Profesör kitap kapağı

21. bölüm / 26

Bölüm Xx.

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 26Şu an: Bölüm Xx.

BÖLÜM XX.
İstediğim şey düzenli bir gelir elde etmekti; artık amacım ve kararlılığım bunu sağlamaktı, ama hedefimden hiç bu kadar uzak olmamıştım. Ağustosla birlikte okul yılı (l’année scolaire) sona erdi, sınavlar tamamlandı, ödüller dağıtıldı, okullar tatil oldu; bütün kolejlerin kapıları, bütün yatılı okulların (pensionnats) kapıları ekimin başına ya da ortasına dek açılmamak üzere kapandı. Ağustosun son günü yaklaşmıştı; peki benim durumum neydi? Geçen çeyreğin başından beri bir adım ilerlemiş miydim? Aksine, bir adım gerilemiştim. Matmazel Reuter’in okulundaki İngilizce öğretmenliği görevimden vazgeçerek yıllık gelirimden gönüllü olarak yirmi sterlin kesmiştim; yıllık altmış sterlinimi kırk sterline düşürmüştüm ve şimdi bu miktarı bile son derece güvencesiz bir yolla kazanıyordum.

Mösyö Pelet’ten söz etmeyeli epey oldu. Sanırım bu anlatıda o beyefendinin öne çıktığı son olay, ay ışığında yaptığımız yürüyüştü. Gerçek şu ki o olaydan sonra aramızdaki ilişkinin havası değişmişti. O ise sessiz bir saatin, bulutsuz bir ayın ve açık bir pencerenin, bencil sevgisinin ve sahte dostluğunun sırrını bana açtığını bilmediğinden eskisi gibi yumuşak huylu ve uzlaşmacı kalacaktı; ama ben kirpi gibi diken diken, karaçalı sopası gibi katı olmuştum. Takılmalarına hiç gülümsemiyor, arkadaşlığına bir an bile ayırmıyordum. Salonunda kahve içmek için yaptığı davetleri her seferinde geri çeviriyor, üstelik bunu son derece soğuk ve sert biçimde yapıyordum. Müdireye yönelik şakacı imalarını (bunları sürdürüyordu) eskiden uyandırdıkları hırçın bir keyiften çok farklı, kasvetli bir dinginlikle karşılıyordum. Pelet uzun süre bu soğuk tavrıma sabırla katlandı; hatta ilgisini artırdı. Ama yaranmacı nezaketinin bile beni yumuşatmadığını, bana tesir etmediğini görünce sonunda o da değişti; bu kez kendisi soğudu. Davetleri kesildi; yüzü kuşkulu ve karanlık bir hâl aldı. Çatık kaşlarının düşünceli ama kaygılı ifadesinde, durmadan olguları inceleyip karşılaştırdığını, buradan açıklayıcı bir sonuç çıkarmaya çalıştığını okuyordum. Çok geçmeden bunu başardığını sanıyorum; çünkü kavrayıştan yoksun değildi. Belki de Matmazel Zoraïde bilmeceyi çözmesine yardım etmişti. Her hâlükârda, kısa süre sonra tavrındaki kuşkulu belirsizliğin kaybolduğunu gördüm. Dostluk ve samimiyet gösterisi yapmaktan vazgeçip mesafeli, resmî ama yine de titizlikle nazik bir tavır benimsedi. Onu getirmek istediğim nokta buydu; artık yeniden, nispeten rahatlamıştım. Evinde bulunmayı sevdiğim söylenemezdi; ama sahte sözlerin ve ikiyüzlülüğün verdiği sıkıntıdan kurtulunca orada kalmaya dayanabiliyordum. Hele müdüre duyduğum kahramanca bir nefret ya da kıskançlık felsefi ruhumu altüst etmiyorken… Anladım ki beni pek hassas bir yerimden yaralamamıştı; yara öylesine çabuk ve kökten iyileşmişti ki geriye yalnızca bunu açmak için başvurduğu haince yola duyduğum küçümseme ve karanlıkta bıçak sallamaya kalkıştığını gördüğüm ele karşı kalıcı bir güvensizlik kalmıştı.

