Bölümler 9Şu an: Birinci Kısım. — 1. Bölüm. — Çocukluk Yılları ve Manastır Yaşamı.
- 1 E. Th. A. Hoffmann703 kelime
- 2 Yayımcının Önsözü447 kelime
- 3 Birinci Kısım. — 1. Bölüm. — Çocukluk Yılları ve Manastır Yaşamı.9.375 kelime · Okuduğun bölüm
- 4 2. Bölüm. — Dünyaya Adım.9.290 kelime
- 5 3. Bölüm. — Yolculuk Serüvenleri.10.825 kelime
- 6 4. Bölüm. — Prens sarayındaki yaşam.8.613 kelime
- 7 İkinci Kısım. — Birinci Bölüm. — Dönüm Noktası.15.539 kelime
- 8 2. Bölüm. — Tövbe.10.082 kelime
- 9 3. Bölüm. — Manastıra Dönüş.12.770 kelime
Bu aramayla eşleşen bölüm bulunamadı.
Birinci Kısım.
1. Bölüm.
Çocukluk Yılları ve Manastır Yaşamı.
Annem babamın dünyada nasıl bir yaşam sürdüğünü bana hiç anlatmadı. Ama çocukluğumun ilk yıllarında onun hakkında anlattığı her şeyi zihnimde canlandırınca, derin bilgilere sahip, hayatı iyi tanıyan bir adam olduğuna inanmak zorundayım. Annemin geçmiş yaşamına ilişkin bu anlatılardan ve tek tük sözlerinden—ancak sonradan anlayabildiğim sözlerden—anne babamın büyük bir servete sahipken rahat bir yaşam sürdüklerini, sonra da en ağır, en acı yoksulluğa düştüklerini biliyorum. Bir zamanlar Şeytan’ın ayartmasıyla iğrenç bir günah işleyen babam, Tanrı’nın lütfu ileri yaşlarında üzerine doğunca, günahının kefaretini uzak, soğuk Prusya’daki Kutsal Ihlamur’a hacca giderek ödemek istemiş. — O zahmetli yolculuk sırasında, evliliklerinin üzerinden birkaç yıl geçtikten sonra annem ilk kez, babamın korktuğunun aksine, bu evliliğin çocuksuz kalmayacağını hissetmiş. Babam yoksulluğuna rağmen çok sevinmiş; çünkü Aziz Bernardus’un bir görüde kendisine, bir oğul doğmasıyla teselli bulacağının ve günahının bağışlanacağının müjdesini verdiğine inanıyormuş. Babam Kutsal Ihlamur’da hastalanmış. Zayıflığına karşın, yapılması gerektiği söylenen zahmetli ibadetleri ne kadar az aksatmak istediyse hastalığı da o kadar ilerlemiş; ben doğduğum anda günahlarından arınmış ve teselli bulmuş olarak ölmüş. — Bilincim ilk kez belirirken, manastırın ve Kutsal Ihlamur’daki görkemli kilisenin hoş görüntüleri de zihnimde beliriyor. Karanlık ormanın hışırtısı hâlâ çevremde; beşiğim olan coşup gürleşmiş otların, rengârenk çiçeklerin kokusu hâlâ burnumda. Kutlu Meryem’in kutsal mekânında zehirli hayvan, zararlı böcek yuva yapmaz; rahiplerin dindar ilahileri dışında kutsal sessizliği ne bir sineğin vızıltısı ne de cırcır böceğinin sesi bozar. Rahipler, hacılarla birlikte altın buhurdanlıklarını sallayarak uzun bir alay hâlinde yürür; buhur sunusunun kokusu göğe yükselir. Kilisenin ortasında, meleklerin Kutsal Bakire’nin mucizeler yaratan tasvirini yerleştirdiği gümüş kaplı ıhlamur ağacı gövdesini hâlâ görüyorum. Meleklerin ve azizlerin rengârenk suretleri hâlâ duvarlardan, kilisenin tavanından bana gülümsüyor! — Annemin, en derin acısının lütuf dolu bir teselliyle karşılandığı o harikulade manastıra dair anlattıkları içime öyle işlemiş ki, belleğimin o kadar geriye uzanması olanaksız olduğu hâlde, her şeyi kendim görüp yaşamış olduğuma inanıyorum; annem oradan henüz on sekiz ay sonra ayrılmıştı. — Sanki bir zamanlar ıssız kilisede, ciddi görünümlü olağanüstü bir adamı kendim görmüşüm gibi hatırlıyorum. Bu, kilisenin inşa edildiği çok eski zamanlarda çıkagelen yabancı ressamın ta kendisiymiş; dilini kimse anlayamamış, ama usta eliyle kilisenin içini çok kısa sürede en görkemli biçimde resmetmiş, işini bitirince de ortadan kaybolmuş. — Uzun, ağarmış sakallı, eski zamanlardan kalma giysiler içindeki yaşlı, yabancı görünümlü bir hacıyı da hatırlıyorum. Beni sık sık kucağında dolaştırır, ormanda çeşit çeşit renkli yosunlar ve taşlar arar, benimle oynardı. Yine de canlı görüntüsünün zihnimde yalnızca annemin anlattıklarından doğduğuna kesinlikle inanıyorum. Bir keresinde yaşıtım olan, yabancı ve olağanüstü güzel bir oğlanı yanında getirmişti. Birbirimize sarılıp öperek çimenlerin üzerine oturduk; ona bütün renkli taşlarımı verdim. O da taşlarla yerde türlü şekiller diziyor, ama sonunda bunlardan hep bir haç oluşturuyordu. Annem yanımızda taş bir sırada oturuyordu; yaşlı adam arkasında durmuş, çocukça oyunlarımızı yumuşak ama ciddi bir ifadeyle izliyordu. Derken çalılıktan, giysilerine ve tavırlarına bakılırsa Kutsal Ihlamur’a sırf merak ve seyir için gelmiş birkaç genç çıktı. İçlerinden biri bizi görünce gülerek, “Şuna bak! Kutsal bir aile; defterime çizecek ne güzel bir konu!” diye seslendi. Gerçekten de kâğıtla pastel kalemini çıkarıp bizi çizmeye koyulacaktı ki yaşlı hacı başını kaldırıp öfkeyle haykırdı: “Alçak alaycı! Sanatçı olduğunu sanıyorsun, ama içinde inancın ve sevginin alevi hiç yanmadı. Eserlerin de senin gibi ölü ve katı kalacak; dışlanmış biri gibi ıssızlıkta umutsuzluğa kapılacak, kendi yoksulluğun içinde yok olup gideceksin.” — Gençler korkuyla oradan uzaklaştılar. — Yaşlı hacı anneme, “Bugün size olağanüstü bir çocuk getirdim; oğlunuzda sevgi kıvılcımını tutuştursun diye. Ama onu sizden geri almalıyım; tıpkı beni bir daha göremeyeceğiniz gibi onu da bir daha göremeyeceksiniz. Oğlunuz pek çok yetenekle donatılmış, ama babasının günahı kanında kaynayıp duruyor. Yine de inancın yiğit bir savaşçısına dönüşebilir; bırakın ruhban sınıfına girsin!” demiş. — Annem, hacının sözlerinin üzerinde bıraktığı derin ve silinmez izlenimi anlatmaya doyamamış. Buna rağmen benim eğilimlerime hiçbir biçimde zor kullanmamaya, yazgının benim için ne belirleyeceğini ve beni nereye yönlendireceğini sakince beklemeye karar vermiş; çünkü kendi verebileceği eğitimin ötesinde başka bir eğitimi düşünemiyormuş. — Kendi deneyimime dayalı açık anılarım, annemin dönüş yolunda bir Sistersiyen rahibeler manastırına geldiği zamandan başlıyor. Babamı tanımış olan prens unvanlı başrahibe onu dostça karşılamış. Yaşlı hacıyla ilgili, gerçekten kendi gözlemimle bildiğim o olaydan — annemin yalnızca ressamla yaşlı hacının sözleri bakımından tamamladığı olaydan — annemin beni ilk kez başrahibenin yanına götürdüğü ana kadar geçen zaman belleğimde tümüyle boş: bundan en ufak bir iz bile kalmamış. Anılarımda kendimi ancak annem giysilerimi elinden geldiğince düzeltip çekidüzen verirken buluyorum. Şehirden yeni kurdeleler almış, dağınık saçlarımı kesmiş, beni özenle süslemişti; bir yandan da başrahibe hanımın yanında pek dindar ve uslu davranmamı tembihliyordu. Sonunda annemin elinden tutarak geniş taş merdivenlerden çıktım ve kutsal resimlerle süslü, yüksek tavanlı, tonozlu odaya girdik. Prenses unvanlı başrahibe oradaydı. Büyük, heybetli ve güzel bir kadındı; manastır giysisi ona saygı uyandıran bir vakar veriyordu. Bana, ta içime işleyen ciddi bir bakışla baktı ve, “Bu sizin oğlunuz mu?” diye sordu. Sesi, bütün görünüşü, hatta yabancı çevre, yüksek tavanlı oda, resimler; her şey beni öyle etkiledi ki içimi bir ürperti kapladı ve acı acı ağlamaya başladım. Bunun üzerine prenses, bana daha yumuşak ve sevecen bakarak, “Küçüğüm, ne oldu, benden mi korkuyorsun? — Sevgili hanım, oğlunuzun adı ne?” dedi. “Franz,” diye karşılık verdi annem. Prenses derin bir kederle, “Franziskus!” diye seslendi, beni kucağına alıp sımsıkı bağrına bastı. Fakat o anda boynumda duyduğum ani bir acıdan güçlü bir çığlık attım; prenses korkuyla beni bıraktı. Davranışım karşısında şaşkına dönen annem, beni hemen oradan götürmek için üzerime atıldı. Prenses buna izin vermedi. Göğsünde taşıdığı elmas haçın, beni kuvvetle bağrına bastırırken boynumu fena halde yaraladığı, o yerin kıpkırmızı olup kan topladığı anlaşıldı. “Zavallı Franz,” dedi prenses, “seni incittim; ama yine de iyi dost olacağız.” Bir rahibe şekerlemelerle tatlı şarap getirdi. Artık biraz cesaretlenmiştim; fazla nazlanmadan, oturup beni kucağına alan güzel kadının ağzıma kendi eliyle verdiği tatlılardan iştahla atıştırdım. O zamana dek hiç tatmadığım bu içkiden birkaç damla alınca neşem, annemin dediğine göre en küçük yaştan beri bende olan o canlılık geri geldi. Odada kalan başrahibe ile rahibeyi çok eğlendirecek biçimde gülüp konuşmaya başladım. Annemin beni, doğduğum yerin güzel ve harikulade şeylerini prensese anlatmaya nasıl teşvik ettiğini hâlâ anlayamıyorum. Ben de sanki daha yüce bir güçten esinlenmiş gibi, yabancı ve meçhul ressamın güzel resimlerini, onları ruhumun derinliklerinde kavramışım gibi canlı canlı anlatabiliyordum. Üstelik azizlerin görkemli öykülerine öyle dalmıştım ki sanki Kilise’nin bütün yazılarını çoktan öğrenmiş, onlara aşina olmuştum. Prenses de annem de bana şaşkınlıkla bakıyorlardı. Ben anlattıkça coşkum daha da artıyordu. Prenses sonunda, “Sevgili çocuğum, bütün bunları nereden biliyorsun?” diye sorunca hiç düşünmeden, bir yabancı hacının bir zamanlar yanında getirdiği o güzel, harikulade oğlanın kilisedeki bütün resimleri bana açıkladığını, hatta renkli taşlarla bazı resimler yaptığını, yalnızca anlamlarını çözmekle kalmayıp bana daha birçok kutsal öykü de anlattığını söyledim. —
