Bölümler 26Şu an: Xxıı. Bölüm
- 1 Önsöz.385 kelime
- 2 Birinci Bölüm. Giriş.2.132 kelime
- 3 İkinci Bölüm1.520 kelime
- 4 Üçüncü Bölüm1.744 kelime
- 5 Dördüncü Bölüm.2.295 kelime
- 6 Bölüm V.1.578 kelime
- 7 Bölüm Vı.1.719 kelime
- 8 Yedinci Bölüm.3.366 kelime
- 9 Bölüm Vııı.1.761 kelime
- 10 Bölüm Ix.1.095 kelime
- 11 Bölüm X.2.206 kelime
- 12 Bölüm Xı.1.348 kelime
- 13 Bölüm Xıı.3.697 kelime
- 14 Bölüm XIII1.430 kelime
- 15 Bölüm Xıv.1.532 kelime
- 16 Bölüm Xv.1.291 kelime
- 17 Bölüm Xvı.1.796 kelime
- 18 Bölüm Xvıı.1.707 kelime
- 19 Xvııı. Bölüm2.956 kelime
- 20 Xıx. Bölüm5.237 kelime
- 21 Bölüm Xx.2.347 kelime
- 22 Bölüm Xxı.1.998 kelime
- 23 Xxıı. Bölüm3.722 kelime · Okuduğun bölüm
- 24 Bölüm XXIII3.425 kelime
- 25 Xxıv. Bölüm3.263 kelime
- 26 Yirmi Beşinci Bölüm5.865 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
XXII. BÖLÜM
Bir hafta geçti; düğün günü geldi. Nikâh St. Jacques’ta kıyıldı; Matmazel Zoraïde, Reuter doğumlu Madam Pelet oldu. Bu değişimden yaklaşık bir saat sonra, gazetelerin deyişiyle “mutlu çift”, önceden kararlaştırıldığı üzere balayını geçirecekleri Paris’e doğru yola çıkmıştı. Ertesi gün yatılı okuldan ayrıldım. Ben ve eşyalarım (birkaç kitapla giysim) kısa süre sonra, yakında bir sokakta kiraladığım mütevazı bir eve taşındık. Yarım saat içinde giysilerim şifonyere, kitaplarım rafa yerleşti ve taşınma işi tamamlandı. O gün mutsuz olmayabilirdim; ama tek bir sızı bana eziyet ediyordu: Rue Notre Dame aux Neiges’e gitme arzusu. Bu arzuyu dizginliyordum; yine de geleceğime ilişkin kuşkular dağılıp gidene kadar o sokaktan uzak durmaya yönelik içimdeki kararlılık, arzuyu daha da kışkırtıyordu.
Eylülün tatlı bir akşamıydı; hava çok ılıktı, ortalık çok sakindi. Yapacak işim yoktu; o saatte Frances’ın da işinden çıkmış olacağını biliyordum. Belki öğrencisi de öğretmenini görmek istiyordu, diye düşündüm; ben öğrencimi özlüyordum. Hayal gücüm, onun alçak sesli fısıltılarıyla başladı; olabilecek hazların yumuşak öyküsünü ruhuma işledi.
“Onu okurken ya da yazarken bulacaksın,” dedi. “Yanına oturabilirsin; gereksiz bir coşkuyla huzurunu kaçırmana gerek yok; alışılmadık bir davranış ya da sözle onu mahcup etmene de. Her zamanki gibi ol; yazdıklarına göz at, okurken dinle; onu azarla ya da sessizce takdir et. İki yöntemin de nasıl sonuç verdiğini biliyorsun; hoşnut olduğunda gülümsemesini, heyecanlandığında yüzündeki ifadelerin değişmesini tanıyorsun. Hangi ifadeyi uyandırmak istersen, bunun yolunu biliyorsun; o hoş çeşitlilik içinden seçebilirsin. Senin yanındayken, sen tek başına konuşmaktan hoşlandığın sürece sessizce oturur. Onu güçlü bir büyünün etkisi altında tutabilirsin: Zeki ve konuşkan olduğu hâlde dudaklarını mühürleyebilir, aydınlık yüzünü utangaçlıkla örtebilirsin. Ama bilirsin, o tekdüze bir yumuşaklıktan ibaret değil; isyanın, küçümsemenin, sertliğin, acılığın duygularında ve yüzünde güçlü bir yer edinmesine, tuhaf bir hazla tanık oldun. Onu senin gibi yönetebilecek pek az kişi olduğunu biliyorsun; zorbalığın ve adaletsizliğin eli altında kırılabilir ama asla eğilmez; oysa Akıl ve Sevgi onu tek bir işaretle yönlendirebilir. Şimdi onların etkisini dene. Git; bunlar tutku değil, güvenle yaklaşabilirsin.”
“Gitmeyeceğim,” diye yanıtladım tatlı ayartıcıya. İnsan belli bir noktaya kadar kendine hâkim olabilir, ama ötesine geçemez. Bu gece Frances’ı arayıp sessiz bir odada onunla yalnız oturabilir, yalnızca Akıl ve Sevgi diliyle konuşabilir miydim?
