Lady Chatterley'nin Âşığı kitap kapağı

9. bölüm / 19

9. Bölüm

Uygulamada Aç
Bölümü paylaş
Bu sayfayı paylaş
WhatsApp

Kitap sayfası
Bölümler 19Şu an: 9. Bölüm

IX. BÖLÜM

Connie, Clifford’a karşı duyduğu tiksintiye kendisi de şaşırdı. Üstelik onu aslında hep sevmemiş olduğunu hissediyordu. Nefret değildi; içinde tutku yoktu. Ama derin, bedensel bir tiksintiydi. Neredeyse, onu gizli, bedensel bir biçimde sevmediği için onunla evlenmiş gibi geliyordu. Ama elbette asıl, zihinsel açıdan onu çekici bulduğu ve heyecanlandırdığı için evlenmişti. Clifford bir bakıma efendisi, kendisinin ötesinde biri gibi görünmüştü.

Şimdiyse zihinsel heyecan sönüp tükenmiş, çökmüştü; Connie yalnızca bedensel tiksintinin farkındaydı. Bu duygu içinin derinliklerinden yükseliyordu ve hayatını nasıl kemirip tükettiğini anlıyordu.

Kendini güçsüz ve yapayalnız hissediyordu. Dışarıdan bir yardım gelse diye umuyordu. Ama bütün dünyada yardım edecek kimse yoktu. Toplum korkunçtu, çünkü deliydi. Medenî toplum delidir. Para ve sözde aşk onun iki büyük saplantısıdır; başta da para gelir. Birey, kopuk deliliğini bu iki yolla ortaya koyar: para ve aşk. Michaelis’e bakın! Hayatı ve faaliyetleri başlı başına delilikti. Aşkı da bir tür delilikti.

Clifford da öyleydi. Onca konuşma! Onca yazı! Kendini öne çıkarmak için verdiği onca çılgınca mücadele! Hepsi delilikti. Hem de giderek ağırlaşıyordu; gerçekten manik bir hâl alıyordu.

Connie korkudan tükenmiş gibiydi. Ama en azından Clifford, üzerindeki hâkimiyetini Bayan Bolton’a kaydırıyordu. Bunun farkında değildi. Birçok deli gibi, onun deliliği de farkında olmadığı şeylerle, bilincindeki uçsuz bucaksız çöl bölgeleriyle ölçülebilirdi.

Bayan Bolton birçok bakımdan takdire şayandı. Ama onda, modern kadındaki delilik belirtilerinden biri olan tuhaf bir buyurganlık ve kendi iradesini durmadan dayatma hâli vardı. Kendini bütünüyle boyun eğmiş, başkaları için yaşıyor sanıyordu. Clifford onu büyülüyordu, çünkü iradesini her zaman, ya da çoğu kez, sanki daha ince bir içgüdüyle boşa çıkarıyordu. Kendini ortaya koyma iradesi Bayan Bolton’ınkinden daha incelikli, daha nüanslıydı. Onu çekici kılan da buydu.

Belki Connie’yi de ona çeken buydu.

“Bugün ne güzel bir gün!” derdi Bayan Bolton, okşayıcı ve ikna edici sesiyle. “Bugün sandalyenizle şöyle bir gezintiye çıkmak hoşunuza gider diye düşündüm; güneş de ne güzel.”

“Öyle mi? Şu kitabı uzatır mısınız, oradaki sarı olanı. Bir de sümbülleri odadan çıkarttırmak istiyorum.”

“Ama ne kadar güzeller!” dedi. “Güzel” sözcüğünü “güzeyel” gibi, y’yi belirginleştirerek söylüyordu. “Kokuları da muhteşem.”

“İtiraz ettiğim de kokuları,” dedi. “Biraz cenaze kokusu var.”

“Öyle mi düşünüyorsunuz?” diye şaşkınlıkla haykırdı; biraz gücenmiş ama etkilenmişti. Sümbülleri odadan çıkardı; onun ince zevkinden etkilenmişti.

“Bu sabah tıraşınızı ben mi edeyim, yoksa kendiniz mi istersiniz?” Hep aynı yumuşak, okşayıcı, boyun eğen ama yine de istediğini yaptıran ses.

“Bilmiyorum. Bir süre bekler misiniz? Hazır olunca zile basarım.”

“Elbette, Sir Clifford,” diye karşılık verdi; yumuşacık, boyun eğen bir tavırla sessizce odadan çıktı. Ama her geri çevriliş, iradesine yeni bir güç katıyordu.

Bir süre sonra zile basınca, hemen görünürdü. O zaman Clifford şöyle derdi:

“Bu sabah beni sen tıraş etsen daha iyi olacak sanırım.”

Yüreği hafifçe hopladı; her zamankinden daha yumuşak bir sesle karşılık verdi:

“Elbette, Sir Clifford!”

Eli çok becerikliydi; dokunuşu yumuşak, uzun süreli ve biraz ağırdı. Başlarda, parmaklarının yüzünde gezinen o sonsuz yumuşak dokunuşuna içerlemişti. Ama şimdi, giderek artan duyusal bir hazla bundan hoşlanıyordu. Neredeyse her gün onu tıraş etmesine izin veriyordu: yüzü yüzüne yakın, gözleri yaptığı işi doğru yapıp yapmadığını dikkatle izliyordu. Zamanla parmak uçları onun yanaklarını, dudaklarını, çenesini, gırtlağını kusursuzca tanıdı. İyi beslenmiş, hayattan hoşlanan bir adamdı; yüzüyle gırtlağı yeterince yakışıklıydı, üstelik bir beyefendiydi.