Akşam duası için çanlar çaldı. Rahibe bir sürü şekerlemeyi keseye doldurup bana verdi; ben de büyük bir sevinçle cebime tıkıştırdım. Başrahibe ayağa kalkıp anneme, “Sevgili hanım, oğlunuzu himayeme alıyorum; bundan böyle onunla ben ilgileneceğim,” dedi. Annem kederinden konuşamadı; gözyaşları dökerek prensesin ellerini öptü. Tam kapıdan çıkacakken prenses arkamızdan yetişti, beni bir kez daha kucağına aldı, haçı dikkatle yana itti ve beni bağrına bastırdı. Sıcak gözyaşları alnıma damlarken hıçkıra hıçkıra, “Franziskus! — Dindar ve iyi kal!” diye seslendi. İçim derinden sarsılmıştı; nedenini pek bilmeden ben de ağlamak zorunda kaldım. —
Başrahibenin desteğiyle, manastırın yakınındaki küçük bir çiftlik evinde yaşayan annemin mütevazı evi kısa sürede daha iyi bir duruma kavuştu. Yoksulluk sona erdi; daha iyi giyinmeye başladım ve papazdan ders aldım. Papaz manastır kilisesinde ayin yönettiğinde ben de ona koro çocuğu olarak hizmet ediyordum. —
O mutlu çocukluk yıllarının anısı hâlâ kutlu bir düş gibi sarar beni! — Ah, sevincin ve çocuksu, kaygısız ruhun duru neşesinin yurdu olan o görkemli uzak ülke çok, çok gerilerde kaldı; ama geriye baktığımda beni ondan sonsuza dek ayıran uçurum karşıma açılıyor. Yakıcı bir özlemle, şafak kızıllığının mor parıltıları içinde yürür gibi gördüğüm sevdiklerimi tanımaya daha da çok çabalıyorum; o tatlı seslerini duyduğumu sanıyorum. Ah! — Sevginin güçlü kanatlarıyla aşamayacağı bir uçurum var mıdır? Sevgi için uzaklık da zaman da nedir ki! — Düşüncede yaşamıyor mu sevgi; düşüncenin ölçüsü mü olur? — Ama karanlık suretler yükseliyor; gittikçe sıklaşıp birbirlerine sokularak, beni gitgide daha dar bir çembere alıyor, görüşümü kapatıyor ve zihnimi bugünün sıkıntılarıyla kuşatıyorlar. Öyle ki adı konmaz, tatlı bir acıyla dolduran özlem bile artık öldürücü, dinmek bilmez bir azaba dönüşüyor! —
Papaz iyiliğin ta kendisiydi; canlı zihnimi kendine bağlamayı, derslerini yaradılışıma göre biçimlendirip onlardan zevk almamı ve hızla ilerlememi sağlamayı biliyordu. — Annemi her şeyden çok severdim, ama prensesi bir azize gibi sayardım; onu görebildiğim günler benim için bayramdı. Her seferinde yeni öğrendiklerimle onun karşısında parlamak için niyetlenirdim; ama geldiğinde, benimle dostça konuştuğunda ağzımdan tek kelime zor çıkardı. Yalnızca ona bakmak, yalnızca onu dinlemek isterdim. Söylediği her söz ruhumun derinlerine işleyip kalırdı. Onunla konuştuktan sonra bütün gün kendimi olağanüstü, kutsal bir ruh hâlinde bulur; yürüyüşe çıktığımda da sureti bana eşlik ederdi. — Tütsü kabını sallayarak yüksek sunağın önünde durduğum ve orgun sesleri koro yerinden aşağı dökülüp kabaran bir sel gibi beni alıp götürdüğü an içimi hangi tarifsiz duygu titretiyordu! İlahi sırasında onun sesini tanıdığımda, ışık saçan bir huzme gibi bana doğru iniyor, içimi en yüce ve en kutsal olana ilişkin sezgilerle dolduruyordu. Ama haftalarca sevinçle beklediğim, içimde bir coşku duymadan asla aklıma getiremediğim en görkemli gün Aziz Bernardus yortusuydu. Sistersiyenlerin azizi olduğundan, manastırda büyük bir endüljansla en görkemli biçimde kutlanırdı. Daha bir gün önceden, komşu şehirden ve bütün çevre yörelerden pek çok insan gelir, manastırın bitişiğindeki geniş, çiçekli çayıra yerleşirdi; şenlikli kalabalığın gürültüsü gece gündüz dinmezdi. Havanın, yılın en güzel mevsimindeki bu şenlik için — Bernardus yortusu ağustosa rastlar — hiç elverişsiz olduğu bir günü hatırlamıyorum. Burada rengârenk bir kalabalık vardı: ilahiler söyleyerek ağır ağır yürüyen dindar hacılar; süslenmiş genç kızlarla neşeyle koşup oynayan köylü delikanlıları; ellerini dua edercesine kavuşturmuş, dindar düşüncelere dalarak bulutlara bakan din adamları; çimenlere yayılıp ağzına kadar dolu yemek sepetlerini açarak karınlarını doyuran kentli aileler. Neşeli ezgiler, kutsal ilahiler, tövbekârların içten içe yükselen iç çekişleri, şenlerin kahkahaları; yakınmalar, sevinç çığlıkları, şakalar ve dualar, olağanüstü, insanı sersemleten bir konser gibi havayı doldururdu! — Ama manastırın çanı çalar çalmaz gürültü birden kesilir, göz alabildiğine uzanan her yerde herkes sık sıralar hâlinde diz çöküverir, kutsal sessizliği yalnızca duanın boğuk mırıltısı bozardı. Çanın son vuruşu da yankısını yitirince rengârenk kalabalık yeniden birbirine karışır, yalnızca birkaç dakika kesilmiş olan şenlik yeniden başlardı. — Komşu şehirde ikamet eden piskopos, Bernardus yortusunda manastır kilisesinde, yüksek ruhban sınıfının alt kademelerinden din adamlarının hizmetinde, görkemli büyük ayini yönetirdi. Piskoposun korosu ise yüksek sunağın yanına kurulmuş, zengin ve nadir bir duvar halısıyla örtülmüş tribünde müzik icra ederdi. — O zamanlar göğsümü titreten duygular hâlâ sönmedi; zihnimi o kutlu zamana bütünüyle çevirdiğimde, çok çabuk geçip giden o günler gençlik tazeliğiyle içimde yeniden canlanıyor. Prenses bu besteyi hepsinden çok sevdiği için defalarca seslendirilen bir Gloria’yı canlı biçimde hatırlıyorum. — Piskopos Gloria’yı başlatıp koronun güçlü sesleri, “Gloria in excelsis Deo!” diye gürleyerek yükseldiğinde, yüksek sunağın üzerindeki bulutların görkemi açılıyormuş gibi olmaz mıydı? — Evet, ilahi bir mucizeyle boyalı kerubilerle seraflar canlanıp güçlü kanatlarını kıpırdatıyor, Tanrı’yı ezgiler ve harikulade çalgı sesleriyle överek yükselip alçalıyormuş gibi! — Coşkun bir ibadetin derin, dalgın hayretine gömülürdüm; bu duygu beni ışıl ışıl bulutların içinden, uzaktaki tanıdık yurduma taşırdı. Mis kokulu ormanda tatlı melek sesleri yankılanır, harikulade oğlan yüksek zambakların arasından çıkıp karşıma gelir ve gülümseyerek, “Franziskus, bu kadar uzun zamandır neredeydin? — Bir sürü güzel, rengârenk çiçeğim var; yanımda kalır ve beni hep seversen hepsini sana vereceğim,” derdi. —
Büyük ayinden sonra rahibeler, başlarında mitralı ve elinde gümüş çoban asası bulunan başrahibenin öncülüğünde, manastırın koridorlarından ve kiliseden geçerek görkemli bir alay oluşturdular. O muhteşem kadının her bakışından nasıl bir kutsallık, vakar ve uhrevi yücelik ışıyordu; her hareketine nasıl da hükmediyordu! Sanki dindar inançlı halka lütuf ve bereket vaat eden, zafer kazanmış Kilise’nin ta kendisiydi. Bakışları tesadüfen üzerime düştüğünde kendimi önünde yere atmak isterdim. — Ayin bitince din adamlarıyla piskoposun korosu manastırın büyük salonunda ağırlandı. Manastırın birkaç dostu, görevliler ve şehirli tüccarlar da yemeğe katılmıştı. Piskoposun orkestra şefi beni sevdiği ve benimle ilgilenmekten hoşlandığı için ben de orada bulunabiliyordum. Kutsal ibadetin ateşiyle yanıp tutuşan içim bütünüyle uhrevi olana yönelmişken, şimdi neşeli yaşam yanıma gelip rengârenk görüntüleriyle beni sarıyordu. Konuklar yüksek sesle gülerken türlü neşeli hikâyeler, şakalar ve nükteler birbirini izliyor, akşam çöküp arabalar yola çıkmaya hazır olana kadar şişeler durmadan boşalıyordu.
On altı yaşıma bastığımda papaz, artık komşu şehirdeki ilahiyat okulunda yüksek teoloji öğrenimine başlayacak kadar hazır olduğumu söyledi. Ruhban sınıfına katılmaya kesin karar vermiştim; bu, annemi içten içe sevince boğdu. Çünkü böylece hacının gizemli imalarını, babamın bilmediğim o tuhaf görümleriyle bir bakıma bağlantılı saydığı işaretleri açıklanmış ve yerine gelmiş görüyordu. Annem, ancak bu kararımla babamın ruhunun günahlarından arınacağına ve sonsuz lanetin azabından kurtulacağına inanıyordu. Artık yalnızca kabul odasında görebildiğim prenses de niyetimi çok olumlu karşıladı ve ruhbanlık mertebesine erişene kadar ihtiyaç duyduğum her şeyi karşılayacağı sözünü yineledi. Şehir o kadar yakındı ki kuleleri manastırdan görülebiliyordu; oradan gelen dinç yayalar bile manastırın hoş, güzel çevresini gezinti yeri olarak seçerlerdi. Buna rağmen iyi annemden, ruhumun derinliklerinde saygı duyduğum o görkemli kadından ve iyi öğretmenimden ayrılmak bana çok ağır geldi. Ayrılık acısında sevdiklerimizin çevresinden dışarıdaki her mesafe, en uzak uzaklık gibi gelir! — Prenses derinden etkilenmişti; öğüt veren, yumuşak sözlerini söylerken sesi kederden titriyordu. Bana zarif bir tespih ve resimleri özenle renklendirilmiş küçük bir dua kitabı armağan etti. Sonra şehirdeki Kapusen manastırının başrahibine verilmek üzere bir tavsiye mektubu daha uzattı. Beni onu hemen ziyaret etmeye yönlendirdi; başrahip her konuda bana elinden gelen yardımı ve öğüdü verecekti.
