Bölümler 10Şu an: Henry Jekyll’ın Olaya Dair Eksiksiz Açıklaması
- 1 Kapının Öyküsü1.666 kelime
- 2 Bay Hyde’ın İzinde2.103 kelime
- 3 Dr. Jekyll Gayet Rahattı545 kelime
- 4 Carew Cinayeti Davası1.136 kelime
- 5 Mektup Olayı1.146 kelime
- 6 Dr. Lanyon'un Şaşırtıcı Olayı1.022 kelime
- 7 Penceredeki Olay372 kelime
- 8 Son Gece3.010 kelime
- 9 Dr. Lanyon’ın Anlatısı1.799 kelime
- 10 Henry Jekyll’ın Olaya Dair Eksiksiz Açıklaması4.592 kelime · Okuduğun bölüm
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
HENRY JEKYLL’IN OLAYA DAİR EKSİKSİZ AÇIKLAMASI
18—— yılında, büyük bir servetin varisi olarak doğdum; ayrıca üstün yeteneklerle donatılmıştım. Çalışkanlığa yatkın, akranlarım arasındaki bilge ve iyi insanların saygısını önemseyen biriydim. Dolayısıyla, tahmin edilebileceği gibi, onurlu ve seçkin bir gelecek için gereken her güvenceye sahiptim. Gerçekten de kusurlarımın en büyüğü, kimi insanlara mutluluk getirmiş olan, yaradılışımdaki sabırsız neşeydi; ne var ki başımı dik tutma ve halkın karşısında herkesten daha ağırbaşlı görünme yönündeki buyurgan arzumla bunu bağdaştırmakta zorlanıyordum. Bu yüzden zevklerimi gizledim; düşünme çağına gelip çevreme bakmaya, dünyadaki ilerleyişimi ve konumumu değerlendirmeye başladığımda, hayatımı derin bir ikiyüzlülüğe çoktan adamıştım. Birçok kişi, benim suçlu olduğum bu taşkınlıkları açıkça ilan ederdi; ama kendime koyduğum yüksek hedefler yüzünden, onları neredeyse hastalıklı bir utançla görüyor ve saklıyordum. Beni olduğum kişiye dönüştüren, kusurlarımın özel bir düşkünlüğü değil, daha çok özlemlerimin talepkâr doğasıydı; bu doğa, insanların ikili tabiatını bölen ve birleştiren iyilikle kötülüğün bölgelerini içimde, çoğu insandakinden daha derin bir hendekle birbirinden ayırdı. Bu durumda, dinin temelinde yatan ve sıkıntının en bol kaynaklarından biri olan o katı hayat yasası üzerine derinlemesine ve sürekli düşünmeye itildim. Böylesine derin bir ikiyüzlü olmama rağmen hiçbir bakımdan münafık değildim; içimdeki iki yan da son derece ciddiydi. Kendimi kısıtlamayı bırakıp utanç verici zevklere daldığımda da, gün ışığında bilginin ilerlemesi ya da acı ve ıstırabın giderilmesi için çalıştığımda da aynı ölçüde kendimdim. Bilimsel çalışmalarımın yönü bütünüyle mistik ve aşkın olana dönüktü; bu yön, içimdeki parçalar arasında bitmeyen savaşın bilincine karşılık verip ona güçlü bir ışık tuttu. Böylece her geçen gün, zekâmın hem ahlaki hem de düşünsel yanından, kısmen keşfettiğim için korkunç bir yıkıma mahkûm olduğum şu gerçeğe biraz daha yaklaştım: İnsan gerçekten tek değil, ikidir. İki diyorum, çünkü kendi bilgim bu noktanın ötesine geçmiyor. Başkaları peşimden gelecek, aynı çizgide beni aşacak; insanın sonunda çok çeşitli, birbiriyle uyuşmayan ve birbirinden bağımsız sakinlerden oluşan bir topluluk olarak anlaşılacağını tahmin etmeye cüret ediyorum. Bana gelince, hayatımın doğası gereği tek bir yönde ve yalnızca o yönde kaçınılmaz biçimde ilerledim. İnsanın köklü ve ilksel ikiliğini ahlaki yönden, kendi kişiliğimde tanımayı öğrendim. Bilincimin alanında çatışan iki tabiattan hangisi olduğum doğru biçimde söylenebilse bile, bunun tek nedeni özümde ikisi birden olmamdı. Bilimsel keşiflerimin seyri böyle bir mucizenin en çıplak olasılığını akla getirmeye başlamadan çok önce, bu unsurların birbirinden ayrılması düşüncesini sevgili bir gündüz düşü gibi benimseyip zevkle kurcalamayı öğrenmiştim. Her biri ayrı bir kimliğe yerleştirilebilseydi, diye düşündüm kendi kendime, hayat katlanılmaz olan her şeyden kurtulurdu. Haksız olan, daha dürüst ikizinin özlemlerinden ve pişmanlığından sıyrılıp kendi yoluna gidebilir; doğru olan da hoşlandığı iyilikleri yaparak yükselen yolunda kararlı ve güvenli biçimde yürür, yabancı kötülüğün eliyle utanca ve tövbeye sürüklenmezdi. İnsanlığın laneti, birbiriyle uyuşmayan bu demetlerin böylece birbirine bağlanması; bilincin ıstıraplı rahminde bu kutup ikizlerin durmaksızın boğuşmasıydı. Öyleyse nasıl ayrılabilirlerdi?