Bu durum temmuz ortalarına dek sürdü; sonra küçük bir değişiklik oldu. Pelet bir gece her zamankinden bir saat geç geldi; apaçık sarhoştu. Bu, onun için alışılmadık bir hâldi; çünkü ülkesinin insanlarında görülen en kötü kusurlardan bazılarına sahip olsa da erdemlerinden en az birini, yani ayıklığı da taşıyordu. Ancak o gece o kadar sarhoştu ki, hemen öğle yemeğinin getirilmesini emredip antre zilini öfkeyle çalarak bütün ev halkını uyandırdı (dersliklerden ayrı bir binada bulunan ve dolayısıyla gürültünün erişemediği yatakhanelerindeki öğrenciler hariç); öğle olduğunu sanıyordu, oysa kent çanları gece yarısını biraz önce çalmıştı. Hizmetkârları dakik olmadıkları için öfkeyle azarladı; yatağa gitmesini öğütleyen zavallı yaşlı annesini neredeyse dövüyordu. Sonra “lanet olası İngiliz, Krimsvort” diye korkunç bir biçimde sayıklamaya başladı. Henüz yatmamıştım; elime geçen birkaç Almanca kitap beni geç saate dek oyalamıştı. Aşağıdaki gürültüyü duydum; müdürün sesini alışılmadık olduğu kadar ürkütücü bir biçimde yükselmiş hâlde seçebiliyordum. Kapımı aralayınca “Krimsvort”ün aşağıya getirilmesini istediğini duydum; onu antre masasının üstünde boğazından kesip, kirli durumda olduğunu söylediği onurunu cehennemlik İngiliz kanıyla yıkayacaktı. “Ya deli ya da sarhoş,” diye düşündüm; “her iki durumda da yaşlı kadınla hizmetkârların bir erkeğin yardımından yararı olur.” Doğruca antreye indim. Gözleri çılgınca dönerek sendelediğini gördüm; güzel bir manzaraydı doğrusu: budala ile delinin tam ortası.

“Hadi, Mösyö Pelet,” dedim, “yatağa gitmeniz daha iyi olur.” Kolundan tuttum. Kanını istediği kişinin karşısında durduğunu görüp dokunuşunu hissedince heyecanı elbette iyice arttı; debelendi, öfkeyle vurdu. Ama sarhoş bir adam ayık biriyle boy ölçüşemezdi; Pelet’in yıpranmış bedeni, ayık hâlindeyken bile benim sağlıklı bedenime karşı koyamazdı. Onu üst kata çıkardım ve sonunda yatağına yatırdım. Bu sırada, sözleri kesik kesik de olsa anlam taşıyan tehditler savurmayı ihmal etmedi. Beni hain bir ülkenin kalleş dölü diye damgalarken aynı nefeste Zoraïde Reuter’e de lanet okudu; ona “aptal ve ahlaksız bir kadın” dedi, şehvetli bir kapris anında kendini ilkesiz bir maceracıya kaptırdığını söyledi. Son sıfatı, öfkeyle bana doğru eğik attığı bir yumrukla üzerime yöneltti. Onu yatırdığım yataktan yay gibi fırlamaya çalışırken bıraktım; ama arkamdan kapıyı kilitleme önlemini almıştım. Böylece sabaha kadar güvenle içeride kalacağından emin olup odama çekildim; az önce tanık olduğum sahne üzerine bölünmeden düşünebilirdim.