O da güzeldi: soluk benizli, yüzü biraz uzun ve tamamen ifadesizdi; gözleri parlaktı ama hiçbir şey ele vermiyordu. Sonsuz bir yumuşaklıkla, neredeyse sevgiyle, yavaş yavaş onu gırtlağından yakalıyordu; Clifford da ona teslim oluyordu.

Artık onun için neredeyse her şeyi yapıyordu. Clifford, Connie’nin yanındakinden daha rahat hissediyor, onun kendisine hizmet etmesini kabul etmekten daha az utanıyordu. Bayan Bolton ona dokunmaktan hoşlanıyordu. Bedeninin bütünüyle, en ufak hizmetine varana kadar kendi sorumluluğunda olmasına bayılıyordu. Bir gün Connie’ye şöyle dedi: “İşin özüne indiğinde bütün erkekler bebektir. Tevershall madenine inmiş en dişli adamlardan bazılarını ben idare ettim. Ama başlarına bir şey gelsin de onlara bakmak zorunda kal, hemen bebeğe dönerler; kocaman bebeklere. Ah, erkekler arasında pek fark yok!”

Başlarda Bayan Bolton, Sir Clifford gibi gerçek bir beyefendide sahiden farklı bir şeyler bulunduğunu sanmıştı. Bu yüzden Clifford işe onun gözünde bir adım önde başlamıştı. Ama yavaş yavaş, kendi deyişiyle, işin özüne indikçe onun da ötekiler gibi olduğunu gördü: erkek iriliğinde bir bebek. Yalnız, tuhaf huylu, zarif tavırlı, kendini denetleme gücü olan; aklına bile gelmemiş her türden garip bilgiye sahip bir bebekti ve bunları kullanarak hâlâ ona zorbalık edebiliyordu.

Connie bazen ona şöyle demek istiyordu:

“Tanrı aşkına, kendini o kadının ellerine böyle korkunç biçimde bırakma!” Ama sonunda bunu söyleyecek kadar onu umursamadığını anladı.

Akşamları saat ona kadar birlikte vakit geçirme alışkanlıkları hâlâ sürüyordu. Konuşuyor, birlikte okuyor ya da Clifford’ın müsveddelerini gözden geçiriyorlardı. Ama heyecanı kalmamıştı. Connie onun müsveddelerinden sıkılıyordu. Yine de görev bilinciyle daktiloya çekiyordu. Zamanla bu işi de Bayan Bolton yapacaktı.

Çünkü Connie, Bayan Bolton’a daktilo kullanmayı öğrenmesini önermişti. Her zaman hazır olan Bayan Bolton hemen işe koyulmuş, durmadan alıştırma yapmıştı. Artık Clifford bazen ona mektup dikte ediyor, o da yavaşça ama doğru biçimde yazıyordu. Zor sözcükleri ya da arada sırada geçen Fransızca ifadeleri heceleyerek söylemek için Clifford büyük sabır gösteriyordu. Bayan Bolton öyle heyecanlanıyordu ki ona bir şeyler öğretmek neredeyse zevk olmuştu.

Connie artık bazen akşam yemeğinden sonra odasına çıkmak için baş ağrısını bahane ediyordu.

“Belki Bayan Bolton sizinle piquet oynar,” dedi Clifford’a.

“Ah, ben gayet iyi olurum. Sen odana çıkıp dinlen, sevgilim.”

Ama Connie gider gitmez Clifford zile basıp Bayan Bolton’ı çağırıyor; onunla piquet, bezik, hatta satranç oynamasını istiyordu. Bu oyunların hepsini ona öğretmişti. Connie, yanakları kızarmış, küçük bir kız gibi heyecanla titreyen Bayan Bolton’ın kraliçeye ya da ata tereddütlü parmaklarla dokunup sonra elini çekişini garip bir biçimde rahatsız edici buluyordu. Clifford ise hafifçe gülümsüyor, alaycı bir üstünlük havasıyla ona şöyle diyordu:

“‘J’adoube’ demelisin!”

Kadın parlak, şaşkın gözlerle ona baktı; sonra utangaç ve itaatkâr bir sesle mırıldandı:

“J’adoube!”

Evet, ona eğitim veriyordu. Bundan hoşlanıyor, güç sahibi olduğunu hissediyordu. Bayan Bolton da heyecanlanıyordu. Soyluların bildiği, onları üst sınıf yapan her şeyi —paraları dışında— azar azar öğreniyordu. Bu onu heyecanlandırıyordu. Aynı zamanda, Clifford’ın onu yanında istemesini sağlıyordu. Kadının bu içten heyecanı, Clifford’a derinden ve incelikle gurur okşayıcı geliyordu.