Düşüncelerim bu noktadayken, söylediğim gibi, laboratuvar masasından konuya yandan bir ışık düşmeye başladı. Giyinip içinde dolaştığımız, görünüşte böylesine katı bu bedenin titrek maddesizliğini, sis gibi geçiciliğini şimdiye dek dile getirilenden daha derinden kavramaya başladım. Bazı maddelerin bu bedensel giysiyi sarsıp üzerimizden çekip alabilecek gücü olduğunu gördüm; tıpkı bir rüzgârın çadırın perdelerini savurması gibi. Bu bilimsel alana ayrıntısıyla girmeyeceğim; bunun iki sağlam nedeni var. Birincisi, hayatımızın yazgısının ve yükünün sonsuza dek insanın omuzlarına bağlandığını, ondan kurtulmaya kalkışıldığında yükün daha yabancı ve daha korkunç bir baskıyla yeniden üzerimize çöktüğünü öğrenmek zorunda kaldım. İkincisi, anlatacaklarımın da ne yazık ki fazlasıyla açıkça göstereceği gibi, keşiflerim tamamlanmamıştı. Şimdilik şunu söylemek yeter: Doğal bedenimin, ruhumu oluşturan güçlerin sırf bir halesi ve ışıması olduğunu fark etmekle kalmadım; bu güçleri üstünlüklerinden edecek ve yerlerine ikinci bir biçimle yüzü koyacak bir ilaç karışımı da hazırlamayı başardım. Bu biçimle yüz, ruhumdaki daha aşağı unsurların ifadesi ve damgasını taşıdığı için, bana daha az doğal değildi.
Bu kuramı uygulamada sınamadan önce uzun süre tereddüt ettim. Ölümü göze aldığımı iyi biliyordum; çünkü kimliğin kalesini böylesine güçlü biçimde denetleyip sarsan herhangi bir ilaç, dozun azıcık fazla kaçmasıyla ya da uygulama anının en ufak bir uygunsuzluğuyla, değiştirmesini umduğum o maddesiz mabedi bütünüyle silip yok edebilirdi. Ama böylesine eşsiz ve derin bir keşfin çekiciliği sonunda kaygıların sesini bastırdı. Tentürümü çoktan hazırlamıştım. Deneylerimden, gereken son bileşenin belirli bir tuz olduğunu bildiğim için, toptan satış yapan bir kimya firmasından hemen büyük miktarda satın aldım. Lanetli bir gecenin geç saatlerinde bileşenleri karıştırdım; camın içinde birlikte kaynayıp duman çıkarmalarını izledim. Kaynama yatışınca, cesaretim büyük bir coşkuyla kabarmış halde iksiri bir dikişte içtim.
Ardından en dayanılmaz sancılar geldi: kemiklerimde ezici bir ağrı, ölümcül bir bulantı ve doğum ya da ölüm anında bile daha ötesi düşünülemeyecek bir ruh dehşeti. Sonra bu acılar hızla yatışmaya başladı ve sanki ağır bir hastalıktan çıkmışım gibi kendime geldim. Duyularımda tuhaf, tarif edilemeyecek kadar yeni ve sırf bu yeniliği yüzünden inanılmaz tatlı bir şey vardı. Kendimi daha genç, daha hafif ve bedence daha mutlu hissediyordum. İçimdeyse baş döndürücü bir pervasızlık, hayalimde değirmen arkı gibi akan düzensiz duyusal imgeler, yükümlülük bağlarının çözülmesi, bilinmeyen ama masum olmayan bir ruh özgürlüğü vardı. Bu yeni hayatın ilk soluğunda daha kötü, on kat daha kötü olduğumu; özümdeki kötülüğe köle diye satıldığımı biliyordum. O anda bu düşünce beni şarap gibi güçlendirip sevindirdi. Bu duyguların tazeliğine sevinçle ellerimi uzattım; o sırada boyumun kısaldığını birden fark ettim.
O tarihte odamda ayna yoktu; yazarken yanımda duran ayna daha sonra, tam da bu dönüşümler için oraya getirilmişti. Ama gece sabaha epey ilerlemişti; zifiri karanlık sabah, günün doğuşuna neredeyse hazırdı. Ev halkı uykunun en derin saatlerinde yatıyordu. Umut ve zafer duygusuyla coşmuş halde yeni biçimimle yatak odama kadar gitmeye karar verdim. Takımyıldızların tepemden baktığı avluyu geçtim; uykusuz gözetimlerinin şimdiye kadar gördüğü bu türden ilk yaratık olduğumu düşünmüş olabilirdim. Kendi evimde bir yabancı gibi koridorlardan sessizce süzüldüm; odama varınca Edward Hyde’ın görünüşünü ilk kez gördüm.
Burada yalnızca kuram üzerinden konuşmalıyım; bildiğimi değil, en olası bulduğum şeyi düşündüğümü söylemeliyim. Damgalayıcı gücü artık aktarmış olduğum doğamın kötü yanı, az önce tahtından indirdiğim iyi yan kadar güçlü ve gelişmiş değildi. Üstelik hayatım, sonuçta onda dokuzu çaba, erdem ve özdenetimle geçmiş bir hayattı; bu nedenle kötü yanım çok daha az kullanılmış, çok daha az yıpranmıştı. Sanırım Edward Hyde’ın Henry Jekyll’dan bu kadar küçük, cılız ve genç olmasının nedeni buydu. İkisinden birinin yüzünde iyilik nasıl ışıldıyorsa, diğerinin yüzüne de kötülük geniş ve açık biçimde yazılmıştı. Ayrıca kötülük (bunun insanın ölümcül yanı olduğuna hâlâ inanmam gerek), o bedene bir biçimsizlik ve çürüme izi bırakmıştı. Yine de aynadaki o çirkin putuma baktığımda tiksinti değil, onu bağrıma basma isteğine benzer bir coşku duydum. O da bendim. Doğal ve insani görünüyordu. Bana göre ruhun daha canlı bir suretini taşıyor, şimdiye dek kendim diye bildiğim eksik ve bölünmüş yüzden daha belirgin ve yalın görünüyordu. Bu açıdan kuşkusuz haklıydım. Edward Hyde görünümüne büründüğümde, kimsenin bedeninde gözle görülür bir ürperti olmadan bana yaklaşamadığını fark ettim. Anladığım kadarıyla nedeni, karşılaştığımız bütün insanların iyilikle kötülüğün bir karışımı olmasıydı; Edward Hyde ise insanlık içinde tek başına, saf kötülüktü.