“Hayır,” diye kısa ve tutkulu bir yanıt verdi, beni yenmiş ve artık denetimi altına almış olan Aşk.
Zaman sanki durmuştu; güneş batmak bilmiyordu. Saatim işliyordu ama akrep ve yelkovanın felç olduğunu sanıyordum.
“Ne sıcak bir akşam!” diye haykırıp pencere kanadını açtım; gerçekten de kendimi pek az bu kadar ateşli hissetmiştim. Ortak merdivenden çıkan ayak seslerini duyunca, dairesine çıkmakta olan kiracının da benim gibi huzursuz bir ruh hâlinde ve koşullarda mı olduğunu, yoksa imkânlarının verdiği güven ve dizginsiz duyguların özgürlüğü içinde mi yaşadığını merak ettim. Ne? Sessizce, işitilemeyecek biçimde zihnimde ortaya attığım bu sorunu çözmeye bizzat mı geliyordu? Kapıyı gerçekten çalmıştı; benim kapımı. Hızlı, tok bir vuruştu; onu içeri davet etmeme fırsat kalmadan eşiği geçmiş, kapıyı arkasından kapatmıştı.
“Nasılsınız?” diye sordu, İngilizce, kayıtsız ve sakin bir sesle. Ziyaretçim, ne bir telaş ne de bir tanıştırma faslı olmaksızın şapkasını masaya, eldivenlerini de şapkasının içine koydu; odanın tek koltuğunu biraz öne çekip sakince oturdu.
“Konuşamıyor musunuz?” diye sordu birkaç dakika sonra; umursamaz tonu, yanıt verip vermememin onun için pek fark etmediğini düşündürüyordu. Doğrusu, iyi dostlarım “les bésicles”e başvurmayı gerekli buldum; ziyaretçimin kimliğini anlamak için değil —küstahtan zaten tanımıştım onu!— nasıl göründüğünü, yüzünün ve hâlinin nasıl olduğunu açıkça görmek için. Gözlüğü ağır ağır sildim, yine ağır ağır taktım; burnumun kemerini incitmeyecek, kısa, boz renkli saç tutamlarıma takılmayacak biçimde ayarladım. Sırtım ışığa dönük, pencere kenarındaki sedirde oturuyordum; o ise tam karşımdadaydı. Yerleri değişmiş olsaydı çok daha memnun olurdu; çünkü her zaman incelenmektense incelemeyi yeğlerdi. Evet, oydu, yanılmamıştım: Oturur hâlde altı ayaklık boyu; kadife yakalı koyu renk yolculuk paltosu, gri pantolonu, siyah boyun bağı ve Doğa’nın kalıba döktüğü en özgün, ama bunu en az belli eden yüzüyle karşımdaydı. Tek bir özelliği belirgin ya da tuhaf sayılamazdı, yine de yüzünün bütünü eşsizdi. Anlatılamaz olanı anlatmaya çalışmanın yararı yok. Ona seslenmekte acelem olmadığından, rahatça oturup onu seyrettim.
“Demek oyun bu, öyle mi?” dedi sonunda. “Pekâlâ, bakalım hangimiz daha önce yorulacak.” Ağır ağır güzel bir puro kutusu çıkardı, zevkine uygun bir puro seçip yaktı; elinin altında duran raftan bir kitap aldı. Sonra arkasına yaslanıp, sanki İngiltere’deki Grove Sokağı’nda, X—-shire’daki kendi odasındaymış gibi, sakince puro içip okumaya koyuldu. Bu hâlde, canı isterse gece yarısına kadar oturabileceğini biliyordum. Ayağa kalkıp kitabı elinden aldım ve şöyle dedim—
“İstememiştiniz; alamazsınız da.”
“Aptalca ve sıkıcı,” diye gözlemledi, “çok şey kaybetmiş sayılmam.” Sonra büyü bozulunca devam etti: “Pelet’in yanında oturduğunu sanıyordum. Bugün öğleden sonra oraya gittim; yatılı okulun salonunda oturmaktan açlıktan öleceğimi düşünüyordum. Bana gittiğini, sabah ayrıldığını söylediler; yine de adresini bırakmışsın, buna şaşırdım. Senden bekleyeceğimden daha pratik ve aklı başında bir önlemmiş. Neden ayrıldın?”
“Çünkü Mösyö Pelet, sizinle Bay Brown’ın bana eş diye biçtiğiniz kadınla yeni evlendi.”
“Öyle mi!” diye kısa bir kahkahayla karşılık verdi Hunsden. “Demek hem karını hem işini kaybettin?”
“Aynen öyle.”