Connie’ye Clifford gerçek yüzünü gösteriyor gibiydi: biraz bayağı, biraz sıradan, ilhamsız ve epeyce şişman. Ivy Bolton’ın numaralarıyla alçakgönüllü buyurganlığı da fazlasıyla ortadaydı. Ama Connie, kadının Clifford’dan duyduğu sahici heyecana şaşıyordu. Ona âşık olduğunu söylemek doğru olmazdı. Kadın, üst sınıftan bir erkekle, bu unvanlı beyefendiyle; kitaplar ve şiirler yazabilen, fotoğrafı resimli gazetelerde çıkan bir yazarla temasından heyecan duyuyordu. Tuhaf bir tutkuya kapılmıştı. Clifford’ın ona “eğitim vermesi”, içinde herhangi bir aşk ilişkisinin uyandırabileceğinden çok daha derin bir heyecan ve karşılık bulma tutkusu uyandırıyordu. Gerçekte, aralarında bir aşk ilişkisi olamayacak olması, kadını bu başka tutkuyla, iliklerine kadar heyecanlanıp onun bildiği gibi bilme tutkusuyla özgür bırakıyordu.

Kadının ona bir bakıma âşık olduğuna kuşku yoktu; aşk sözcüğüne hangi anlamı verirsek verelim. Çok güzel ve genç görünüyordu; gri gözleri zaman zaman olağanüstü güzeldi. Bununla birlikte içinde gizlenen yumuşak bir hoşnutluk, hatta bir zafer ve kendine sakladığı bir memnuniyet vardı. Iyy, o gizli memnuniyet! Connie bundan ne kadar nefret ediyordu!

Ama Clifford’ın bu kadına kapılmasına şaşmamalıydı! Kadın, kendi ısrarlı tarzıyla ona tapıyor, kendini bütünüyle onun hizmetine sunuyor, dilediğince kullanmasına izin veriyordu. Clifford’ın gururunun okşanmasına şaşılır mı!

Connie, ikisinin uzun uzun konuştuğunu duyuyordu. Daha doğrusu, çoğunlukla Bayan Bolton konuşuyordu. Tevershall köyü hakkındaki dedikodu selini Clifford’a boşaltmıştı. Bu, sıradan bir dedikodudan fazlasıydı. Bayan Gaskell, George Eliot ve Bayan Mitford’un hepsi bir araya gelmiş, üstelik o kadın yazarların dışarıda bıraktığı daha pek çok şeyi de eklemiş gibiydi. Bir başlayınca Bayan Bolton, köylülerin hayatını anlatırken her kitaptan iyiydi. Hepsini öyle yakından tanıyor, işlerine öylesine kendine özgü, ateşli bir merak duyuyordu ki onu dinlemek harikaydı; insan biraz da mahcup oluyordu. Başta, kendi deyişiyle, Clifford’la “Tevershall muhabbeti” etmeye cesaret edememişti. Ama bir kez başlayınca ardı arkası kesilmedi. Clifford “malzeme” peşindeydi ve bol bol buluyordu. Connie, onun sözde dehasının aslında bundan ibaret olduğunu fark etti: kişisel dedikoduları keskin bir kavrayışla, zeki ve görünüşte tarafsız biçimde anlatma yeteneği. Bayan Bolton ise “Tevershall muhabbeti” ederken elbette çok hararetliydi; kendini kaptırıyordu. Anlattığı ve bildiği şeyler olağanüstüydü. Onlarca cilt doldurabilirdi.

Connie onu dinlemeye kapılıyordu. Ama sonrasında hep biraz utanıyordu. Bu tuhaf, azgın merakla dinlememeliydi. İnsan başkalarının en mahrem meselelerini duyabilir; ama yalnızca her insan ruhunun çırpınan, hırpalanmış hâline saygı duyarak ve incelikli, ayırt edici bir empatiyle. Çünkü hiciv bile bir empati biçimidir. Hayatımızı asıl belirleyen, empatimizin nasıl akıp nerede geri çekildiğidir. Romanın, gereği gibi işlendiğinde, muazzam önemi de burada yatar. Roman, şefkatli bilincimizin akışını yeni yönlere çevirebilir ve ölüp gitmiş şeylerden geri çekebilir. Bu nedenle, gereği gibi işlendiğinde roman hayatın en gizli köşelerini açığa çıkarabilir: çünkü duyarlı farkındalığın gelgitlerle arınıp tazelenmesi, her şeyden önce hayatın tutkularla dolu gizli köşelerinde gerekir.

Ama roman da dedikodu gibi, ruhu mekanikleştirip körelten sahte yakınlıklar ve tiksinme tepkileri uyandırabilir. Alışılmış ölçülere göre “temiz” kaldıkları sürece en yozlaşmış duyguları bile yüceltebilir. O zaman roman da dedikodu gibi sonunda kötü niyetli hâle gelir; üstelik görünüşte hep meleklerden yana olduğu için dedikodu kadar, hatta daha da kötü olur. Bayan Bolton’ın dedikoduları hep meleklerden yanaydı. “Adam da ne kötü biriydi, kadıncağız da ne iyi bir kadındı.” Oysa Connie, Bayan Bolton’ın dedikodularından bile anlayabildiği kadarıyla, kadın yalnızca kaçamak ve ikiyüzlü konuşan biriydi; adam ise öfkeli ama dürüsttü. Ama öfkeli dürüstlüğü onu “kötü adam”, kaçamak ve ikiyüzlü konuşması da kadını “iyi kadın” yapıyordu; Bayan Bolton’ın empatiyi zararlı, alışılmış kalıplara göre yönlendirmesi böyle işliyordu.