Kapusen manastırının şehrin hemen dışında bulunduğu bölgeden daha güzelini bulmak kolay olmasa gerek. Dağlara uzanan manzarasıyla görkemli manastır bahçesi, uzun yollarında yürürken ve bir o yemyeşil ağaç kümesinin, bir ötekinin yanında duraklarken, her seferinde gözümde yeni bir güzellikle ışıldardı. — Başrahibe tarafından verilen tavsiye mektubunu teslim etmek için manastırı ilk ziyaret ettiğimde Başrahip Leonardus’la tam da bu bahçede karşılaştım. Başrahibin kendine özgü cana yakınlığı, mektubu okuyunca daha da arttı. İlk gençlik yıllarında Roma’da tanıdığı o muhteşem kadın hakkında öyle çekici şeyler anlattı ki daha ilk anda beni kendine bağladı. Çevresinde kardeşler vardı; başrahiple keşişler arasındaki ilişkinin ve manastırın düzeniyle yaşam biçiminin tamamı gözler önüne seriliyordu. Başrahibin dış görünüşünde açıkça belli olan ruh dinginliği ve neşesi bütün kardeşlere yayılmıştı. Keşişlerin yüzlerinde başka yerlerde görülebilen ne bir hoşnutsuzluk ne de içlerini kemiren o düşmanca kapanıklık vardı. Tarikatın sıkı kurallarına rağmen Başrahip Leonardus için ibadetler, insan doğasına yapışmış günahın kefareti olarak çekilen çileden çok, göklere yönelmiş ruhun bir ihtiyacıydı. İbadetin bu anlamını kardeşlerin içinde öyle tutuşturmayı biliyordu ki kurallara uymak için yapmak zorunda oldukları her şeyin üzerine bir neşe ve huzur yayılıyor, bu da yeryüzünün darlığı içinde gerçekten daha yüce bir varoluş yaratıyordu. — Başrahip Leonardus, kardeşlerin yararına olmaktan başka bir şey getiremeyecek, dünyayla ölçülü bir bağ da kurmayı başarmıştı. Herkesin büyük saygı duyduğu manastıra dört bir yandan bol bağış gelmesi, belirli günlerde manastır dostlarını ve koruyucularını yemek salonunda ağırlamayı mümkün kılıyordu. Yemek salonunun ortasına uzun bir masa kurulur, üst ucunda Başrahip Leonardus konuklarla birlikte otururdu. Kardeşler duvar boyunca duran dar masada kalır, kurala uygun biçimde sade kap kacaklarını kullanırlardı; konuk masasıysa porselenlerle ve cam eşyalarla temiz, zarif biçimde donatılırdı. Manastırın aşçısı, oruç günlerine uygun yemekleri olağanüstü lezzetli hazırlamayı bilirdi; konuklar da bunları çok beğenirdi. Şarabı konuklar getirirdi. Böylece Kapusen manastırındaki yemekler, dünyevi olanla ruhani olanın dostça, içten bir buluşmasına dönüşürdü; bu karşılıklı etkileşim yaşama yarar sağlayabilirdi. Çünkü dünyevi uğraşlara kapılmış kişiler, manastır duvarlarının içine girip çıktıkça, din adamlarının yaşamının kendi yaptıklarına taban tabana zıt olduğunu görürlerdi. Ruhlarına düşen kıvılcımların da etkisiyle, izledikleri yoldan başka yollarda da huzur ve mutluluk bulunabileceğini, ruhun dünyevi olandan ne kadar yükselirse insan için daha bu dünyadayken o kadar yüce bir varoluş hazırlayabileceğini kabul etmek zorunda kalırlardı. Keşişlerse, duvarların dışındaki renkli dünyanın işleyişi hakkında öğrendiklerinden yaşama dair bir kavrayış ve bilgelik kazanır, türlü düşüncelere dalarlardı. Dünyevi olana sahte bir değer yüklemeden, insanların iç dünyalarından doğan farklı yaşam biçimlerinde, ruhsal ilkenin ışığı kırmasının zorunluluğunu kabul etmek durumundaydılar; böyle bir kırılma olmasaydı her şey renksiz ve ışıltısız kalırdı. Ruhsal ve bilimsel eğitim bakımından Başrahip Leonardus her zaman hepsinden üstün olmuştu. İlahiyatta sağlam bir bilgin sayılmasının yanı sıra en zor meseleleri kolaylıkla ve derinlemesine ele alabiliyordu; ilahiyat okulunun profesörleri sık sık ona danışıp öğüt alıyordu. Ayrıca, bir manastır din adamından beklenebileceğinden çok daha fazla dünya görgüsü edinmişti. İtalyanca ve Fransızcayı akıcı ve zarif konuşurdu; özel yeteneği sayesinde geçmişte önemli görevlere gönderilmişti. Onu tanıdığım sırada oldukça yaşlıydı. Ak saçları yaşını gösterse de gözlerinde hâlâ gençlik ateşi parlıyor, dudaklarında süzülen hoş gülümseme içindeki rahatlığı ve dinginliği daha da belirgin kılıyordu. Konuşmasını süsleyen zarafet hareketlerine de sinmişti; hantal tarikat giysisi bile vücudunun düzgün hatlarına şaşırtıcı biçimde uyuyordu. Kardeşlerin arasında manastıra kendi özgür seçimiyle, hatta içsel ruh hâlinin doğurduğu bir gereksinimle gelmemiş tek bir kişi yoktu. Yine de yok olup gitmekten kaçmak için manastıra sığınmış bir talihsize bile Leonardus kısa sürede teselli verirdi. Onun çilesi kısa bir dinlenme dönemine dönüşür; dünya ile barıştıktan, dünyanın gösterişine değer vermemeyi öğrendikten sonra, yeryüzünde yaşamayı sürdürürken bile dünyadan yükselirdi. Leonardus, manastır yaşamına ilişkin bu alışılmadık anlayışları İtalya’da edinmişti; orada ibadet ve onunla birlikte dinî yaşama bakış, Katolik Almanya’dakinden daha neşelidir. Kiliselerin yapımında antik biçimler nasıl varlığını koruduysa, antik çağların o neşeli, canlı döneminden bir ışın da Hristiyanlığın gizemli karanlığına sızmış ve onu eskiden tanrılarla kahramanları çevreleyen olağanüstü parıltıyla aydınlatmış gibidir.
Leonardus bana yakınlık duydu; İtalyanca ve Fransızca öğretti. Ama ruhumu asıl biçimlendiren, elime tutuşturduğu çeşit çeşit kitaplar ve sohbetleriydi. Seminerdeki çalışmalarımın bana bıraktığı zamanın neredeyse tamamını Kapusen manastırında geçiriyordum; manastır giysilerini giyme isteğimin giderek arttığını hissediyordum. Arzumu başrahibe açtım. Beni bundan vazgeçirmeye çalışmadan, en azından birkaç yıl daha beklememi ve bu süre içinde şimdiye dek yaptığımından daha çok dünyayı tanımamı öğütledi. Müzik dersleri aldığım piskoposluk konser şefi aracılığıyla edindiğim tanışıklıklar başta olmak üzere başka çevrelerden de insanlarla tanışmıştım; yine de her toplulukta, özellikle kadınlar bulunduğunda, kendimi rahatsız edecek ölçüde sıkılıyordum. Bu durum ve genel olarak tefekküre dönük yaşam eğilimim, manastıra girmeye yönelik içsel çağrımı belirliyor gibiydi. —
Bir gün başrahip benimle dünyevi yaşam üzerine pek çok ilginç şey konuşmuştu. En mahrem konulara kadar girmiş, ama alışıldık ifade kolaylığı ve zarafetiyle öyle anlatmıştı ki, en ufak bir uygunsuzluktan kaçınırken yine de tam hedefi buluyordu. Sonunda elimi tuttu, gözlerimin içine dikkatle baktı ve hâlâ masum olup olmadığımı sordu. — Yüzümün alev alev yandığını hissettim; çünkü Leonardus böyle çetin bir soru sorunca, uzun zamandır benden bütünüyle uzaklaşmış olan bir görüntü en canlı renkleriyle gözümün önünde belirdi. — Konser şefinin bir kız kardeşi vardı. Güzel denecek biri değildi ama gençliğinin en parlak çağındaydı ve son derece çekici bir kızdı. Özellikle kusursuz ölçülerle biçimlenmiş vücuduyla dikkat çekerdi; kolları da göğsünün biçimi ve rengi de görülebileceklerin en güzeliydi. — Bir sabah müzik dersim için konser şefine gitmek üzereyken kız kardeşine hafif bir sabahlık içinde, göğsü neredeyse bütünüyle açık hâlde rastladım. Hemen üstüne bir örtü attıysa da açgözlü bakışlarım çoktan fazlasını yakalamıştı. Tek kelime edemedim; daha önce hiç bilmediğim duygular içimde fırtına gibi kabardı, alev alev yanan kanı damarlarımda hızla dolaştırdı; nabzımın atışı duyulacak gibiydi. Göğsüm kasılıp sıkışmış, patlayacak gibi olmuştu; hafif bir iç çekiş sonunda bana nefes aldırdı. Kızın hiçbir şeyden habersiz yanıma gelip elimi tutması ve neyin olduğunu sormasıyla durum daha da kötüleşti. Neyse ki konser şefi odaya girdi de beni bu eziyetten kurtardı. Ama o gün hiç olmadığı kadar yanlış notalara bastım, şarkı söylerken hiç olmadığı kadar detone oldum. Sonradan bütün bunları şeytanın kötü bir ayartması sayacak kadar dindardım; giriştiğim çileci uygulamalarla kötü düşmanı alt ettiğim için de kısa süre sonra kendimi pek mutlu hissettim. Şimdi, başrahibin bu çetin sorusu üzerine, konser şefinin kız kardeşi göğsü açık hâlde önümde duruyordu; sıcak nefesini, elinin dokunuşunu hissediyordum. İçimdeki korku her an biraz daha büyüyordu. Leonardus beni, karşısında ürperdiğim hafif alaycı bir gülümsemeyle süzdü. Bakışlarına dayanamadım, gözlerimi yere indirdim. Başrahip alev alev yanan yanaklarıma hafifçe vurup şöyle dedi: “Görüyorum ki, oğlum, ne demek istediğimi anladınız ve hâlâ iyi durumdasınız. Tanrı sizi dünyanın baştan çıkarmalarından korusun; sunduğu zevkler kısa sürer. Hatta bunların üzerinde bir lanet olduğu söylenebilir; çünkü insanda yarattıkları tarif edilmez tiksinti, bütünüyle güçten düşme ve daha yüce olan her şeye karşı hissizleşme, insanın içindeki daha iyi ruhsal ilkeyi yok eder.” — Başrahibin sorusunu ve onun zihnimde canlandırdığı görüntüyü unutmak için ne kadar uğraştıysam da başaramadım. O kızın yanında kendimi yeniden rahat hissedebilmeyi başarmıştım; yine de şimdi onu her zamankinden daha çok görmekten kaçınıyordum. Çünkü onu düşünmek bile içimi daraltıyor, bende bir huzursuzluk yaratıyordu; aynı anda bilinmedik, harikulade bir özlemle birlikte belki günahkâr sayılabilecek bir şehvet de uyandığından, bu huzursuzluk bana daha da tehlikeli görünüyordu. Bu kuşkulu durumu bir akşam belirleyecekti. Konser şefi, ara sıra yaptığı gibi, birkaç arkadaşıyla düzenlediği müzikli bir toplantıya beni çağırmıştı. Kız kardeşinin yanı sıra başka kadınlar da vardı; bu da, yalnız kız kardeşinin yanındayken bile nefesimi