Profesör kitap kapağı

19. bölüm / 26

Xvııı. Bölüm

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 26Şu an: Xvııı. Bölüm

XVIII. BÖLÜM
Genç İngiliz-İsviçreli, anadilini öğrenmekten besbelli hem zevk alıyor hem de yarar görüyordu. Ona ders verirken, elbette kendimi sıradan okul programıyla sınırlamadım; İngilizce öğretimini edebiyat öğretmek için bir araç olarak kullandım. Ona bir okuma programı hazırladım. Elinde birkaç İngiliz klasiğinden oluşan küçük bir seçki vardı; bunların bir kısmını annesi ona bırakmış, geri kalanları da kendi kazandığı küçük parayla satın almıştı. Ona daha yeni tarihli birkaç eser de ödünç verdim. Hepsini büyük bir hevesle okudu; her kitabı bitirince bana yazılı, açık bir özet sundu. Kompozisyon yazmaktan da büyük zevk alıyordu. Bu uğraş sanki onun yaşam kaynağıydı. Kısa süre içinde yazdıkları öylesine gelişti ki, daha önce onda zevk ve hayal gücü diye nitelediğim özelliklerin aslında yargı gücü ve muhayyile olarak adlandırılması gerektiğini itiraf ettirdi bana. Her zamanki gibi kuru ve kısa bir ifadeyle bunu söylediğimde, daha önce tek bir övgü sözcüğümün yüzünde uyandırdığı ışıl ışıl, sevinçli gülümsemeyi bekledim; ama Frances kızardı. Gülümsediyse de çok belli belirsiz, çekingen bir gülümsemeydi. Bana zafer kazanmış gibi bakmak yerine gözlerini elime dikmişti; omzunun üzerinden uzattığım elimle kitabının kenarına kalemle birkaç yönerge yazıyordum.

“İlerlemenizden memnun olduğumu duymak sizi sevindirdi mi?” diye sordum.

“Evet,” dedi ağır ve yumuşak bir sesle; yarı yarıya solmuş kızıllık yeniden yüzüne yayıldı.

“Ama yeterince övgüde bulunmadığımı düşünüyorsunuz, öyle mi?” diye sürdürdüm. “Övgülerim fazla mı soğuk?”

Yanıt vermedi; bana biraz üzgün göründü. Ne düşündüğünü anladım ve uygun olsaydı ona karşılık vermeyi çok isterdim. Artık hayranlığımı kazanmayı pek istemiyordu; beni büyülemeye hevesli değildi. Azıcık sevgi, ne kadar az olursa olsun, dünyanın bütün övgülerinden daha çok hoşuna gidiyordu. Bunu hissederek uzun süre arkasında durup kitabının kenarına yazı yazdım. Yerimden ayrılmak ya da işimi bırakmakta zorlanıyordum; başım onunkine, elim de eline çok yakın, orada eğilmiş halde kalmamı sağlayan bir şey vardı. Ama bir alıştırma defterinin kenarı sınırsız bir alan değildi; kuşkusuz müdire de böyle düşünüyordu. Orayı doldurmak için gereken süreyi nasıl olup da böylesine uzattığımı anlamak üzere yanımızdan geçme fırsatını buldu. Gitmek zorunda kaldım. İnsanın en çok istediği şeyden ayrılmak ne tatsız bir çaba!

Frances, hareketsiz çalışması yüzünden solup güçsüz düşmedi; zihnine verdiği uyarı, belki bedenine dayattığı hareketsizliği dengelemişti. Gerçekten de değişiyordu; hem de gözle görülür biçimde ve hızla, ama daha iyiye doğru. Onu ilk gördüğümde yüzü güneş görmemiş gibiydi, teni renksizdi; dünyada hiçbir sevinç kaynağı, hiçbir mutluluk payı bulunmayan biri gibi görünüyordu. Şimdi yüzündeki bulut dağılmış, umut ve ilgi şafağına yer açmıştı; bu duygular berrak bir sabah gibi yükselip çökkün olanı canlandırıyor, solgun olana renk veriyordu. Rengi, bastırılmış gözyaşları yüzünden; bakışlarıysa dinmeyen kederin gölgesinde kaldığından ilk başta seçemediğim gözlerinde şimdi yüreğini ferahlatan güneş ışığının bir parıltısı belirmiş, parlak ela irisleri ortaya çıkmıştı. İrisleri iri ve dolgun, uzun kirpiklerle örtülüydü; gözbebekleri ateşle doluydu. Kaygının ya da keyifsizliğin, yuvarlaktan çok uzun, ince ve düşünceli bir yüze verdiği o solgun, zayıf görünüm silinmiş; tenindeki berraklığa neredeyse bir tazelik, dolgunluğuna neredeyse bir etlilik katılmış, böylece yüz hatlarının keskinliği yumuşamıştı. Bedeni de bu yararlı değişimden payını aldı; daha yuvarlak bir görünüm kazandı. Biçiminin uyumu kusursuz, boyu da zarif bir orta boy olduğundan, hatları hâlâ ince ama sıkı, zarif ve esnekken tam bir dolgunluktan yoksun oluşuna insan üzülmüyordu (ya da en azından ben üzülmüyordum). Belinin, bileklerinin, ellerinin, ayaklarının ve ayak bileklerinin kusursuz kıvrımı, simetri anlayışımı bütünüyle karşılıyor; zarafet fikrime uygun bir hafiflik ve hareket özgürlüğü sağlıyordu.