İşte tam o sıralarda, soğukluğumla incinen, küçümsememle büyülenen ve bir başkasına beslediğimi düşündüğü yakınlığın etkisiyle coşan müdire, kendi kurduğu tuzağa düşmüştü; beni ağlarına dolamak istediği tutkunun ağlarına kendisi yakalanmıştı. O taraftaki durumu bildiğimden, işverenimi gördüğüm hâlden sevgilisinin ona sevgisinin—daha doğrusu, eğilimlerinin; “sevgi” bu konu için fazla sıcak ve temiz bir sözcük—başka yöne kaydığını belli ettiğini çıkardım. İçi boş yüreğinin o güne dek taşıdığı imge silinmiş, boşluğu artık yardımcısının imgesi doldurmuş; bunu ona göstermiş olmalıydı. Bu sonuca varmak zorunda kaldığıma biraz şaşırmıştım. Köklü okuluyla Pelet öylesine elverişli, öylesine kazançlı bir eşti; Zoraïde öylesine hesapçı, çıkarcı bir kadındı ki kişisel tercihin onun gözünde bir an olsun dünyevi çıkarların önüne geçebilmesine şaşıyordum. Yine de Pelet’in sözlerinden, kadının yalnızca onu geri çevirmekle kalmadığı, bana karşı bir yakınlık duyduğunu da ağzından kaçırdığı belliydi. Sarhoşken söylediklerinden biri şuydu: “Şu kız seni beğeniyor, seni toy odun kafalı! Gençliğine vurulmuş! Lanet olası İngiliz resmiyetin dediği şu asil tavrından söz ediyor; bir de sözde tertemiz ahlakından! ‘Cato ahlakı,’ demiş; aptal!” İçimden, servet ve mevki nimetlerini gereğinden fazla önemsemeye güçlü bir doğal eğilimi olmasına rağmen, parasız bir astının alaycı küçümsemesinin başarılı bir okul müdürünün en pohpohlayıcı ilgisinden daha derin iz bıraktığı bu kadının ruhunun ne tuhaf olduğunu düşündüm. İçimden gülümsedim; tuhaf ama gerçek, bu fetih özsaygımı hoşnutsuz etmeyecek kadar kabartmış olsa da daha iyi duygularıma dokunmamıştı. Ertesi gün müdireyi gördüğümde, koridorda karşılaşmak için bir bahane bulup alçaltılmış tavrı ve bakışıyla benden bir nebze ilgi dilediğinde, onu sevemedim; ona acımam bile zordu. Sağlığımla ilgili ilginç bir soruya kısa ve kuru yanıt vermek, sert bir baş selamıyla yanından geçmek dışında elimden bir şey gelmedi. Onun varlığı ve tavrı o sırada, hatta bir süredir, bende tuhaf bir etki yaratıyordu: iyi olan her şeyi kapatıyor, doğamdaki zararlı yanları açığa çıkarıyordu; bazen duyularımı uyuşturuyor, ama her zaman kalbimi katılaştırıyordu. Bunun bana verdiği zararın farkındaydım ve bu değişiklik yüzünden kendime kızıyordum. Her zaman bir tirandan nefret etmiştim; ama kendi isteğiyle kendini köle hâline getiren birine sahip olmak, beni nefret ettiğim şeye dönüştürmek üzereydi! Çekici ve hâlâ genç bir hayranın bu tatlı övgülerini kabul etmekte bir tür bayağı haz vardı; aynı hazzı yaşamanın kendisinde ise rahatsız edici bir aşağılanma duygusu. Bir köle gibi yumuşak adımlarla çevremde dolandığında, kendimi hem barbar hem şehvet düşkünü bir paşa gibi hissediyordum. Bazen hürmetine katlanıyor, bazen de onu azarlıyordum. İlgisizliğim ya da sertliğim, önlemeye çalıştığım kötülüğü aynı ölçüde artırıyordu.

Bir keresinde annesine, “Küçümseme ona ne de yakışıyor! O kibirli tavrıyla gülümsediğinde Apollon kadar güzel,” dediğini duydum.

Neşeli yaşlı kadın kahkaha attı; kızının büyülenmiş olduğunu düşündüğünü söyledi, çünkü düzgün ve biçimsiz olmayan bir bedene sahip olmak dışında yakışıklı bir adamın hiçbir özelliğini taşımıyordum. “Bana kalırsa,” diye sürdürdü, “gözlüğüyle tam bir baykuşu andırıyor.”

