3. Bölüm

Salon boşalırken Varro yanıma geldi. Elinde artık zar yoktu; elleri, birden işlevsiz kalmış gibi görünüyordu. Bana adımla seslendi bu beni şaşırttı. Kâtiplerin adını genellikle yalnız üstleri bilir; tanıklar, onları mobilyanın yazı yazan türü sanır.
“Maro” dedi, “babanız arşivciydi, değil mi?”
Bu soruyu sorma biçiminde nezaket vardı, ama nezaket çoğunlukla bıçağın kılıfıdır.
“Evet” dedim.
“Marius Silens dosyasında çalıştı mı?”
“Bilmiyorum”
“Bilmek ister misiniz?”
Bu, basit bir soru değildi. İnsan bilmek isteyip istemediğine hemen cevap veremez! Babamı severdim. Sevgi, ölülerin üstüne temiz bir örtü sererdi çünkü. Varro’nun sorusu, o örtünün kenarını kaldırıyordu. “Bunu bana neden soruyorsunuz?”dedim.
Varro salondaki dar pencerelerden birine baktı.
Dışarıda avlu hâlâ kalabalıktı, insanlar biraz önce duydukları şeyin hayatlarına nasıl gireceğini anlamaya çalışıyorlardı.
“Çünkü bazı kayıtlar resmî arşivde değil,” dedi.
“Insanların susma biçimlerinde saklanır. Babanız iyi susan bir adamdı.”
O an ona öfkelendim, babamın suskunluğunu tanımış olması bana haksız bir yakınlık gibi geldi.
Ölülerle ilgili en küçük bilgi bile, onu bilmeyen evlat için ihanet sayılır.
“Babam hakkında konuşurken dikkatli olun” dedim.
Varro’nun yüzünde pişmanlık belirdi. “Dikkat; gerçeği incitmeden söylemenin yoludur Bay Maro."
"Bazen ise onu hiç söylememenin bahanesi, hangisini seçtiğimi bilmiyorum.”
Bu cevap öfkemi azaltmadı fakat ona duyduğum nefreti engelledi.
Nefret, kesinlik ister öyle değil mi dinleyici?*
Varro ise kesinliği bozuyordu.
Tam o sırada Capitola Nerva yanımıza geldi. Varlığı, konuşmamızın üstüne ince bir gölge düşürdü.
“Varro” dedi, “bugün yaptığınız şeyin sonuçlarını anlıyor musunuz?”
Varro ona döndü. “Sonuçlarını bütünüyle anlayan insan, hiçbir şeyi başlatamaz.”
“Bu, sorumsuzluğun zarif bir tarifi falan mı?”
“Hayır. Sorumluluk, sonucun tamamını bilmek değil, bilmediğin kısmı inkâr etmemekten geçer.”
Capitola gülümsedi. Gülümsemesi güzel değildi; daha doğrusu güzelliği, insana bir kapının kilidini hatırlatıyordu.“Şehirler, bu tür cümlelerle yönetilmez.”
“Biliyorum,” dedi Varro. “Belki de bu yüzden bazen şehirlerin kendilerine yabancı bir cümle duyması gerekir.”
Capitola bana baktı.
“Kâtip Maro, bu konuşma kayda geçiyor mu?”
Elimde defter yoktu. Ama mesleğim gereği, deftersizken bile kaydederdim.
“Hayır,” dedim.
“İyi, o hâlde unutabilirsiniz.
”Bu cümleyi söylerken bana değil, babama bakıyor gibiydi. İçimde eski bir kapı daha açılmadı; yalnızca menteşesi sızladı.
Capitola gittikten sonra Varro, çok alçak bir sesle konuştu:“Unutmayın.”
“Az önce bana babamın suskunluğunu sordunuz” dedim. “Şimdi de unutma diyorsunuz. Siz insanlardan ne istiyorsunuz?”
Varro cevap vermek için acele etmedi. Avluda çocukların sesleri yetişkinlerin fısıltılarına karışıyordu. Mahkeme kapısı bu kez açık olmasına rağmen sanki bizi içerde tutuyordu.
“Insanlardan hiçbir şey istemiyorum,” dedi sonunda. “Kendilerinden sakladıkları şeyi başkalarından korumamalarını istiyorum.”
Bu söz o gün bana fazla ahlâklı geldi; fazla temiz, fazla yüksek.
İnsan, kendini savunmak için neden doğru cümleleri beğenmez? Sonraki haftalarda, Aequora’nın en sakin evlerinde bile kapılar yavaş kapanmaya, eski mektuplar sandıklardan çıkarılmaya, yemek masalarında uzun suskunluklar küçük soru işaretlerine dönüşmeye başladığında, Varro’nun aslında bir öğüt değil, bir teşhis verdiğini anlayacaktım.