Böyle gelişen, böyle hayata dönen Matmazel Henri okulda yeni bir yer edinmeye başladı. Zihinsel gücü yavaş ama istikrarlı biçimde ortaya çıktıkça, çok geçmeden haset edenlerin bile takdirini kazandı. Genç ve sağlıklı öğrenciler onun içtenlikle gülümsediğini, neşeyle konuştuğunu, canlı ve çevik hareket ettiğini görünce onu kendi yaşlarının ve sağlıklarının bir parçası saydılar; böylece kendilerinden biri olarak hoşgörüyle karşıladılar.

Doğrusu, bu değişimi bir bahçıvanın değerli bir bitkinin büyümesini izlemesi gibi izledim; tıpkı o bahçıvan gibi ben de gelişimine katkıda bulundum. Öğrencimi en iyi nasıl destekleyebileceğimi, aç kalmış duygularını nasıl besleyebileceğimi, güneşsiz kuraklığın ve yıkıcı fırtınaların şimdiye dek gelişmesini engellediği içindeki gücü nasıl dışa vurabileceğini anlamak benim için zor değildi. Sürekli ilgi; sessiz ama dikkatli bir şefkat, hep yanında durup sertlik kisvesine bürünen, gerçek yüzünü ancak nadir bir ilgi bakışıyla ya da içten ve yumuşak bir sözle gösteren bir şefkat; görünürdeki buyurganlığın ardına gizlenmiş gerçek bir saygı, hareketlerini yönlendirip yüreklendirirken ona özveriyle yardım eden bir saygı: kullandığım yollar bunlardı. Çünkü derin ve güçlü biçimde titreşen duygularıyla Frances’e en çok bunlar uygundu; doğası hem gururlu hem çekingendi.

Yöntemimin yararı, öğretmen olarak değişen tavrında da kendini gösterdi. Artık öğrencilerinin karşısına, kendisine itaat etmeleri gerektiğini onlara daha ilk anda anlatan canlı ve kararlı bir havayla çıkıyordu; onlar da itaat ediyordu. Üzerindeki güçlerini yitirdiklerini hissettiler. İçlerinden biri başkaldırsa, artık bunu dert etmezdi; onların tüketemeyeceği bir teselli kaynağı, deviremeyecekleri bir destek direği vardı. Eskiden hakarete uğradığında ağlardı; şimdi gülümsüyordu.

Kompozisyonlarından birinin herkesin önünde okunması, yeteneğini herkese gösterdi. Konusunu hatırlıyorum: evdeki dostlarına mektup yazan bir göçmen. Mektup yalın bir biçimde başlıyordu; doğal ve canlı birkaç ayrıntıyla, yelken ve bayraktan yoksun, Yeni Dünya’da uçsuz bucaksız bir ırmağın kıyısındaki bakir orman sahnesi okurun gözünde canlanıyordu. Yerleşimci hayatının güçlükleri ve tehlikeleri ima edilmişti; Matmazel Henri bu konuya ayırdığı birkaç sözcükte kararlılığın, sabrın ve çabanın sesini duyurmayı başarmıştı. Onu yurdundan ayrılmaya zorlayan felaketlere değinilmiş; lekesiz onur, boyun eğmez bağımsızlık ve yıkılmaz özsaygı sözü devralmıştı. Geçmiş günlerden söz edilmişti; ayrılığın acısı, uzakta olmanın hüznü dile getirilmişti. Her cümlede güçlü ve incelikli bir duygu, etkileyici bir anlatımla soluk alıyordu. Sonunda teselliye yer verilmişti; konuşmacı bu kez dinî inançtı ve Frances onu iyi konuşturmuştu.