kesen sıkılganlığımı artırdı. Çok çekici giyinmişti; bana her zamankinden güzel görünüyordu. Görünmez ve karşı konulmaz bir güç beni ona çekiyor gibiydi; derken kendim bile nasıl olduğunu anlamadan sürekli yakınında bulundum, her bakışını, her sözünü açgözlülükle yakaladım; hatta yanından geçerken elbisesi bana değsin diye ona öyle sokuldum ki bu, içimi daha önce hiç tatmadığım bir hazla doldurdu. Farkına varmış ve bundan hoşlanmış gibiydi. Bazen onu çılgın bir aşk tutkusuyla kendime çekip ateşli ateşli bağrıma basmam gerekiyormuş gibi geliyordu! — Uzun süre kuyruklu piyanonun yanında oturdu; sonunda kalktı ve eldivenlerinden birini sandalyede unuttu. Eldiveni kaptığım gibi çılgınca ağzıma bastırdım! — Kadınlardan biri bunu gördü; konser şefinin kız kardeşinin yanına gidip kulağına bir şeyler fısıldadı. İkisi de bana bakıp kıkırdadı, alaycı kahkahalar attı! — Yıkılmıştım; içimden bir buz seli geçti. — Kendimden geçmiş hâlde oradan fırlayıp okula, hücreme koştum. Çılgınca bir umutsuzlukla kendimi yere attım; gözlerimden ateş gibi yaşlar boşandı. Kıza lanetler yağdırdım — kendime de — sonra dua ettim, arada bir yine bir deli gibi güldüm! Etrafımda beni alaya alan, aşağılayan sesler çınlıyordu. Kendimi pencereden atmak üzereydim; neyse ki demir parmaklıklar buna engel oldu. Durumum gerçekten korkunçtu. Ancak sabah sökünce sakinleşebildim; ama onu bir daha asla görmemeye ve bütünüyle dünyadan el etek çekmeye kesin karar vermiştim. Artık hiçbir ayartmanın beni uzaklaştıramayacağı, inzivaya çekilmiş manastır yaşamına yönelik çağrı ruhumda her zamankinden daha açık duruyordu. Olağan derslerimden kurtulur kurtulmaz Kapusen manastırındaki başrahibe koştum; artık novisliğe başlayacağıma karar verdiğimi, anneme ve prenses hanıma da haber verdiğimi anlattım. Leonardus ansızın gösterdiğim bu heves karşısında şaşırmış görünüyordu. Üstelemeden, birdenbire manastır yaşamına katılmakta bu kadar ısrar etmeme neyin yol açmış olabileceğini anlamaya çalışıyordu; belli ki buna özel bir olayın sebep olduğunu seziyordu. Üstesinden gelemediğim bir iç utanç, gerçeği ona anlatmama engel oldu. Bunun yerine, içimde hâlâ kor gibi yanan coşkulu bir heyecanla çocukluk yıllarımda yaşadığım, hepsi de manastır yaşamına yazgılı olduğuma işaret eden olağanüstü olayları anlattım. Leonardus beni sakince dinledi. Görülerimden kuşku duyduğunu açıkça söylemese de onlara pek önem vermiyor gibiydi. Bunların, çağrımın gerçekliğini kanıtlamak için pek az şey söylediğini, çünkü burada bir yanılsamanın mümkün olduğunu belirtti. Genel olarak Leonardus azizlerin görüleri, hatta Hristiyanlığın ilk vaizlerinin mucizeleri hakkında konuşmayı sevmezdi. Bazen onu gizli bir kuşkucu sanma eğilimine kapıldığım olurdu. Bir keresinde onu belli bir görüş belirtmeye zorlamak için Katolik inancını küçümseyenlerden söz etmeye cüret ettim; özellikle de çocukça bir küstahlıkla doğaüstü olan her şeyi uğursuz bir sözcükle, “batıl inanç” diye geçiştirenleri yerdiğimi söyledim. Leonardus hafifçe gülümseyerek, “Oğlum, inançsızlık en büyük batıl inançtır,” dedi ve ilgisiz başka konulardan söz etmeye başladı. Ancak daha sonra dinimizin mistik yönüne dair o güzel düşüncelerini benimle paylaştı; bu yön, ruhsal ilkemizin daha yüksek varlıklarla gizemli bağını içeriyordu. Leonardus’un içinden taşan bütün o yüce düşünceleri öğrencilerine aktarmayı yalnızca en yüksek kutsama törenine saklamakta haklı olduğunu kabul etmem gerekti. —
Annem, dünya ruhban sınıfının bana yetmeyeceğini, manastır yaşamını seçeceğimi çoktan sezdiğini yazdı. Medardus günü, Kutsal Ihlamur manastırından yaşlı hacı ona görünmüş ve beni Kapusen tarikatının giysileri içinde elimden tutarak götürmüş. Prenses hanım da niyetimi bütünüyle onaylıyordu. Manastır giysilerini giyme törenimden önce ikisini de son bir kez gördüm. En içten arzuma uygun olarak novislik dönemimin yarısı bağışlandığından tören çok geçmeden yapıldı. Annemin gördüğü görü üzerine manastır adım olarak Medardus’u aldım. —
Kardeşler arasındaki ilişkiler, ibadetlerin ve manastırdaki bütün yaşamın iç düzeni, ilk gördüğüm anda bana nasıl görünmüşse öyle çıktı. Her şeye hâkim o sıcak dinginlik, ruhuma göksel bir huzur akıttı; bu huzur, Kutsal Ihlamur manastırında geçirdiğim en erken çocukluk yıllarından kalan kutlu bir düş gibi çevremi sarmıştı. Manastır giysilerini giyme törenimin görmeye gelenleri arasında konser şefinin kız kardeşini gördüm. Çok hüzünlü görünüyordu; gözlerinde yaşlar seçer gibi oldum. Ama ayartılma dönemi geçmişti. Belki de kolayca kazandığım bu zaferle duyduğum küstahça gurur, yüzümdeki gülümsemeye neden olmuştu. Yanımda yürüyen Kardeş Cyrillus bunu fark etti. “Neye böyle seviniyorsun, kardeşim?” diye sordu Cyrillus. “Kötü dünyadan ve onun süslerinden el etek çekiyorsam sevinmeyeyim mi?” diye cevap verdim. Fakat bu sözleri söylerken içimin derinliklerini birden titreten tekinsiz bir duygu beni yalanlıyordu. — Yine de bu, dünyevi bencilliğin son kıpırtısıydı; ardından o ruh dinginliği geldi. Keşke bir daha hiç yitirmeseydim onu; ama düşmanın gücü büyüktür! — Yeraltı güçleri pusuda beklerken kim silahlarının gücüne, kim onun uyanıklığına güvenebilir? — Manastırda beş yılımı doldurmuştum ki başrahibin buyruğuyla, yaşlanıp güçsüz düşen Kardeş Cyrillus’un manastırın zengin kutsal emanetler odasının gözetimini bana devretmesi gerekti. Orada azizlere ait çeşit çeşit kemikler, Kurtarıcı’nın çarmıhından kopmuş parçalar ve başka kutsal emanetler bulunuyordu. Bunlar temiz camlı dolaplarda saklanıyor ve belirli günlerde halkın manevî bakımdan güçlenmesi için sergileniyordu. Kardeş Cyrillus her parçayı, gerçekliğini ve gerçekleştirdiği mucizeleri belgeleyen belgelerle birlikte bana tanıttı. Ruhsal eğitim bakımından başrahibimizin dengi sayılırdı; bu yüzden içimde zorla dışarı taşan düşünceleri dile getirmekten çekinmedim. “Sevgili Kardeş Cyrillus,” dedim, “bütün bu şeyler gerçekten de öne sürüldükleri gibi kesin ve sahici olabilir mi? Aldatıcı açgözlülük burada da bazı şeyleri araya sokmuş, şimdi de bunlar şu ya da bu azizin gerçek kutsal emaneti diye kabul ediliyor olamaz mı? Örneğin bir manastır Kurtarıcımızın çarmıhının tamamına sahip olduğunu iddia ediyor; ama her yerde öyle çok parça gösteriliyor ki, içimizden birinin, gerçi küstahça alay ederek, dediği gibi, manastırımız onlarla bir yıl boyunca ısınabilir.” — “Aslında bunları böyle bir incelemeye tabi tutmamız pek uygun düşmez,” diye karşılık verdi Kardeş Cyrillus. “Ama açık konuşmak gerekirse, haklarında belgeler bulunmasına rağmen bunların pek azının öne sürüldükleri şeyler olduğu kanısındayım. Yine de bana kalırsa mesele bu değil. İyi dinle, sevgili Kardeş Medardus! Benimle başrahibimizin bu konuda nasıl düşündüğünü anlarsan dinimizi yeni bir ihtişam içinde göreceksin. Kilisemizin duyulur olanı duyularüstü olana bağlayan gizemli iplikleri kavramaya çalışması harika değil mi, sevgili Kardeş Medardus? Hatta kilisemiz, yeryüzündeki yaşama ve varoluşa erişmiş bedenimizi öyle harekete geçirir ki, bedenimizin kaynağının daha yüksek, ruhsal ilkede olduğu, gücü bütün doğayı ateşli bir soluk gibi kaplayan o harikulade varlıkla yakın akrabalığımız açıkça ortaya çıkar. Böylece içimizde tohumunu taşıdığımız daha yüksek yaşamın sezgisi bizi sanki serafların kanatlarıyla sarar. — Şu tahta parçası — şu küçücük kemik, şu paçavra — İsa’nın çarmıhından yontulduğu, bir azizin bedeninden ya da giysisinden alındığı söylenen bu şey nedir ki? Ama zihnini kurcalamadan bütün varlığıyla ona yönelen inançlı kişi kısa sürede, henüz bu dünyadayken ancak sezebildiği mutluluk ülkesini önüne açan o uhrevi coşkuyla dolar. Böylece, dürtüyü yalnızca sözde kutsal bir emaneti vermiş olan azizin ruhsal etkisi canlanır; insan da teselli ve yardım dilemek için içinin derinliklerinde seslendiği yüce ruhtan inançla güç ve kuvvet alabilir. Evet, içinde uyanan bu yüce ruhsal güç, bedensel acıların bile üstesinden gelebilir. Bu yüzden o kutsal emanetler, toplanmış halkın gözleri önünde sık sık gerçekleştiğinden inkâr edilemeyecek mucizelere yol açar.” — Kardeş Cyrillus’un sözleri bana başrahibin bazı imalarını hemen hatırlattı; ikisi bütünüyle örtüşüyordu. Önceden bana yalnızca dinî bir gösteriş gibi görünen kutsal emanetlere şimdi gerçek bir içtenlikle ve huşuyla baktım. Kardeş Cyrillus, sözlerinin bende yarattığı etkiyi gözden kaçırmadı. Daha da heveslenerek ve yüreğime dokunan bir içtenlikle koleksiyondaki parçaları birer birer açıklamayı sürdürdü. Sonunda, iyice kilitlenmiş bir dolaptan küçük bir kutu çıkardı ve şöyle dedi: “Sevgili Kardeş Medardus, bu kutuda manastırımızın sahip olduğu en gizemli, en olağanüstü kutsal emanet bulunuyor. Manastırda olduğum sürece bu kutuya benden ve başrahipten başka kimse el sürmedi; diğer kardeşler, hele yabancılar, bu kutsal emanetin varlığından bile habersiz. Kutuyu içim ürpermeden elime alamıyorum. İçinde, onu çevreleyen ve etkisiz bırakan engeli kırmayı başarırsa, karşısına çıkan herkesi yıkıma ve korkunç bir felakete sürükleyebilecek kötü bir büyü kapalıymış gibi.” “İçindeki, insanların kurtuluşu için savaşırken Gözle Görülür biçimde ortaya