Dedikodu bu yüzden aşağılayıcıydı. Aynı nedenle romanların çoğu, özellikle de popüler olanları, aşağılayıcıydı. Halk artık yalnızca kendi kusurlarına seslenilmesine karşılık veriyordu.

Yine de Bayan Bolton’ın anlattıkları, Tevershall köyünü yeni bir gözle görmeyi sağlıyordu. Dışarıdan göründüğü gibi dümdüz ve renksiz değildi; korkunç, kaynayan, çirkin bir hayat yumağı gibiydi. Clifford adı geçenlerin çoğunu görse tanırdı; Connie ise yalnızca bir iki kişiyi tanıyordu. Ama anlatılanlar, bir İngiliz köyünden çok Orta Afrika ormanını andırıyordu.

“Geçen hafta Bayan Allsopp’ın evlendiğini duymuşsunuzdur herhâlde! İnanılır gibi mi? Yaşlı James’in kızı Bayan Allsopp, ayakkabıcı Allsopp. Hani Pye Croft’ta bir ev yapmışlardı ya. Yaşlı adam geçen yıl düşüp öldü; seksen üç yaşındaydı ama delikanlı gibi çevikti. Geçen kış oğlanların yaptığı buz kaydırağında Bestwood Tepesi’nde kayıp uyluk kemiğini kırdı; bu da sonu oldu, zavallı adam. Yazık doğrusu. Neyse, bütün parasını Tattie’ye bıraktı; oğlanlara bir kuruş bile yok. Tattie’nin de, biliyorum, beş yaşında olduğunu—yok, geçen sonbaharda elli üçüne girdiğini. Bir de ne kadar kiliseye bağlı insanlardı, aman Allahım! Babası ölene kadar otuz yıl pazar okulunda öğretmenlik etti. Sonra Kinbrook’lu bir adamla düşüp kalkmaya başladı. Tanıyor musunuz bilmem; burnu kırmızı, yaşını başını almış, biraz da süslü püslü bir adam, Harison’ın kereste deposunda çalışıyor. Altmış beşinden aşağı değildir ama onları kol kola, kapıda öpüşürken görünce iki genç kumru sanırsınız. Evet, Pye Croft Yolu’ndaki çıkma pencerede, herkesin gözü önünde adamın dizine oturuyormuş. Adamın kırkını geçmiş oğulları var; karısını daha iki yıl önce kaybetti. Yaşlı James Allsopp mezarından kalkmadıysa, kalkmak diye bir şey olmadığı içindir; kadını çok sıkı tutardı! Şimdi evlendiler, Kinbrook’un aşağı tarafına taşındılar. Diyorlar ki kadın sabahtan akşama kadar sabahlıkla dolaşıyormuş; görülmeye değer doğrusu. Yaşlıların bu hâllerine aklım ermiyor! Gençlerden çok daha beterler, çok daha iğrençler. Bence suç sinemada. Ama onları sinemadan uzak tutamıyorsunuz. Ben hep, ‘Gidip öğretici, güzel bir film seyredin ama ne olur şu melodramlarla aşk filmlerinden uzak durun,’ derdim. Çocukları da kesinlikle götürmeyin! Ama gelin görün ki büyükler çocuklardan beter; yaşlıları deseniz hepsini geçer. Ahlakmış! Kimsenin umurunda değil. Herkes canının istediğini yapıyor, doğrusu bundan daha memnunlar. Ama madenler bu kadar kötü çalışırken ve para kalmayınca artık biraz frene basmaları gerekiyor. Bir de nasıl söylenip duruyorlar, hele kadınlar! Erkekler ne kadar iyi, ne kadar sabırlı! Zavallı adamlar ne yapsın? Ama kadınlar, ah, nasıl da yaygara koparıyorlar! Prenses Mary’ye düğün hediyesi için para toplayıp gösteriş yapıyorlar; sonra verilen o güzelim şeyleri görünce çileden çıkıyorlar: ‘O kim ki, bizden ne fazlası var! Swan & Edgar bana bir kürk manto verse ya, ona altı tane vermek yerine. Keşke on şilinimi saklasaydım! Bana ne verecek, merak ediyorum. Burada yeni bir baharlık palto alamıyorum, babamın işi de kötü; ona kamyon dolusu şey geliyor. Artık yoksulun harcayacak biraz parası olsun, zenginler yeterince uzun süre sahip oldu. Yeni bir baharlık palto istiyorum, ama nereden bulacağım!’ Onlara, ‘İstediğiniz bütün yeni süsler olmadan da iyi beslenip iyi giyindiğiniz için şükredin,’ diyorum. Hemen karşılık veriyorlar: ‘Öyleyse Prenses Mary de eski püsküleriyle dolaşmaya, hiçbir şeyi olmamasına şükretsin! Onun gibilerine kamyon dolusu şey geliyor, ben yeni bir baharlık palto alamıyorum. Lanet olsun, bu haksızlık. Prensesmiş! Prenses diye diye gevezelik edip duruyorlar! Önemli olan para; onun zaten bir sürü parası var diye daha da veriyorlar! Bana veren yok, oysa benim de herkes kadar hakkım var. Eğitimden söz etme bana. Önemli olan para. Yeni bir baharlık palto istiyorum, ama alamayacağım çünkü para yok—.’ Umurlarında olan tek şey giysi. Kışlık bir paltoya yedi, sekiz gine vermekten çekinmiyorlar; hem de madencilerin kızları. Bir çocuk yaz şapkasına iki gine veriyorlar. Sonra iki gine verdikleri şapkayla İlk Metodist Kilisesi’ne gidiyorlar; benim zamanımda üç şilin altı peni verip aldıkları şapkayla gurur duyacak kızlar. Bu yıl İlk Metodistlerin yıldönümünde, pazar okulu çocukları için tribün gibi, tavana kadar yükselen basamaklı bir platform kurmuşlardı. Pazar okulunun ilk kız sınıfının öğretmeni Bayan Thompson’ın, o platformda oturanların üstündeki yeni pazar giysilerinin toplam değerinin bin sterlini aşacağını söylediğini duydum! Üstelik zaman da böyleyken! Ama onları durduramıyorsunuz. Giysilere delirmişler. Oğlanlar da öyle. Her kuruşlarını kendilerine harcıyorlar: giysiye, sigaraya, Madenci Sosyal Kulübü’nde içkiye; haftada iki üç kez Sheffield’a gezmeye gidiyorlar. Bu bambaşka bir dünya. Hiçbir şeyden korkmuyor, hiçbir şeye saygı duymuyorlar; gençler işte. Yaşlı erkekler o kadar sabırlı, o kadar iyi ki kadınların her şeyi almasına göz yumuyorlar. İşte sonu bu. Kadınlar tam birer şeytan. Ama oğlanlar babalarına benzemiyor. Hiçbir şeyden ödün vermiyorlar; hepsi kendi çıkarının peşinde. Bir ev kurmak için biraz para biriktirmeleri gerektiğini söylersen, ‘O bekler, ben şimdi eğlenebildiğim kadar eğleneceğim. Başka her şey bekler!’ diyorlar. Ah, isterseniz kaba ve bencil deyin. Her şey yaşlı adamın sırtına biniyor; işin sonu hiç iyi görünmüyor.”