Kompozisyon hem duru hem seçkin bir dille güçlü biçimde kaleme alınmış; üslubu canlılığıyla güçlenirken uyumuyla güzelleşmişti.

Matmazel Reuter, yanında okunduğunda ya da konuşulduğunda İngilizceyi anlayacak kadar biliyordu; ancak kendisi ne konuşabiliyor ne de yazabiliyordu. Bu kompozisyon okunurken, ince keten bir mendilin çevresine ajurlu bir kenar örmekle sakin sakin meşguldü. Gözleriyle parmakları “rivière” denilen bu işte çalışıyordu. Hiçbir şey söylemedi; yüzü ve alnı, bütünüyle ifadesizlikten oluşan bir maskeyle kaplanmış gibiydi, dudakları kadar yorumsuzdu. Yüzünde ne şaşkınlık, ne memnuniyet, ne takdir ne de ilgi görülüyordu; aynı şekilde küçümseme, kıskançlık, rahatsızlık ya da bıkkınlık da yoktu. Bu anlaşılmaz ifade bir şey söylüyorsa, o da yalnızca şuydu:

“Konu, bir duygu uyandırmak ya da fikir belirtmeye değecek kadar yeni değil.”

Ben bitirir bitirmez bir uğultu yükseldi; birkaç öğrenci Matmazel Henri’nin çevresine üşüşüp onu övmeye başladı. Ardından müdire sakin sesiyle konuştu:

“Genç hanımlar, pelerini ve şemsiyesi olanlar sağanak şiddetlenmeden eve dönsün” (hafifçe yağmur yağıyordu), “ötekiler de kendi hizmetçileri gelip onları almaya varıncaya kadar beklesin.” Saat dört olmuştu; okul dağıldı.

“Mösyö, bir dakika,” dedi Matmazel Reuter kürsüye çıkarken; sımsıkı tuttuğum kunduz kürkü şapkasını bir anlığına bırakmamı istediğini bir el hareketiyle belirtti.

“Matmazel, emrinizdeyim.”

“Mösyö, gençleri, özellikle çalışkan bir öğrencinin ilerlemesini herkesin gözü önüne sererek çabaya özendirmek elbette çok iyi bir yöntem. Ama bu durumda Matmazel Henri’nin diğer öğrencilerle yarışan biri sayılıp sayılamayacağını düşünmüyor musunuz? Çoğundan yaşça büyük; ayrıca İngilizce öğrenmek için yalnızca kendisine özgü bazı avantajlardan yararlandı. Öte yandan, hayat koşulları onlarınkinden biraz daha aşağıda. Bu şartlarda Matmazel Henri’ye herkesin önünde ayrıcalık tanımak, karşılaştırmalara yol açabilir ve hedefi kendisi olacak duygular uyandırabilir; bunlar ona hiç yarar sağlamaz. Matmazel Henri’nin gerçek iyiliğini gözettiğim için onu bu tür sıkıntılardan korumak istiyorum. Ayrıca mösyö, daha önce de ima ettiğim gibi, özsaygı duygusu karakterinde belirgin bir ağırlık taşıyor. Ün bu duyguyu besleme eğilimindedir; oysa onda bu duygu bastırılmalı. Onu öne çıkarmaktan çok dizginlemek gerekiyor. Bir de, mösyö, bana öyle geliyor ki hırs, özellikle edebî hırs, bir kadının yüreğinde beslenmesi gereken bir duygu değildir. Matmazel Henri’ye gerçek görevinin toplumsal sorumluluklarını sessizce yerine getirmek olduğuna inandırılsa, alkış ve şöhret peşinde koşmaya özendirilmesinden daha mı güvende ve mutlu olmaz? Hiç evlenmeyebilir. Kaynakları kısıtlı, tanıdıkları önemsiz, sağlığı belirsiz (sanırım verem; annesi de bu hastalıktan öldü) olduğuna göre, hiç evlenmemesi oldukça muhtemel. Böyle bir adımın mümkün olacağı bir konuma nasıl yükselebileceğini göremiyorum. Ama bekâr kalsa bile, saygın ve edepli bir kadının huylarını ve alışkanlıklarını koruması onun için daha iyi olur.”