çıkabildiği o çağda, doğrudan Hasım’dan gelmiştir.” — Kardeş Cyrillus’a büyük bir şaşkınlıkla baktım; cevap vermeme fırsat bırakmadan sözünü sürdürdü. “Sevgili Kardeş Medardus, bu son derece gizemli konuda herhangi bir görüş belirtmekten, hatta aklımdan geçen şu ya da bu varsayımı ortaya atmaktan tümüyle kaçınacağım. Bunun yerine, o kutsal emanetle ilgili belgelerin anlattıklarını sana olduğu gibi aktarmayı tercih ederim. — Belgeleri şu dolapta bulup kendin okuyabilirsin. — Aziz Antonius’un yaşamını yeterince iyi bilirsin. Her türlü dünyevi şeyden uzaklaşıp ruhunu bütünüyle Tanrı’ya yöneltmek için çöle çekildiğini ve yaşamını en sıkı çile ve ibadet uygulamalarına adadığını bilirsin. Hasım onun peşini bırakmadı; dindar düşüncelerini dağıtmak için sık sık gözle görülür biçimde karşısına çıktı. Derken Aziz Antonius bir akşam alacakaranlığında kendisine doğru ilerleyen karanlık bir gölge fark etti. Yakına gelince, gölgenin giydiği yırtık pırtık pelerinin deliklerinden şişe boyunlarının göründüğünü hayretle gördü. Bu, tuhaf giysisi içinde ona alaycı bir gülümsemeyle bakıp yanında taşıdığı şişelerdeki iksirlerden tatmak isteyip istemediğini soran Hasım’dı. Aziz Antonius’un bu teklif yüzünden öfkelenmesine bile gerek kalmamıştı; çünkü güçsüz düşen Hasım artık hiçbir mücadeleye girişemiyor, yalnızca alaycı sözlerle yetinmek zorunda kalıyordu. Bu yüzden Antonius ona neden bu kadar çok şişeyi yanında, hem de böyle tuhaf bir biçimde taşıdığını sordu. Hasım şöyle cevap verdi: ‘Bak, bir insan bana rastlayınca şaşkın şaşkın bakıyor; içkilerimi sormadan, merakından tadına bakmadan edemiyor. Onca iksirin arasında mutlaka hoşuna gidecek birini buluyor, şişenin hepsini içip bana ve benim egemenliğime teslim oluyor. —’ Bütün menkıbelerde anlatılanlar bunlar; ama Aziz Antonius’un bu görüsü hakkında elimizde bulunan özel belgede, Hasım oradan ayrılırken şişelerinden birkaçını çimenlerin üzerinde bırakmış diye devam ediyor. Aziz Antonius, başıboş dolaşan birinin, hatta öğrencilerinden birinin o korkunç içkiden tadıp sonsuz yıkıma sürüklenmesinden korkarak şişeleri hemen mağarasına götürüp saklamış. Belgenin devamına göre, Aziz Antonius bir keresinde yanlışlıkla bu şişelerden birini açmış. İçinden tuhaf, sersemletici bir duman çıkmış; her türden korkunç, zihni allak bullak eden cehennem görüntüsü azizin çevresini sarmış, hatta ayartıcı aldatmacalarla onu baştan çıkarmaya çalışmış. Aziz onları ancak sıkı oruç ve uzun dualarla yeniden kovabilmiş. Şimdi bu küçük kutuda, Aziz Antonius’un geride bıraktıkları arasından gelen böyle bir şişe, şeytan iksiri bulunuyor. Belgeler o kadar sahici ve ayrıntılı ki, şişenin gerçekten de Aziz Antonius’un ölümünden sonra geride kalan eşyaları arasında bulunduğundan pek kuşku duyulamaz. Ayrıca sana şunu da söyleyebilirim, sevgili Kardeş Medardus: Şişeye, hatta kapalı durduğu şu kutuya her dokunduğumda içimi açıklanamaz bir dehşet kaplıyor. Hatta beni sersemleten ve aynı zamanda ruhumda, ibadet sırasında bile dikkatimi dağıtan bir huzursuzluk uyandıran tuhaf bir koku aldığımı sanıyorum. Yine de bu kötü ruh hâlini, doğrudan Hasım’ın etkisi olduğuna inanmasam bile, belli ki düşmanca bir gücün etkisinden kaynaklanan bu durumu, sarsılmaz dualarla yeniyorum. Sevgili Kardeş Medardus, sen daha çok gençsin; yabancı bir gücün kışkırttığı hayal gücünün önüne serebileceği her şeyi hâlâ parlak ve canlı renklerle görüyorsun. Sen, savaşta atılgan ama deneyimsiz bir asker gibi, belki fazla cesurca imkânsızı deniyor ve gücüne fazla güveniyorsun. Sana bu kutuyu asla, hiç değilse aradan yıllar geçmeden açmamanı öğütlerim. Merakın seni ayartmasın diye kutuyu gözünün önünden çok uzağa koy.” —
Kardeş Cyrillus gizemli kutuyu yeniden, bulunduğu dolaba kilitledi ve bana anahtarlığı uzattı; o dolabın anahtarı da anahtarlığa takılıydı. Anlattıkları üzerimde tuhaf bir etki bırakmıştı. İçimde o harikulade kutsal emaneti görmeye yönelik bir arzu filizlendikçe, Kardeş Cyrillus’un uyarısını hatırlayıp bunu kendim için her yoldan güçleştirmeye çalışıyordum. Cyrillus yanımdan ayrılınca bana emanet edilen kutsal eşyalara bir kez daha göz gezdirdim; sonra tehlikeli dolabı kilitleyen küçük anahtarı halkasından çıkarıp yazı masamdaki kâğıtların derinine sakladım. —
Seminerdeki profesörler arasında, vaaz verdiği her seferinde kiliseyi dolduran, olağanüstü bir hatip vardı. Sözlerinin ateşten seli herkesi karşı konulmaz biçimde sürükler, içlerinde en coşkulu ibadeti tutuştururdu. Onun görkemli, esin dolu vaazları benim de içime işliyordu; ama bu üstün yetenekli adama hayranlık duyarken, içimde beni ona yetişmeye güçlü biçimde iten bir kuvvetin kıpırdadığını hissediyordum. Onu dinledikten sonra, anın coşkusuna kendimi bütünüyle bırakarak hücremde tek başıma vaaz verirdim; sonunda düşüncelerimi ve sözlerimi zihnimde tutup kâğıda geçirmeyi başarıncaya kadar böyle sürerdi bu. — Manastırda vaaz veren kardeş gitgide güçten düşüyordu. Sözleri, suyu neredeyse tükenmiş bir dere gibi, güçlükle ve cansızca akıyordu. Taslak kullanmadan konuştuğu için fikir ve söz kıtlığından doğan alışılmadık ölçüde uzatmalı anlatımı, vaazlarını öyle çekilmez hâle getiriyordu ki, «Âmin» denmeden önce cemaatin büyük bölümü, değirmendeki anlamsız, tekdüze takırtıyı dinler gibi, tatlı tatlı uykuya dalıyor; ancak orgun sesiyle uyanabiliyordu. Başrahip Leonardus son derece iyi bir hatipti, ama yaşının ilerlemiş olması onu çok yorduğundan vaaz vermeye çekiniyordu; manastırda da bu güçsüz kardeşin yerini alabilecek başka kimse yoktu. Leonardus, kiliseye gelen dindarların bir kısmını uzaklaştıran bu sorundan benimle konuştu. Cesaretimi toplayıp seminerde vaaz vermeye içten bir yatkınlık duyduğumu ve birkaç dinî konuşma yazdığımı söyledim. Onları görmek istedi; öyle beğendi ki, bir sonraki kutsal günde vaaz vermeyi denemem için ısrar etti. Bu girişimin başarısız olma ihtimali de yok denecek kadar azdı, çünkü Doğa beni iyi bir vaiz kürsüsü hatibinde bulunması gereken her şeyle donatmıştı: alımlı bir görünüş, anlamlı bir yüz ve güçlü, gür bir ses. Leonardus, dış görünüşteki zarafet ve doğru jestler konusunda beni bizzat eğitmeyi üstlendi. Kutsal gün geldi; kilise her zamankinden kalabalıktı ve kürsüye içim titreyerek çıktım. — Başta yazdıklarıma bağlı kaldım. Leonardus sonradan titrek bir sesle konuştuğumu söyledi; bu, vaazın başladığı dindar ve hüzünlü düşüncelere tam da uyuyordu ve çoğu kişi bunu hatibin özel, etkili bir ustalığı saymıştı. Ama çok geçmeden, sanki göksel esinin kor gibi kıvılcımı içimde parlıyordu. Artık yazdıklarıma bakmıyor, kendimi bütünüyle o anın ilhamına bırakıyordum. Kanımın bütün damarlarımda alev alev aktığını hissediyor, sesimin tonozlarda yankılanan gürleyişini duyuyor, başımın kalkışını, kollarımın açılışını ve esinin ışık halesiyle sarılmış hâlimi görüyordum. — Vaazımı, dile getirdiğim kutsal ve yüce her şeyi alev alev bir odakta yeniden toplayan bir özdeyişle bitirdim. Vaazımın etkisi olağanüstü, görülmemiş ölçüdeydi. Şiddetli ağlayışlar, kendiliğinden dudaklardan dökülen coşkulu ibadet haykırışları ve yüksek sesli dualar sözlerimin ardından yankılandı. Kardeşler bana en büyük hayranlıklarını sundular; Leonardus beni kucaklayıp manastırın gururu diye andı. Ünüm hızla yayıldı. Kardeş Medardus’u dinlemek için kent halkının en soylu ve en eğitimli kesimi, çanlar çalmadan bir saat önce, pek büyük olmayan manastır kilisesine yığılmaya başladı. Hayranlık arttıkça hevesim de arttı; vaazlarıma en coşkulu ateşin içinde dolgunluk ve kıvraklık kazandırmaya uğraştım. Dinleyicileri kendime bağlamayı gitgide daha iyi başarıyordum; ben nereye gitsem, nerede dursam, bana gösterilen hayranlık da giderek artıyor ve neredeyse bir azize tapınmaya benziyordu. Kenti dinî bir çılgınlık sarmıştı. Bir vesile çıktığında, sıradan hafta içi günlerinde bile herkes Kardeş Medardus’u görmek, onunla konuşmak için manastıra akın ediyordu. — O zaman içimde göğün özel olarak seçtiği biri olduğum düşüncesi filizlendi. Suçlu babamın günahlarından arınması için kutsal yerde doğmuş olmamın gizemli koşulları, ilk çocukluk yıllarımdaki mucizevi olaylar: hepsi, ruhumun gökle doğrudan temas ettiğine ve daha bu dünyadayken yeryüzünün üzerine yükseldiğine; burada, yeryüzünde, insanlara şifa ve teselli vermek için dolaşırken aslında dünyaya ve insanlara ait olmadığıma işaret ediyordu. Artık Kutsal Ihlamur’daki yaşlı hacının Aziz Yusuf, o harikulade çocuğun ise bizzat İsa olduğunu; yeryüzünde dolaşmaya yazgılı azizi, yani beni selamladığını biliyordum. Ama bütün bunlar ruhumun önünde ne kadar canlı belirirse çevrem de bana o kadar katlanılmaz ve bunaltıcı geliyordu. Bir zamanlar içimi kaplayan zihinsel dinginlik ve neşe ruhumdan çekilip gitmişti. Kardeşlerin içten davranışları, başrahibin dostluğu bile içimde düşmanca bir öfke uyandırıyordu. Onlardan çok üstün olan azizi içimde tanımalı, yüzüstü yere kapanıp Tanrı’nın tahtı önünde şefaat dilemeliydiler. Oysa ben, onları yıkıcı bir inatçılığın esiri sanıyordum. Vaazlarıma, ışıl ışıl parlayan bir şafağa benzeyen harikulade bir dönemin başladığını; bu dönemde Tanrı’nın seçilmiş birinin yeryüzünde