Aynanın önünde yalnızca bir an oyalandım. İkinci ve kesin deneyi henüz yapmamıştım; kimliğimi artık geri dönülmez biçimde yitirip gün ağarmadan artık bana ait olmayan bir evden kaçmam gerekip gerekmediği daha belli değildi. Çalışma odama aceleyle dönüp kadehi yeniden hazırladım ve içtim; çözülme sancılarını bir kez daha çektim ve yeniden kendime geldiğimde Henry Jekyll’ın kişiliğine, boyuna ve yüzüne kavuşmuştum.
O gece ölümcül yol ayrımına gelmiştim. Keşfime daha soylu bir ruhla yaklaşsaydım, deneyi cömert ya da dindar özlemlerin egemenliğindeyken göze alsaydım, her şey başka türlü olurdu; ölümle doğumun bu sancılarından bir iblis değil, bir melek olarak çıkardım. İlacın ayrım gözeten bir etkisi yoktu; ne şeytaniydi ne de ilahi. Yalnızca yaradılışımın hapishane kapılarını sarstı; Filipi’deki tutsaklar gibi, içeride kim varsa dışarı fırladı. O sırada erdemim uyuyordu; hırsla uyanık tutulan kötülüğüm fırsatı kapmak için tetikte ve ataktı. Ortaya çıkan varlık Edward Hyde oldu. Böylece artık iki kişiliğim ve iki görünüşüm olsa da biri bütünüyle kötüydü, diğeri ise hâlâ o eski Henry Jekyll’dı: gelişmesi ve iyileşmesi konusundaki umutsuzluğa çoktan kapıldığım, birbiriyle uyuşmayan unsurların bileşimi. Dolayısıyla değişim bütünüyle kötüye doğruydu.
O zaman bile çalışma hayatının kuruluğuna karşı duyduğum tiksintiyi henüz yenememiştim. Zaman zaman yine neşeleniyordum. Zevklerim (en hafif deyimiyle) yakışıksızdı; üstelik yalnızca iyi tanınan ve yüksek itibar sahibi biri değil, yaşlılığa da yaklaşmakta olduğum için hayatımdaki bu tutarsızlık her geçen gün daha da rahatsız edici oluyordu. Yeni gücümün beni baştan çıkarıp kölesi haline getirdiği nokta buydu. Kadehi içmem yeterliydi; namlı profesörün bedeninden hemen sıyrılıyor, Edward Hyde’ın bedenine kalın bir pelerin gibi bürünüyordum. Bu düşünceye gülümsedim; o sırada bana eğlenceli gelmişti. Hazırlıklarımı son derece titizlikle yaptım. Polisin izini sürdüğü Soho’daki o evi tuttum ve döşettim; hizmetçi olarak da sessiz ve vicdansız olduğunu çok iyi bildiğim bir kadını işe aldım. Öte yandan, meydandaki evimde Bay Hyde diye tarif ettiğim birinin tam hareket serbestisine ve yetkiye sahip olacağını hizmetçilerime bildirdim. Aksilikleri önlemek için ikinci kişiliğimle ortaya çıkıp kendimi onlara tanıdık biri haline bile getirdim. Sonra, sizin de çok itiraz ettiğiniz vasiyetnameyi düzenledim; böylece Dr. Jekyll kişiliğimde başıma bir şey gelirse, maddi kayba uğramadan Edward Hyde kişiliğine geçebilecektim. Her yanı güvence altına aldığımı sanarak bu şekilde hazırlığımı tamamladım ve konumumun sağladığı tuhaf dokunulmazlıklardan yararlanmaya başladım.
İnsanlar, kendi kişilikleriyle itibarları güvende kalırken suçlarını işlesinler diye daha önce de kiralık haydutlar tutmuştu. Zevkleri için bunu yapan ilk kişi bendim. Halkın gözleri önünde, saygın ve cana yakın biri olmanın yükünü taşıyarak ağır ağır yürüyebilen; sonra bir anda, bir okul çocuğu gibi bu giysileri üzerinden sıyırıp özgürlük denizine baş aşağı atlayabilen ilk kişi bendim. Üzerimdeki o geçit vermez pelerinle güvenliğim eksiksizdi. Bir düşünün: Var bile değildim! Laboratuvarıma kaçıp girmem, her zaman hazır tuttuğum karışımı bir iki saniyede hazırlayıp içmem yeterliydi. Edward Hyde ne yapmış olursa olsun, aynadaki nefes lekesi gibi silinip gidecek; onun yerine, evinde sessizce oturup çalışma odasının gece lambasını ayarlayan, kuşkulara gülüp geçebilecek bir adam, Henry Jekyll olacaktı.
Kılık değiştirerek aceleyle peşine düştüğüm zevkler, söylediğim gibi, yakışıksızdı; daha ağır bir söz kullanmaya neredeyse dilim varmıyor. Ama Edward Hyde’ın elinde bunlar kısa sürede canavarlığa dönüştü. Bu gezintilerden döndüğümde, vekâleten işlediğim ahlaksızlığım karşısında sık sık şaşkınlığa kapılıyordum. Kendi ruhumdan çağırıp tek başına zevkini sürsün diye dışarı saldığım bu tanıdık, özünde kötü ve alçak bir varlıktı. Her eylemi ve düşüncesi kendi çıkarı çevresinde dönüyor; her türlü işkenceden hayvanca bir açgözlülükle zevk alıyor; taştan bir adam gibi acımasız davranıyordu. Henry Jekyll zaman zaman Edward Hyde’ın yaptıkları karşısında dehşete düşüyordu; ama durum olağan yasaların dışındaydı ve vicdanın tutuşunu sinsice gevşetiyordu. Sonuçta suçlu olan Hyde’dı, yalnızca Hyde. Jekyll daha kötü biri değildi; iyi nitelikleri görünüşte hiç eksilmemiş halde yeniden uyanıyordu. Hyde’ın yaptığı kötülüğü, mümkün olduğunda, hemen düzeltmeye bile çalışıyordu. Böylece vicdanı uyuklamaya devam etti.