“Şüphesiz, matmazel,” diye yanıtladım. “Görüşünüzde kuşkuya yer yok.” Söylevinin yeniden başlamasından korktuğum için, bu içten onay cümlesini kendime siper edip geri çekildim.

Yukarıda kaydettiğim küçük olaydan iki hafta sonrasına ait günlüğümde, Matmazel Henri’nin normalde düzenli olan derslere devamında bir kesinti yaşandığını yazmışım. İlk bir iki gün yokluğunu merak ettim, ama nedenini sormaya gönlüm elvermedi. İstediğim bilgiyi edinmemi sağlayacak bir sözün ağzından kaçabileceğini düşündüm; böylece doğrudan sorup budalaca gülüşlere ve dedikodu fısıltılarına yol açma riskine girmezdim. Ama bir hafta geçtiği halde kapının yanındaki sıra hâlâ boş kalınca ve sınıftan hiç kimse bu durumdan söz etmeyince, tam tersine herkesin bu konuda belirgin biçimde sustuğunu görünce, ne pahasına olursa olsun bu budalaca çekingenliği bozmaya karar verdim. Bilgi almak için Sylvie’yi seçtim; ondan en azından kıvranma, kıkırdama ya da başka bir saçmalık gösterisi olmaksızın aklı başında bir yanıt alacağımı biliyordum.

Bir gün incelediğim alıştırma defterini geri verirken, “Matmazel Henri nerede?” diye sordum.

“Gitti, mösyö.”

“Gitti mi? Ne kadar süreliğine? Ne zaman dönecek?”

“Sonsuza dek gitti, mösyö; artık dönmeyecek.”

İstemeden, “Ah!” diye haykırdım; sonra bir süre sustuktan sonra sordum:

“Bundan emin misiniz, Sylvie?”

“Evet, evet, mösyö; müdire matmazel bunu bize iki üç gün önce bizzat söyledi.”

Daha fazla soru soramadım; zaman, yer ve koşullar bir kelime daha etmemi engelliyordu. Söylenene yorum yapamadığım gibi, daha fazla ayrıntı da isteyemezdim. Öğretmenin neden ayrıldığını, kendi isteğiyle mi gittiğini yoksa başka bir durum mu olduğunu sormak dilimin ucundaydı, ama kendimi tuttum; her yanımızda dinleyenler vardı. Bir saat sonra, koridorda şapkasını takmakta olan Sylvie’nin yanından geçerken durup sordum:

“Sylvie, Matmazel Henri’nin adresini biliyor musunuz? Bazı kitapları bende,” diye kayıtsızca ekledim, “onları kendisine göndermek istiyorum.”

“Hayır, mösyö,” diye karşılık verdi Sylvie; “ama belki kapıcı Rosalie adresini verebilir.”

Rosalie’nin odacığı hemen yanı başındaydı; içeri girip sorumu yineledim. Fransız, şık bir grisette olan Rosalie işinden başını kaldırdı; kaçınmayı bu kadar istediğim türden, imalı bir gülümsemeyle baktı. Yanıtı hazırdı: Matmazel Henri’nin adresi hakkında hiçbir şey bilmiyormuş; zaten hiç bilmemiş. Yalan söylediğine ve yalan söylemesi için tutulduğuna inandığımdan, sabırsızlıkla ondan dönerken arkamda duran birine neredeyse çarpıyordum; bu, müdireydi. Ani hareketim onu iki üç adım geriletti. Özür dilemek zorunda kaldım; bunu kibar olmaktan çok kısa kestim. Kimse izlenmekten hoşlanmaz; ben de o sırada öylesine sinirliydim ki Matmazel Reuter’i görünce öfkem iyice kabardı. Döndüğüm anda yüzü sert, karanlık ve sorgulayıcı görünüyordu; gözlerini neredeyse açgözlü bir merakla üzerime dikmişti. Yüzündeki bu ifadeyi daha yeni fark etmiştim ki kayboluverdi; hatlarına yumuşak bir gülümseme yayıldı ve kaba özrümü iyi huylu bir rahatlıkla karşıladı.