dolaşıp inanan cemaate teselli ve şifa getireceğini ima eden sözler katıyordum. Hayalî görevimi mistik imgelerle süslüyordum; anlaşılmadıkları ölçüde kalabalık üzerinde yabancı ve büyülü bir etki bırakıyorlardı. Leonardus bana karşı gözle görülür biçimde soğumuş, benimle tanık olmadan konuşmaktan kaçınır olmuştu. Ama bir gün, manastır bahçesinin ağaçlı yolunda bütün kardeşler tesadüfen yanımızdan ayrılınca sonunda patladı: «Sevgili Kardeş Medardus, son zamanlarda bütün davranışlarınla beni hoşnutsuz ettiğini senden saklayamam. — Ruhuna, seni dindar bir sadelik içinde yaşamaktan uzaklaştıran bir şey girmiş. Sözlerinde, içinden henüz yalnızca bazı şeylerin çıkmaya çekindiği düşmanca bir karanlık hüküm sürüyor; o şeyler ortaya çıkarsa en azından benimle aranı sonsuza dek açacak. — Açık konuşayım! — Şu anda, ruhsal gücümüzün her güçlü yükselişine yozlaşmanın kapılarını açan günahkâr kökenimizin suçunu taşıyorsun; düşünmeden uçup giderken bu uçurumda kolayca yolumuzu kaybedebiliriz! — Dünyanın sana gösterdiği alkış, hatta tanrılaştırırcasına hayranlık — her kışkırtmaya hevesle kapılan o düşüncesiz dünyanın alkışı — gözlerini kör etmiş; kendini sana ait olmayan, seni yıkıcı uçuruma çeken bir yanılsama suretinde görüyorsun. Kendine gel, Medardus! — Seni aldatan vehimden vazgeç; onu tanıdığıma inanıyorum! Şimdiden, onsuz bu dünyada kurtuluş bulunamayacak olan ruh dinginliği senden kaçıp gitti. — Uyarımı dikkate al; peşine düşen düşmandan uzaklaş. — Bütün kalbimle sevdiğim o iyi yürekli delikanlı ol yeniden.» — Bunları söylerken başrahibin gözlerinden yaşlar boşandı. Elimi tutmuştu; sonra bırakıp cevabımı beklemeden hızla uzaklaştı. — Ama sözleri içime yalnızca düşmanca bir biçimde işlemişti. Olağanüstü yeteneklerimle kazandığım alkıştan, hatta en büyük hayranlıktan söz etmişti; bana beslediğini açıkça dile getirdiği hoşnutsuzluğu yalnızca küçük bir kıskançlığın doğurduğu apaçıktı. İçime kapanıp sessizce, içimdeki hınçla keşişlerin toplantılarında oturdum. İçimde filizlenen yeni varlıkla baştan başa doluydum; gündüzleri ve uykusuz gecelerde, içimde yeşeren her şeyi görkemli sözlere döküp halka nasıl duyuracağımı düşünüp duruyordum. Leonardus ve kardeşlerden ne kadar uzaklaşırsam kalabalığı kendime o kadar güçlü bağlarla çekmeyi başarıyordum. —
Aziz Antonius gününde kilise öylesine tıklım tıklımdı ki akın akın gelen halka beni kilisenin önünde de dinleme fırsatı vermek için kapıları ardına kadar açmak gerekti. Hiç bu kadar güçlü, ateşli ve etkileyici konuşmamıştım. Her zamanki gibi azizin yaşamından bazı olayları anlattım ve bunları hayata derinden dokunan dindar düşüncelerle ilişkilendirdim. İnsanları ayartma gücünü günaha düşüşten alan şeytanın baştan çıkarmalarından söz ediyordum; sözlerimin akışı beni farkında olmadan iksirler menkıbesine sürükledi. Ben de bunu ince bir alegori olarak anlatmak istiyordum. O sırada kilisenin içinde dolaşan bakışım, karşı çaprazımda bir sıraya çıkıp köşe sütununa yaslanmış uzun boylu, sıska bir adama takıldı. Koyu mor bir pelerini tuhaf, yabancı bir biçimde omuzlarına atmış; kollarını üst üste kavuşturup pelerinin içine sarmıştı. Yüzü ceset gibi soluktu ama iri, kara, donuk gözlerinin bakışı göğsümü kor gibi bir hançer darbesiyle deldi. İçimi uğursuz, dehşetli bir duygu titretti; gözlerimi hızla başka yana çevirip bütün gücümü toplayarak konuşmayı sürdürdüm. Ama yabancı, büyülü bir kuvvetin itişiyle dönüp dönüp ona bakmak zorunda kalıyordum; adam orada, dimdik ve kıpırtısız, hayalete benzeyen bakışlarını bana dikmiş duruyordu. Yüksek, kırışık alnında acı bir alay, aşağı kıvrılan ağzında küçümseyici bir nefret vardı sanki. Bütün görünüşünde korkunç, dehşet verici bir şey vardı! — Evet! — Kutsal Ihlamur’daki meçhul ressamdı bu. Buz gibi, ürpertici pençeler beni kavramış gibiydi; alnımda korku teri damlaları belirdi, cümlelerim kesildi; sözlerim gitgide daha çok karıştı. Kilisede bir fısıltı, bir mırıltı yükseldi; ama o korkunç yabancı, donuk bakışlarını bana dikmiş, sütuna kıpırtısız yaslanıyordu. Derken cehennem korkusu içinde, çılgın bir çaresizlikle haykırdım: «Ha, melun! Defol! — Defol! Çünkü ben kendimim! — Ben Aziz Antonius’um!» — Bu sözlerle içine düştüğüm bilinçsiz hâlden uyandığımda yatağımdaydım; Kardeş Cyrillus yanımda oturmuş, bana bakıyor ve teselli veriyordu. Yabancının korkunç görüntüsü hâlâ gözümün önündeydi. Ama her şeyi anlattığım Kardeş Cyrillus, bunun ateşli ve güçlü konuşmamla kızışmış hayal gücümün yarattığı bir görüntüden ibaret olduğuna beni inandırmaya çalıştıkça kürsüdeki davranışım için içimde acı bir pişmanlık ve utanç büyüyordu. Sonradan öğrendiğime göre dinleyiciler, birdenbire delirdiğimi sanmıştı; son haykırışım da onlara bunu düşünmek için özellikle haklı bir neden vermişti. Ezilmiş, ruhen sarsılmıştım. Hücreme kapanıp en ağır kefaret uygulamalarına girdim ve kutsal bir yerde karşıma çıkan ayartıcıyla savaşmak için içten dualarla güç topladım; o, dindar ressamın suretini ancak küstahça alay etmek üzere ödünç almıştı. Mor pelerinli adamı zaten kimse gördüğünü söylemedi. İyi yürekliliği herkesçe bilinen Başrahip Leonardus da vaaz sırasında beni böylesine korkunç biçimde etkileyip sözlerimi karıştıranın yalnızca ateşli bir hastalık nöbeti olduğunu her yerde hararetle yayıyordu. Nitekim birkaç hafta sonra alışılmış manastır yaşamına döndüğümde hâlâ güçsüz ve hastaydım. Yine de kürsüye çıkmayı denedim; ama içimdeki korku ve peşimden geldiğine inandığım o korkunç, solgun suret yüzünden düzgün konuşmayı bile zar zor beceriyordum; eskisi gibi kendimi belagat ateşine bırakmam ise hiç mümkün değildi. Vaazlarım genellikle katı, kesik kesikti. Dinleyiciler hatiplik yeteneğimi kaybettiğime üzülüp yavaş yavaş dağıldılar; eskiden vaaz veren yaşlı kardeş yeniden yerimi aldı ve artık belli ki benden daha iyi konuşuyordu.
Bir süre sonra, yolculuğa çıkmış olan genç bir kont, mürebbisiyle birlikte manastırımızı ziyaret edip oradaki nice harikulade şeyi görmek istedi. Kutsal emanetler odasının kapısını açmam gerekti. Koro bölümünden ve kiliseden bizimle geçen başrahip çağrılınca içeri girdik ve yabancılarla yalnız kaldım. Her parçayı gösterip açıklamıştım ki kontun gözü, şeytan iksirinin bulunduğu kutunun yer aldığı, eski Alman tarzı zarif oymalarla süslenmiş dolaba takıldı. Dolaba kilitlenmiş olanın ne olduğunu hemen söylemek istemediysem de kont ile mürebbisi ısrar edip durdu. Sonunda Aziz Antonius ve kurnaz şeytan hakkındaki menkıbeyi anlattım; kutsal emanet olarak saklanan şişeyi, Kardeş Cyrillus’un sözlerini olabildiğince aynen aktararak açıkladım. Hatta kutuyu açmanın ve şişeyi göstermenin tehlikesi konusunda bana yaptığı uyarıyı da ekledim. Kont dinimize bağlı olsa da ne o ne mürebbi, kutsal menkıbelerin inandırıcılığına pek önem veriyor gibiydi. Yırtık pelerininde baştan çıkarma şişeleri taşıyan gülünç şeytan üzerine türlü nükteler edip fikirler öne sürdüler. Sonunda mürebbi ciddi bir yüz takınıp şöyle dedi: «Saygıdeğer efendim, bizim gibi düşüncesiz dünya insanlarına gücenmeyin! — İkimizin de, benim ve kontumun, azizlere dinin esiniyle yücelmiş olağanüstü insanlar olarak saygı duyduğumuza; ruhlarının kurtuluşu ve insanların esenliği uğruna yaşamın bütün sevinçlerini, hatta yaşamın kendisini feda ettiklerine inanabilirsiniz. Ama az önce anlattığınız türden öykülere gelince, bence bunlar, yanlış anlaşılma sonucu gerçekten yaşanmış gibi gösterilen, azizin tasarladığı ince bir alegoriden ibaret.» —
Kont, şişeden Siraküza şarabı içerken
⇒
DAHA BÜYÜK GÖRSEL
Mürebbi bu sözleri söylerken kutunun sürgüsünü hızla açıp tuhaf biçimli siyah şişeyi çıkarmıştı. Kardeş Cyrillus’un söylediği gibi, gerçekten de güçlü bir koku yayıldı; ama bu koku sersemletici olmaktan çok uzaktı, tersine hoş ve ferahlatıcıydı. «Vay canına!» diye seslendi kont, «Şeytanın iksiri dediğiniz şeyin nefis bir hakiki Siraküza şarabından başka bir şey olmadığına bahse girerim.» — «Kesinlikle,» diye karşılık verdi mürebbi. «Şişe gerçekten Aziz Antonius’un geride bıraktıklarından geldiyse, saygıdeğer efendim, Napoli Kralı’ndan bile daha iyi durumdasınız. Romalıların şarabı mantarlamak yerine üzerine yağ damlatarak saklama âdeti, kralı eski Roma şarabını tatma zevkinden mahrum etmişti. Bu şarap o şarap kadar eski olmasa da doğrusu var olabilecek en eski şaraptır; bu yüzden kutsal emaneti faydasına kullanıp gönül rahatlığıyla son damlasına kadar içmeniz yerinde olur.» — «Kesinlikle,» diye araya girdi kont, «bu kadim Siraküza şarabı damarlarınıza yeniden güç verir ve saygıdeğer efendim, sizi sarmış görünen bu hastalığı kovar.» Mürebbi cebinden çelik bir tirbuşon çıkarıp benim itirazlarıma rağmen şişeyi açtı. — Mantar fırlayıp çıkarken mavi bir alevin parlayıp hemen söndüğünü görür gibi oldum. — Şişeden yayılan koku güçlenerek yükseldi ve odanın içine dalga dalga yayıldı. Mürebbi önce tattı ve hayranlıkla haykırdı: «Harika, harika Siraküza şarabı! Aziz Antonius’un şarap mahzeni hiç de fena değilmiş. Şeytanı mahzen sorumlusu yaptıysa, belli ki azize sanıldığı kadar kötü niyet beslemiyormuş. Tadın, kontum!» Kont da tattı ve mürebbinin söylediklerini doğruladı. İkisi kutsal emanet üzerine daha çok şakalaştılar; belli ki bütün koleksiyonun en güzeli buydu. Böyle kutsal emanetlerden dolu bir mahzenleri olsun istediklerini söylediler, vesaire. Başımı öne eğmiş, bakışlarımı yere dikmiş, her şeyi sessizce dinliyordum. Yabancıların neşesi, karamsar ruh hâlimde bana eziyet veriyordu. Aziz Antonius’un şarabından tatmam için boşuna ısrar ettiler; kararlılıkla reddettim ve şişeyi sıkıca mantarlayıp yeniden kabına kilitledim. —