Böylece göz yumduğum rezilliklerin ayrıntılarına girmek niyetinde değilim (çünkü şimdi bile onları işlediğimi güçlükle kabul ediyorum). Yalnızca cezalandırılmam yaklaşırken gelen uyarıları ve atılan adımları göstermek istiyorum. Sonuç doğurmadığı için yalnızca sözünü edeceğim bir kazaya uğradım. Bir çocuğa yaptığım zulüm, yoldan geçen ve geçen gün uzak akrabanızın şahsında tanıdığım bir adamın öfkesini üzerime çekti; doktorla çocuğun ailesi de ona katıldı. Hayatım için korktuğum anlar oldu. Sonunda, haklı öfkelerini yatıştırmak için Edward Hyde onları kapıya getirmek ve Henry Jekyll adına düzenlenmiş bir çekle ödeme yapmak zorunda kaldı. Ama Edward Hyde adına başka bir bankada hesap açarak bu tehlikeyi kolayca önleyebildim. Kendi el yazımı geriye doğru eğip ikizime bir imza sağladığımda da kaderin erişemeyeceği bir yere yerleştiğimi sandım.
Sir Danvers’ın öldürülmesinden yaklaşık iki ay önce, serüvenlerimden birine çıkmış, geç saatte dönmüş ve ertesi gün yatakta tuhaf denebilecek duyumlarla uyanmıştım. Çevreme boşuna baktım; meydandaki odamın düzgün döşemesini ve yüksek tavanını boşuna gördüm; yatak perdelerinin desenini ve maun çerçevenin tasarımını boşuna tanıdım. İçimde bir şey, bulunduğum yerde olmadığımı, göründüğü yerde uyanmadığımı; Edward Hyde’ın bedeniyle uyumaya alışık olduğum Soho’daki küçük odada bulunduğumu söyleyip duruyordu. Kendi kendime gülümsedim ve psikolojiye düşkün yanımla bu yanılsamanın unsurlarını tembelce sorgulamaya başladım; bunu yaparken ara sıra rahat bir sabah uykusuna geri dalıyordum. Daha uyanık olduğum anlardan birinde gözüm elime takıldığında hâlâ aynı işle meşguldüm. Henry Jekyll’ın eli, sizin de sık sık belirttiğiniz gibi, bir meslek sahibinin eline benzer biçim ve ölçüdeydi: iri, sağlam, beyaz ve biçimliydi. Oysa şimdi yarı kapalı halde yatak örtüsünün üzerinde gördüğüm el, Londra’nın ortasında bir sabahın sarı ışığında açıkça seçiliyordu; ince, damarları belirgin, eklemli, koyu soluk renkliydi ve sık, kara kıllarla kaplıydı. Bu, Edward Hyde’ın eliydi.
Neredeyse yarım dakika boyunca ona bakakalmış olmalıyım; şaşkınlığın düpedüz sersemliği içinde öylece kalmıştım. Sonra yüreğimde korku, zil seslerinin çarpışması kadar ani ve sarsıcı biçimde uyandı. Yataktan fırlayıp aynaya koştum. Gözlerimin önündeki manzara kanımı incecik, buz gibi bir şeye dönüştürdü. Evet, yatağa Henry Jekyll olarak girmiş, Edward Hyde olarak uyanmıştım. Bunun açıklaması ne olabilirdi diye sordum kendime; ardından, yeni bir korku sıçrayışıyla, bunu nasıl düzeltebilirdim? Sabah epey ilerlemişti; hizmetçiler ayaktaydı. Bütün ilaçlarım dolaptaydı: o sırada dehşet içinde durduğum yerden iki kat merdiven inip arka geçitten, açık avludan ve anatomi salonundan geçerek oraya varmam gerekiyordu. Yüzümü örtmem belki mümkündü; ama boyumdaki değişikliği gizleyemeyecekken bunun ne yararı olurdu? Derken içimi, rahatlamanın ezici tatlılığı kapladı: Hizmetçiler öteki benliğimin geliş gidişlerine zaten alışmıştı. Elimden geldiğince kendi beden ölçülerime uygun giysileri giyinip evden geçtim. Bradshaw, Bay Hyde'ı o saatte ve böyle tuhaf bir kılıkta görünce dik dik baktı ve geri çekildi. On dakika sonra Dr. Jekyll kendi biçimine dönmüş, çatık kaşlarla kahvaltı ediyormuş gibi yaparak oturuyordu.
İştahım pek azdı. Açıklanamaz bu olay, önceki deneyimlerimin tersine dönmesi, Babil'de duvara yazı yazan parmak gibi hükmümün harflerini yazıyor gibiydi; ikili varoluşumun sonuçları ve ihtimalleri üzerine her zamankinden ciddi biçimde düşünmeye başladım. Dışarıya yansıtma gücüne sahip olduğum yanım son zamanlarda çok çalıştırılmış ve beslenmişti. Edward Hyde'ın bedeni büyümüş gibi geliyordu; o kılığa girdiğimde kanımın daha gür aktığını hisseder olmuştum. Bu böyle sürerse doğamın dengesi kalıcı biçimde bozulabilir, irademle değişme gücümü yitirebilir ve Edward Hyde'ın kişiliği geri dönülmez biçimde benim olabilirdi. İlacın gücü her zaman aynı ölçüde etkili olmamıştı. Kariyerimin çok başlarında bir kez bütünüyle işe yaramamıştı; o günden beri birden fazla kez dozu iki katına, bir kez de ölümcül bir tehlikeyi göze alarak üç katına çıkarmak zorunda kalmıştım. Bu ender belirsizlikler şimdiye dek huzuruma düşen tek gölgeydi. Fakat şimdi, o sabahki olayın ışığında, başlangıçta Jekyll'ın bedeninden kurtulmanın zor olduğunu, son zamanlarda ise güçlüğün yavaş ama kesin biçimde öteki tarafa geçtiğini fark ettim. Öyleyse her şey, asıl ve daha iyi benliğimi yavaş yavaş yitirdiğimi, ikinci ve daha kötü benliğimle giderek kaynaştığımı gösteriyordu.