Clifford kendi köyüne dair yeni bir fikir edinmeye başladı. Burası onu hep korkutmuştu ama aşağı yukarı değişmeden kaldığını sanıyordu. Şimdiyse…?

“Halk arasında sosyalizm, Bolşeviklik yaygın mı?” diye sordu.

“Ah!” dedi Bayan Bolton. “Birkaç yüksek sesle konuşanı duyarsınız. Ama çoğu borca batmış kadınlar. Erkekler aldırmıyor. Tevershall’ın erkeklerini komünist yapabileceğinize inanmıyorum. Onlar bunun için fazla düzgün insanlar. Ama gençler bazen gevezelik ediyor. Aslında umurlarında değil. Ceplerinde biraz para olsun, Sosyal Kulüp’te harcasınlar ya da Sheffield’da gezip tozsunlar istiyorlar. Tek dertleri bu. Paraları olmayınca komünistlerin nutuklarını dinliyorlar. Ama gerçekte kimse buna inanmıyor.”

“Yani tehlike yok, öyle mi düşünüyorsunuz?”

“Ah, hayır! İşler iyi gitse tehlike olmazdı. Ama uzun süre kötü giderse gençlerin aklı karışabilir. Söylüyorum işte, bencil ve şımartılmış bir güruh. Ama bir şey yapabileceklerini sanmıyorum. Hiçbir şeyi ciddiye almıyorlar; yalnızca motosikletle gösteriş yapmayı ve Sheffield’daki dans salonunda dans etmeyi ciddiye alıyorlar. Onları ciddi olmaya ikna edemezsiniz. Ciddi olanlar, bir sürü kızın önünde gösteriş yapmak için gece kıyafetlerini giyip Pally’ye gidiyor, şu yeni Charleston danslarını filan ediyorlar. Bazen otobüsün, Pally’ye giden gece kıyafetli genç erkeklerle, madenci oğlanlarıyla dolu olduğunu görüyorum; arabayla ya da motosikletle kızlarını götürenleri saymıyorum bile. Doncaster yarışlarıyla Derby dışında hiçbir şeyi ciddiye almıyorlar; çünkü hepsi her yarışa bahis oynuyor. Bir de futbol! Ama futbol bile eskisi gibi değil, hem de hiç. Çok yorucuymuş, öyle diyorlar. Hayır, cumartesi öğleden sonraları motosikletleriyle Sheffield’a ya da Nottingham’a gitmeyi tercih ediyorlar.”

“Peki oraya gidince ne yapıyorlar?”

“Ah, oralarda dolanıyorlar; Mikado gibi şık bir çay salonunda çay içiyor, sonra bir kızla Pally’ye, sinemaya ya da Empire’a gidiyorlar. Kızlar da oğlanlar kadar özgür. Canları ne isterse onu yapıyorlar.”

“Peki bunlara paraları yetmeyince ne yapıyorlar?”