Yabancılar manastırdan ayrıldı; ama hücremde tek başıma otururken içimde belli bir hoşnutluk, zihnimde canlı bir neşe olduğunu inkâr edemiyordum. Şarabın ruhani kokusu beni güçlendirmişti, besbelliydi. Cyrillus’un sözünü ettiği kötü etkiden eser yoktu üzerimde; yalnızca tam tersi, yararlı etkisi açıkça kendini gösteriyordu. Aziz Antonius’un efsanesi üzerine ne kadar çok düşünür, mürebbinin sözleri içimde ne kadar canlı yankılanırsa, mürebbinin açıklamasının doğru olduğuna o kadar çok inanıyordum. Derken, az önce parlak bir şimşek gibi bir düşünce zihnimden geçti: Düşmanca bir görüntünün vaazımı böylesine sarsıcı biçimde kestiği o talihsiz gün, ben de efsaneyi tam aynı şekilde, aziz bir adamın nükteli ve öğretici bir alegorisi olarak anlatmaya girişmiş değil miydim? Bu düşünceye bir başkası eklendi; o da kısa sürede içimi öylesine kapladı ki geri kalan her şeyi yutup götürdü. Ya, diye düşündüm, bu mucizevi içki ruhani gücüyle içimi kuvvetlendirebilir, hatta sönmüş alevi yeniden tutuşturup yeni bir yaşamla yükselmesini sağlayabilirse? Ya bu, o şarabın içinde saklı doğa güçleriyle ruhum arasında gizemli bir yakınlık bulunduğunu kanıtlıyorsa; zira zavallı Cyrillus’u sersemleten aynı koku bana yalnızca iyilik etmişti. Yine de yabancıların öğüdüne uymaya karar vermiş, hatta harekete geçmeye hazırlanmış olmama rağmen, içimdeki, kendime bile açıklayamadığım bir direnç beni her seferinde durduruyordu. Dolabın kilidini açmak üzereyken oymaların arasında ressamın, delip geçen, canlıyken ölü gibi donuk gözleriyle korkunç yüzünü gördüğümü sanıyordum. Hayaletimsi bir dehşet beni ansızın ele geçirince kutsal emanetler odasından kaçıp kutsal bir yerde merakımın cezasını çekmeye gittim. Ama mucizevi şarabı içmeden ruhumun dinlenip güçlenemeyeceği düşüncesi durmadan peşimden geliyordu. Başrahibin ve keşişlerin davranışları —beni akıl hastasıymışım gibi, iyi niyetli ama ezici bir ihtimamla karşılamaları— beni umutsuzluğa sürüklüyordu. Leonardus, olağan ibadetlerden bile muaf tutup bütün gücümü toplamamı isteyince, uykusuz bir gecede derin uykunun eziyeti altında, ruhani gücümü geri kazanmak ya da mahvolmak pahasına her şeyi göze almaya karar verdim. Yatağımdan kalktım; manastır koridorundaki Meryem tasvirinin önünde yaktığım lambayı alıp bir hayalet gibi kiliseden kutsal emanetler odasına süzüldüm. Lambanın titrek ışığı vurunca kilisedeki kutsal tasvirler kıpırdanıyor gibiydi; sanki bana acıyarak bakıyorlardı. Kırık pencerelerden koroya doğru esen fırtınanın boğuk uğultusunda yakınan, uyaran sesler duyar gibi oldum; hatta annem uzaklardan bana sesleniyormuş gibi geldi: «Oğlum Medardus, ne yapıyorsun? Vazgeç bu tehlikeli işten!» Kutsal emanetler odasına girdiğimde her yer sessiz ve sakindi. Dolabın kilidini açtım, kutuyu aldım, şişeyi çıkardım ve çok geçmeden koca bir yudum içtim! Damarlarıma bir sıcaklık yayıldı; içimi anlatılmaz bir esenlik duygusu doldurdu. Bir kez daha içtim; yeni ve görkemli bir yaşamın sevinci içimde doğdu! Boş kutuyu hızla dolaba kilitledim, şişeyi yanıma alıp hücreme koştum ve yazı masama koydum. O sırada, her türlü ayartmadan kaçınmak için vaktiyle anahtarlıktan ayırdığım küçük anahtar elime geçti. Oysa o zaman da, yabancılar yanımızdayken de, şimdi de dolabı bu anahtar olmadan açmıştım! Anahtarlığımı inceledim ve bakın, dalgınlıkla fark etmeden, dolabı o zaman ve şimdi açtığım bilinmeyen bir anahtar ötekilerin arasına karışmıştı. İradem dışında ürperdim; ama derin uykudan uyanmış zihnimin önünden rengârenk imgeler birbiri ardınca geçti. Sabah aydınlığı doğana, manastır bahçesine koşup dağların ardından ateş gibi parlayarak yükselen güneş ışınlarında yıkanana dek ne huzur bulabildim ne de dinlenebildim. Leonardus ve kardeşler değişikliğimi fark ettiler: Eskiden içime kapanıp tek kelime etmezken şimdi neşeli ve canlıydım. Sanki toplanmış cemaatin önünde konuşuyormuşum gibi, her zamanki belagat ateşiyle konuşuyordum. Leonardus’la yalnız kaldığımızda beni uzun uzun süzdü; sanki içimi okuyacaktı. Sonra yüzünde hafif, alaycı bir gülümsemeyle şöyle dedi: «Kardeş Medardus, yoksa bir görüde yukarıdan yeni bir güç ve gençleşmiş bir yaşam mı aldın?» Yüzüm utançtan alev alev yandı; çünkü o anda, bir yudum eski şarabın yol açtığı coşkum gözüme değersiz ve zavallı göründü. Gözlerim yere inmiş, başım öne eğilmiş halde öylece durdum; Leonardus beni kendi düşüncelerimle baş başa bıraktı. İçtiğim şarabın bende yarattığı coşkunun uzun sürmeyeceğinden, belki de kederime keder katarak daha büyük bir güçsüzlüğe yol açacağından fazlasıyla korkmuştum. Ama öyle olmadı; tersine, yeniden kazandığım güçle birlikte gençlik cesaretimin ve manastırın bana sunduğu en geniş etki alanına yönelik o dinmek bilmez çabamın da geri döndüğünü hissettim. Bir sonraki kutsal günde yeniden vaaz vermekte ısrar ettim ve izin çıktı. Vaiz kürsüsüne çıkmadan az önce mucizevi şaraptan içtim; daha önce hiç bu kadar ateşli, gönül alıcı ve etkileyici konuşmamıştım. Tamamen iyileştiğim haberi hızla yayıldı ve kilise, eskiden olduğu gibi yine dolup taştı. Ama kalabalığın beğenisini kazandıkça Leonardus daha da ciddi ve mesafeli oldu; ben de onun küçük bir kıskançlık ve keşiş gururuyla hareket ettiğine inanarak bütün kalbimle ondan nefret etmeye başladım.
Bernardus Günü yaklaştı. Prensesin önünde bütün hünerimi sergilemek için yanıp tutuşuyordum; bu yüzden başrahipten, o gün Sistersiyen manastırında vaaz vermeme izin verilmesini ayarlamasını istedim. Leonardus bu isteğime özellikle şaşırmış görünüyordu. Tam da bu kez kendisinin vaaz vermeyi düşündüğünü ve gereken düzenlemeleri çoktan yaptığını açıkça söyledi; ama hastalığını mazeret gösterip beni kendi yerine göndereceği için isteğimi yerine getirmek daha da kolaydı.
Gerçekten de öyle oldu! Bir önceki akşam annemi ve prensesi gördüm; ama bütün benliğim, belagatimin zirvesine ulaşması gereken konuşmama öylesine gömülmüştü ki onları yeniden görmek üzerimde pek az etki bıraktı. Kentte, hastalanan Leonardus’un yerine benim vaaz vereceğim konuşuluyordu; bu da eğitimli dinleyicilerin daha büyük bir bölümünü oraya çekmiş olabilir. Tek bir sözcük bile yazıya dökmeden, yalnızca konuşmayı zihnimde bölümlerine ayırarak düzenledim. Törenle kutlanan yüksek ayinin, ibadet için toplanmış cemaatin, hatta görkemli, yüksek kemerli kilisenin içimde uyandıracağı coşkuya güveniyordum; gerçekten de yanılmadım. Aziz Bernardus’u anımsatan en ince imgeler, en dindar düşüncelerle dolu sözlerim bir ateş ırmağı gibi aktı; bana çevrilmiş bakışlarda şaşkınlık ve hayranlık okuyordum. Prensesin ne diyeceğini öyle merak ediyordum ki; içten beğenisinin en büyük coşkusunu göstermesini öyle bekliyordum ki! Çocukken kendisini hayrete düşüren, şimdi içindeki yüce gücü daha açıkça sezdiği beni, istemsiz bir hürmetle karşılaması gerektiğini düşünüyordum. Onunla konuşmak isteyince, aniden bir rahatsızlığa tutulduğunu ve benimle birlikte hiç kimseyle görüşemeyeceğini bildirdi. Kendi kibirli kuruntuma göre başrahibenin en büyük coşku içinde benden gönül okşayıcı sözler dinlemek istemesi gerektiğinden, bu beni daha da öfkelendirdi. Annemin içinde gizli bir keder taşıdığı belliydi; sebebini sormaya cesaret edemedim, çünkü gizli bir duygu, bunu kendime bile açıkça anlatamasam da, suçunu bana yüklüyordu. Bana prensesin küçük bir notunu verdi; manastıra dönene dek açmamam gerekiyordu. Hücreme varır varmaz, şaşkınlıkla şunları okudum:
«Sevgili oğlum (çünkü sana hâlâ böyle demek istiyorum), manastırımızın kilisesinde verdiğin vaaz beni derin bir kedere boğdu. Sözlerin, tümüyle göklere yönelmiş, huşu içindeki bir gönülden gelmiyordu; coşkun, dindar kişiyi serafların kanatlarında yükseltip kutsal bir vecd içinde göksel âlemi görmesini sağlayan türden değildi. Ah! Sözlerinin kibirli gösterişi, dikkat çekici, parlak şeyler söylemek için verdiğin açık çaba, cemaate öğüt vermek ve onu dindar düşüncelere yöneltmek yerine yalnızca beğeniyi, dünyevi düşünen kalabalığın değersiz hayranlığını arzuladığını gösterdi. İçinde bulunmayan duygulara sahipmiş gibi davrandın; hatta kibirli bir oyuncu gibi, sırf ucuz alkış uğruna, dikkatle çalışıldığı belli olan bazı yüz ifadeleri ve hareketler bile tasarladın. Yalanın ruhu içine girdi; kendine dönüp günahtan vazgeçmezsen seni mahvedecek. Çünkü yaptıkların günahtır, büyük günahtır; üstelik manastırda en dindar yaşamı sürmeye, dünyaya ait tüm budalalıklardan vazgeçmeye göklere söz vermişken. Aldatıcı konuşmanla böylesine ağır biçimde incittiğin Aziz Bernardus, göksel sabrıyla seni bağışlasın; kötü olanın ayartmasıyla ayrıldığın doğru yolu yeniden bulman için sana ışık tutsun ve ruhunun kurtuluşu için şefaat etsin. Hoşça kal!»