“Ah, sözünü etmeyin mösyö; dirseğiniz yalnızca saçlarıma değdi. Bir şey olmadı, sadece biraz dağıldı.” Saçlarını geriye savurdu; parmaklarını buklelerinin arasından geçirerek onları çoğalttı ve daha da saldı. Sonra canlı bir tavırla söze devam etti:

“Rosalie, salondaki pencereleri hemen kapatmanı söylemeye gelmiştim; rüzgâr şiddetleniyor, tül perdeler toz içinde kalacak.”

Rosalie çıktı. “Böyle olmaz,” diye düşündüm. “Matmazel Reuter, kulak misafirliği etmedeki alçaklığını bir bahane uydurma becerisiyle örtbas ettiğini sanıyor; oysa sözünü ettiği tül perdeler, bu bahaneden daha şeffaf değil.” İnce örtüyü kaldırıp onun kurnazlığıyla birkaç açık sözle yüzleşme isteği içime düştü. “Kaba saba ayak, kaygan zeminde en sağlam basar,” diye düşündüm ve söze başladım:

“Matmazel Henri kurumunuzdan ayrıldı; anladığım kadarıyla işten çıkarıldı?”

“Ah, sizinle biraz konuşmak istiyordum mösyö,” diye karşılık verdi müdire, dünyanın en doğal ve cana yakın tavrıyla. “Ama burada rahatça konuşamayız; Mösyö bir dakikalığına bahçeye geçer mi?” Sonra daha önce sözünü ettiğim cam kapıdan çıkıp önümden yürüdü.

“İşte,” dedi, yazın en görkemli hâlindeki çalılarla ağaçların yaprakları arkamızda ve çevremizde kapanıp evin görünüşünü örterek başkentin tam ortasındaki bu küçücük toprak parçasına bile insana tenha bir yerdeymiş duygusu veren orta patikanın merkezine vardığımızda.

“İnsanın çevresinde yalnız armut ağaçlarıyla gül çalıları varken içi sakinleşiyor, özgürleşiyor. Eminim siz de benim gibi, mösyö, sürekli yaşamın içinde olmaktan; çevrenizde durmadan insan yüzleri, üzerinizde insan gözleri, kulağınızda insan sesleri bulunmasından bazen yoruluyorsunuzdur. Ben, bütün bir ayı taşrada küçücük, şirin, tertemiz, tarlalar ve ormanlarla çevrili bir çiftlik evinde geçirebilmek için sık sık can atıyorum. Kır yaşamı ne hoş bir yaşam! Öyle değil mi mösyö?”

“Duruma bağlı, matmazel.”

“Rüzgâr ne güzel, ne serin!” diye devam etti müdire. Bu konuda haklıydı; güneyden esen yumuşak, tatlı bir rüzgârdı. Şapkam elimdeydi; saçlarımın arasından geçen hafif esinti, şakaklarımı merhem gibi yatıştırdı. Ama serinletici etkisi bedenimin yalnızca yüzeyinde kaldı; Matmazel Reuter’in yanında yürürken içim hâlâ öfkeyle yanıyordu, ben düşüncelere dalmışken ateş de yanmaya devam ediyordu; sonra dilimle konuştum:

“Matmazel Henri’nin buradan ayrıldığını ve dönmeyeceğini anlıyorum, doğru mu?”

“Ah, doğru! Bu konuyu size birkaç gün önce açmayı düşünmüştüm ama işlerim öylesine başımdan aşkın ki istediğim şeylerin yarısını bile yapamıyorum. Mösyö, sayısız göreviniz yüzünden günün size on iki saat kısa geldiği olur mu hiç?”

“Pek sık değil. Matmazel Henri’nin ayrılışı kendi isteğiyle olmadı, öyle mi? Öğrencim olduğuna göre, kendi isteğiyle gitseydi mutlaka bana haber verirdi.”

“Ah, size söylemedi mi? Bu tuhaf; ben konuyu açmayı hiç düşünmedim. İnsan ilgilenmesi gereken bu kadar çok şey olunca, birincil önem taşımayan küçük olayları unutabiliyor.”

“Öyleyse Matmazel Henri’nin işten çıkarılmasını çok önemsiz bir olay mı sayıyorsunuz?”

“İşten çıkarılmak mı? Ah, işten çıkarılmadı. Mösyö, bu kurumun başına geçtiğimden beri hiçbir öğretmeni işten çıkarmadığımı içtenlikle söyleyebilirim.”

“Yine de bazıları ayrıldı, değil mi hanımefendi?”