“Bir şekilde buluyorlar işte. O zaman da edepsizce konuşmaya başlıyorlar. Ama Bolşeviklik nasıl yayılacak anlamıyorum; bütün oğlanların istediği eğlenmek için para, kızlarınki de güzel giysiler. Başka hiçbir şey umurlarında değil. Sosyalist olacak kadar akıllı değiller. Herhangi bir şeyi gerçekten ciddiye alacak kadar ciddiyetleri yok; hiçbir zaman da olmayacak.”

Connie, alt sınıfların bütün öteki sınıflar gibi konuştuğunu düşündü. Tevershall, Mayfair ya da Kensington; aynı şey, tekrar tekrar. Artık tek bir sınıf vardı: para çocukları. Para oğlanı ve para kızı; aralarındaki tek fark, ne kadar paran olduğu ve ne kadarını istediğindi.

Bayan Bolton’ın etkisiyle Clifford madenlere yeniden ilgi duymaya başladı. Kendini buraya ait hissetmeye koyuldu. İçinde yeni bir kendini ortaya koyma isteği belirdi. Sonuçta Tevershall’ın gerçek patronu oydu; Tevershall’ın ta kendisi madenlerdi. Bu, şimdiye kadar korkuyla uzak durduğu yeni bir güç duygusuydu.

Tevershall maden damarları tükeniyordu. Yalnızca iki kömür madeni vardı: Tevershall’ın kendisi ve New London. Tevershall bir zamanlar ünlü bir madendi ve çok para kazandırmıştı. Ama en parlak günleri geride kalmıştı. New London hiçbir zaman çok zengin olmamış, olağan zamanlarda ancak iyi kötü geçinmişti. Şimdiyse işler kötüydü; bu yüzden geride bırakılanlar New London gibi madenlerdi.

“Tevershall’dan birçok kişi işten ayrılıp Stacks Gate’e ve Whiteover’a gitti,” dedi Bayan Bolton. “Stacks Gate’teki yeni tesisleri görmediniz, değil mi Sir Clifford? Savaş’tan sonra açıldı. Bir gün mutlaka gidip görün; bambaşka bir şey. Maden ağzında kocaman kimya tesisleri var, hiç kömür madenine benzemiyor. Kömürden değil, kimyasal yan ürünlerden daha çok para kazandıklarını söylüyorlar—ne olduğunu unuttum. İşçiler için yaptıkları şahane yeni evler de var, neredeyse köşk! Tabii ülkenin dört bir yanından bir sürü ayaktakımını da oraya çekmiş. Ama Tevershall’dan birçok kişi orada işe girdi, hem de iyi durumdalar; bizimkilerden çok daha iyi. Tevershall’ın işinin bittiğini, birkaç yıla kalmaz kapanmak zorunda kalacağını söylüyorlar. Önce New London kapanacakmış. Vay canına, Tevershall madeni çalışmaz olunca ne tuhaf olacak! Grev zamanlarında bile yeterince kötü, ama temelli kapanırsa sanki dünyanın sonu gelir. Ben kızken bile ülkenin en iyi madeniydi; burada işe girebilen kendini şanslı sayardı. Tevershall’da epey para kazanıldı. Şimdiyse adamlar buranın batan bir gemi olduğunu, artık hepsinin kaçıp gitme zamanının geldiğini söylüyor. Kulağa korkunç geliyor, değil mi! Ama elbette mecbur kalana kadar gitmeyecek çok kişi var. Bu yeni usul madenlerden hoşlanmıyorlar; çok derinler, işletmek için de her şey makine. Bazıları, kömürü eskiden hep insanların kazdığı yerde çalışan şu makinelere, demir adamlar dedikleri şeylere düpedüz korkuyor. Bir de israf olduğunu söylüyorlar. Oysa israf edilen şey, işçilikten ve daha birçok kalemden edilen tasarrufla karşılanıyor. Yakında yeryüzünde insanlara hiç iş kalmayacak, her şeyi makineler yapacakmış gibi görünüyor. Ama eski çorap tezgâhlarından vazgeçmek zorunda kaldıklarında da insanların aynı şeyi söylediğini anlatıyorlar. Bir iki tanesini hatırlıyorum. Ama vay canına, makine sayısı arttıkça insan sayısı da artıyor; görünen bu! Tevershall kömüründen, Stacks Gate’tekiler kadar iyi kimyasal madde elde edilemiyormuş; tuhaf doğrusu, aralarında üç mil bile yok. Ama öyle diyorlar. Herkes de adamların işini biraz daha iyi yürütecek ve kızlara iş sağlayacak bir şey başlatılamamasına yazık olduğunu söylüyor. Her gün sürüler halinde Sheffield’a giden kızların hali! Tevershall Madenleri herkesin işlerinin bittiğini, batan bir gemi olduklarını, adamların gemiyi terk eden fareler gibi buradan ayrılması gerektiğini söyleyip dururken yeniden canlansa, konuşulacak şey olurdu doğrusu. Ama insanlar çok konuşuyor. Savaş sırasında elbette işler patlama yapmıştı. Sir Geoffrey kendini bir tröste dönüştürüp parayı nasıl olduysa sonsuza dek güvenceye aldı. Öyle diyorlar! Ama şimdi patronlar ve mülk sahipleri bile bundan pek para kazanamıyormuş. İnanılır gibi değil, değil mi! Ben Madenlerin sonsuza kadar süreceğini sanırdım. Ben kızken, kimin aklına gelirdi! Ama New England kapandı, Colwick Wood da öyle. Evet, şu koruluğun içinden geçip ağaçların arasında terk edilmiş halde duran Colwick Wood’u, maden ağzının her yanını sarmış çalıları, pasından kıpkırmızı olmuş rayları görmek insanın içini ürpertiyor. Ölü bir maden; ölümün ta kendisi. Tevershall kapanırsa ne yaparız, bilmiyorum—bunu düşünmek bile istemiyorum. Grevler dışında hep o kalabalık olurdu; grevlerde bile, midillileri yukarı çıkardıkları zamanlar hariç, havalandırma çarkları durmazdı. Tuhaf bir dünya doğrusu; yıldan yıla neler olacağını bilemiyorsun, gerçekten bilemiyorsun.”