Odanın içinde hızla, gizlice göz gezdirdiğini gördüm; daracık sınırlarını, kıt eşyasını fark etti. Bir anda durumu kavramış, beni refah suçundan aklamıştı. Bu keşfin tuhaf zihninde yarattığı etki şaşırtıcıydı. Güzel bir salona yerleşmiş, yumuşak bir koltuğa uzanmış, yanımda hoş ve zengin bir eşle oturuyor olsaydım, benden nefret edeceğinden ahlaken eminim. Böyle bir durumda kısa, soğuk, mağrur bir ziyaret, nezaketinin varabileceği en ileri nokta olurdu; talih beni yüzeyinde rahatça taşıdığı sürece bir daha yanıma uğramazdı. Ama boyalı mobilyalar, çıplak duvarlar ve odamın kasvetli yalnızlığı onun katı gururunu gevşetti; yeniden konuşmadan önce sesinde ve bakışında ne yumuşatıcı bir değişim olduğunu bilmiyorum.
“Başka bir iş buldun mu?”
“Hayır.”
“Bulmak üzere misin?”
“Hayır.”
“Kötü. Brown’a başvurdun mu?”
“Hayır, elbette.”
“Başvursan iyi olur; bu tür konularda çoğu zaman işe yarar bilgiler verebilir.”
“Bir keresinde bana çok yardımı dokunmuştu; ona karşı bir hakkım yok ve yine rahatsız edecek hâlde değilim.”
“Ah, çekingen olup rahatsız etmekten korkuyorsan, yalnızca beni görevlendirmen yeter. Bu gece onu göreceğim; senin için araya girerim.”
“Lütfen yapmayın, Bay Hunsden; size zaten borçluyum. X——’deyken bana önemli bir iyilik etmiştiniz; ölmekte olduğum bir inin içinden beni çıkarmıştınız. O iyiliğin karşılığını hiç ödeyemedim; şimdi de hesaba yeni bir kalem eklemeyi kesinlikle reddediyorum.”
“Rüzgâr bu yönden esiyorsa benim için sorun yok. Lanet olası o muhasebe bürosundan seni kovmamdaki eşsiz cömertliğimin bir gün takdir edileceğini düşünmüştüm. Kutsal Kitap’ta der ki: ‘Ekmeğini suların üzerine bırak; günler sonra onu bulursun.’ Evet, delikanlı, hakkımı ver; ben eşi bulunmaz biriyim, sıradan kalabalıkta benim gibisi yok. Şakayı bir yana bırakıp birkaç dakika aklı başında konuşursak, bir işe girmek sana çok yarar; dahası, sana iş teklif eden kim olursa olsun reddedersen aptallık etmiş olursun.”
“Pekâlâ, Bay Hunsden; bu konuyu hallettiğinize göre başka şeylerden söz edin. X——’den ne haber?”
“Bu konuyu halletmedim; ya da en azından X——’ye geçmeden önce çözmemiz gereken başka bir şey var. Şu Matmazel Zénobie,” dedi (araya girdim: “Zoraïde”), “peki, Zoraïde gerçekten Pelet’yle evlendi mi?”
“Evet diyorum sana; inanmıyorsan St. Jacques papazına sor.”
“Peki ya kalbin kırıldı mı?”
“Kırıldığını bilmiyorum; iyi durumda, her zamanki gibi atıyor.”
“Demek duyguların sandığımdan daha az inceymiş; böyle bir darbeyi sendeleyip yıkılmadan karşılayabilmen için kaba, duygusuz biri olmalısın.”
“Sendelemek mi? Bir Belçikalı kadın öğretmenin bir Fransız erkek öğretmenle evlenmesinde sendelememe yol açacak ne var Allah aşkına? Çocukları kuşkusuz tuhaf bir melez ırk olacak; ama bu onların derdi, benim değil.”
“Ağzı bozuk şakalar yapıyor; oysa gelin onun nişanlısıydı!”
“Kim söyledi?”
“Brown.”
“Şunu söyleyeyim Hunsden: Brown eski bir dedikoducudur.”
“Öyledir; ama dedikodusu gerçeklerden daha azına dayanıyorsa, Matmazel Zoraïde’ye özel bir ilgi duymadıysan, ey genç öğretmen, neden onun Madam Pelet olması üzerine işinden ayrıldın?”
“Çünkü...” Yüzümün hafifçe kızardığını hissettim. “Çünkü... Kısacası, Bay Hunsden, artık başka sorularınızı yanıtlamayı reddediyorum.” Ellerimi pantolonumun ceplerine iyice soktum.
Hunsden zafer kazanmıştı; gözleri ve kahkahası bunu ilan ediyordu.
“Bay Hunsden, Allah aşkına neye gülüyorsunuz?”
“Senin örnek soğukkanlılığına. Neyse delikanlı, seni sıkmayacağım; anlıyorum: Zoraïde seni başından savmış, daha zengin biriyle evlenmiş. Fırsatını bulan her aklı başında kadın da öyle yapardı.”