“Birçok kişi. Sık sık değişiklik yapmam gerekti; öğretmenleri değiştirmek okulun çıkarına yarayabilir. İşleyişe canlılık ve çeşitlilik katar, öğrencileri eğlendirir, velilere de çaba ve ilerleme olduğu izlenimini verir.”

“Yine de bir profesörden ya da öğretmenden sıkıldığınızda onları işten çıkarmaya çekiniyorsunuz?”

“Size güvence veririm, böyle aşırı önlemlere gerek yok. Haydi mösyö profesör, oturalım; size öğretmenlik mesleğiniz üzerine küçük bir ders vereceğim.” (Bana söylediklerinin hepsini Fransızca yazabilmeyi isterdim; İngilizceye çevrilince ne yazık ki çok şey yitiriyor.) Bahçe sandalyesine varmıştık. Müdire oturdu ve yanına oturmam için işaret etti; ama ben yalnızca dizimi oturağa dayayıp başımı ve kolumu, kocaman bir altın yağmur ağacının gölgelik dallarına yaslayarak ayakta kaldım. Altın çiçekleri leylak çalısının koyu yeşil yapraklarına karışmış, bu sığınağın üzerinde gölgeyle güneşten örülü bir kemer oluşturuyordu. Matmazel Reuter bir an sustu; zihninde belli ki alışılmadık düşünceler dönüyordu ve kurnaz alnı bunların niteliğini ele veriyordu: büyük bir siyaset şaheseri tasarlıyordu. Birkaç aylık deneyim ona sahip olmadığı erdemlere bürünmenin beni tuzağa düşürmeye yaramadığını göstermişti; gerçek yaradılışını anladığımı ve kendine yakıştırdığı kişiliğe inanmayacağımı biliyordu. Sonunda yeni bir anahtar denemeye ve kalbimin kilidinin onunla açılıp açılmayacağını görmeye karar vermişti: biraz cesaret, bir doğru söz, gerçek benliğinden küçücük bir kesit. “Evet, deneyeceğim,” diye karar verdi içinden; sonra mavi gözü üzerimde parıldadı; ama ışık saçmadı, o ölçülü parıltıda hiçbir alev tutuşmadı.

“Yanıma oturmaya mı çekiniyorsunuz mösyö?” diye şakacı bir tavırla sordu.

“Pelet’in yerini almak istemem,” diye yanıtladım; ona karşı açık sözlü konuşma alışkanlığı edinmiştim. Öfkeyle başlayan bu alışkanlığı sürdürüyordum, çünkü onu gücendirmek yerine büyülediğini görmüştüm. Gözlerini indirdi, kirpiklerini düşürdü; huzursuzca iç çekti ve kafesindeki çırpınan bir kuşu, hapishanesinden ve gardiyanından kaçıp kendi eşini ve hoş yuvasını arzuluyormuş gibi canlandıran kaygılı bir hareketle döndü.

“Peki, dersiniz?” diye kısaca sordum.

“Ah!” diye haykırdı kendine gelerek. “Öylesine genç, açık sözlü ve korkusuzsunuz; öylesine yetenekli, budalalığa karşı sabırsız, bayağılığa karşı küçümseyicisiniz ki bir derse ihtiyacınız var. Öyleyse dersiniz şu: Bu dünyada güçten çok beceriyle iş yapılır. Belki bunu zaten biliyorsunuz; çünkü karakterinizde hem incelik hem kudret, hem siyaset hem gurur var, değil mi?”

“Devam edin,” dedim. Övgüsü öylesine nükteli, öylesine ince baharatlanmıştı ki gülümsemekten güçlükle kendimi alıkoydum. Elimi ağzıma götürüp gizlemeye çalışsam da yasak gülümsemeyi yakaladı; yine yanımda oturmam için yer açtı. Baştan çıkarıcı etki o an duyularımı sarmış olsa da başımı sallayıp bir kez daha devam etmesini söyledim.

“Öyleyse, bir gün büyük bir kurumun başına geçerseniz kimseyi işten çıkarmayın. Doğrusunu söyleyeyim mösyö —size doğruyu söyleyeceğim— sürekli olay çıkaran, tantana eden, birini sağa ötekini sola gönderen, koşulları zorlayıp aceleye getiren insanlardan hiç hoşlanmam. En çok ne yapmayı sevdiğimi anlatayım mı mösyö?” Yine başını kaldırdı; bu kez bakışına iyi bir karışım katmıştı: bolca muziplik, daha da fazla saygı, biraz da kışkırtıcı cilve ve yeteneğinin üstü örtülmemiş bir bilinci. Başımı salladım. Bana Büyük Moğol İmparatoru muamelesi yapıyordu; ben de onun gözünde öyle oldum.