Bayan Bolton’ın konuşmaları Clifford’a gerçekten yeni bir mücadele azmi vermişti. Onun da hatırlattığı gibi, babasının tröstünden aldığı gelir büyük olmasa da güvence altındaydı. Madenler onu pek ilgilendirmiyordu. Ele geçirmek istediği, öteki dünyaydı: edebiyatın ve şöhretin dünyası; çalışan insanların değil, geniş halk kitlesinin dünyası.

Artık geniş halk kitlesinin beğenisini kazanmakla çalışanların takdirini kazanmak arasındaki farkı, eğlence dünyasının insanlarıyla emek dünyasının insanlarını ayırt ediyordu. Özel bir kişi olarak öyküleriyle eğlence dünyasının insanlarına seslenmişti. Başarı da kazanmıştı. Oysa eğlence dünyasının altında, kasvetli, kir pas içindeki ve hayli korkutucu emek dünyası vardı. Onların da ihtiyaçlarını karşılayacak insanlara ihtiyacı vardı. Emek dünyasına hizmet etmek, eğlence dünyasına hizmet etmekten çok daha kasvetli bir işti. Clifford öyküler yazıp dünyada yükselirken Tevershall çöküyordu.

Artık Başarı kaltak tanrıçasının iki temel iştahı olduğunu anlamıştı: biri, yazarların ve sanatçıların sunduğu pohpohlanma, övgü, okşanma ve gıdıklanma; ötekiyse çok daha kasvetli bir et, kemik iştahıydı. Kaltak tanrıçaya etle kemiği sanayide para kazanan adamlar sağlıyordu.

Evet, kaltak tanrıça uğruna boğuşan iki büyük köpek sürüsü vardı: ona eğlence, öyküler, filmler, oyunlar sunan dalkavuklar; bir de gösterişsiz ama çok daha yırtıcı olan, ona paranın gerçek özünü, eti sağlayanlar. Bakımlı, gösterişli eğlence köpekleri, kaltak tanrıçanın lütfu için kendi aralarında boğuşup hırlıyordu. Ama bu, vazgeçilmezlerin, kemik getirenlerin sürdürdüğü sessiz ve ölümüne mücadelenin yanında hiç kalırdı.

Bayan Bolton’ın etkisiyle Clifford da bu öteki mücadeleye girmeye, sanayi üretiminin kaba gücüyle kaltak tanrıçayı ele geçirmeye heveslendi. Bir şekilde kendine geldi, yüreklendi. Bayan Bolton onu bir bakıma erkek yaptı; Connie bunu hiç başaramamıştı. Connie onu kendi içine kapatmış, duyarlı ve kendisinin, kendi ruh hallerinin farkında biri haline getirmişti. Bayan Bolton ise yalnızca dış dünyadaki şeylerin farkına varmasını sağlıyordu. İçten içe pelte gibi yumuşamaya başladı. Ama dışarıya karşı etkili olmaya başladı.

Hatta kendini toparlayıp yeniden madenlere gitti. Oradayken bir küvete bindirildi; küvetle madenin içindeki çalışma alanlarına çekildi. Savaş’tan önce öğrendiği, ama tümüyle unuttuğunu sandığı şeyler şimdi aklına geliyordu. Felçli haliyle küvetin içinde oturuyor, yeraltı müdürü güçlü bir fenerle damarı gösteriyordu. Clifford pek konuşmuyordu. Ama zihni çalışmaya başlamıştı.

Kömür madenciliği üzerine teknik kitaplarını yeniden okumaya koyuldu; hükümet raporlarını inceledi, madencilik ve kömürle şeylin kimyası üzerine Almanca yazılmış en yeni çalışmaları dikkatle okudu. Elbette en değerli keşifler olabildiğince gizli tutuluyordu. Ama kömür madenciliği alanında araştırmaya, yöntemleri ve araçları, yan ürünleri ve kömürün kimyasal olanaklarını incelemeye koyulunca insan modern teknik zihnin yaratıcılığına ve neredeyse doğaüstü zekâsına şaşıp kalıyordu. Sanki sanayinin teknik bilimcilerine şeytanın ta kendisi iblis aklı vermişti. Sanayinin bu teknik bilimi; zavallı, duygusal, aklı yarım sanat ve edebiyattan çok daha ilginçti. Bu alanda insanlar tanrılar, hatta iblisler gibiydi; keşiflere esinleniyor, bunları gerçekleştirmek için mücadele ediyorlardı. Bu uğraşta insanların zihinsel yaşı hesaplanabilecek her ölçünün ötesindeydi. Ama Clifford, iş duygusal ve insani yaşama geldiğinde bu kendi kendini yetiştirmiş adamların zihinsel yaşının on üç dolaylarında, zayıf oğlan çocukları kadar olduğunu biliyordu. Aradaki uçurum muazzam ve ürkütücüydü.

