; Hunsden’in ‘koca delikanlı’ dediği gibi olmasından iyidir. Üstelik Hunsden mahalleye yerleşip kalıcı olsaydı, nasıl, ne zaman, nereden, neden gelip gittiği belli olmayan bir kuyruklu yıldız olmasaydı, Victor’u en az yüz mil uzaktaki bir okula gönderene kadar rahat edemeyeceğini söylüyor; çünkü başkaldıran ilkeleri ve hayattan kopuk dogmalarıyla bir sürü çocuğu mahvederdi.”

El yazmasını çekmeceye kaldırmadan önce Victor’dan da söz edeceğim; ama kısa tutmalıyım, çünkü gümüşün porselene tıngırtıyla çarptığını duyuyorum.

Victor, benim yakışıklı bir adam sayılmaktan ve annesinin güzel bir kadın sayılmaktan ne kadar uzaksa, güzel bir çocuk sayılmaktan da o kadar uzaktır. Solgun ve ince yapılı; gözleri iri, Frances’inkiler kadar koyu, benimkiler kadar derin yerleşmiş. Bedeni yeterince orantılı, ama narin; sağlığı yerinde. Gülümsediğini ondan daha az gördüğüm bir çocuk da, ilgisini çeken bir kitabın başında otururken ya da annesinin, Hunsden’in veya benim anlattığım serüven, tehlike ve hayret öykülerini dinlerken kaşlarını onun kadar korkutucu biçimde çatan bir çocuk da görmedim. Ama sessiz olsa da mutsuz değil; ciddi olsa da kasvetli değil. Haz veren duygulara karşı öyle keskin bir duyarlılığı var ki, bu neredeyse coşkuya dönüşüyor. Okumayı annesinin dizinin dibinde, eski usul bir heceleme kitabından öğrendi. Bu yöntemle kendi kendine yol almayı başardığı için annesi ona fildişi harfler almayı ya da bugün öğrenmek için vazgeçilmez sayılan diğer teşvik yöntemlerini denemeyi gereksiz buldu. Okumayı öğrenince kitaplara düşkün kesildi; hâlâ da öyle. Oyuncağı az oldu, daha fazlasını da hiç istemedi. Sahip olduğu oyuncaklara neredeyse sevgiye varan bir bağlılık duyuyor. Bu duygu evdeki bir iki canlı hayvana yöneldiğinde neredeyse tutkuya dönüşüyor.

Bay Hunsden ona bir mastıf yavrusu verdi; Victor, bağışlayanın adını alıp köpeğe Yorke dedi. Yorke muhteşem bir köpeğe dönüştü; ama genç sahibinin arkadaşlığı ve okşayışları vahşiliğini epeyce yatıştırdı. Victor, Yorke olmadan hiçbir yere gitmez, hiçbir şey yapmazdı. Ders çalışırken Yorke ayaklarının dibine uzanır, bahçede onunla oynar, yolda ve ormanda ona eşlik eder, yemeklerde sandalyesinin yanında otururdu. Köpeği hep kendi eliyle beslerdi; sabah gözünü açınca ilk onu arar, gece yatarken en son ondan ayrılırdı. Bir gün Yorke, Bay Hunsden’le X——’e gitti ve sokakta kuduz bir köpeğin ısırığına uğradı. Hunsden onu eve getirip olanları anlatır anlatmaz avluya çıktım ve yarasını yaladığı yerde ona ateş ettim. Bir anda öldü; tüfeği doğrulttuğumu görmemişti. Arkasında duruyordum. Eve gireli daha on dakika olmamıştı ki kulağıma acı dolu sesler geldi. Sesler avludan geldiği için yeniden oraya koştum. Victor, ölü mastıfının yanında diz çökmüş, boğa gibi boynuna sarılarak üzerine kapanmış, en çılgın kederin içinde kendinden geçmişti. Beni gördü.

“Ah, baba, seni asla affetmeyeceğim! Seni asla affetmeyeceğim!” diye haykırdı. “Yorke’u vurdun; pencereden gördüm. Bu kadar acımasız olabileceğine hiç inanmazdım. Artık seni sevemem!”

Yaptığının kaçınılmaz ve katı bir zorunluluk olduğunu ona sakin bir sesle anlatmakta çok zorlandım; yine de, tarif edemeyeceğim ama yüreğimi delip geçen o teselli bulmaz, acı dolu tonuyla tekrarlayıp durdu—

“Belki iyileşirdi; denemeliydin; yarasını kızgın bir demirle dağlamalı ya da yakıcı bir maddeyle kapatmalıydın. Hiç fırsat vermedin; şimdi artık çok geç—öldü!”