Değerli yaşlı kadın! Biraz fazla yaşlı, fazla şişman ve fazla kırmızı yüzlü olmasaydı gidip onu öpebilirdim. Sağduyulu, dürüst sözleri, kızının hastalıklı kuruntularıyla karşılaştırılınca öylesine iyi geliyordu ki.

Pelet öfke nöbetinden sonraki sabah uyandığında, önceki gece olanları hiç hatırlamıyordu; annesi de neyse ki onun aşağılanışına tanık olduğumu söyleyecek kadar düşüncesiz davranmadı. Kederini yatıştırmak için bir daha şaraba başvurmadı, ama ayıkken bile kıskançlığın yüreğine işlediğini kısa sürede gösterdi. Tam bir Fransızdı; karakterini oluşturan bileşenleri doğa kararken ulusal vahşilik özelliğini atlamamıştı. Bu özellik önce sarhoş öfke nöbetinde, bana duyduğu nefretin kimi belirtileri gerçekten şeytani bir hâl aldığında ortaya çıkmıştı; şimdi ise yüzündeki anlık kasılmalarla ve bakışları benimkine değdiğinde açık mavi gözlerinde çakan şiddet parıltılarıyla daha gizliden dışa vuruyordu. Benimle konuşmaktan kesinlikle kaçınıyordu; artık sahte nezaketine bile katlanmak zorunda değildim. Aramızdaki ilişki bu hâldeyken ruhum, böyle bir adamın evinde yaşayıp hizmetinde çalışmaya bazen neredeyse dizginlenemez biçimde başkaldırıyordu; ama koşulların baskısından kim kurtulabilir? O zamanlar ben kurtulamıyordum. Her sabah onun boyunduruğunu silkip atmaya, koltuğumun altında bavulumla yola çıkmaya, dilenci olsam bile özgür bir adam olmaya hevesle uyanıyordum. Akşamları genç kızlar yatılı okulundan dönünce ise kulağımda belli hoş bir ses, gözümde hem zeki hem uysal, hem düşünceli hem yumuşak belli bir yüz; zihnimde aynı anda gururlu ve esnek, duyarlı ve anlayışlı, ciddi ve tutkulu bir karakter; hafızamda coşkulu ve mütevazı, zarif ve gerçekçi, saf ve güçlü bir duygu tonu beliriyordu. Kurmayı özlediğim yeni bağların, üstlenmeye can attığım yeni sorumlulukların hayalleri içimdeki gezgini ve isyankârı alıp götürmüş; nefret ettiğim kaderime katlanmayı bir Spartalı erdemi gibi göstermişti.

Pelet’in öfkesi yatıştı; yükselmesi, sürmesi ve sönmesi için iki hafta yetti. Bu süre içinde komşu evde istenmeyen öğretmenin işten çıkarılması gerçekleşmişti. Aynı aralıkta ben de öğrencimin peşinden gidip onu bulmaya karar verdiğimi açıklamış, adresini öğrenmek için başvurduğumda reddedilince kendi görevimden derhâl istifa etmiştim. Bu son davranışım Matmazel Reuter’i sanki bir anda aklı başına getirdi. Büyüleyici bir yanılgının uzun süredir saptırdığı kavrayışı ve muhakemesi, yanılgı ortadan kalkar kalkmaz yeniden doğru yola girdi. Doğru yol derken ilkenin sarp ve çetin patikasını kastetmiyorum; o patikaya hiç basmamıştı. Son zamanlarda çok uzaklaştığı sağduyunun dümdüz anayolunu kastediyorum. Oraya varınca eski talibi Mösyö Pelet’in izini dikkatle aradı; bulduktan sonra da sebatla peşinden gitti. Kısa sürede ona yetişti. Onu yatıştırmak ve gözünü boyamak için hangi yollara başvurduğunu bilmiyorum, ama hem öfkesini dindirmeyi hem de basiretini köreltmeyi başardı; bunu kısa süre sonra tavrındaki değişiklik kanıtladı. Beni hiçbir zaman rakibi olmadığımı, hatta hiç rakibi olmamış olduğumu ona inandırmış olmalıydı; çünkü bana karşı iki hafta süren öfkesi, son derece güler yüzlü ve hoş bir tavırla sona erdi. Bu tavra, sinir bozucudan çok gülünç olan, azıcık zafer sarhoşluğu ve kendinden hoşnutluk da karışmıştı. Pelet’in bekâr hayatı, ahlaki sınırları gerektiği gibi hiçe sayan tipik bir Fransız tarzında geçmişti; evliliğinin de pekâlâ Fransız usulü olacağını düşündüm. Tanıdığı bazı kocalara ne korku saldığını sık sık övünerek anlatırdı; artık ona aynı parayla karşılık vermenin zor olmayacağını anladım.