Artık bu ikisinden birini seçmem gerektiğini hissediyordum. İki doğamın belleği ortaktı, ama diğer bütün yetiler aralarında son derece eşitsiz paylaşılmıştı. Bütünlüklü bir kişilik olan Jekyll, kimi zaman en duyarlı sezgileriyle, kimi zaman açgözlü bir iştahla Hyde'ın zevklerine ve serüvenlerine katılıyordu; ama Hyde Jekyll'a karşı kayıtsızdı ya da onu yalnızca dağ haydutunun, peşindekilerden saklanmak için sığındığı mağarayı hatırladığı gibi anımsıyordu. Jekyll'ın ilgisi bir babanınkinden fazlaydı; Hyde'ın kayıtsızlığı bir oğlun kayıtsızlığından da beterdi. Jekyll'ı seçmek, uzun zamandır gizlice tadını çıkardığım ve son zamanlarda iyice beslemeye başladığım arzulara veda etmek, onlar için ölmek demekti. Hyde'ı seçmekse binlerce ilgi ve özleme veda etmek, bir anda ve sonsuza dek herkesin nefret ettiği, dostsuz biri olmak demekti. Bu pazarlık eşitsiz görünebilirdi; ama terazinin öteki kefesinde başka bir şey vardı: Jekyll perhizin ateşlerinde acı çekerken Hyde yitirdiklerinin farkında bile olmayacaktı. Koşullarım tuhaf olsa da bu tartışmanın koşulları insanlık kadar eski ve sıradandı. Baştan çıkarılmış, titreyen her günahkârın yazgısını aşağı yukarı aynı teşvikler ve korkular belirlerdi. Benim başıma da, hemcinslerimin büyük çoğunluğunun başına geldiği gibi, daha iyi olanı seçip ona bağlı kalacak güçten yoksun olmak geldi.
Evet, dostlarıyla çevrili, dürüst umutlar besleyen yaşlı ve hoşnutsuz doktoru seçtim; Hyde kılığında tattığım özgürlüğe, görece gençliğe, hafif adımlara, atılgan dürtülere ve gizli zevklere kararlı biçimde veda ettim. Bu seçimimi belki bilinçsizce bir çekinceyle yaptım; çünkü ne Soho'daki evden vazgeçtim ne de dolabımda hazır duran Edward Hyde'ın giysilerini yok ettim. Yine de iki ay boyunca kararıma sadık kaldım; daha önce hiç erişemediğim kadar katı bir yaşam sürdüm ve vicdanımın onayından doğan teselliyi tattım. Ama sonunda zaman, korkumun tazeliğini silmeye başladı; vicdanın övgüsü alışıldık bir şeye dönüştü. Hyde'ın özgürlüğe kavuşmak için çırpınışını andıran sancılar ve özlemlerle kıvranmaya başladım. Sonunda ahlaki açıdan zayıf düştüğüm bir anda, dönüştürücü karışımı yeniden hazırlayıp içtim.
Bir ayyaşın kötülüğünü kendi kendine tartışırken, beş yüz seferin ancak birinde, hayvani ve bedensel duyarsızlığı yüzünden göze aldığı tehlikeleri umursadığını sanıyorum. Ben de durumumu uzun uzun düşünmüş olmama rağmen, Edward Hyde'ın başlıca özellikleri olan eksiksiz ahlaki duyarsızlığını ve kötülüğe akılsızca hazır oluşunu yeterince hesaba katmamıştım. Oysa cezalandırılmamın nedeni bunlardı. Şeytanım uzun zamandır kafeste tutulmuştu; şimdi kükreyerek dışarı çıktı. Karışımı içerken bile kötülüğe yönelen daha dizginsiz, daha öfkeli bir eğilim duyduğumun farkındaydım. Talihsiz kurbanımın nezaketini dinlerken ruhumda kabaran sabırsızlık fırtınasını herhalde bu körüklemişti. Şunu en azından Tanrı'nın huzurunda söyleyebilirim: Aklı başında hiçbir insan böylesine acınası bir kışkırtma karşısında o suçu işleyemezdi; ben de hasta bir çocuğun oyuncağını kırdığı ruh halinden daha makul bir ruh haliyle vurmadım. Ama en kötülerimizin bile ayartılmalar arasında az çok sağlam yürümesini sağlayan dengeleyici içgüdülerden kendi isteğimle sıyrılmıştım; benim için en ufak bir ayartılma bile düşmek demekti.