Başrahibenin sözleri beni yüzlerce şimşek gibi çarptı; içimde öfkeden alev alev yandım. Vaazlarıma ilişkin çeşitli imalarıyla beni buna yöneltenin Leonardus olduğundan, prensesin aşırı dindarlığından yararlanıp onu bana ve hitabet yeteneğime karşı kışkırttığından daha kesin hiçbir şey yoktu benim için. İçimdeki öfkeyle titremeden artık yüzüne bakamıyordum; hatta onu mahvetmeye yönelik düşünceler sık sık aklıma geliyor, bunlardan ben bile ürküyordum. Başrahibe ve başrahibin suçlamaları bu yüzden dayanılmazdı; çünkü ruhumun en derininde bunların doğru olduğunu hissediyordum. Yine de yaptığımda gittikçe daha çok direniyor, gizemli şişeden içtiğim şarap damlalarıyla kendimi güçlendiriyor, vaazlarımı retoriğin bütün hünerleriyle süslemeyi, yüz ifadelerimi ve el kol hareketlerimi dikkatle çalışmayı sürdürüyordum. Böylece alkışları ve hayranlığı gitgide daha çok kazandım.
Sabah ışığı manastır kilisesinin renkli pencerelerinden renk renk süzülüyordu. Kilisede tek başıma, derin düşüncelere dalmış halde günah çıkarma yerinde oturuyordum; kiliseyi temizleyen hizmetkâr laik kardeşin ayak sesleri yalnızca kubbeli mekânda yankılanıyordu. Yakınımda bir hışırtı duydum. Yan kapıdan içeri girip günah çıkarmak üzere bana yaklaşan, alışılmadık biçimde giyinmiş, yüzü peçeli, uzun boylu, ince yapılı bir kadın gördüm. Tarif edilemez bir zarafetle yürüdü ve diz çöktü. Göğsünden derin bir iç çekiş koptu; sıcak soluğunu hissettim. Daha konuşmadan, sersemletici bir büyü beni sarmış gibiydi! Sesinin o kendine özgü, insanın en derinine işleyen tınısını nasıl anlatabilirim! Yasak bir aşka tutulduğunu, bu aşkla uzun zamandır boşuna mücadele ettiğini anlatırken her sözü yüreğime işledi. Sevdiği adamı kutsal bağlar sonsuza dek ona bağladığı için bu aşkın daha da günahkâr olduğunu, ama umutsuzluğun çılgınlığı içinde bu bağlara çoktan lanet okuduğunu söyledi. Duraksadı. Sözcüklerini neredeyse boğan bir gözyaşı selinin ardından, kendini tutamayıp haykırdı: «Seni… seni Medardus, seni anlatılmaz bir aşkla seviyorum!» Öldürücü bir kasılma içinde bütün sinirlerim seğirdi; kendimden geçmiştim. Daha önce hiç bilmediğim bir duygu göğsümü parçaladı: onu görmek, kendime bastırmak… Bir dakikalık bu mutluluk uğruna sonsuz cehennem azabında yok olmak! Sustu, ama derin derin soluduğunu duyuyordum. Çılgınca bir umutsuzluk içinde kendimi zorla toparladım. Ne söylediğimi artık bilmiyorum; ama onun sessizce ayağa kalkıp uzaklaştığını fark ettim. Ben mendili gözlerime sıkıca bastırırken, taş kesilmiş, kendimden geçmiş halde günah çıkarma yerinde kaldım.
Neyse ki kiliseye başka kimse gelmedi; böylece kimseye görünmeden hücreme kaçabildim. Şimdi her şey ne kadar başka görünüyordu; bütün çabam ne kadar budalaca, ne kadar tatsızdı! Bilinmeyen kadının yüzünü görmemiştim ama o içimde yaşıyor, gözyaşlarının inci gibi parladığı koyu mavi, güzel gözleriyle bana bakıyordu. Gözyaşları yakıcı bir ateş gibi ruhuma düşüyor, artık hiçbir duanın, hiçbir kefaretin söndüremediği alevi tutuşturuyordu. Sonsuz lanetlenmeden kurtulmak için kefaret ediyordum: düğümlü kırbaçla kanayana dek kendimi kırbaçlıyordum. Çünkü yabancı kadının içime attığı ateş sık sık, daha önce bilmediğim en günahkâr arzuları uyandırıyor; şehvetli azabından kurtulmanın yolunu bulamıyordum.
Kilisedeki sunaklardan biri Aziz Rosalia’ya adanmıştı; muhteşem tasviri, onun şehitlik ölümüne uğradığı anı gösteriyordu. O, sevgilimdi; onu tanıdım. Hatta giysileri bile bilinmeyen kadının tuhaf kıyafetiyle tıpatıp aynıydı. Yıkıcı bir deliliğin pençesinde, sunağın basamaklarına saatlerce kapanıp uluyarak korkunç umutsuzluk çığlıkları attım; keşişler dehşete kapıldı ve benden çekinerek uzaklaştı. Daha sakin anlarda manastır bahçesinde bir aşağı bir yukarı dolaşıyor, hoş kokulu uzaklıklarda onun yürüdüğünü görüyordum. Çalılıkların arasından çıkıyor, pınarlardan yükseliyor, çiçekli çayırların üstünde süzülüyordu; her yerde yalnızca o, yalnızca o vardı! Adağıma, varoluşuma lanet ettim! Dünyaya çıkacak ve onu bulana dek durmayacaktım; ruhumun kurtuluşu pahasına onu satın alacaktım. Sonunda, kardeşlere ve başrahibe açıklayamadığım delilik patlamalarımı en azından dizginlemeyi başardım; daha sakin görünüyordum ama yıkıcı alev içimi gittikçe daha derinden kemiriyordu. Uyku yok! Huzur yok! Onun hayalinin peşimden geldiği sert yatakta dönüp duruyor, azizlere yakarıyordum; beni çevremde dolaşan baştan çıkarıcı hayalden kurtarsınlar diye değil, ruhumu sonsuz lanetlenmeden korusunlar diye de değil, hayır! Bana o kadını versinler, yeminimi çözsünler, günahkâr bir başkaldırıya özgürlük tanısınlar diye!
Sonunda, manastırdan kaçıp azabıma son vermem gerektiği zihnimde kesinleşti. Çünkü kadını kollarımda görebilmem ve içimde yanan arzuyu doyurabilmem için manastır yeminlerinden kurtulmam yeterli görünüyordu. Sakalımı kesip dünyevi giysiler giyerek tanınmaz hale gelecek, onu bulana dek kentte dolaşacaktım. Bunun ne kadar zor, hatta belki imkânsız olabileceğini; parasız kalırsam kent surlarının dışında tek bir gün bile yaşayamayabileceğimi hiç düşünmedim.
Manastırda geçirmeyi tasarladığım son gün sonunda geldi. Uygun bir rastlantı sayesinde saygın bir kentsoylu giysisi edinmiştim; ertesi gece manastırdan bir daha dönmemek üzere ayrılacaktım. Akşam olmuştu ki başrahip hiç beklenmedik biçimde beni yanına çağırdı. Titredim; gizli planımdan bir şey sezinlediğinden daha kesin hiçbir şey yoktu benim için. Leonardus beni alışılmadık bir ciddiyetle, hatta istemsizce ürperdiğim heybetli bir ağırbaşlılıkla karşıladı. «Kardeş Medardus,» diye başladı, «saçma davranışların, ki ben bunları yalnızca uzun zamandır belki de pek temiz olmayan niyetlerle körüklediğin ruhsal coşkunun daha şiddetli bir patlaması sayıyorum, aramızdaki huzurlu birlikteliği bozuyor; hatta şimdiye dek kardeşler arasında sakin ve dindar bir yaşamın ürünü olarak korumaya çalıştığım neşeyi ve huzuru yıkıyor. Ama belki de başına gelen düşmanca bir olay da bunda pay sahibidir. Her şeyi güvenle anlatabileceğin babacan dostun olarak bana açılsaydın teselli bulurdun; ama sustun. Şimdi sırrını öğrenmek, neşeli yaşlılığımda her şeyden üstün tuttuğum huzurumun bir kısmını benden alabileceğinden, sana daha fazla baskı yapmak istemiyorum. Özellikle Aziz Rosalia sunağının önünde, delirmiş gibi ağzından kaçıyor görünen uygunsuz, korkunç sözlerle yalnızca kardeşlere değil, kilisede tesadüfen bulunan yabancılara da dayanılmaz bir rezalet yaşattın. Bu yüzden manastır disiplinine göre seni ağır biçimde cezalandırabilirim; ama bunu yapmayacağım, çünkü bir tür kötü güç — yeterince direnmediğin Hasım’ın kendisi — bu sapkınlığından sorumlu olabilir. Senden yalnızca tövbe ve duaya dört elle sarılmanı istiyorum. Ruhunun derinlerine bakıyorum! Dışarı, özgür dünyaya gitmek istiyorsun!»
Leonardus gözlerimin içine işleyerek baktı; bakışlarına dayanamadım ve hıçkırarak toza kapandım, kötü niyetimin farkındaydım. «Seni anlıyorum,» diye sürdürdü Leonardus, «ve manastırın yalnızlığından daha iyi olanın, dindarca yaşadığın takdirde dünyanın içinde yolculuk etmek ve seni sapkınlığından iyileştirmek olduğuna ben de inanıyorum. Manastırımızla ilgili bir iş için bir kardeşi Roma’ya göndermemiz gerekiyor. Seni seçtim; gerekli yetki belgeleri ve talimatlarla donatılıp yarın yola çıkabilirsin. Henüz genç ve dinç olduğun, işlerde becerikli olduğun ve İtalyanca’ya bütünüyle hâkim olduğun için bu görevi yerine getirmeye özellikle uygunsun. Şimdi hücrene dön; ruhunun kurtuluşu için içtenlikle dua et. Ben de aynısını yapacağım; ama seni yalnızca güçsüz düşürüp yolculuğa elverişsiz kılacak kefaretlerden vazgeç. Gün ağarırken burada, odamda seni bekliyorum.»
Saygıdeğer Leonardus’un sözleri gökten inen bir ışık gibi içimi aydınlattı. Ondan nefret etmiştim; ama şimdi, eskiden beni ona bağlayan sevgi içime tatlı bir acı gibi işledi. Sıcak gözyaşları döktüm, ellerini dudaklarıma götürdüm. Bana sarıldı; artık en gizli düşüncelerimi bildiğini ve üzerimde hüküm süren, bir dakikalık mutluluğun ardından beni belki de sonsuz yıkıma sürükleyecek yazgıya teslim olmam için bana özgürlük verdiğini sandım.
Artık kaçmam gerekmiyordu; manastırdan ayrılabilir, onsuz yeryüzünde ne huzur ne de kurtuluş bulabileceğim o kadını durmadan izleyip onu bulana dek peşinden gidebilirdim. Roma yolculuğunu ve oradaki görevleri, Leonardus’un beni manastırdan uygun bir biçimde çıkarmak için uydurduğunu sanıyordum.
Geceyi dua ederek ve yolculuğa hazırlanarak geçirdim. Gizemli şarabın geri kalanını, etkisini kanıtlamış bir çare olarak kullanmak üzere sepetli bir şişeye doldurdum; iksirin bulunduğu şişeyi de yeniden kutuya koydum.
Başrahibin uzun talimatlarından, Roma’ya gönderilmemin gerçekten kararlaştırıldığını ve orada yetkili bir kardeşin bulunmasını gerektiren meselenin pek önemli olduğunu, üstelik pek çok şeyi kapsadığını öğrenince hiç şaşırmadım diyemem. Manastırdan ilk adımı atar atmaz hiçbir şeyi umursamadan özgürlüğüme kavuşmaya niyetlenmiş olmam içime dert oldu; ama onu düşünmek bana cesaret verdi ve planıma bağlı kalmaya karar verdim.
Kardeşler toplandı; onlardan, özellikle de Peder Leonardus’tan ayrılmak içimi derin bir kederle doldurdu. Sonunda manastır kapısı arkamdan kapandı; uzak yolculuk için kuşanmış hâlde artık açık havadaydım.
Bölüm etkileşimi