Yanıt vermedim; gerçeğin ne olduğunu açıklamaya da yalan bir öykü uydurmaya da gönlüm olmadığından, onun böyle düşünmesine izin verdim. Ama Hunsden’i yanıltmak kolay değildi; suskunluğum, gerçeği bulduğuna onu inandırmak yerine kuşkuya düşürmüş gibiydi. Devam etti—
“Sanırım iş, aklı başında insanların böyle işlerde her zaman yaptığı gibi yürütüldü: Ona gençliğini ve yeteneklerini —her ne kadarsa— onun konumu ve parası karşılığında sundun. Görünüşü ya da aşk denilen şeyi hesaba kattığını sanmıyorum; çünkü anladığım kadarıyla senden yaşlı ve Brown’ın dediğine göre güzel olmaktan çok aklı başında görünümlü. Daha iyi bir anlaşma yapma şansı olmayınca önce seninle uzlaşmaya yanaşmış; ama gelişen bir okulun başındaki Pelet daha yüksek bir teklifle araya girmiş; o da kabul etmiş, Pelet onu almış. Doğru dürüst bir alışveriş, kusursuzca iş dünyasına uygun ve meşru. Şimdi başka şeylerden konuşalım.”
“Konuşalım,” dedim; konuyu kapattığıma, özellikle de çapraz sorgucumun keskin zekâsını boşa çıkardığıma çok sevindim —tabii gerçekten boşa çıkarmışsam. Çünkü sözleri artık tehlikeli konudan uzaklaşsa da keskin ve dikkatli bakışları hâlâ önceki düşünceyle meşgul görünüyordu.
“X——’den haber duymak istiyorsun, öyle mi? X——’le ne ilgin olabilir? Orada hiç arkadaş bırakmadın; çünkü hiç edinmedin. Kimse seni sormuyor; ne erkekler ne kadınlar. Adını bir ortamda ansam, erkekler Prester John’dan söz etmişim gibi bakıyor; kadınlar gizlice alay ediyor. X——’in güzelleri senden hoşlanmamış olmalı. Onların öfkesini nasıl üzerine çektin?”
“Bilmiyorum. Onlarla pek konuşmazdım; benim için bir anlamları yoktu. Onları uzaktan bakılacak şeyler olarak görürdüm. Giysileriyle yüzleri çoğu zaman göze hoş gelirdi; ama konuşmalarını anlayamaz, yüz ifadelerini bile okuyamazdım. Söylediklerinden bir parça duyduğumda da bundan pek bir anlam çıkaramazdım; dudaklarıyla gözlerinin kıpırtısı da işime yaramazdı.”
“Bu onların değil, senin hatandı. X——’de hem aklı başında hem güzel kadınlar var; her erkeğin konuşmaya değer bulacağı, benim de zevkle sohbet edebildiğim kadınlar. Ama senin sohbetin hoş değil, bir kadının sana yakınlık göstermesini sağlayacak hiçbir yanın yok. Kalabalıkla dolu bir odada, kapıya yakın oturup konuşmak yerine dinlediğini, eğlendirmek yerine gözlemlediğini gördüm. Bir toplantının başında buz gibi bir utangaçlıkla bakıyor, ortasında çevrendekileri şaşırtacak ölçüde tetikte davranıyor, sonunda da herkesi aşağılarcasına sıkılmış görünüyorsun. Sence böyle davranarak birine keyif verebilir ya da ilgisini çekebilir misin? Hayır. Genel olarak sevilmiyorsan bunun nedeni de bunu hak ediyor olman.”
“Memnunum!” diye haykırdım.
“Hayır, yetmedi; güzelliğin hep senden yüz çevirdiğini görüyorsun. Önce inciniyor, sonra da alay ediyorsun. Yeryüzünde arzulamaya değer her şeyin —zenginliğin, ünün, aşkın— senin için yüksek bir çardakta olgunlaşan üzümler olacağına inanıyorum: Başını kaldırıp onlara bakacaksın; gözlerinin arzusu seni kışkırtacak ama erişemeyeceksin. Merdiven getirecek beceriden yoksunsun; sonra da ekşi olduklarını söyleyip çekip gideceksin.”