Kriz yaklaşıyordu. Tatil başlar başlamaz Pelet’nin evinde önemli bir olaya hazırlık yapıldığı her yerde duyulmaya başladı. Boyacılar, cilacılar ve döşemeciler hemen işe koyuldu; “Madam’ın odası”, “Madam’ın salonu” diye konuşuluyordu. Evimizde şu anda bu unvanla ağırlanan yaşlı nedimenin oğluna böylesine bir evlat sevgisi aşılayıp onun sırf annesinin kullanması için daireler döşetmesini olası görmediğimden, aşçı, iki hizmetçi ve mutfak yamağıyla aynı sonuca vardım: Bu gösterişli odaların yeni sakini daha genç, yeni bir Madam olacaktı.

Çok geçmeden yaklaşan olay resmen ilan edildi. Bir hafta içinde müdür Mösyö François Pelet ile müdire Matmazel Zoraïde Reuter evlilik bağıyla birleşecekti. Haberi bana bizzat Mösyö duyurdu; sözlerini, her zamanki gibi en becerikli yardımcısı ve en güvendiği dostu olarak kalmamı dilediğini belirten nazik bir ifadeyle, bir de yıllık maaşıma iki yüz frank eklemeyi teklif ederek bitirdi. Kendisine teşekkür ettim, o sırada kesin bir yanıt vermedim. Yanımdan ayrılınca bluzumu çıkarıp ceketimi giydim ve kanımı soğutmak, sinirlerimi yatıştırmak, karmakarışık düşüncelerimi düzene sokmak için Flandre Kapısı’nın dışına doğru uzun bir yürüyüşe çıktım. Aslında, az önce işten çıkarılmamla eşdeğer bir haber almıştım. Matmazel Reuter’in Madam Pelet olacağı artık kesinleştiğine göre, yakında ona ait olacak evde ona bağımlı bir ev sakini olarak kalmamın doğru olmayacağı düşüncesini kendimden saklayamıyordum; saklamak da istemiyordum. Şimdiki tavrı ne ağırbaşlılıktan ne de uygunluktan yoksundu; ama eski duygularının değişmediğini biliyordum. Görgü kuralları şimdi onları bastırıyor, çıkar hesabı da maskeliyordu; ama Fırsat her ikisinden de güçlü çıkacaktı—Ayartı, bu iki ketin bağlarını parçalayacaktı.

Ben papa değildim; yanılmazlığımla övünemezdim. Kısacası, kalırsam üç ay içinde, olan bitenden habersiz Pelet’nin çatısı altında fiilen yaşanan modern bir Fransız romanı bütün hızıyla kurgulanıyor olabilirdi. Modern Fransız romanları ne yaşantı olarak ne de kuram olarak bana göre. Hayat deneyimim henüz sınırlı olsa da, bir zamanlar yakından, ilginç ve romantik bir ev içi ihanet sürecinin yol açtığı sonuçlara tanık olma fırsatım olmuştu. Bu örneğin çevresinde kurgunun altın halesi yoktu; onu çıplak ve gerçek hâliyle gördüm, üstelik son derece iğrençti. Alçakça düzenbazlıkların uygulanmasıyla, haince aldatma alışkanlığıyla aşağılanmış bir zihin; ahlaksızlıkla lekelenmiş ruhun bulaşıcı etkisiyle yozlaşmış bir beden gördüm. Bu manzarayı zorla ve uzun süre seyretmek bana çok acı vermişti; ama şimdi o acılara pişman değildim, çünkü yalnızca anımsamak bile ayartıya karşı son derece sağlıklı bir panzehir oluyordu. Aklıma şu inancı kazımışlardı: Başkasının haklarına tecavüz eden gayrimeşru haz, aldatıcı ve zehirli bir hazdır; içinin boşluğu o anda düş kırıklığına uğratır, zehri sonrasında zalimce işkence eder, etkileri ise insanı sonsuza dek yozlaştırır.