Cansız bedenin üzerine yığılıp kaldı. Kederi biraz yatışana dek uzun süre sabırla bekledim; sonra onu kollarıma alıp annesine götürdüm, çünkü onu en iyi onun teselli edeceğinden emindim. Bütün sahneyi pencereden görmüştü; duygularıyla işimi daha da güçleştirmekten korktuğu için dışarı çıkmamış, ama şimdi onu karşılamaya hazırdı. Onu şefkatli yüreğine, ardından yumuşak dizlerine aldı; bir süre yalnızca dudaklarıyla, gözleriyle, nazik kucaklayışıyla teselli etti. Sonra hıçkırıkları hafifleyince Yorke’un ölürken hiç acı duymadığını, doğal biçimde ölmesine bırakılsaydı sonunun korkunç olacağını söyledi. Her şeyden önce, acımasız olmadığımı da anlattı (zavallı Victor’a bu düşünce derin bir acı veriyor gibiydi): Böyle davranmama sebep olanın Yorke’a ve ona duyduğum sevgi olduğunu, onu böylesine acı acı ağlarken görmenin şimdi benim de yüreğimi neredeyse parçaladığını söyledi.

Bu düşünceler, bu gerekçeler böylesine alçak ve tatlı bir sesle, böylesine iyi niyetli, şefkatli okşayışlarla ve merhametli bir anlayışla dolu bakışlarla dile getirildiği hâlde Victor’da hiçbir etki bırakmasaydı, babasının gerçek oğlu olmazdı. Etki bıraktılar: Sakinleşti, yüzünü annesinin omzuna dayadı ve kollarında sessizce yattı. Biraz sonra başını kaldırıp annesinden, Yorke’un acı çekmediği ve benim acımasız olmadığım konusunda söylediklerini yeniden anlatmasını istedi. O yatıştırıcı sözler tekrarlanınca yanağını yine annesinin göğsüne yasladı ve yeniden sakinleşti.

Birkaç saat sonra kütüphaneme geldi, onu affedip affetmediğimi sordu ve barışmak istediğini söyledi. Delikanlıyı yanıma çektim; uzun süre yanımda tuttum ve sohbet ettik. Bu sırada oğlumda onayladığım birçok duygu ve düşünceyi açığa vurdu. Doğruyu söylemek gerekirse onda “iyi bir adam” ya da “harika bir adam” denecek özelliklerden pek azını buldum; şarap kadehinin başında parlayıp taşmayı ya da tutkuları yakıp yıkan bir ateşe dönüştürmeyi seven ruhun kıvılcımları da pek seyrek çakıyordu. Ama yüreğinin toprağında merhamet, sevgi ve bağlılığın sağlıklı, gelişen filizlerini gördüm. Zihninin bahçesinde akıl, adalet ve ahlaki cesaretten oluşan verimli bir ürün yetişiyordu; körelmezlerse bereketli meyveler vereceklerdi. Bu yüzden geniş alnına, hâlâ gözyaşlarından solgun yanağına gurur ve memnuniyetle bir öpücük kondurup onu teselli olmuş halde gönderdim. Yine de ertesi gün onu Yorke’un gömüldüğü tümseğin üzerinde, yüzünü elleriyle kapatmış yatarken gördüm. Haftalarca kederli kaldı; başka bir köpek edinme önerisini dinlemeye razı olması bir yıldan fazla sürdü.

Victor çabuk öğreniyor. Yakında İton’a gitmesi gerekecek; ilk bir iki yılının tam bir mutsuzluk içinde geçeceğinden kuşkulanıyorum. Benden, annesinden ve evinden ayrılmak yüreğini acıyla burkacak; üstelik okulun ayak işlerini ona gördürmeleri de hoşuna gitmeyecek. Ama rekabet duygusu, bilgiye susamışlığı ve başarı şanı zamanla onu harekete geçirip ödüllendirecek. Bu arada, tek zeytin dalımı kökünden söküp benden uzağa taşınacağı saati belirlemeye içim hiç elvermiyor. Bu konuyu Frances’le konuştuğumda beni, sanki yaradılışının ürktüğü ama metaneti yüzünden geri çekilmesine izin vermeyeceği korkunç bir ameliyattan söz ediyormuşum gibi, sabırlı bir kederle dinliyor. Yine de bu adım atılmalı ve atılacak; çünkü Frances oğlunu bir süt çocuğuna çevirmese de ona başka hiç kimseden göremeyeceği bir muameleye, hoşgörüye ve mizacına uygun bir şefkate alıştıracak. O da benim gibi Victor’ın huyunda, ara sıra uğursuz kıvılcımlar saçan bir tür elektrikli coşku ve güç görüyor. Hunsden buna onun ruhu diyor ve bastırılmaması gerektiğini söylüyor. Ben ise bunu günahkâr Âdem’in mayası sayıyorum; içinden sökülüp atılması mümkün değilse bile sıkı bir disipline sokulması gerektiğini düşünüyorum. Öz denetim sanatında köklü biçimde ustalaşmasını sağlayacak her türlü bedensel ya da zihinsel acıya katlanmaya değer. Frances oğlunun bu belirgin özelliğine bir ad vermiyor; ama dişlerini sıktığında, gözleri parladığında, hayal kırıklığına, talihsizliğe, ani kedere ya da haksızlığa uğradığını sandığında duyguları öfkeyle başkaldırdığında onu göğsüne bastırıyor ya da ormanda baş başa yürüyüşe çıkarıyor. Sonra herhangi bir filozof gibi onunla akıl yürüterek konuşuyor; Victor aklı dinlemeye her zaman açıktır. Ardından ona sevgiyle bakıyor; Victor sevgiyle kesinlikle yola getirilebilir. Ama ileride dünya onun taşkınlığına karşı aklı ya da sevgiyi mi kullanacak? Hayır! O kara gözündeki parıltının, kemikli alnındaki bulutun, heykel gibi dudaklarının sıkıca kapanmasının karşılığında bir gün delikanlıya okşayışlar yerine darbeler, öpücükler yerine tekmeler düşecek. O zaman bedenini hasta, ruhunu çılgına çeviren sessiz öfke nöbetinin zamanı gelecek; sonra da hak edilmiş, iyileştirici acıların sınavı başlayacak. Umarım bu sınavdan daha bilge ve daha iyi bir adam olarak çıkar.