Bu sözler bazı koşullarda canımı yakabilirdi ama şimdi kanatmadı. Hayatım değişmişti; X——’den ayrıldığımdan beri türlü deneyimler yaşamıştım, fakat Hunsden bunu bilemezdi. Beni yalnızca Bay Krimsvort’un kâtibi olarak —varlıklı yabancılar arasında himayeye muhtaç biri, küçümsemeyle karşılaşınca sert bir tavır takınan, insanlardan uzak ve çekicilikten yoksun görünüşünün farkında olan, ilgi gösterilmeyeceğinden emin olduğu için ilgi dilenmeyen, değersiz bulunup küçümseneceğini bildiği bir hayranlığı açığa vurmaktan kaçınan biri olarak— tanımıştı. O zamandan beri gençlik ve güzellik benim için her gün karşılaştığım şeyler olmuştu; onları uzun uzun ve yakından incelemiş, görünüşün işlemeleri altındaki hakikatin yalın dokusunu görmüştüm. Keskin görüşlü Hunsden bile yüreğime girip zihnimi araştırarak kendime özgü yakınlıklarımı ve karşıtlıklarımı okuyamazdı. Beni, çoğu insan üzerinde güçlü etkisi olan bazı şeylerin duygularımı ne kadar dibe çekebileceğini; belki de yalnızca bende etkili oldukları için daha yoğun güçle işleyen başka şeylerin duygularımı ne kadar yükseltip coşturabileceğini anlayacak kadar uzun ya da yakından tanımamıştı. Matmazel Reuter’le aramda geçenlerin öyküsünden de kuşkulanamazdı; onun tuhaf tutkusunun hikâyesi Hunsden’den ve herkesten gizliydi. Cilvelerini, hilelerini yalnız ben görmüştüm, yalnız ben biliyordum; ama bunlar beni değiştirmiş, insanları etkileyebileceğimi kanıtlamıştı. Yüreğimin daha derininde daha tatlı bir sır saklıydı; şefkatle dolu olduğu kadar güçlü de bir sır. Hunsden’in alayının acısını gideriyor, utançla ezilmeme ve öfkeyle sarsılmama engel oluyordu. Ama bütün bunlardan hiçbir şey söyleyemezdim —hiç değilse kesin bir şey. Belirsizlik dudaklarımı mühürlemişti. Hunsden’e yalnızca sessiz kalarak karşılık verdiğim sırada, şimdilik beni bütünüyle yanlış anlamasına izin vermeye karar verdim. Nitekim öyle oldu: Bana biraz fazla sert davrandığını ve azarlamalarının ağırlığı altında ezildiğimi sandı. Beni yüreklendirmek için, kuşkusuz bir gün kendimi toparlayacağımı, hayatın daha başında olduğumu, üstelik aklım da büsbütün kıt olmadığına göre attığım her yanlış adımın iyi bir ders olacağını söyledi.
Tam o sırada yüzümü biraz ışığa çevirdim. Alacakaranlığın yaklaşması ve pencere önündeki oturuşum, son on dakikadır Hunsden’in yüzümü incelemesini engellemişti; ama ben kıpırdayınca, onun şöyle yorumladığı bir ifadeyi yakaladı:
“Lanet olsun! Delikanlı ne kendinden memnun görünüyor! Utançtan ölecek sanmıştım; bak, sırıtıp duruyor, sanki ‘Dünya bildiği gibi dönsün; yelek cebimde filozof taşı, dolabımda hayat iksiri var; ne kadere ne talihe muhtacım,’ der gibi.”
“Hunsden, üzümlerden söz ettin; ben senin X——’in serada yetişen üzümlerinden daha çok sevdiğim bir meyveyi düşünüyordum: Özgün bir meyve, yabanıl yetişiyor; onu kendime ayırdım, bir gün koparıp tadına bakmayı umuyorum. Bana acı kadehi sunmanın ya da susuzluktan öleceğim diye gözdağı vermenin faydası yok. Damağımda tatlılığın beklentisi, dudaklarımda tazeliğin umudu var. Tatsız olanı reddedebilir, tüketici olana katlanabilirim.”
“Ne zamana kadar?”
“Bir sonraki çaba fırsatına kadar. Başarı ödülü tam gönlüme göre bir hazine olacağı için mücadeleye boğa gücüyle atılacağım.”
“Kötü talih boğaları da yabanıl erikleri de kolayca ezer; üstelik öfke seni bırakmıyor sanırım. Tahta kaşıkla doğmuşsun, buna emin ol.”
“Sana inanıyorum; ama tahta kaşığımla bazı insanların gümüş kepçelerinin işini görmeye niyetliyim. Sıkıca kavrayıp ustalıkla kullanırsan, tahta kaşıkla bile çorba kepçelenir.”
Hunsden ayağa kalktı. “Anladım,” dedi. “Sanırım gözetlenmeden en iyi gelişen, yardım almadan en iyi iş gören, kendi yolunu kendi açanlardansın. Ben artık gideyim.” Bir söz daha etmeden kapıya yöneldi; orada dönüp şöyle dedi:
“Crimsworth Hall satıldı.”
“Satıldı!” diye yineledim.
“Evet; kardeşinin üç ay önce iflas ettiğini herhâlde biliyorsun?”
“Ne? Edward Krimsvort mu?”
“Ta kendisi. Karısı babasının evine döndü. İşleri ters gidince onun da huyu değişti; kadına kötü davrandı. Bir gün ona zorbalık edeceğini söylemiştim. Ona gelince—”
“Evet, ona gelince —ne oldu?”
“Olağanüstü bir şey yok, telaşlanma. Mahkemeye sığındı, alacaklılarıyla anlaşmaya vardı —her pound için on peni ödedi. Altı hafta sonra yeniden işe koyuldu, karısını tatlı dille geri getirdi ve defne ağacı gibi serpilip gelişiyor.”
“Peki ya Crimsworth Hall? Eşyalar da mı satıldı?”
“Her şey; büyük kuyruklu piyanodan oklavaya kadar.”
“Meşe panelli yemek odasının eşyaları da mı satıldı?”