“Mösyö, örgümü elime alıp sandalyeme sessizce oturmayı severim. Olaylar önümden akıp gider, ben de ilerleyişlerini seyrederim. İstediğim yönde ilerledikleri sürece sesimi çıkarmam, hiçbir şey yapmam; komşularımın dikkatini ve kıskançlığını çekmek için el çırpıp ‘Bravo! Ne kadar şanslıyım!’ diye bağırmam; yalnızca edilgen kalırım. Ama işler kötüye gittiğinde, koşullar aleyhime döndüğünde çok dikkatle izlerim; örgümü örmeyi sürdürür, yine susarım. Yalnız arada bir, mösyö, ayak parmağımı şöyle uzatıp başkaldıran koşula sessizce, gizlice küçük bir itiş veririm; onu istediğim yöne sürükler ve sonunda başarıya ulaşırım, kimse de yöntemimi görmez. Öğretmenler ya da yöneticiler sorun çıkarıp verimsizleştiğinde, kısacası okulun çıkarı görevlerinde kalmalarından zarar göreceğinde de örgümü örer, olayların ilerleyişini seyrederim. Birazcık yanlış yöne itilirse boşaltmak istediğim makamı savunulamaz kılacak bir koşul görürüm; iş tamamlanır, engel kalkar ve beni gören olmaz. Düşman edinmem, üzerimdeki yükten kurtulurum.”

Biraz önce onu çekici buluyordum; bu konuşma biter bitmez ondan tiksindim. Soğukça, “Tıpkı sizin yapacağınız gibi,” diye yanıtladım. “Matmazel Henri’yi de böyle mi saf dışı ettiniz? Onun görevini istiyordunuz, bu yüzden işi onun için çekilmez hâle mi getirdiniz?”

“Hiç de değil mösyö; yalnızca Matmazel Henri’nin sağlığı için kaygılanıyordum. Hayır, ahlaki görüşünüz berrak ve keskin ama bu kez gerçeği göremediniz. Matmazel Henri’nin iyiliğiyle gerçekten ilgilendim; her havada dışarı çıkmasını istemiyordum. Kalıcı bir iş bulmasının onun için daha yararlı olacağını düşündüm. Ayrıca artık dikiş öğretmenliğinden fazlasını yapabilecek durumda olduğuna inanıyordum. Onunla konuştum ve kararı kendisine bıraktım. Görüşlerimin doğruluğunu gördü ve onları benimsedi.”

“Harika! Şimdi hanımefendi, lütfen adresini verin.”

“Adresi!” Müdirenin yüzüne karanlık, taş gibi bir ifade yayıldı. “Adresi mi? Ah… sizi memnun etmeyi isterdim mösyö ama edemem; nedenini söyleyeyim. Adresini her sorduğumda soruyu geçiştirdi. Yanılıyor olabilirim ama bunu, muhtemelen çok yoksul olan bir eve beni götürmekten duyduğu doğal ama yersiz bir çekingenliğe yordum. Maddi olanakları kısıtlı, kökeni belirsizdi; herhâlde bir yerlerde, ‘aşağı şehir’de yaşıyor.”

“En iyi öğrencimi daha gözden çıkarmayacağım,” dedim. “Dilencilerin çocuğu olarak doğmuş, bodrumda yaşıyor olsa bile. Bir de kökenini benim gözümde korkulacak bir şey hâline getirmek saçma; onun bir İsviçreli papazın kızı olduğunu biliyorum, ne eksik ne fazla. Parasının azlığına gelince, kalbi bollukla dolu olduğu sürece kesesindeki yoksulluğu umursamam.”

“Düşünceleriniz son derece soylu mösyö,” dedi müdire, esnemesini bastırıyormuş gibi yaparak. Canlılığı sönmüş, kısa süreli açık sözlülüğü kapanmıştı. Havada bir dakika dalgalanmasına izin verdiği, korsan sancağını andıran küçük kırmızı cesaret flaması indirilmiş; kalenin üzerine ikiyüzlülüğün geniş, ağırbaşlı renkli bayrağı yeniden alçalmıştı. Onu böyle görmek istemediğimden baş başa konuşmamızı kısa kesip ayrıldım.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…