Bütün bunlardan, Pelet’nin evinden hemen ayrılmam gerektiği sonucu çıktı. “Ama,” dedi İhtiyat, “nereye gideceğini de nasıl geçineceğini de bilmiyorsun.” Sonra gerçek aşk düşü gözümün önüne geldi: Frances Henri yanımda duruyor gibiydi; ince beli kolumu bekliyor, eli elimi çağırıyordu; elinin benimkine sokulmak için yaratıldığını hissediyordum. Ona karşı hakkımdan vazgeçemezdim; gözlerimi de sonsuza dek onunkilerden çekemezdim. O gözlerde böylesine mutluluk, yürekten yüreğe böylesine karşılık buluyordum; ifadeleri üzerinde öyle bir etkim vardı ki orada sevinç yakabilir, saygı uyandırabilir, derin bir haz verebilir, pırıl pırıl bir ruhu canlandırabilir, hatta bazen tatlı bir korkuyu uyandırabilirdim. İsteme ve sahip olma umutlarım, hak edip yükselme kararlılığım karşıma dikilmişti; mutlak yoksulluğun uçurumuna dalmak üzereydim. “Bütün bunlar,” diye fısıldadı içimden bir ses, “hiç gerçekleşmeyebilecek bir kötülükten korktuğun için!” “Gerçekleşecek; gerçekleşeceğini biliyorsun,” diye yanıtladı o inatçı yol gösterici, Vicdan. “Doğru olduğuna inandığın şeyi yap; bana uy. Yoksunluğun bataklıklarında bile ayağının altına sağlam zemin koyacağım.” Hızlı hızlı yürürken, içimde tuhaf bir düşünce belirdi: Görünmeyen ama her yerde bulunan Yüce bir Varlık vardı; iyiliğiyle yalnızca benim esenliğimi diliyor, yüreğimdeki iyiyle kötünün mücadelesini izliyor ve vicdanımın fısıltılarında duyduğum sesine mi uyacağımı, yoksa O’nun ve benim düşmanımın, Kötülük Ruhu’nun beni yoldan çıkarmak için öne sürdüğü safsatalara mı kulak vereceğimi görmek için bekliyordu.
Tanrısal esinin gösterdiği yol sarp ve engebeliydi; Ayartı’nın çiçeklerle donattığı yeşil yol ise yosunlu ve aşağı doğru eğimliydi. Bana öyle geliyordu ki, Varlıkların Dostu olan Sevgi Tanrısı, belimi doğrultup çetin yokuşa koyulsam hoşnutlukla gülümseyecekti; öte yandan kadife yokuşa her yönelişim, insan düşmanı, Tanrı’ya başkaldıran şeytanın alnında bir zafer parıltısı yakıyordu. Keskin ve kısa adımlarla dönüp geldiğim yoldan hızla geri yürüdüm; yarım saat içinde yeniden Mösyö Pelet’nin evindeydim. Onu çalışma odasında buldum; kısa bir konuşma ve özlü bir açıklama yetti. Tavrım kararlı olduğumu gösteriyordu; belki de o, içten içe kararımı onaylıyordu. Yirmi dakikalık konuşmanın ardından kendi odama döndüm: geçimimi sağlayacak imkânlardan kendi elimle yoksun kalmış, mevcut yuvamdan ayrılmaya kendimi mahkûm etmiştim; yeni bir yer bulmam için yalnızca bir haftam vardı.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…