Şimdi onu görüyorum: Kayının altındaki çimenliğe oturmuş Hunsden’in yanında duruyor. Hunsden’in eli oğlanın yakasında; kim bilir kulağına ne tür ilkeler aşılıyor. Victor şu an iyi görünüyor, çünkü hafif gülümseyerek ilgiyle dinliyor. Gülümserken annesine hiç olmadığı kadar benziyor—ne yazık ki güneş yüzünü pek seyrek gösteriyor! Victor, Hunsden’i benim arzu ettiğimden çok daha fazla, hem de benim o adama duyduğum herhangi bir yakınlıktan çok daha güçlü, kararlı ve sorgusuzca tercih ediyor. Frances de bu durumu belli etmediği bir kaygıyla izliyor. Oğlu Hunsden’in dizine yaslanırken ya da omzuna dayanırken, yavrusunu üzerine çöken bir şahinden koruyan güvercin gibi huzursuzca çevresinde dolanıyor. Hunsden’in kendi çocukları olmasını istediğini söylüyor; o zaman onların gururunu körüklemenin ve kusurlarını hoş görmenin ne kadar tehlikeli olduğunu daha iyi anlarmış.

Frances kütüphanemin penceresine yaklaşıyor, pencerenin yarısını örten hanımelini kenara çekip çayın hazır olduğunu söylüyor. İşime devam ettiğimi görünce odaya giriyor, sessizce yanıma gelip elini omzuma koyuyor.

“Mösyö kendini işe fazla kaptırmış.”

“Birazdan bitirmiş olurum.”

Bir sandalye çekip yanıma oturuyor ve ben bitirene kadar bekliyor. Varlığı zihnime taze biçilmiş otla baharatlı çiçeklerin kokusu, batıya yönelen güneşin ışığı, yaz ortasında akşamın dinginliği kadar hoş geliyor.

Ama Hunsden geliyor; ayak sesini duyuyorum ve işte orada, kafesli pencerenin aralığından eğilmiş duruyor. Odunsu sarmaşığı acımadan kenara itmiş; iki arıyla bir kelebeği ürkütmüş.

“Krimsvort! Hey, Krimsvort! Hanımefendi, şu kalemi elinden alın da başını kaldırsın.”

“Ne var, Hunsden? Seni duyuyorum—”

“Dün X——’teydim! Ağabeyin Ned, demiryolu spekülasyonlarıyla Kroisos’tan daha da zenginleşiyor; Piece Hall’da ona onluk bir borsa spekülatörü diyorlar. Brown’dan da haber aldım. Mösyö ve Madam Vandenhuten ile Jean Baptiste gelecek ay sizi ziyarete gelmeyi düşünüyorlarmış. Pelet’lerden de söz ediyor; evliliklerinin uyumu dünyanın en iyisi sayılmazmış ama işlerinde ‘mükemmel gidiyorlarmış’. Brown bunun, gönül işlerinde yaşadıkları ufak tefek sıkıntıları ikisi için de yeterince telafi edeceği sonucuna varmış. Pelet’leri ——shire’a niye davet etmiyorsun, Krimsvort? İlk aşkın Zoraïde’ini görmeyi çok isterim. Hanımefendi, kıskanmayın; bu hanıma deliler gibi âşıktı, bunu kesin biliyorum. Brown, artık on iki stone geldiğini söylüyor; bakın neler kaçırmışsınız, Profesör Bey. Şimdi, Mösyö ve Madam, çaya gelmezseniz Victor’la ben sizsiz başlarız.”

“Baba, gelsene!”

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…