“Elbette. O odanın koltuklarıyla sandalyeleri neden diğer odalardakilerden daha dokunulmaz olsun?”
“Peki ya tablolar?”
“Hangi tablolar? Bildiğim kadarıyla Krimsvort’un özel bir koleksiyonu yoktu; sanat meraklısı olduğunu da iddia etmezdi.”
“Şöminenin iki yanında birer portre vardı. Onları unutmuş olamazsın, Bay Hunsden; bir keresinde hanımın portresine dikkat çekmiştin—”
“Ha, anımsadım: Şalını örtü gibi sarmış, ince yüzlü hanımefendi. Elbette diğer eşyalarla birlikte satılmıştır. Zengin olsaydın satın alabilirdin; annemi gösterdiğini söylemiştin, hatırlıyorum. İşte meteliksiz olmanın sonucu.”
Öyleydi. “Ama elbet,” diye geçirdim içimden, “hep bu kadar yoksul kalmayacağım; belki bir gün onu geri alabilirim. Kim satın aldı, biliyor musun?” diye sordum.
“Nereden bileyim? Hiçbir şeyi kimin satın aldığını sormadım. İşte karşınızda, bütün dünyanın kendisini ilgilendiren şeylerle ilgilendiğini sanan pratikten yoksun biri! Haydi, iyi geceler. Yarın sabah Almanya’ya gidiyorum; altı hafta sonra dönmüş olurum, belki yine uğrarım. Bakalım hâlâ işsiz güçsüz dolaşıyor olacak mısın!” diye gülerek alay etti; Mephistopheles kadar alaycı, onun kadar duygusuzdu. Sonra gülüşüyle birlikte ortadan kayboldu.
Bazı insanlar uzun süre ayrı kaldıktan sonra ne kadar kayıtsızlaşmış olurlarsa olsunlar, ayrılırken hep hoş bir izlenim bırakmayı becerir; Hunsden öyle değildi. Onunla konuşmak, insana Peru kınakınası içmiş gibi gelirdi: En sert, en keskin, en acı şeylerin yoğunlaştırılmış hâli. Kınakınası gibi güç veriyor muydu, bunu pek bilmiyordum.
Huzursuz bir zihin rahat bir yastık bulamaz. Bu görüşmeden sonraki gece pek az uyudum. Sabaha karşı uyuklamaya başlamıştım; ama uyuklamam daha uykuya dönüşür dönüşmez, yatak odamın bitişiğindeki oturma odamdan gelen bir sesle uyandım: Bir ayak sesi ve mobilyaların sürüklenişi. Bu hareketlilik iki dakika bile sürmedi; kapı kapanınca ses kesildi. Dinledim; bir fare bile kımıldamıyordu. Belki düş görmüştüm; belki bir kiracı yanılmış, kendi dairesi yerine benimkine girmişti. Saat henüz beşti; ne ben ne de gün tam uyanmıştı. Döndüm, kısa süre sonra yeniden uykuya daldım. Yaklaşık iki saat sonra kalktığımda olayı unutmuştum; ama odadan çıkar çıkmaz gördüğüm şey aklıma getirdi. Oturma odamın kapısından içeri itilmiş, hâlâ dik duran tahta bir sandık vardı; geniş ama sığ, kaba keresteden yapılmış bir şeydi. Bir hamal herhâlde ileri itmiş, odada kimseyi görmeyince girişte bırakmıştı.
“Bu benim değil,” diye düşündüm yaklaşırken. “Başkasına gönderilmiş olmalı.” Eğilip üzerindeki adresi inceledim:
“Wm. Crimsworth, Esq., No —, — St., Brüksel.”