Cehennemin ruhu içimde bir anda uyandı ve kudurdu. Dizginsiz bir sevinçle, karşı koymayan bedeni hırpaladım; her darbede haz duyuyordum. Ancak yorgunluk bastırmaya başlayınca, hezeyanımın en şiddetli anında, soğuk bir korku ürpertisi birden yüreğimi delip geçti. Sis dağıldı; hayatımı kaybetmeye mahkûm olduğumu anladım ve aşırılıklarımın yaşandığı yerden kaçtım. Bir yandan zafer sarhoşluğuyla titriyor, kötülük arzum doyuma ulaşıp daha da bileniyor, yaşama sevgim son sınırına varıyordu. Soho'daki eve koştum ve işi sağlama almak için evraklarımı yok ettim. Oradan, gaz lambalarıyla aydınlanan sokaklara çıktım; zihnim aynı bölünmüş vecd içindeydi: suçumla böbürleniyor, gelecekte işleyeceğim başka suçları düşüncesizce tasarlıyor, ama yine de acele ediyor ve ardımda öç alacak kişinin ayak seslerini dinliyordum. Hyde karışımı hazırlarken dudaklarında bir şarkı vardı; içerken de ölü adama kadeh kaldırdı. Dönüşümün sancıları onu parçalamayı henüz bırakmamıştı ki Henry Jekyll, minnet ve pişmanlık gözyaşları içinde diz çöktü, kenetlediği ellerini Tanrı'ya kaldırdı. Kendini hoşnut etme perdesi baştan aşağı yırtılmıştı; hayatımı bir bütün olarak gördüm: çocukken babamın elinden tutarak yürüdüğüm günlerden başlayıp meslek hayatımın özverili uğraşlarından geçerek, aynı gerçek dışılık duygusuyla o lanetli akşamın dehşetine tekrar tekrar varıyordum. Yüksek sesle çığlık atabilirdim. Belleğimin üzerime saldığı korkunç görüntü ve ses kalabalığını bastırmak için gözyaşları ve dualarla uğraştım; dualarımın aralarında bile kötülüğümün çirkin yüzü ruhuma bakıyordu. Bu pişmanlığın keskinliği azalmaya başlayınca yerini sevinç aldı. Davranışlarımın bilmecesi çözülmüştü. Bundan böyle Hyde olmak imkânsızdı; istesem de istemesem de varoluşumun daha iyi yanına hapsolmuştum. Bunu düşününce nasıl da seviniyordum! Doğal yaşamın kısıtlamalarını yeniden nasıl da alçakgönüllülükle kabullendim! O kapıyı, o kadar sık girip çıktığım kapıyı, ne içten bir vazgeçişle kilitleyip anahtarı topuğumun altında ezdim!
Ertesi gün, cinayetin gözden kaçmadığı ve Hyde'ın suçunun herkesçe açıkça görüldüğü haberi geldi; kurban, kamuoyunda saygın bir yere sahip bir adamdı. Bu yalnızca bir suç değil, trajik bir çılgınlıktı. Bunu öğrenince sevindiğimi sanıyorum; daha iyi dürtülerimin darağacının dehşetiyle böyle desteklenip korunmasına da sevindiğimi sanıyorum. Jekyll artık sığınak kentimdi; Hyde bir anlığına bile başını dışarı uzatsa herkes onu yakalayıp öldürmek için elini kaldıracaktı.
Gelecekteki davranışlarımla geçmişin zararını telafi etmeye karar verdim; dürüstçe söyleyebilirim ki kararım bir miktar iyilik getirdi. Geçen yılın son aylarında acıları dindirmek için ne kadar içten çabaladığımı kendin biliyorsun; başkaları için çok şey yapıldığını, günlerin benim için sakin, neredeyse mutlu geçtiğini de biliyorsun. Bu iyilik dolu ve masum yaşamdan bıktığımı da söyleyemem; tersine, sanırım her gün ondan daha çok zevk alıyordum. Ama hâlâ iki ayrı amaç taşımanın laneti altındaydım. Tövbekârlığımın ilk keskinliği geçince, uzun süre şımartılmış, yakın zamanda zincire vurulmuş aşağı yanım özgürlük için hırlamaya başladı. Hyde'ı yeniden diriltmeyi aklımdan geçirdiğim yoktu; bu düşüncenin kendisi beni çılgına çevirebilirdi. Hayır, bir kez daha vicdanımla oynamaya kendi kişiliğim içinde ayartılmıştım; sonunda ayartılmanın saldırılarına sıradan, gizli bir günahkâr olarak yenik düştüm.
Her şeyin bir sonu gelir; en büyük kap bile sonunda dolar. Kötülüğe gösterdiğim bu kısa hoşgörü, sonunda ruhumun dengesini bozdu. Yine de telaşlanmamıştım; düşüşüm doğal görünüyordu, sanki keşif yapmadan önceki günlere dönüyordum. Ocak ayının güzel, açık bir günüydü; don eridiği için yerler ıslaktı, ama gökyüzünde bulut yoktu. Regent's Park kış kuşlarının cıvıltısıyla dolmuş, bahar kokularıyla tatlanmıştı. Güneşin altında bir banka oturmuştum. İçimdeki hayvani yan anıların tadını çıkarıyor, ruhani yanım hafifçe uyuklayıp ileride tövbe edeceğine söz veriyor, ama henüz buna girişmiyordu. Sonuçta, diye düşündüm, komşularımdan farkım yoktu. Sonra kendimi başka insanlarla, etkin iyi niyetimi onların tembelce kayıtsız kalışlarındaki zalimlikle karşılaştırıp gülümsedim. Tam bu kibirli düşünce aklımdan geçerken içime bir sıkıntı çöktü; korkunç bir mide bulantısı ve ölümcül bir ürperti sardı beni. Bunlar geçti, güçten düşmüş halde kaldım. O güçsüzlük de geçerken düşüncelerimin havasının değiştiğini fark etmeye başladım: daha büyük bir cüret, tehlikeyi küçümseme, yükümlülük bağlarından kurtulma. Aşağı baktım; giysilerim büzüşmüş uzuvlarımda biçimsizce sarkıyordu. Dizimin üstündeki el damarlı ve kıllıydı. Bir kez daha Edward Hyde olmuştum. Bir an önce herkesin saygısı karşısında güvendeydim, zengindim, seviliyordum; evde yemek odasında sofram kuruluyordu. Şimdi ise insanlığın ortak avıydım: kaçak, evsiz, herkesçe tanınan bir katil, darağacının tutsağı.