Ama neyse, boş ver. İnsan duygusal ve “insani” zihniyle genel bir budalalığa sürüklenip gitsin, Clifford’un umurunda değildi. Hepsi cehenneme kadar yol alabilirdi. Onun ilgisini modern kömür madenciliğinin teknik ayrıntıları ve Tevershall’ı bu çukurdan çıkarma işi çekiyordu.

Günbegün madene indi; inceledi, genel müdürü, üst yönetim müdürünü, yeraltı müdürünü ve mühendisleri hayatlarında görmedikleri kadar sıkı çalıştırdı. Güç! İçinden yeni bir güç duygusunun aktığını hissediyordu: bu adamlar, yüzlerce, yüzlerce madenci üzerinde güç. İşin inceliklerini öğreniyor, her şeyi avucunun içine alıyordu.

Sanki gerçekten yeniden doğmuştu. İçine yeniden hayat dolmuştu! Connie’yle birlikte, sanatçının ve kendinin bilincinde insanın yalıtılmış özel yaşamında yavaş yavaş ölüyordu. Artık bunların hepsini bir yana bıraksındı. Uykuya dalsınlardı. Kömürden, madenden içine hayatın dolup taştığını hissediyordu. Madenin bayat havası bile ona oksijenden daha iyi geliyordu. Ona güç, güç duygusu veriyordu. Bir şey yapıyordu ve bir şey yapacaktı. Kazanacaktı, kazanacaktı; öyküleriyle kazandığı gibi değil, sırf tanıtım uğruna, enerjisini tüketen bir kin ortamında değil. Bir erkeğin zaferi olacaktı bu.

Önceleri çözümün elektrikte olduğunu düşündü: kömürü elektrik enerjisine dönüştürmek. Sonra yeni bir fikir doğdu. Almanlar, ateşçiye ihtiyaç duymayan, kendi kendini besleyen bir yakıt düzeneğine sahip yeni bir lokomotif motoru icat etmişti. Üstelik motor, az miktarlarda yakıldığında özel koşullar altında yüksek ısı veren yeni bir yakıtla çalışacaktı.

Yüksek ısıda ağır ağır yanan, yoğunlaştırılmış yeni bir yakıt fikri Clifford’un ilgisini ilk çeken şeydi. Böyle bir yakıtın yanması için yalnızca hava sağlamak dışında bir tür dış uyarıcı da gerekirdi. Deneylere başladı ve kimya alanında olağanüstü yetenekli olduğu kanıtlanmış zeki bir gençten kendisine yardım etmesini istedi.

Zafer kazanmış gibi hissediyordu. Sonunda kendi dışına çıkabilmişti. Yaşam boyu içinde sakladığı kendi dışına çıkma özlemini gerçekleştirmişti. Sanat bunu onun için başaramamıştı; yalnızca işleri daha da kötüleştirmişti. Ama şimdi, evet şimdi başarmıştı.

Bayan Bolton’ın arkasında ne kadar büyük bir desteği olduğunu fark etmiyordu. Ona ne ölçüde bağlı olduğunu bilmiyordu. Yine de onun yanındayken sesinin kolay, samimi, neredeyse biraz bayağı bir ritme büründüğü açıktı.

Connie’nin yanında biraz kasılıyordu. Ona her şeyini borçlu olduğunu hissediyor, Connie kendisine yalnızca dışarıdan saygı gösterdiği sürece ona son derece saygılı ve düşünceli davranıyordu. Ama ondan gizliden gizliye korktuğu belliydi. İçindeki yeni Aşil’in de bir topuğu vardı; Connie gibi, karısı olan kadın o topuktan onu ölümcül biçimde sakatlayabilirdi. Ona karşı yarı boyun eğmiş bir korku duyuyor, aşırı nazik davranıyordu. Ama onunla konuşurken sesi biraz gerginleşiyor, Connie yanındayken susmaya başlıyordu.

Yalnızca Bayan Bolton’la baş başayken gerçekten bir bey ve efendi olduğunu hissediyordu. Sesi onun yanında, neredeyse onunki kadar rahat ve geveze akıyordu. Bayan Bolton’ın onu tıraş etmesine ve küçük bir çocukmuş gibi bütün vücudunu süngerle silmesine izin veriyordu; gerçekten de çocuk gibiydi.

Bölüm etkileşimi

Okurlar bu bölümle etkileşime geçti

0okunma 0beğeni 0yorum
Bu iki tercih yalnızca bu tarayıcıda saklanır; yukarıdaki Vaveyla sayaçları gerçek uygulama verisidir.

Kategoriler ve Temalar

Kategoriler ve temalar yükleniyor…