Şaşırmıştım; ama bilgi edinmenin en iyi yolunun sandığın içine bakmak olduğuna karar verip iplerini kestim ve kapağını açtım. İçindekiler, kenarlarından özenle dikilmiş yeşil çuhaya sarılıydı. Ambalaj ipini çakımdaki kalem bıçağıyla kestim; dikiş açıldıkça aralıklardan altın yaldız parıltıları görünmeye başladı. Tahtaları ve çuhayı sonunda çıkarınca sandıktan muhteşem çerçeveli büyük bir tablo kaldırdım. Bir sandalyeye dayayıp pencere ışığının en iyi vurduğu yere yerleştirdim, sonra geriye çekildim —gözlüğümü çoktan takmıştım. Portre ressamlarına özgü gökyüzünün —en karanlık, en tehditkâr bulutların— ve renkleri geleneksel biçimde koyulaşan uzak ağaçların önünde, solgun ve düşünceli görünümlü bir kadın yüzü kabartma gibi beliriyordu. Yumuşak, koyu saçları neredeyse aynı koyuluktaki bulutlarla birleşiyordu. İri, ciddi gözleri düşünceli düşünceli gözlerime bakıyordu. İnce yanağı narin, küçük bir ele yaslanmıştı; ustalıkla örtülmüş bir şal, narin bedenini yarı gizleyip yarı gösteriyordu. Orada bir dinleyici olsaydı, on dakika sessizce baktıktan sonra “Anne!” dediğimi duyardı. Daha fazlasını da söyleyebilirdim; ama benim için kendi kendime yüksek sesle söylediğim ilk söz bilincimi uyandırır. Yalnızca aklı başında olmayanların kendi kendine konuştuğunu hatırlatır; ben de söylemek yerine içimden konuşmaya başlarım. Uzun süre düşünmüş, o güzel gri gözlerdeki zekâyı, tatlılığı ve —ah!— hüznü; alnındaki zihinsel gücü ve ciddi ağzındaki ender duyarlılığı uzun uzun seyretmiştim. Sonra bakışım aşağıya kayınca, tablonun köşesine, çerçeveyle tuval arasına sıkıştırılmış dar bir kâğıda ilişti. İşte o zaman ilk kez, “Bu tabloyu kim gönderdi? Beni kim düşündü, Crimsworth Hall’un enkazından onu kurtardı ve şimdi gerçek sahibinin eline teslim ediyor?” diye sordum. Kâğıdı sıkıştığı yerden çıkardım; üzerinde şöyle yazıyordu:
“Bir çocuğa şeker, bir budalaya çıngırak, bir köpeğe kemik vermekte tuhaf bir haz vardır. Çocuğun yüzünü şekere bulamasını, budalanın coşkusunun onu her zamankinden daha budala etmesini, köpeğin kemiğiyle baş başa kalınca gerçek huyunun ortaya çıkmasını izleyerek karşılığını alırsın. William Krimsvort’a annesinin portresini vererek ona şeker, çıngırak ve kemiği bir arada sunuyorum. Beni üzen tek şey sonucu göremeyecek olmam. Müzayedeci bana bu zevki yaşatacağını vaat etseydi, verdiğim teklife beş şilin daha eklerdim.”
“H. Y. H.”
“Not: Dün gece hesabıma bir kalem daha eklemeyi kesinlikle reddettiğini söyledin; sence bu zahmetten seni kurtarmış olmadım mı?”
Tabloyu yeşil çuhasına sardım, yeniden sandığa yerleştirdim; sandığın tamamını yatak odama taşıyıp yatağın altına, gözden uzak bir yere koydum. Sevinçli duygum artık keskin bir acıyla zehirlenmişti. Rahatça bakabileceğim zamana kadar tabloya bir daha bakmamaya karar verdim. Hunsden o sırada içeri girseydi, ona, “Sana hiçbir şey borçlu değilim, Hunsden; bir farthing bile. Kendine alaylarınla ödeme yaptın!” derdim.
Daha fazla beklemeye tahammül edemiyordum. Kahvaltı eder etmez yeniden Mösyö Vandenhuten’in evine gittim; ilk ziyaretimin üzerinden daha bir hafta bile geçmediği için onu evde bulmayı pek ummuyordum. Yine de dönüşünün ne zamana beklendiğini öğrenebileceğimi düşündüm. Beklediğimden iyi bir sonuçla karşılaştım: Ailesi hâlâ Ostend’deydi ama Mösyö Vandenhuten iş için o günlüğüne Brüksel’e gelmişti. Beni, içten ama coşkulu olmayan bir adamın sakin nezaketiyle karşıladı. Onun bürosunda baş başa oturalı beş dakika bile olmadan, yanında yabancılarla pek az yaşadığım bir rahatlık hissettim. Kendi sükûnetime şaşırmıştım; sonuçta benim için son derece acı verici bir iş, bir iyilik istemek için gelmiştim. Bu rahatlığın neye dayandığını sordum; aldatıcı olmasından korkuyordum. Çok geçmeden dayanağını sezer sezmez sağlamlığından emin oldum; neye dayandığını anlamıştım.
Mösyö Vandenhuten zengin, saygın ve nüfuzluydu; ben yoksul, hor görülen ve güçsüzdüm. Dünyanın gözünde toplumun üyeleri olarak aramızdaki konum buydu; fakat iki insan olarak birbirimize karşı konumlarımız tersine dönüyordu. Hollandalı —Flaman değildi, öz be öz Hollandalıydı— ağırkanlı, soğukkanlı ve zekâ bakımından biraz hantal olsa da sağlam, isabetli yargılara sahipti. İngiliz ise çok daha heyecanlı, hareketli, hem plan kurup uygulamakta hem de düşünüp gerçeğe dönüştürmekte daha hızlıydı. Hollandalı iyi yürekliydi, İngiliz ise duyguluydu. Kısacası karakterlerimiz birbirine uyuyordu; ama benim zihnim onunkinden daha ateşli ve hareketli olduğundan, içgüdüsel olarak üstünlüğü ele alıp korudum.