Aklım sendeledi ama bütünüyle yitip gitmedi. İkinci kişiliğimde yetilerimin keskinleştiğini, ruhumun daha gergin ve esnek hale geldiğini birden fazla kez gözlemlemiştim. Bu yüzden Jekyll'ın belki de yenik düşeceği yerde Hyde, o anın gereklerine uygun biçimde yükseldi. İlaçlarım dolabımdaki bölmelerden birindeydi; onlara nasıl ulaşacaktım? Ellerimle şakaklarımı sıkıştırarak çözmeye çalıştığım mesele buydu. Laboratuvarın kapısını kapatmıştım. Eve gidersem kendi hizmetçilerim beni darağacına teslim ederdi. Başka birinin yardımına başvurmam gerektiğini anladım ve Lanyon'ı düşündüm. Ona nasıl ulaşacaktım? Nasıl ikna edecektim? Sokakta yakalanmadan kurtulduğumu varsaysak bile, huzuruna nasıl çıkacaktım? Tanınmayan, hoş karşılanmayacak bir ziyaretçi olarak ünlü doktoru, meslektaşı Dr. Jekyll'ın çalışma odasını aramaya nasıl razı edecektim? Sonra asıl kişiliğimden bir parçanın hâlâ bende kaldığını hatırladım: kendi el yazımla yazabiliyordum. Aklıma bu kıvılcım düşünce izlemem gereken yol baştan sona aydınlandı.
Bunun üzerine giysilerimi elimden geldiğince düzelttim, yoldan geçen bir fayton çağırıp Portland Sokağı'ndaki adını tesadüfen hatırladığım bir otele gittim. Görünüşüm karşısında —bu giysilerin örttüğü yazgı ne kadar trajik olsa da epey gülünçtü— sürücü kahkahasını gizleyemedi. Şeytani bir öfke patlamasıyla dişlerimi ona gösterdim; yüzündeki gülümseme soldu. Bu onun için iyi oldu; benim içinse daha da iyi, çünkü bir an sonra onu oturduğu yerden kesinlikle aşağı çekerdim. Hana girerken öyle karanlık bir yüzle etrafa baktım ki görevliler titredi. Yanımda birbirlerine tek bakış bile atmadılar; ama saygıyla emirlerimi yerine getirdiler, beni özel bir odaya götürüp yazı yazmam için gerekli şeyleri getirdiler. Hyde'ın yaşamı tehlikedeyken nasıl bir yaratığa dönüştüğünü ilk kez görüyordum: ölçüsüz öfkeden sarsılıyor, cinayet işleyecek kadar geriliyor, acı çektirmeye can atıyordu. Yine de bu yaratık kurnazdı; büyük bir irade gücüyle öfkesini dizginledi, biri Lanyon'a, biri Poole'a olmak üzere iki önemli mektup yazdı. Postaya verildiklerine dair somut kanıt alabilmek için mektupları taahhütlü göndermeleri talimatını verdi.
Bundan sonra bütün gün özel odada şöminenin başında tırnaklarını kemirerek oturdu. Orada, korkularıyla baş başa yemek yedi; garson gözünün önünde açıkça ürküyordu. Gece iyice çökünce kapalı bir faytonun köşesine oturup şehrin sokaklarında bir aşağı bir yukarı sürüldü. Ben diyorum ona; kendime diyemiyorum. Cehennem çocuğunda insana dair hiçbir şey yoktu; içinde korku ve nefretten başka yaşayan bir şey kalmamıştı. Sonunda sürücünün kuşkulanmaya başladığını düşünüp faytondan indi; üzerine olmayan giysileriyle, göze batacak bir halde gece yolcularının arasına karışıp yürümeye kalkıştı. Bu iki alçak tutku içinde fırtına gibi kuduruyordu. Korkularının kovaladığı bu adam hızlı yürüyordu; kendi kendine gevezelik ediyor, tenha sokaklardan gizlice geçiyor, gece yarısına kalan dakikaları sayıyordu. Bir keresinde bir kadın ona seslendi; sanırım kibrit kutusu satmayı teklif ediyordu. Kadının yüzüne vurdu; kadın kaçtı.
Lanyon'ın evinde kendime geldiğimde, eski dostumun dehşeti beni belki biraz etkilemişti; bilmiyorum. Her halükârda bu, o saatleri düşününce duyduğum tiksintinin yanında denizde bir damlaydı. İçimde bir değişiklik olmuştu. Beni artık darağacı korkusu değil, Hyde olmanın dehşeti eziyordu. Lanyon'ın beni mahkûm edişini kısmen rüyada duydum; eve, kendi evime dönüp yatağa girmem de kısmen rüyada oldu. Günün ardından gelen bitkinlikle, beni sarsan kâbusların bile bölemediği derin ve ağır bir uykuya daldım. Sabah sarsılmış ve güçsüz, ama dinlenmiş halde uyandım. İçimde uyuyan canavarı hâlâ nefretle anıyor ve ondan korkuyordum; elbette önceki günün korkunç tehlikelerini de unutmamıştım. Ama yeniden evimde, kendi evimde ve ilaçlarımın yakınındaydım. Kurtuluşuma duyduğum minnet ruhumda öyle güçlü parlıyordu ki umudun ışığıyla neredeyse yarışıyordu.
