2. Bölüm devam

O sabah ilk kez tehdide benzedi kimse bütünüyle görülmezse, adalet hangi parçayı yargılar? Ve kimse bütünüyle görülmeyecekse, şehir neden her şeyi kaydeder? Tam bu soruların içinden geçerken, kalabalığın sağ yanında bir çocuk ağlamaya başladı. Ağlaması yüksek değildi; daha çok, beklemenin çocuk bedeninde açtığı küçük bir yaradan sızan ses gibiydi. Annesi eğilip çocuğun kulağına bir şey söyledi. Çocuk sustu, sonra Varro’ya baktı. O bakış, yetişkinlerin bakışından daha temiz olduğu için daha acımasızdı. Çocuklar, insanları görevlerine göre değil, kırılganlıklarına göre tanır. Varro çocuğa gülümsedi. Bunu o kadar kısa yaptı ki gülümseme sayılmayabilirdi fakat ben kaydettim. Çünkü bir davanın tek insanca delili, hukuk diline çevrilemeyen bir yüz hareketidir. Başhâkim, Cato Priscus’a döndü.
“Kapı usulünü askıya alıyorum.”
Cato’nun yüzünde dehşet belirdi. “Başhâkim, usul askıya alınamaz. Usul askıya alınırsa—”
“Usul” dedi Septima
“Hakikatin önünde saygıyla eğilmek için var hakikati kapıda bekletmek için değil.”
Bu cümle o gün çok alkışlandı. Sonradan, her alkışlanmış cümlenin biraz şüpheli olduğunu öğrenecektim.
İnsanlar çoğu zaman hakikati değil, hakikatin kendilerini yormayan biçimini alkışlar yine de kapı açıldı.
Önce sol kanat, ardından sağ kanat
Bronz, taş eşiğe sürtünürken sanki uzun zamandır tutulan bir nefes bırakıldı içeriden, soğuk bir hava geldi. Mahkeme salonu, Aequora’nın en güzel ve en rahatsız edici mekânlarından biriydi. Tavanı alçak tutulmuştu böylece kimse sözünü göğe doğru yükseltip önemini büyütemezdi. Pencereler dar fakat çok sayıdaydı; ışık tek bir yerden değil, birçok küçük açıklıktan girerdi. Bu şehrin adalet anlayışının mimari karşılığıydı: tek büyük aydınlık yerine, birbirini denetleyen küçük ışıklar salonun ortasında, tanıklık masası boş değildi. Varro’nun adı, masanın üstündeki ince bakır levhada yanıyordu. Levhanın yanında onun mühürlenmiş tanıklık zarları duruyordu fakat zarların çevresine konması gereken mühür ipi kesilmişti. Daha da tuhafı masanın üstünde bir sandalye çekilmiş, sanki biri biraz önce oturup kalkmış gibi geride bırakılmıştı.
Hepimiz aynı anda sandalyeye baktık. yokluk varlıktan daha terbiyesiz; hiçbir açıklama yapmadan odanın ortasına geçer ve herkesi kendisine bakmaya zorlar. Cato Priscus mırıldandı: “Imkânsız.”
Septima Iulia, “Bu kelime mahkemede yasaklanmalı,” dedi.
“Insanların imkânsız dediğişeylerin çoğu, ya henüz açıklanmamıştır ya da açıklanmasını istemediklerinin adıdır.”
Varro içeri girdi. Ayak sesleri salonda beklediğimden daha yumuşak çıktı ve tanıklık masasının önünde durdu, kesilmiş mühür ipine baktı. Ona acıdığımı sandım; çünkü yüzünde bir kayıp ifadesi vardı. Sonra anladım: O kaybolan şeyi değil, ortaya çıkan şeyi görüyordu.“Geç kaldım,” dedi.
Başhâkim kaşlarını çattı. “Neye?”
“Onu durdurmaya.”
“Kimden söz ediyorsunuz?”
Varro cevap vermeden önce zarları eline aldı.
Işık, yarı saydam liflerin içinden geçerken salonun taş zeminine yeşilimsi gölgeler düşürdü. O gölgeler, dalga desenleri gibi birbirine karışıyor sonra ayrılıyor sonra yeniden birleşiyordu.
Bir an için mahkeme salonunun tabanı suyla kaplanmış gibi göründü.
Aequora, adını denizden almıştı fakat o sabah deniz içeri ilk kez tanık olarak girmişti.
“Bir kişiden söz etmiyorum,” dedi Varro. “Bir alışkanlıktan.”Capitola Nerva salonun arka sırasında yerini almıştı, sesi oradan geldi; sakin, ölçülü,neredeyse nazikti.
“Alışkanlıklar mahkemede sanık olamaz.”
Varro arkasına dönmedi. “O hâlde mahkemelerimiz en güçlü suçluları hiç görmeyecek demektir.”
Bu söz üzerine Titus Livius Minor iç çekti. Onun iç çekişleri, kentin vicdanında küçük törenler gibiydi; herkes duyar, kimse anlamını sormazdı. Titus ayağa kalktı.“Aelius,” dedi, “eğer kuzey teraslarıyla ilgili bir tehlike varsa, bunu bizimle paylaşman gerekir! Fakat şehri kendi kendisinden kuşkulandıracak bir dil kullanırsan, en doğru veriyi bile yaralı hâle getirirsin.”
Varro, bu kez döndü.
“Titus, yaralı veri diye bir şey yoktur. Yaralı olan, veriyi duyunca kendini savunmaya geçen kulaktır.”
“Insan kulağı etten yapılmıştır,” dedi Titus. “Taştan değil.”
“Bu yüzden ona yalan söylenmemeli.”
Bu diyalog, sonradan kentin kahvehanelerinde, okul avlularında, hatta mezarlık ziyaretlerinde bile tekrarlandı.