Bu mesele açıklığa kavuşup kendi konumumu iyice anladıktan sonra, işlerimden söz ederken ancak tam bir güvenin verebileceği içtenlikle konuştum. Ona bu şekilde başvurulması hoşuna gitti; benim için biraz çaba gösterme fırsatı verdiğim için teşekkür etti. İstediğimin yardım görmekten çok, kendi kendime yardım edebileceğim bir yola koyulmak olduğunu anlattım. Ondan çaba beklemiyordum —o benim işimdi— yalnızca bilgi ve tavsiye istiyordum. Az sonra gitmek üzere ayağa kalktım. Ayrılırken elini uzattı; yabancılar için bu hareket, İngilizlere kıyasla daha anlamlıdır. Gülümseyerek karşılık verirken, onun dürüst yüzündeki iyilikseverliğin benim yüzümdeki zekâdan daha değerli olduğunu düşündüm. Benim gibi insanlar, dürüst yüreğinde yaşayan ruhlara dokununca merhem bulmuşçasına teselli duyar.
Sonraki iki hafta iniş çıkışlarla geçti. Bu süre içindeki hayatım, göktaşlarıyla kayan yıldızların özellikle sık görüldüğü sonbahar gecelerinden birinin gökyüzünü andırıyordu. Umutlar ve korkular, beklentiler ve düş kırıklıkları, gökkubbeyle ufuk arasında parıltılı sağanaklar hâlinde iniyordu; ama hepsi geçiciydi, her görüntünün kayboluşunun ardından karanlık hızla çöküyordu. Mösyö Vandenhuten bana içtenlikle yardım etti; çeşitli işlerin izini buldu ve beni işe yerleştirmek için kendisi de çaba gösterdi. Ama uzun süre girişimler ve tavsiyeler sonuçsuz kaldı: İçeri adımımı atacakken kapı yüzüme kapanıyor ya da benden önce giren başka bir aday ilerlememi imkânsız kılıyordu. Ateşli ve kararlıydım; hiçbir düş kırıklığı beni durdurmuyordu. Yenilginin hemen ardından gelen yenilgi, irademe güç veriyordu. Seçiciliği unuttum, çekingenliğimi yendim, gururumu bir kenara ittim: sordum, ısrar ettim, itiraz ettim, alacaklı gibi peşlerine düştüm. Talihin lütuf dağıttığı korunaklı çemberin içine işte böyle yol açılır. Sebatım beni tanınır, ısrarım dikkat çeker hâle getirdi. Beni sorup soruşturdular. Eski öğrencilerimin anne babaları çocuklarından duydukları haberleri bir araya getirirken yetenekli olduğumdan söz edildiğini işittiler ve bu sözü onlar da yineledi. Rastgele ağızdan ağıza dolaşan söz, yaygınlığı sayesinde ulaşmayacağı kulaklara sonunda ulaştı. Son çabamı da gösterip ne yapacağımı bilemediğim tam o kritik anda Talih bir sabah, yatağımda kasvetli ve neredeyse umutsuzca düşüncelere dalmışken karşıma çıktı. Tanıdık birinin yakınlığıyla başını salladı —Tanrı bilir, onunla daha önce hiç karşılaşmamıştım— ve kucağıma bir ödül bıraktı.
18— yılının ekim ayının ikinci haftasında, Brüksel’deki —— Koleji’nin bütün sınıflarında İngilizce profesörlüğü görevine atandım. Yıllık maaşım üç bin franktı; bu görevle birlikte gelen ün ve görünürlük sayesinde özel derslerden bir o kadar daha kazanabileceğim de kesindi. Bu bilgiyi bildiren resmî yazıda, seçimde teraziyi benim lehime çevirenin tüccar Mösyö Vandenhuten’in güçlü tavsiyesi olduğu da belirtilmişti.
Duyuruyu okur okumaz Mösyö Vandenhuten’in bürosuna koştum, belgeyi burnunun dibine kadar uzattım. Okuyunca iki elini birden tuttum ve içimden geldiği gibi, coşkuyla teşekkür ettim. Canlı sözlerim ve vurgulu hareketim Hollandalı’nın soğukkanlılığını alışılmadık ölçüde sarstı. Bana hizmet edebilmiş olmaktan mutlu olduğunu, sevindiğini söyledi; ama böyle teşekkür edilmeyi hak edecek hiçbir şey yapmamıştı. Bir santim bile harcamamış, yalnızca bir kâğıda birkaç sözcük karalamıştı.
Ona bir kez daha şöyle dedim:
“Beni çok mutlu ettiniz ve bunu bana en uygun biçimde yaptınız. İyiliksever elinizden gelen bu iyilik, üzerimde ağırlık veren bir borç gibi hissettirmiyor; bana iyilik ettiniz diye sizden kaçmak da istemiyorum. Bugünden başlayarak beni yakın çevrenize kabul etmenizi rica ediyorum; bundan sonra dostluğunuzun verdiği mutluluğa tekrar tekrar başvuracağım.”
“Öyle olsun,” diye karşılık verdi; yüzünde iyilik dolu, hoşnut bir gülümseme vardı. Gülümsemesinin aydınlığı yüreğimdeyken oradan ayrıldım.
Bölüm etkileşimi