Kahvaltıdan sonra avluda ağır ağır yürüyüp serin havanın tadını çıkarıyordum ki, değişimin habercisi olan o tarif edilemez duyumlar yine bastırdı. Çalışma odama sığınmaya ancak vakit bulabildim; derken bir kez daha Hyde’ın tutkularıyla öfkeden kudurmuş, soğuktan titrer haldeydim. Bu kez kendime gelebilmem için ilacın iki katı gerekti. Ne yazık ki altı saat sonra, ateşe kederle bakarak otururken sancılar geri döndü ve ilacı yeniden almam gerekti. Kısacası, o günden sonra Jekyll’ın yüzünü ancak büyük bir çabayla, sanki jimnastik yapar gibi ve yalnızca ilacın hemen etkisi altında takınabilir oldum. Gündüz gece her saat, değişimin öncü ürpertisi beni yakalıyordu; hele uyursam ya da koltuğumda bir an kestirirsem, daima Hyde olarak uyanıyordum. Sürekli kapıda bekleyen bu felaketin baskısı ve kendimi mahkûm ettiğim uykusuzluk yüzünden —evet, insan için mümkün sandığımın da ötesinde— kendi bedenimde ateşle yiyip bitmiş, içi boşalmış bir yaratığa dönüştüm: bedenim de zihnim de halsizce güçsüzdü ve tek bir düşünceyle meşguldüm: öteki benliğimin dehşeti. Ama uyuduğumda ya da ilacın etkisi geçince, dönüşüm sancıları her geçen gün daha az belirginleştiğinden neredeyse hiç ara vermeden, dehşet imgeleriyle dolup taşan bir hayal gücünün, nedensiz nefretlerle kaynayan bir ruhun ve yaşamın kudurmuş enerjilerini taşıyamayacakmış gibi görünen bir bedenin egemenliğine giriyordum. Jekyll hastalandıkça Hyde’ın gücü artmış gibiydi. Aralarındaki nefretin de artık iki tarafta eşit olduğu kesindi. Jekyll’ın nefreti yaşama içgüdüsünden kaynaklanıyordu. Bilincin kimi belirtilerini paylaştığı ve ölümün ortak mirasçısı olduğu o yaratığın bütün çirkinliğini artık görmüştü. Bu ortaklığın bağları, sıkıntısının en keskin yanını oluşturuyordu; yine de Hyde’ı, yaşam enerjisine rağmen, yalnızca cehennemî değil, organik olmayan bir şey gibi düşünüyordu. Dehşet verici olan şuydu: Çukurun balçığı çığlıklar ve sesler çıkarıyor gibiydi; biçimsiz toz el kol hareketleri yapıp günah işliyordu; ölü ve şekilsiz olan, yaşamın işlevlerini gasp ediyordu. Dahası, başkaldıran bu dehşet ona bir eşten, bir gözden daha sıkı bağlarla bağlıydı; bedeninin içinde kafese kapatılmıştı, orada mırıltısını duyuyor, doğmak için çırpındığını hissediyordu. Her güçsüzlük anında ve uykunun verdiği güven içinde üstün geliyor, onu yaşamdan kovuyordu. Hyde’ın Jekyll’a duyduğu nefret ise başka türdendi. Darağacından duyduğu korku onu sürekli geçici bir intihara sürüklüyor, bir kişi değil de bir parçadan ibaret olarak ikincil konumuna dönmeye zorluyordu; ama bu zorunluluktan da Jekyll’ın artık içine düştüğü umutsuzluktan da tiksiniyor, kendisine duyulan nefrete içerliyordu. Bu yüzden bana maymunsu oyunlar oynuyor, kitaplarımın sayfalarına kendi el yazımla dine sövgüler karalıyor, mektupları yakıyor ve babamın portresini yok ediyordu. Ölüm korkusu olmasaydı, beni de yıkıma sürüklemek uğruna çoktan kendini mahvetmiş olurdu. Ama yaşama sevgisi şaşılası ölçüde güçlü. Daha ileri gideyim: Ondan söz etmek bile beni hasta edip dondururken, bu bağlılığın aşağılığını ve tutkusunu hatırladığımda, ayrıca intihar ederek onu yok etme gücümden nasıl korktuğunu bildiğimde, içimde ona acımaya yer buluyorum.
Bu anlatımı uzatmanın yararı yok; zamanım da korkunç biçimde daralıyor. Kimse böyle azaplar çekmemiştir, bu kadarı yeter. Yine de alışkanlık, bunlara bile —hayır, bir hafifleme değil— ruhta bir tür nasırlaşma, umutsuzluğa belli ölçüde boyun eğme getirdi. Şimdi başıma gelen ve beni sonunda kendi yüzümden ve doğamdan koparan son felaket olmasaydı, cezam yıllarca sürebilirdi. İlk deneyden beri hiç yenilenmemiş olan tuz stoğum tükenmeye başladı. Yeni bir miktar getirttim ve karışımı hazırladım. Kaynama oldu; ilk renk değişimi gerçekleşti, ikincisi değil. İçtim, ama ilaç işe yaramadı. Poole’dan, Londra’yı nasıl didik didik arattığımı öğreneceksin; arama boşunaydı. Artık ilk tedarikimin saf olmadığına ve karışıma etkisini veren şeyin de bilinmeyen bu safsızlık olduğuna inanıyorum.
Yaklaşık bir hafta geçti; şimdi bu bildirimi eski tozların sonuncusunun etkisi altındayken bitiriyorum. Öyleyse bu, bir mucize olmazsa, Henry Jekyll’ın kendi düşüncelerini düşünebildiği ya da camda kendi yüzünü görebildiği (şimdi ne kadar da değişmiş!) son sefer. Yazımı bitirmeyi de fazla geciktirmemeliyim; çünkü anlatımım şimdiye dek yok edilmeden kaldıysa, bunu büyük bir ihtiyatla büyük bir şansın birleşimine borçluyum. Değişimin sancıları yazarken bastırırsa Hyde onu parçalara ayıracak; ama yazıyı bir kenara koyduktan sonra biraz zaman geçerse, onun şaşırtıcı bencilliği ve yalnızca o anla sınırlı düşünmesi, maymunsu hıncının yeniden zarar vermesini muhtemelen önleyecek. Üstelik ikimizi de bekleyen yazgı onu çoktan değiştirdi ve ezdi. Yarım saat sonra o nefret ettiğim kişiliğe yeniden ve sonsuza dek büründüğümde, koltuğumda titreyip ağlayacağımı ya da bu odada —dünyadaki son sığınağımda— bir aşağı bir yukarı dolaşıp her tehdit sesini dinlemek için kulak kesileceğimi biliyorum; dinleyişim öylesine gergin ve korku dolu bir vecd içinde olacak. Hyde darağacında mı ölecek? Yoksa son anda kendini öldürme cesaretini bulacak mı? Tanrı bilir; umurumda değil. Bu benim gerçek ölüm saatim ve sonrasında olacaklar artık benden başkasını ilgilendiriyor. İşte, kalemi bırakıp itirafımı mühürlemeye koyulurken, talihsiz Henry Jekyll’ın yaşamını burada sona erdiriyorum.
Bölüm etkileşimi
